Με του Αιγαίου τα χρώματα

«Κάλ­λιο να σου βγει το μάτι, παρά το όνομα» λέει ο σοφός λαός και η αλή­θεια είναι πως το νησί αυτό της Δω­δε­κα­νή­σου είχε συν­δέ­σει στο πα­ρελ­θόν το όνομά του με όχι και τόσο ευ­χά­ρι­στες κα­τα­στά­σεις και γε­γο­νό­τα.

Η Λέρος βρί­σκε­ται ανά­με­σα στην Πάτμο και στην Κά­λυ­μνο και είναι μία από τις δώ­δε­κα στε­ριές του νη­σιώ­τι­κου συ­μπλέγ­μα­τος της Δω­δε­κα­νή­σου, ένα απ’ τα σκα­λο­πά­τια γης στα ανα­το­λι­κά του Αι­γαί­ου που το πέ­λα­γος προί­κι­σε με τις κρυ­φές του χάρες.

Η εν­δο­χώ­ρα της σπαρ­μέ­νη με γή­λο­φους ξε­χω­ρί­ζει για το ομαλό γε­ω­μορ­φο­λο­γι­κό της ανά­γλυ­φο που της προσ­δί­δει μια ηρε­μία πρω­τό­γνω­ρη.

Οι ακτές είναι δα­ντε­λω­τές με δε­κά­δες μι­κρούς και με­γα­λύ­τε­ρους κόλ­πους που στο­λί­ζουν άφθο­να μι­κρο­νή­σια. Δια­θέ­τει λα­χτα­ρι­στές πα­ρα­λί­ες, χωριά που κα­τα­φέρ­νουν ακόμη και δια­τη­ρούν αλώ­βη­τη την αυ­θε­ντι­κή τους γοη­τεία, τό­πους ανό­θευ­τους που θα ξυ­πνή­σουν τον «μικρό εξε­ρευ­νη­τή» που κρύ­βει ο κα­θέ­νας μας μέσα του.

Ση­μα­ντι­κές είναι οι του­ρι­στι­κές υπο­δο­μές που έχουν ανα­πτυ­χθεί τα τε­λευ­ταία χρό­νια, όμως οι τιμές δια­τη­ρού­νται, σε αντί­θε­ση με άλλα πιο «ιλου­στρα­σιόν» νησιά του Αι­γαί­ου, σε λο­γι­κά πλαί­σια.

Αν θέ­λεις να γνω­ρί­σεις πραγ­μα­τι­κά τη Λέρο και να εξε­ρευ­νή­σεις ακτές και εν­δο­χώ­ρα, το με­τα­φο­ρι­κό μέσον είναι απα­ραί­τη­το.

Αν δεν μπο­ρείς να επω­μι­στείς τα ομο­λο­γου­μέ­νως υψηλά ναύλα θα πρέ­πει να νοι­κιά­σεις ένα αυ­το­κί­νη­το για 2-3 μέρες (οι τιμές κυ­μαί­νο­νται ανά­με­σα σε 30-35 ευρώ την ημέρα) και να «γρά­ψεις» αρ­κε­τά χι­λιό­με­τρα στο κο­ντέρ, ώστε να πας και σε μέρη όπου δεν πάει η το­πι­κή συ­γκοι­νω­νία.

Από το Λακκί στην Αγία Μα­ρί­να

Το Λακκί είναι το κε­ντρι­κό λι­μά­νι του νη­σιού και το ση­μείο όπου θα σας αφή­σει το πλοίο.

Θε­ω­ρεί­ται ένα από τα με­γα­λύ­τε­ρα και ασφα­λέ­στε­ρα φυ­σι­κά λι­μά­νια της Με­σο­γεί­ου και δι­καιο­λο­γη­μέ­να οι Ιτα­λοί το προ­ό­ρι­ζαν για τον ναύ­σταθ­μου του στό­λου τους στην ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Το απο­τύ­πω­μα των Λα­τί­νων εδώ στο Λακκί το συ­να­ντάς έντο­να στα με­γα­λό­πρε­πα κτί­ρια και στους φαρ­δείς δρό­μους με την υπο­δειγ­μα­τι­κή ρυ­μο­το­μία.

Στον ευ­ρύ­χω­ρο κόλπο βρί­σκο­νται και δύο από τις κα­λύ­τε­ρες πα­ρα­λί­ες του νη­σιού, το Κου­κού­λι και οι Με­ρι­κιές.

Επί­σης ση­μα­ντι­κό αξιο­θέ­α­το είναι ο ναός του Αγ. Ιω­άν­νη του Θε­ο­λό­γου (11ος αι.), ένα σπου­δαίο βυ­ζα­ντι­νό μνη­μείο με­γά­λης συ­ναι­σθη­μα­τι­κής αξίας για τους ντό­πιους, με σπά­νιας αξίας ψη­φι­δω­τά. Θα τη βρεί­τε στον δρόμο για Γούρ­να.

Καλό το Λακκί, όμως αναμ­φί­βο­λα την πα­ρά­στα­ση κλέ­βει η Αγία Μα­ρί­να, το δεύ­τε­ρο λι­μά­νι του νη­σιού και ση­με­ρι­νή πρω­τεύ­ου­σα. Τα δυο λι­μά­νια συν­δέ­ο­νται με­τα­ξύ τους με ένα στε­νά­χω­ρο και πο­λυ­σύ­χνα­στο δρόμο που χρειά­ζε­ται προ­σο­χή.

Η νη­σιώ­τι­κη πο­λι­τεία απο­τε­λεί μαζί με τον Πλά­τα­νο ένα ενιαίο οι­κι­στι­κό σύ­νο­λο που, καθώς ξε­δι­πλώ­νει τις νη­σιω­τι­κές γει­το­νιές του, αγκα­λιά­ζει τον λόφο Απι­τύ­κι όπου βρί­σκε­ται το με­σαιω­νι­κό κά­στρο.

Νότια του κά­στρου ξε­δι­πλώ­νει την αξιο­ποι­η­μέ­νη ακτή του το γρα­φι­κό Πα­ντέ­λι με τις ψα­ρο­τα­βέρ­νες και τα κα­ΐ­κια του και σε από­στα­ση ανα­πνο­ής η πα­ρα­λία Βρω­μό­λι­θος.

Μετά το μι­κρο­σκο­πι­κό λι­μά­νι της Αγίας Μα­ρί­νας, με κα­τεύ­θυν­ση βο­ρειο­δυ­τι­κή, αφού απο­λαύ­σου­με το θέαμα του ανε­μό­μυ­λου που είναι χτι­σμέ­νος πάνω σε βράχο, μέσα στη θά­λασ­σα, θα βρε­θού­με στις πα­ρα­λια­κές γει­το­νιές Κρι­θώ­νι και Αλι­ντα οι οποί­ες μοι­ρά­ζο­νται την αγκα­λιά του ίδιου κόλ­που.

Αυτή είναι και η πιο αξιο­ποι­η­μέ­νη πε­ριο­χή του νη­σιού. Στο Κρι­θώ­νι θα επι­σκε­φτεί­τε το «Πα­τριαρ­χείο», ένα νε­ο­κλα­σι­κό αρ­χο­ντι­κό, την εκ­κλη­σιά του Αγ. Σω­φρο­νί­ου, ενώ στα Αλι­ντα τον πύργο Μπε­λέ­νη που σή­με­ρα στε­γά­ζει το Λα­ο­γρα­φι­κό Μου­σείο.

Στην Αγία Μα­ρί­να -στον δρόμο που συν­δέ­ει το λι­μά­νι με τον Πλά­τα­νο- θα βρεί­τε το Αρ­χαιο­λο­γι­κό Μου­σείο. Εδώ εκτί­θε­νται ευ­ρή­μα­τα δια­φό­ρων ιστο­ρι­κών πε­ριό­δων από ανα­σκα­φές, όπως μαρ­μά­ρι­νες επι­γρα­φές, ψη­φι­δω­τά, νο­μί­σμα­τα και αγ­γεία.

Το κά­στρο της Αγίας Μα­ρί­νας

Από τις επάλ­ξεις του με­σαιω­νι­κού κά­στρου που δε­σπό­ζει στον λόφο Απι­τύ­κι θα ατε­νί­σε­τε την ομορ­φό­τε­ρη θέα στο νησί, αλλά και θα απο­λαύ­σε­τε το υπέ­ρο­χο ηλιο­βα­σί­λε­μα.

Μέχρι εδώ φτά­νει ο ασφάλ­τι­νος δρό­μος, αλλά μπο­ρεί­τε να ανε­βεί­τε και από ανη­φο­ρι­κό μο­νο­πά­τι με 500 σκα­λιά.

Τα πρώτα οχυ­ρω­μα­τι­κά έργα ξε­κί­νη­σαν τον 7ο μ.Χ. αιώνα από τους Βυ­ζα­ντι­νούς. Το κά­στρο όμως βρέ­θη­κε στις δόξες του επί των Ιπ­πο­τών του Τάγ­μα­τος του Αγ. Ιω­άν­νη της Ρόδου. Φυ­σι­κά όπως κάθε κά­στρο έχει να δι­η­γη­θεί πολ­λές ιστο­ρί­ες…

Η πιο εν­δια­φέ­ρου­σα είναι αυτή της με­γά­λης πο­λιορ­κί­ας του 1506 από τον πει­ρα­τή Αλί Γκα­μάλ.

Οι νη­σιώ­τες άντρες και γυ­ναί­κες για να πα­ρα­πλα­νή­σουν τους πει­ρα­τές ντύ­θη­καν ιπ­πό­τες και βγή­καν στις επάλ­ξεις. Βλέ­πο­ντας το πλή­θος των υπε­ρα­σπι­στών του κά­στρου, οι ει­σβο­λείς δεν επι­χεί­ρη­σαν την τε­λι­κή επί­θε­ση, τα μά­ζε­ψαν και έφυ­γαν άπρα­κτοι από το νησί.

Εδώ βρί­σκε­ται και η Πα­να­γιά του Κά­στρου που χτί­στη­κε το 1669. Τον Δε­κα­πε­νταύ­γου­στο γί­νε­ται η πε­ρι­φο­ρά της χρυ­σο­σκά­λι­στης ει­κό­νας (θε­ω­ρεί­ται έργο του Ευαγ­γε­λι­στή Λουκά) στις χορ­τα­ρια­σμέ­νες πο­λε­μί­στρες.

Στην εί­σο­δο του κά­στρου, πλάι στον ναό της Πα­να­γιάς, λει­τουρ­γεί αξιό­λο­γο Εκ­κλη­σια­στι­κό Μου­σείο.

Στις τέσ­σε­ρεις αί­θου­σές του εκτί­θε­νται σπά­νιες ει­κό­νες, βα­ρύ­τι­μα σκεύη, βι­βλία, άμφια, χει­ρό­γρα­φα κ.ά. Είναι ανοι­χτό κα­θη­με­ρι­νά.

«Επι­χεί­ρη­ση Ταϊ­φούν» και η Μάχη της Λέρου

Τον Σε­πτέμ­βριο του 1943, όταν η Ιτα­λία συν­θη­κο­λό­γη­σε και πέ­ρα­σε στο πλευ­ρό των Συμ­μά­χων, οι δια­τα­γές του Χί­τλερ προς το γερ­μα­νι­κό επι­τε­λείο ήταν σα­φείς και απαι­τού­σαν πάση θυσία την ανα­κα­τά­λη­ψη των νη­σιών.

Ετσι ξε­κί­νη­σε «η Επι­χεί­ρη­ση Ταϊ­φούν». Στις 26 Σε­πτεμ­βρί­ου 25 γερ­μα­νι­κά Στού­κας βυ­θί­ζουν στο Λακκί το θρυ­λι­κό ελ­λη­νι­κό αντι­τορ­πι­λι­κό «Βα­σί­λισ­σα Ολγα», το οποίο υπα­γό­ταν στον αγ­γλι­κό στόλο της Με­σο­γεί­ου.

Ακο­λου­θούν 50 ημέ­ρες ανη­λε­ών βομ­βαρ­δι­σμών στρα­τη­γι­κών ση­μεί­ων και τε­λι­κά από­βα­ση των να­ζι­στι­κών στρα­τευ­μά­των, που οδή­γη­σε στις 16 Νο­εμ­βρί­ου του 1943 στην κα­τά­λη­ψη της Λέρου.

Ο Ουίν­στον Τσόρ­τσιλ γρα­φεί στα απο­μνη­μο­νεύ­μα­τά του: «Η απώ­λεια της Λέρου εκ­μη­δέ­νι­ζε προ­σω­ρι­νώς όλες τις ελ­πί­δες μας στο Αι­γαίο Πέ­λα­γος».

Οι μάχες αυτές, που δι­ήρ­κε­σαν πέντε μέρες και θε­ω­ρού­νται από τις σκλη­ρό­τε­ρες στη Νότια Ευ­ρώ­πη, έδω­σαν την έμπνευ­ση στον Σκο­τσέ­ζο συγ­γρα­φέα Alistair MacLean να γρά­ψει το βι­βλίο «Τα κα­νό­νια του Να­βα­ρό­νε» που αρ­γό­τε­ρα έγινε με­γά­λη κι­νη­μα­το­γρα­φι­κή επι­τυ­χία με τους ηθο­ποιούς Γκρέ­γκο­ρι Πεκ, Ντέι­βιντ Νίβεν, Αντο­νι Κουίν και Αντο­νι Κου­έιλ.

Στο Λακκί βρί­σκε­ται το μνη­μείο των νε­κρών ναυ­τι­κών του ελ­λη­νι­κού πο­λε­μι­κού πλοί­ου «Βα­σί­λισ­σα Ολγα».

Τα ιτα­λι­κά τσι­με­ντέ­νια οχυρά και τού­νελ που χρη­σι­μο­ποί­η­σαν οι Αγ­γλοι για την άμυνα του νη­σιού είναι 18. Τα ση­μα­ντι­κό­τε­ρα βρί­σκο­νται στο Μπλε­φού­τι, τη Σκου­μπάρ­δα, την Πα­τέλ­λα και το Δια­κό­πι.

Στο οχυρό της Με­ρι­κιάς βρί­σκε­ται το Πο­λε­μι­κό Μου­σείο Λέρου, ένα από τα πιο αξιό­λο­γα του εί­δους στην Ελ­λά­δα.

Στον χώρο του μου­σεί­ου φι­λο­ξε­νού­νται πολλά αντι­κεί­με­να επο­χής, όπλα, κα­νό­νια, στο­λές, βόμ­βες, τορ­πί­λες, έγ­γρα­φα κ.ά. , ενώ η ξε­νά­γη­ση ολο­κλη­ρώ­νε­ται με τη βο­ή­θεια οπτι­κο­α­ου­στι­κού υλι­κού. Το μου­σείο είναι ανοι­χτό στο κοινό κα­θη­με­ρι­νά.

Οι κυ­ριό­τε­ρες πα­ρα­λί­ες

◈ Αλι­ντα: Ο πα­ρα­λια­κός δρό­μος, στε­νός και πο­λυ­σύ­χνα­στος, οδη­γεί από την Αγία Μα­ρί­να στα πα­ρα­λια­κά θέ­ρε­τρα Αλι­ντα και Κρι­θώ­νι.

Εδώ δίπλα στη στρι­μωγ­μέ­νη αμ­μου­διά και πάνω στον δρόμο βρί­σκο­νται στη σειρά πα­ρα­ταγ­μέ­να ξε­νο­δο­χεία, δω­μά­τια, μίνι μάρ­κετ και κα­φε­τέ­ριες.

◈ Δυο­λι­σκά­ρια: Μετά την Αλι­ντα ο δρό­μος προ­σεγ­γί­ζει τις δί­δυ­μες πα­ρα­λί­ες στη θέση Δυο­λι­σκά­ρια, που συ­νή­θως λόγω την πα­ρα­λια­κών καφέ μα­ζεύ­ουν τον νε­α­ρό­κο­σμο. Με νοι­κια­ζό­με­νο βαρ­κά­κι θα ανα­κα­λύ­ψε­τε το από­με­ρο ακρο­γιά­λι Κρυ­φός.

◈ Βρω­μό­λι­θος: Νο­τιό­τε­ρα από το λι­μα­νά­κι στο Πα­ντέ­λι, δια­γρά­φε­ται η πα­ρα­λία Βρω­μό­λι­θος με σκού­ρα άμμο και βο­τσα­λά­κι. Ολό­γυ­ρα σπί­τια και ενοι­κια­ζό­με­να δω­μά­τια.

Με­ρι­κά από αυτά είναι πάνω στο κύμα. Η πε­ριο­χή είναι ιδα­νι­κή για οι­κο­γε­νεια­κές δια­κο­πές, καθώς σε ελά­χι­στη από­στα­ση από την ακτή και χωρίς να με­σο­λα­βούν δρό­μοι βρί­σκο­νται κα­τα­λύ­μα­τα και τα­βέρ­νες.

Για πιο μο­να­χι­κές κα­τα­στά­σεις ακο­λου­θώ­ντας μο­νο­πά­τια ή στε­νούς χω­μα­τό­δρο­μους θα προ­σεγ­γί­σε­τε τις ακρο­για­λιές Βε­λα­νί­δι, Τουρ­κο­πή­γα­δο, Αγιος Γιώρ­γης και Βουρ­λί­δια.

◈ Ορμος Γούρ­νας: Στη δυ­τι­κή πλευ­ρά του νη­σιού, βό­ρεια από το λι­μά­νι στο Λακκί, συ­να­ντά­με τον όρμο της Γούρ­νας που δια­θέ­τει μια αμ­μου­δε­ρή πα­ρα­λία με αρ­μυ­ρί­χια και τα­βερ­νά­κι.

Εύ­κο­λα από εδώ θα πάτε στο εκ­κλη­σά­κι του Αγίου Ισί­δω­ρου που είναι χτι­σμέ­νο μέσα στη θά­λασ­σα, πάνω σε μια ξέρα (ένα από τα πιο χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ση­μεία της Λέρου).

◈ Παρ­θέ­νι: Είναι αγκυ­ρο­βό­λιο καϊ­κιών, ενώ έντο­νη είναι η πα­ρου­σία του στρα­τού. H πε­ριο­χή πήρε το όνομά της από το ιερό της Παρ­θέ­νου Αρ­τέ­μι­δος που ει­κά­ζε­ται ότι υπήρ­χε εδώ κατά την αρ­χαιό­τη­τα.

Θα επι­σκε­φτεί­τε την εκ­κλη­σία της Αγίας Κιου­ράς Μα­τρώ­νας, για να δείτε τις κα­τα­πλη­κτι­κές αγιο­γρα­φί­ες των πο­λι­τι­κών κρα­τού­με­νων κατά τη διάρ­κεια της δι­κτα­το­ρί­ας.

Από το Παρ­θέ­νι θα προ­σεγ­γί­σε­τε εύ­κο­λα τη γνω­στή πα­ρα­λία με τον ομώ­νυ­μο οι­κι­σμό Μπλε­φού­τι και τις πα­ρα­λια­κές ψα­ρο­τα­βέρ­νες.

◈ Ξη­ρό­κα­μπος: Νότια από το Λακκί ανοί­γε­ται ο κόλ­πος του Ξη­ρό­κα­μπου. Δια­θέ­τει απλω­τή αμ­μου­δε­ρή πα­ρα­λία με ρηχά νερά, προ­στα­τευ­μέ­νη απ’ το μελ­τέ­μι, ενώ υπάρ­χουν τα­βέρ­νες και νοι­κια­ζό­με­να δω­μά­τια.

Ασφάλ­τι­νος δρό­μος οδη­γεί στην «Πα­να­γία Κα­βου­ρά­δαι­να», μια μικρή εκ­κλη­σία χτι­σμέ­νη στο κοί­λω­μα βρά­χου, κοντά στη θά­λασ­σα.

Πηγή efsyn.gr