Ο Βασίλης Α. Υψηλάντης κατέθεσε ουσιαστική και νομικά τεκμηριωμένη Ερώτηση για το ιδιοκτησιακό καθεστώς στους Αρκιούς και σε άλλα νησιά της Δωδεκανήσου

Ο Κοσμή­το­ρας της Βουλής και βου­λευ­τής Δωδε­κα­νή­σου Βασίλης Α. Υψη­λά­ντης, με Κοι­νο­βου­λευ­τική του Ερώτηση προς τον Υπουργό των Οικο­νο­μι­κών θέτει το πρό­βλημα του ιδιο­κτη­σια­κού καθε­στώ­τος στους Αρκιούς και σε άλλα νησιά της Δωδε­κα­νή­σου και ζητά την ανα­γνώ­ριση των ιδιο­κτη­σιών των πραγ­μα­τι­κών κυρίων από το Ελλη­νικό Δημόσιο.

Η Ερώτηση του Βου­λευτή ανα­φέ­ρε­ται σε συγκε­κρι­μένα νομικά ζητή­ματα με σχετική νομο­λο­γία, θέτο­ντας έτσι το Υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών ενώπιον των ευθυνών του για το ιδιαι­τέ­ρως αυτό ευαί­σθητο θέμα, των μικρών κυρίως νησιών, της Δωδε­κα­νή­σου.

Τα πλήρες κείμενο της Ερώ­τη­σης είναι το ακό­λουθο:

ΘΕΜΑ : Το  ιδιο­κτη­σιακό καθε­στώς στους Αρκιούς και σε άλλα νησιά της  Δωδε­κα­νή­σου και η ανα­γνώ­ριση των ιδιο­κτη­σιών των  πραγ­μα­τι­κών κυρίων από  το  Ελλη­νικό  Δημόσιο

Ως γνωστόν το ελλη­νικό Δημόσιο, κατά την τελευ­ταία δεκα­ε­τία, ασκεί συστη­μα­τικά διεκ­δι­κη­τι­κές αγωγές κατά προ­σώ­πων που είναι κατα­γε­γραμ­μένα ως κύριοι ακι­νή­των σε διάφορα νησιά στο νομό Δωδε­κα­νή­σου.

Συγκε­κρι­μένα στις αγωγές αυτές πανο­μοιό­τυπα γίνεται επί­κληση  αβά­σι­μων ισχυ­ρι­σμών, σε βάρος των νησιω­τών, ότι δήθεν οι εκτά­σεις αυτές στα Δωδε­κά­νησα ήταν κατά την περίοδο της Οθω­μα­νι­κής Κατοχής, δημό­σιες γαίες «εραζί – εμιριέ ή αρζί – μιρί» με συνέ­πεια να περιέλ­θουν στο ελλη­νικό Δημόσιο μετά την ενσω­μά­τωση της Δωδε­κα­νή­σου στην Ελλάδα. Ανα­γνω­ρί­ζει συνεπώς ως κυρίους των ακι­νή­των αυτών μόνον όσους έχουν απο­κτή­σει το ακίνητο τους από το Δημόσιο ή όσους απο­δεί­ξουν ότι το νέμο­νταν οι δικαιο­πά­ρο­χοι τους επί δέκα χρόνια πριν από την ενσω­μά­τωση της Δωδε­κα­νή­σου στην Ελλάδα.

Κάθε άλλο ακίνητο, κατά τους ισχυ­ρι­σμούς του, ανήκει σε αυτό. Ισχυ­ρί­ζε­ται επι­πρό­σθετα ότι ούτε και η Ιερά Μονή Πάτμου απέ­κτησε ποτέ κυριό­τητα σε εκτά­σεις στην Πάτμο και στα πέριξ αυτής νησιά. Τη θέση αυτή τη στη­ρί­ζει στη θεώρηση των γαιών ως δημο­σίων κατά τα οθω­μα­νικό δίκαιο σε συν­δυα­σμό με την αμφι­σβή­τηση  της νομικής αξίας του Χρυ­σό­βου­λου του Αυτο­κρά­τορα Αλεξίου του Κομνη­νού, δια του οποίου είχε παρα­χω­ρη­θεί το σύνολο της νησιω­τι­κής περιο­χής στην Ιερά Μονή Πάτμου. Με βάση τα ανωτέρω, το Δημόσιο διεκ­δι­κεί τα ακίνητα αυτά ενώ ιδιο­κτή­τες τους που έχουν τίτλους ιδιο­κτη­σίας κιν­δυ­νεύ­ουν να χάσουν της περιου­σίας τους. Η νομο­λο­γία των δικα­στη­ρίων μας, με απο­φά­σεις ακόμα του Αρείου Πάγου, θέτει φραγμό σε όλη αυτή την διεκ­δί­κηση από το Δημόσιο. Γίνεται δε παγίως δεκτό από τη νομο­λο­γία ότι οι γαίες στα νησιά αυτά της Δωδε­κα­νή­σου (εξαι­ρου­μέ­νης της Ρόδου και της Κω) δεν θεω­ρού­νταν δημό­σιες κατά το οθω­μα­νικό δίκιο. Επρό­κειτο αντι­θέ­τως για γαίες καθαρής κυριό­τη­τας (Μούλκ). Τούτο δε διότι  οι γαίες  αυτές ουδέ­ποτε υπήρξαν «δορυά­λω­τες». Δεν κατα­κτή­θη­καν με στρα­τεύ­ματα κατοχής από την οθω­μα­νική αυτο­κρα­το­ρία. Η θέση αυτή απο­τε­λεί από το 2013 πάγια  νομο­λο­γία του ανω­τά­του δικα­στη­ρίου. Παρόλα αυτά το Νομικό Συμ­βού­λιο του Κράτους ενώ τελεί προ­φα­νώς  σε γνώση αυτών εξα­κο­λου­θεί να ασκεί μαζικά αγωγές στα νησιά αυτά της Δωδε­κα­νή­σου.

Από τον Σεπτέμ­βριο 2022 τέθηκε σε ισχύ η διάταξη του άρθρου 126 του νόμου 4972/2022. Η συγκε­κρι­μένη διάταξη αφορά ορι­σμένα νησιά όπως το Αγα­θο­νήσι, Αρκιοί, Μαράνθη, Μεγίστη, Ψέριμο και Σαρία του Νομού Δωδε­κα­νή­σου και προ­βλέ­πει ότι οι δίκες μεταξύ «νομέων και Δημο­σίου» καταρ­γού­νται μόνο υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι οι αντί­δι­κοι το τελευ­ταίο είναι μόνιμοι κάτοι­κοι βεβαί­ωση του οικείου Δήμου. Συγκε­κρι­μένα στο άρθρο 17 του ν. 2443/1996 (Α’ 265) προ­στί­θε­ται παρ. 4 ως εξής:

«4. Σε ακίνητα που βρί­σκο­νται στις νησίδες της παρ.1, επί των οποίων το Δημόσιο προ­βάλ­λει δικαιώ­ματα διά της οικείας Κτη­μα­τι­κής Υπη­ρε­σίας, ο νομέας τους θεω­ρεί­ται κύριος έναντι του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου, εφόσον απο­δε­δειγ­μένα: α) είναι μόνιμος κάτοι­κος αυτών, β) έχει ανα­γρα­φεί ως κύριος στις πρώτες κτη­μα­το­λο­γι­κές εγγρα­φές, σύμφωνα με το άρθρο 6 του ν. 2664/1998 (Α’ 275), γ) δεν έχει εκδοθεί και κοι­νο­ποι­η­θεί σε αυτόν ή τους δικαιο­πα­ρό­χους του Πρω­τό­κολλο Διοι­κη­τι­κής Απο­βο­λής ή Πρω­τό­κολλο Καθο­ρι­σμού Απο­ζη­μί­ω­σης Αυθαί­ρε­της Χρήσης για τα ακίνητα αυτά, δ) δεν προ­βάλ­λο­νται δικαιώ­ματα του Δημο­σίου επί του ακι­νή­του εξ άλλης αιτίας και ε) δεν εμπί­πτει στους περιο­ρι­σμούς της παρ. 1 του άρθρου 25 του ν. 1892/1990 (Α’ 101). Η συν­δρομή των προ­ϋ­πο­θέ­σεων των περ. α’ και ε’ απο­δει­κνύ­ε­ται με βεβαί­ωση του κατά τόπον αρμό­διου δήμου. Για τη δια­πί­στωση της συν­δρο­μής των προ­ϋ­πο­θέ­σεων των περ. β’, γ’ και δ’ αρμόδια είναι η οικεία Κτη­μα­τική Υπη­ρε­σία, η οποία συγκε­ντρώ­νει το σύνολο των απαι­τού­με­νων στοι­χείων των περ. α’ έως ε’ και τα δια­βι­βά­ζει στο κατά τόπον αρμόδιο Κτη­μα­το­λο­γικό Γραφείο. Εκκρε­μείς δίκες μεταξύ των νομέων και του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου καταρ­γού­νται.»

Το δε άρθρο 17 του  ν. 2443/1996 (Α’ 265) προ­βλέ­πει τα ακό­λουθα : «Άρθρο 17

Παρα­χω­ρή­σεις ακι­νή­των του Δημο­σίου

1.Ακίνητα του Δημο­σίου, που κατέ­χο­νται αυθαί­ρετα προ του έτους 1980 στις νησίδες Αγα­θο­νήσι, Αρκιοί, Μαράνθη, Μεγίστη, Ψέριμο και Σαρία του Νομού Δωδε­κα­νή­σου, παρα­χω­ρού­νται δωρεάν και κατά κυριό­τητα στους αυθαί­ρε­τους κατό­χους τους κατά τη δημο­σί­ευση του παρό­ντος, με τους εξής όρους και προ­ϋ­πο­θέ­σεις: α. Το παρα­χω­ρού­μενο αστικό ακίνητο, μετά των κτι­σμά­των, δεν δύναται να υπερ­βαί­νει τα οκτα­κό­σια (800) τετρα­γω­νικά μέτρα. Κατ’ εξαί­ρεση μπορεί να παρα­χω­ρη­θεί μεγα­λύ­τερη έκταση, εφόσον αυτή που απο­μέ­νει μετά την παρα­χώ­ρηση των οκτα­χο­σίων (800) τετρα­γω­νι­κών μέτρων δεν απο­τε­λεί άρτιο οικό­πεδο ή δεν μπορεί να απο­τε­λέ­σει άρτιο οικό­πεδο σε συνέ­νωση με άλλη συνε­χό­μενη έκταση του Δημο­σίου. Αν ο δικαιού­χος κατέχει μεγα­λύ­τερη έκταση από την παρα­πάνω ορι­ζό­μενη, δύναται να του παρα­χω­ρη­θεί επι­πλέον έκταση μέχρι το πολύ οκτα­κό­σια (800) τετρα­γω­νικά μέτρα, με τίμημα ίσο προς το ένα πέμπτο (1/5) της τρέ­χου­σας αγο­ραίας αξίας της, κατα­βλη­τέο σε πέντε (5) το πολύ ισό­πο­σες ετήσιες άτοκες δόσεις.

β. Το παρα­χω­ρού­μενο αγρο­τικό ακίνητο δεν δύναται να υπερ­βαί­νει τα δέκα (10) στρέμ­ματα.

Αν ο δικαιού­χος κατέχει μεγα­λύ­τερη έκταση από την παρα­πάνω παρα­χω­ρού­μενη, δύναται να του παρα­χω­ρη­θεί επι­πλέον έκταση μέχρι δέκα (10) στρεμ­μά­των, με τίμημα ίσο προς το ένα δέκατο (1/10) της τρέ­χου­σας αγο­ραίας αξίας της, κατα­βλη­τέο σε πέντε (5) το πολύ ισό­πο­σες ετήσιες άτοκες δόσεις.

γ. Τα παρα­χω­ρού­μενα ακίνητα, θα πρέπει να χρη­σι­μο­ποιού­νται για την κάλυψη στε­γα­στι­κών ή επαγ­γελ­μα­τι­κών αναγκών ή για γεωρ­γι­κούς και κτη­νο­τρο­φι­κούς σκοπούς των δικαιού­χων. Στην αξία των ακι­νή­των δεν υπο­λο­γί­ζο­νται οι δαπάνες αξιο­ποί­η­σης και βελ­τί­ω­σης τους που έγιναν από τους κατό­χους, ως και η αξία των τυχόν ευρι­σκό­με­νων επ’αυτών κτι­σμά­των, που έχουν ανε­γερ­θεί απ’’αυτούς, δ. Ο παρα­χω­ρη­σιού­χος να έχει την ελλη­νική ιθα­γέ­νεια. Η μετα­βί­βαση περαι­τέρω των ακι­νή­των εν ζωή για οποιο­δή­ποτε αιτία επι­τρέ­πε­ται μόνο σε φυσικά πρόσωπα που έχουν την ελλη­νική ιθα­γέ­νεια και μετά την πάροδο δεκα­πέ­ντε (15) ετών από την παρα­χώ­ρηση του ακι­νή­του.

ε. Η παρα­χώ­ρηση γίνεται ύστερα από αίτηση του ενδια­φε­ρο­μέ­νου στην Κτη­μα­τική Υπη­ρε­σία Δωδε­κα­νή­σου, με απόφαση του Γενικού Γραμ­μα­τέα της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου, κατόπιν γνώμης του αρμό­διου Δημο­τι­κού ή Κοι­νο­τι­κού Συμ­βου­λίου. Η απόφαση αυτή απο­τε­λεί τίτλο κυριό­τη­τας που μετα­γρά­φε­ται, στ. Όσοι κατέ­χουν μεγα­λύ­τερη έκταση, από την παρα­χω­ρού­μενη κατά τα ανωτέρω, υπο­χρε­ού­νται να παρα­δώ­σουν αυτή ελεύ­θερη στην αρμόδια Υπη­ρε­σία του Υπουρ­γείου Οικο­νο­μι­κών, με σχετικό πρω­τό­κολλο, εντός έξι (6) μηνών από την έκδοση του τίτλου μετα­βί­βα­σης της παρα­χω­ρού­με­νης έκτασης. Σε αντί­θετη περί­πτωση η παρα­χώ­ρηση ανα­κα­λεί­ται αυτο­δί­καια.

ζ. Παρά­βαση οποιου­δή­ποτε από τους παρα­πάνω όρους και προ­ϋ­πο­θέ­σεις συνε­πά­γε­ται την αυτο­δί­καιη επάνοδο του ακι­νή­του στην κυριό­τητα του Δημο­σίου.

2.Σε κάθε οικο­γέ­νεια, που κατοι­κεί μόνιμα στις παρα­πάνω νησίδες και ο ένας του­λά­χι­στον από τους συζύ­γους έχει την ελλη­νική ιθα­γέ­νεια, καθώς και σε κάθε οικο­γέ­νεια της παρα­γρά­φου 3 του άρθρου 5 του ν. 719/1977 (ΦΕΚ 301 Α’), όπως αυτή αντι­κα­τα­στά­θηκε με την παρά­γραφο 5 του άρθρου 35 του ν. 1473/1984 (ΦΕΚ 127 Α’), εφόσον στε­ρεί­ται ακι­νή­του στις παρα­πάνω νησίδες ικανού να καλύψει τις στε­γα­στι­κές ή επαγ­γελ­μα­τι­κές ή γεωρ­γι­κές και κτη­νο­τρο­φι­κές ανάγκες της. παρα­χω­ρεί­ται δωρεάν και κατά κυριό­τητα έκταση σύμφωνα με τα ορι­ζό­μενα στην παρά­γραφο 1 του παρό­ντος άρθρου.

3.Κοι­νό­χρη­στοι χώροι σύμφωνα με το εγκε­κρι­μένο σχέδιο των Οργα­νι­σμών Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης ή σύμφωνα με τον τρόπο χρη­σι­μο­ποί­η­σης τους ή έχουν χαρα­κτη­ρι­στεί ως τοιού­τοι, καθώς και έργα κοινής ωφέ­λειας μαζί με τα κτί­σματα και τις εγκα­τα­στά­σεις τους, με εξαί­ρεση τη ζώνη του αιγια­λού, στις νησίδες της παρ. 1 παρα­χω­ρού­νται δωρεάν και κατά κυριό­τητα στους οικεί­ους Ο.Τ.Α. με τον παρόντα νόμο αυτο­δί­καια και χωρίς άλλη δια­τύ­πωση.

Οι δήμοι και κοι­νό­τη­τες προς τους οποίους παρα­χω­ρού­νται οι χώροι αυτοί υπο­χρε­ού­νται όπως μη μετα­βάλ­λουν την ιδιό­τητα τούτων ως κοι­νο­χρή­στων.

Παρά τις ασκού­με­νες ως άνω αγωγές του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου, από το σύνολο των παρα­πάνω δια­τά­ξεων προ­κύ­πτει, ότι ενώ η βούληση της Πολι­τείας είναι να παρα­μεί­νουν οι Δωδε­κα­νή­σιοι κύριοι των πατρο­γο­νι­κών τους περιου­σιών και ειδι­κό­τερα να ανα­γνω­ρι­στούν οι νομείς ακι­νή­των στους Αρκιούς κύριοι των ακι­νή­των αυτών,  τούτο δεν μπορεί να κατα­στεί εφικτό από αδυ­να­μίες του ιδίου του νόμου. Για παρά­δειγμα ενώ η διάταξη ανα­φέ­ρει ότι ο νομέας τους θεω­ρεί­ται κύριος έναντι του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου, βάζει την προ­ϋ­πό­θεση ότι  απο­δε­δειγ­μένα πρέπει να είναι μόνιμοι κάτοι­κοι αυτών. Τούτο όμως δεν είναι εφικτό διότι  αφενός μεν οι Αρκιοί στην ουσία ανήκουν διοι­κη­τικά στο Δήμο Πάτμου, οι δε πραγ­μα­τι­κοί νομείς των ακι­νή­των αυτών είτε είναι εγγε­γραμ­μέ­νοι στο Δήμο Πάτμου ή παρά το γεγονός ότι το νέμο­νται οι ίδιοι και πριν από αυτούς συγ­γε­νείς τους δεν βρί­σκο­νται πλέον μόνιμα στο νησί .

Βάσει όλων των ανωτέρω η ελλη­νική πολι­τεία  οφείλει  να απο­κα­τα­στή­σει το δίκαιο και να ανα­γνω­ρί­σει, δίχως να τους υπο­βά­λει σε περιττά δικα­στικά έξοδα και ταλαι­πω­ρία,  στους νησιώ­τες αυτούς την κυριό­τητα στις γαίες, που απο­δε­δειγ­μένα νέμο­νται οι ίδιοι και οι δικαιο­πά­ρο­χοι τους για πολλά χρόνια, κρα­τώ­ντας τη ζωή σε αυτά και ασκώ­ντας οικο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες επ΄αυ­τών, σημα­ντι­κές πράξεις για την εθνική  μας υπό­στα­σης.

Κατόπιν όλων των ανωτέρω ερω­τά­ται ο Αξιό­τι­μος κ. Υπουρ­γός εάν προ­τί­θε­ται :

(1.) Με κατάλ­λη­λες νομο­θε­τι­κές παρεμ­βά­σεις,  να υλο­ποι­ή­σει, επί της ουσίας, την εκπε­φρα­σμένη δια­χρο­νικά βούληση της πολι­τείας, να μην διεκ­δι­κού­νται αβάσιμα, στα μικρά νησιά της Δωδε­κα­νή­σου, ακίνητα από τους πραγ­μα­τι­κούς τους ιδιο­κτή­τες και να διευ­κο­λυν­θεί η ανα­γνώ­ριση των ιδιο­κτη­σιών αυτών   στους  φερό­με­νους δικαιούχους-ιδιοκτήτες,

(2.) Με νομο­θε­τική πρω­το­βου­λία να εξα­λεί­ψει τον όρο του μόνιμου κατοί­κου, από τη διάταξη του άρθρου 126 του νόμου 4972 / 2022, προ­κει­μέ­νου να διευ­κο­λυν­θεί η απόδοσή τους στους πραγ­μα­τι­κούς ιδιο­κτή­τες.