Απόφαση «σταθμός» για το ιδιοκτησιακό καθεστώς του Καστελλορίζου

Με απόφαση «βόμβα» που εξέδωσε το Γ’ Πολι­τικό Τμήμα του Αρείου Πάγου το 2018 είχε αναι­ρε­θεί απόφαση του Μονο­με­λούς Εφε­τείου Δωδε­κα­νή­σου του 2016 με την οποία τέθηκαν εν αμφι­βόλω οι ισχυ­ρι­σμοί του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου για το ιδιο­κτη­σιακό καθε­στώς των ακι­νή­των της Μεγί­στης.

Το Ελλη­νικό Δημόσιο ισχυ­ρί­ζε­ται ότι στην νήσο (Μεγίστη), επειδή ο ιδιώτης δεν μπορεί να απο­δεί­ξει νόμιμα ότι έχει ιδιο­κτη­σία, τεκ­μαί­ρε­ται ότι αυτή είναι ιδιο­κτη­σία του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου.

Η θέση αυτή στη­ρί­ζε­ται σε ερμη­νεία της Συν­θή­κης των Παρι­σίων, που επι­κυ­ρώ­θηκε με το Ν.Δ. 423/1947 στο άρθρο 14 της οποίας ορί­ζε­ται ότι «Η Ιταλία εκχωρεί εις την Ελλάδα εν πλήρει κυριαρ­χία τας νήσους της Δωδε­κα­νή­σου τα κατω­τέρω απα­ριθ­μού­με­νας, ήτοι: Αστυ­πά­λαιαν, Καστελ­λό­ρι­ζον, ως και τας παρα­κεί­με­νας νησίδας».

Το Μονο­με­λές Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου είχε κρίνει ωστόσο ότι η «πλήρης κυριαρ­χία» δεν ταυ­τί­ζε­ται με την έννοια της ιδιο­κτη­σίας, επο­μέ­νως το ενάγον με την παρα­πάνω συνθήκη δεν απέ­κτησε την κυριό­τητα επί ολο­κλή­ρου του νησιού, αλλά σε συγκε­κρι­μένα ακίνητα που απο­τε­λούν την δημόσια και ιδιω­τική του περιου­σία, όπως αυτά ανα­φέ­ρο­νται στο Παραρ­τημα της εν λόγω Συν­θή­κης, χωρίς να σχε­τί­ζε­ται αυτό με το εμπράγ­ματο δικαί­ωμα της ιδιο­κτη­σίας.

Δια­φο­ρε­τική θεώρηση της σχέσης μεταξύ των εννοιών αυτών (και από­πειρα ταύ­τι­σης τους) από την οποία εκκινεί εμμέσως πλην σαφώς το Ελλη­νικό Δημόσιο, θα είχε ως απο­τέ­λε­σμα το άτοπο να χάνεται η κυριαρ­χία του ελλη­νι­κού κράτους, σε περί­πτωση που κάποιος αλλο­δα­πός απο­κτή­σει ακίνητο σε ελλη­νικό έδαφος, ο οποίος στη συνέ­χεια, επι­κα­λού­με­νος την ιδιο­κτη­σία του, θα μπο­ρούσε να ισχυ­ρι­στεί ότι ελλεί­που­σας της κυριαρ­χίας του ελλη­νι­κού κράτους στο ακίνητο του, δεν δεσμεύ­ε­ται λ,χ. από τις πολε­ο­δο­μι­κές δια­τά­ξεις.

Η ερμη­νεία συνεπώς της Συν­θή­κης, όπως έκρινε το Εφετείο Δωδε­κα­νή­σου, δεν μπορεί, να είναι αυτή, στην πραγ­μα­τι­κό­τητα δε, όταν τίθεται ζήτημα κυριό­τη­τας στη μη δορυά­λωτη Δωδε­κά­νησο, δεν θα πρέπει να θεω­ρεί­ται υφι­στά­μενο άνευ ετέρου το τεκ­μή­ριο κυριό­τη­τας του ελλη­νι­κού δημο­σίου, για τους λόγους που ανα­φέρ­θη­καν, με την προ­ϋ­πό­θεση πάντως, να πρό­κει­ται για ακίνητο επί του οποίου να μπορούν να ασκη­θούν υλικές πράξεις.

Το Πολυ­με­λές Πρω­το­δι­κείο Ρόδου επι­λή­φθηκε μετά από προ­σφυγή του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου κατά δύο κατοί­κων του Καστελ­λο­ρί­ζου που εκπρο­σω­πή­θη­καν από τους δικη­γό­ρους κκ Στέλιο Αλε­ξαν­δρή και Πολυ­ξένη Χατζη­γιάννη σχετικά με το ιδιο­κτη­σιακό καθε­στώς ακι­νή­του στο νησί.

Το δικα­στή­ριο απέρ­ριψε την αγωγή του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου και έκρινε ότι το ακίνητο εξου­σια­ζό­ταν από ιδιώτες, τους απώ­τα­τους και απώ­τε­ρους δικαιο­πα­ρό­χους των ενα­γο­μέ­νων και τους ίδιους τους ενα­γο­μέ­νους, δεν υπήρξε ουδέ­ποτε αδέ­σποτο και είχε ανέ­κα­θεν ιδιω­τικό χαρα­κτήρα, κρίση που επι­βε­βαιώ­νε­ται και με βάση τα υπάρ­χο­ντα από παλαιά εντός αυτού στοι­χεία ανθρώ­πι­νης δρα­στη­ριό­τη­τας (περί­φραξη, κτίσμα, υπέρ­γεια δεξα­μενή νερού), που κατα­δει­κνύ­ουν την επέμ­βαση του ανθρώ­που στο ακίνητο για καλ­λιερ­γη­τι­κούς και κτη­νο­τρο­φι­κούς σκοπούς.

Επίσης, έκρινε ότι δεν απο­δει­κνύ­ε­ται ότι το επίδικο απο­τε­λούσε δημόσια γαία (αρζί – μιρί) όπως ισχυ­ρί­ζε­ται το ενάγον, καθώς κανένα απο­δει­κτικό στοι­χείο δεν προ­σκο­μί­ζε­ται προς επίρ­ρωση αυτού του ισχυ­ρι­σμού.

Το Πολυ­με­λές Πρω­το­δι­κείο Ρόδου ανα­φέ­ρει στην απόφαση «σταθμό» και τα ακό­λουθα:

«Άλλωστε, γαίες φύσης «εραζί – εμιριέ» ή «αρζί – μιρί», δηλαδή δημό­σιες γαίες, όπως το δικαί­ωμα διαρ­κούς εξου­σί­α­σης επί δημο­σίων γαιών (τεσ­σα­ρούφ) από της εποχής του Τούρκου κατα­κτητή Σουλ­τά­νου Σου­λεϊ­μάν μέχρι την ισχύ του ν. 2100/1952 (26.04.1952), δεν υπήρξαν ποτέ στα Δωδε­κά­νησα, εκτός της Ρόδου και της Κω, που ο Τούρκος κατα­κτη­τής τις είχε κυριεύ­σει με τη «σπάθη και το δόρυ». Στα άλλα νησιά της Δωδε­κα­νή­σου, όπως είναι η Μεγίστη, που δεν ήταν «δορυά­λωτα», δηλαδή δεν είχαν κατα­κτη­θεί με τα όπλα, ο Τούρκος κατα­κτη­τής Σου­λεϊ­μάν ο Μεγα­λο­πρε­πής, όχι μόνο δεν δήμευσε τη γη, αλλά παρα­χώ­ρησε δικαιώ­ματα, με απο­τέ­λε­σμα όλα ανε­ξαι­ρέ­τως τα κτήματα που κατεί­χαν, νέμο­νταν και εξου­σί­α­ζαν από τότε οι κάτοι­κοι των νησιών αυτών να ανήκουν στις ιδιο­κτη­σίες τους ως γαίες μουλκ, κατά τα λεπτο­με­ρώς ανα­φε­ρό­μενα στην υπό στοι­χείο III νομική σκέψη της παρού­σας. Άλλωστε, εν προ­κει­μένω, οι ενα­γό­με­νοι ισχυ­ρί­ζο­νται ότι οι αρχικοί δικαιο­πά­ρο­χοί τους είχαν κατα­λά­βει και καλ­λιερ­γή­σει δημόσια την επίδικη έκταση το έτος 1947, ήτοι μετά την ενσω­μά­τωση της Δωδε­κα­νή­σου στην Ελλάδα και ως εκ τούτου είναι δυνατή η κτήση κυριό­τη­τας του ακι­νή­του με έκτακτη χρη­σι­κτη­σία κατά τις δια­τά­ξεις του Αστικού Κώδικα. Έτσι και το επίδικο ως ιδιό­κτητη γαία, νομικής φύσης μουλκ, απο­τέ­λεσε αντι­κεί­μενο νομής και εξου­σί­α­σης ,με καλ­λιέρ­γεια και ως βοσκό­το­πος, από όλους τους προ­α­να­φε­ρό­με­νους απώ­τα­τους και απώ­τε­ρους δικαιο­πα­ρό­χους των ενα­γο­μέ­νων και από τους ίδιους τους ενα­γο­μέ­νους και συνεπώς δεν είχε περιέλ­θει στο οθω­μα­νικό δημόσιο, στη συνέ­χεια στο ιταλικό και ακο­λού­θως στο ενάγον Ελλη­νικό Δημόσιο, το οποίο απέ­κτησε όλη την ακίνητη περιου­σία του Ιτα­λι­κού Κράτους στη Δωδε­κά­νησο με το άρθρο 1 του παραρ­τή­μα­τος XIV της από 20.02.1947 Συν­θή­κης Ειρήνης των Παρι­σίων μεταξύ των συνα­σπι­σμέ­νων συμ­μα­χι­κών δυνά­μεων και της Ιταλίας, που κυρώ­θηκε με το ν.δ. 423/1947. Σημειώ­νε­ται εξάλλου ότι το ενάγον Ελλη­νικό Δημόσιο δεν επι­κα­λεί­ται κανένα δικό του τρόπο κτήσης κυριό­τη­τας επί του επι­δί­κου ακι­νή­του, ενώ δεν απέ­δειξε καθ’ οποιον­δή­ποτε τρόπο ότι το ακίνητο αυτό έφερε το χαρα­κτήρα δημό­σιας γαίας (αρζί – μιρί). ώστε να μην ανήκει στους ιδιώτες ως μουλκ».