Ποια επαγγέλματα έχουν ζήτηση – πρώτος ο τουρισμός στη λίστα

Με πηγές το υπό σύνταξη «ανα­πτυ­ξιακό πρότυπο» της χώρας αλλά και πρό­σφα­τες έρευνες για τις προ­ο­πτι­κές διά­φο­ρων κλάδων, επι­λέ­ξαμε 7 τομείς που συγκε­ντρώ­νουν τις περισ­σό­τε­ρες πιθα­νό­τη­τες να «γεν­νή­σουν» θέσεις εργα­σίας. Βασικό συμπέ­ρα­σμα; Ευκαι­ρίες απο­κα­τά­στα­σης υπάρ­χουν, αρκεί να κινη­θούμε σωστά και έγκαιρα για να τις εντο­πί­σουμε.

1. Του­ρι­σμός: 220.000 θέσεις εργα­σίας στη δεκα­ε­τία

Ο του­ρι­σμός υπο­λο­γί­ζε­ται ότι θα δημιουρ­γή­σει του­λά­χι­στον 220.000 θέσεις εργα­σίας -τις περισ­σό­τε­ρες από κάθε άλλο κλάδο- μέσα στην επόμενη 10ετία (έρευνα ΣΕΒ – McKinsey).

To αρνη­τικό στοι­χείο της «επο­χι­κό­τη­τας» υπάρ­χουν πιθα­νό­τη­τες να ξεπε­ρα­στεί, καθώς βασικός στόχος της ακο­λου­θού­με­νης πολι­τι­κής είναι να διευ­ρυν­θεί η σεζόν και να δια­φο­ρο­ποι­η­θεί το προϊόν (ιατρι­κός, θρη­σκευ­τι­κός του­ρι­σμός, αγρο­του­ρι­σμός κ.λπ). Η ανά­πτυξη έχει ήδη ξεκι­νή­σει σε έναν κλάδο ο οποίος είναι «εντά­σεως εργα­σίας». Δηλαδή, όσο αυξάνει η ζήτηση για το ελλη­νικό του­ρι­στικό προϊόν, τόσο περισ­σό­τε­ρες είναι και οι θέσεις που δημιουρ­γού­νται.

Τα στοι­χεία του συστή­μα­τος «Εργάνη» (κατα­γρα­φής προ­σλή­ψεων και απο­λύ­σεων του υπουρ­γείου Εργα­σίας) δεί­χνουν ότι οι προ­σλή­ψεις τους τελευ­ταί­ους μήνες ξεπερ­νούν κατά χιλιά­δες τις απο­λύ­σεις: μόνο τον Ιούλιο στο χώρο της εστί­α­σης οι προ­σλή­ψεις ήταν 16.000 περισ­σό­τε­ρες από τις απο­χω­ρή­σεις, ενώ στα κατα­λύ­ματα υπήρξε θετική διαφορά 9.250 θέσεων. Από τη βάση δεδο­μέ­νων του kariera.gr προ­κύ­πτει ότι μία αγγελία στον κλάδο του του­ρι­σμού δέχεται 50% λιγό­τερα βιο­γρα­φικά από τον μέσο όρο της αγοράς (σ.σ. όσο πιο μικρή είναι η προ­σφορά βιο­γρα­φι­κών, τόσο περισ­σό­τε­ρες οι πιθα­νό­τη­τες εξεύ­ρε­σης εργα­σίας).

Δύο στοι­χεία είναι θετικά για τους νέους:

➽ Προ­σφέ­ρο­νται αρκετές ευκαι­ρίες από­κτη­σης εργα­σια­κής εμπει­ρίας σε νέους χωρίς προ­ϋ­πη­ρε­σία, κυρίως στην επαρχία.

➽ Εξει­δι­κευ­μέ­νες ή άλλες τεχνι­κές δεξιό­τη­τες (π.χ. Ρωσικά, Κινε­ζικά ή πτυχία μαγει­ρι­κής κ.λπ.) εξα­σφα­λί­ζουν πολύ καλύ­τε­ρες αμοιβές από αυτές των συλ­λο­γι­κών συμ­βά­σεων.

Υπάρ­χουν και τα αρνη­τικά:

➽ Η έλλειψη ειδικών τμη­μά­των σε επίπεδο ΑΕΙ. Οι υπάρ­χου­σες σχολές του­ρι­στι­κών επαγ­γελ­μά­των δεν επαρ­κούν, αν και το υπουρ­γείο Του­ρι­σμού προωθεί τη σύσταση σχολής Του­ρι­στι­κής Διοί­κη­σης.

➽ Μεγάλο μέρος της προ­σφο­ράς εργα­σίας αφορά σε θέσεις χαμηλής εξει­δί­κευ­σης (καμα­ριέ­ρες, service κ.λπ.), που κατά κανόνα αμεί­βο­νται βάσει συλ­λο­γι­κής σύμ­βα­σης.

Σημα­ντική εξέλιξη για τον κλάδο θα είναι η παροχή επαγ­γελ­μα­τι­κής πιστο­ποί­η­σης, η οποία θα μπο­ρέ­σει να λει­τουρ­γή­σει ως «εισι­τή­ριο» για εξα­σφά­λιση εργα­σίας σε μεγάλες του­ρι­στι­κές μονάδες. Ηδη από πέρυσι λει­τουρ­γεί προς αυτή την κατεύ­θυνση το Ινστι­τούτο του Συν­δέ­σμου Ελλη­νι­κών Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων (ΙΝΣΕΤΕ).

Πού να σπου­δάσω

Μπορεί να είναι μια οικο­νο­μική σχολή, όπως η Οργά­νω­σης και Διοί­κη­σης Επι­χει­ρή­σεων, ένα ΤΕΙ, όπως το Διοί­κη­σης Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων και Επι­χει­ρή­σεων Φιλο­ξε­νίας, μια σχολή όπου κυριαρ­χούν οι γλώσσες (Βαλ­κα­νι­κών, Μεσο­γεια­κών, Σλα­βι­κών ή Τουρ­κι­κών Σπουδών) ή ακόμη και τμήματα όπως το Ιστο­ρικό – Αρχαιο­λο­γικό ή το Πολι­τι­σμι­κής Τεχνο­λο­γίας και Επι­κοι­νω­νίας. Σε επίπεδο ΙΕΚ υπάρ­χουν πάνω από 20 (επι­με­λη­τής πτήσεων, τεχνι­κός μαγει­ρι­κής τέχνης, του­ρι­στι­κός συνοδός, υπεύ­θυ­νος catering, στέ­λε­χος του­ρι­σμού υπαί­θριων δρα­στη­ριο­τή­των). Επίσης, υπάρχει η επιλογή των κολε­γίων που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στην Ελλάδα, προ­σφέ­ρο­ντας γνώσεις διοί­κη­σης του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων (tourism and hospitality management). Στον του­ρι­σμό μπορεί να απα­σχο­λη­θεί κάποιος ακόμη κι αν το πρώτο του πτυχίο δεν συν­δέ­ε­ται άμεσα με τον κλάδο. Με πτυχίο Νομικής και MBA, π.χ., στον του­ρι­σμό μπορείς να εργα­στείς ως νομικός σύμ­βου­λος του­ρι­στι­κών επι­χει­ρή­σεων, ενώ με πρώτο πτυχίο στη Βιο­λο­γία και μετα­πτυ­χιακό στην έρευνα και την ανά­πτυξη ιατρι­κών υπη­ρε­σιών διεκ­δι­κείς θέση στον κλάδο του ιατρι­κού του­ρι­σμού.

Τι δουλειά μπορώ να κάνω

Υπεύ­θυ­νος οργά­νω­σης δρα­στη­ριο­τή­των στις διά­φο­ρες μορφές του­ρι­σμού (ιατρι­κός, θρη­σκευ­τι­κός, αθλη­τι­κός, περι­πα­τη­τι­κός, αρχαιο­λο­γι­κός, εναλ­λα­κτι­κός).

Υπεύ­θυ­νος κατα­λύ­μα­τος ή ταξι­διω­τι­κού πρα­κτο­ρείου.

Ξεναγός σε ιστο­ρικά αξιο­θέ­ατα ή και ενάλιες αρχαιό­τη­τες.

Υπεύ­θυ­νος πολι­τι­στι­κών εκδη­λώ­σεων για την οργά­νωση εκθέ­σεων, παρα­στά­σεων κ.λπ.

Υπεύ­θυ­νος εμπο­ρίου εξει­δι­κευ­μέ­νων ειδών που αφορούν στο βουνό ή στη θάλασσα.

Σεφ, διευ­θυ­ντής τρο­φί­μων και ποτών.

Στέ­λε­χος δια­δι­κτυα­κού του­ρι­στι­κού marketing.

2. Υγεία: Ενας κλάδoς που έχει ακόμα ζήτηση

Η γήρανση του πλη­θυ­σμού και η αύξηση του προσ­δό­κι­μου ζωής οδηγούν τους ερευ­νη­τές στο συμπέ­ρα­σμα ότι η αύξηση της απα­σχό­λη­σης στον κλάδο θα δια­τη­ρη­θεί. Πρό­βλεψη κάνει λόγο για δημιουρ­γία δύο εκα­τομ­μυ­ρίων θέσεων εργα­σίας πανευ­ρω­παϊκά, με πρό­σθετο επι­χεί­ρημα ότι και ο κλάδος της υγείας είναι εντά­σεως εργα­σίας.

Στην Ελλάδα, του­λά­χι­στον σε μεσο-βραχυπρόθεσμο ορί­ζο­ντα, χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από έντονη αβε­βαιό­τητα, καθώς ο μεγα­λύ­τε­ρος «εργο­δό­της», το Δημόσιο, έπαψε λόγω κρίσης να απορ­ροφά ιατρούς και νοση­λευ­τές αμέσως μετά την απο­φοί­τησή τους, του­λά­χι­στον με το ρυθμό που συνέ­βαινε τα προη­γού­μενα χρόνια. Αυτό οδήγησε αρκε­τούς για­τρούς και νοση­λευ­τές στο να ανα­ζη­τή­σουν δουλειά στο εξω­τε­ρικό. Κατά καιρούς, δημο­σιεύ­ο­νται πολλές αγγε­λίες για πρό­σληψη γιατρών τόσο σε ευρω­παϊ­κές χώρες (Μ. Βρε­τα­νία , Γερ­μα­νία, Γαλλία) όσο και σε χώρες του Κόλπου. Αντί­στοιχα, η περι­στολή της φαρ­μα­κευ­τι­κής δαπάνης επη­ρέ­ασε και τον κλάδο των φαρ­μα­κευ­τι­κών επι­χει­ρή­σεων.

Παρ’ όλα αυτά, τα στα­τι­στικά δεί­χνουν ότι ένας εργο­δό­της του χώρου δέχεται 20% λιγό­τερα βιο­γρα­φικά από ό,τι ισχύει για μια μέση θέση εργα­σίας στην Ελλάδα. Οσον αφορά τις προ­βλέ­ψεις (η έρευνα του ΣΕΒ ανα­φέ­ρε­ται στην περίοδο έως το 2020), κατα­λή­γουν ότι το επι­κρα­τέ­στερο σενάριο είναι ο κλάδος να γνω­ρί­ζει αύξηση, ωθού­με­νος από τους δημο­γρα­φι­κούς και κοι­νω­νι­κούς παρά­γο­ντες αλλά και την επι­τα­χυ­νό­μενη χρήση της τεχνο­λο­γίας. Ωθηση μπορεί να υπάρξει και από τον ιατρικό του­ρι­σμό.

Πού να σπου­δάσω

Σε επίπεδο ΑΕΙ – ΤΕΙ, υπάρ­χουν περίπου 13 σχολές: Ιατρική, Βιο­λο­γία, Μοριακή Βιο­λο­γία και Γενε­τική, Βιο­λο­γι­κών εφαρ­μο­γών, Βιο­χη­μείας και Βιο­τε­χνο­λο­γίας, Χημείας, Χημικών μηχα­νι­κών, Νοση­λευ­τική με εφαρ­μο­γές στη Βιοϊ­α­τρική, όπως επίσης και τα τεχνο­λο­γικά ιδρύ­ματα Εργο­θε­ρα­πείας, Λογο­θε­ρα­πείας, Φυσι­κο­θε­ρα­πείας και Κοι­νω­νι­κής εργα­σίας. Στο χώρο των ΙΕΚ, οι επι­λο­γές είναι περισ­σό­τε­ρες από δώδεκα: τραυ­μα­το­λο­γία, νοση­λευ­τική χει­ρουρ­γείου, ογκο­λο­γι­κών παθή­σεων, μονάδων εντα­τι­κής θερα­πείας κ.ά. Μπορεί επίσης κάποιος μέσω ΙΕΚ να εκπαι­δευ­τεί για να γίνει δια­σώ­στης, ιατρι­κός επι­σκέ­πτης, βοηθός αναι­σθη­σιο­λο­γίας ή βοηθός φυσιο­θε­ρα­πευτή σε ιαμα­τι­κές πηγές και λουτρά. Σε επίπεδο κολε­γίων, μεταξύ άλλων διδά­σκο­νται φυσι­κο­θε­ρα­πεία, λογο­θε­ρα­πεία, βιοϊ­α­τρική, δια­τροφή κ.ά.

Από τα «παρα­δο­σιακά» πτυχία, αυτά που μπορούν να οδη­γή­σουν στον κλάδο της υγείας είναι π.χ. το πτυχίο του εκπαι­δευ­τι­κού (με ένα μετα­πτυ­χιακό στις μαθη­σια­κές δυσκο­λίες, στην ειδική αγωγή ή τη λογο­θε­ρα­πεία μπορεί να ασκήσει το επάγ­γελμα του ειδικού παι­δα­γω­γού), του μηχα­νι­κού (ο οποίος με μετα­πτυ­χιακό στη Νανο­τε­χνο­λο­γία, τη Βιο­τε­χνο­λο­γία ή τη Ρομπο­τική γίνεται μηχα­νο­λό­γος στον κλάδο της υγείας), του βιο­λό­γου (με Μοριακή Βιο­λο­γία ή Βιοϊ­α­τρική δρα­στη­ριο­ποιεί­ται στην ανά­πτυξη νέων υπη­ρε­σιών και προ­ϊ­ό­ντων για την υγεία), όπως επίσης και του φυσικού (η εξει­δί­κευση στην Ιατρική Φυσική, στα laser και στην οπτοη­λε­κτρο­νική οδηγεί στην κατα­σκευή αλλά και στο χει­ρι­σμό ηλε­κτρο­νι­κού και τεχνο­λο­γι­κού εξο­πλι­σμού ιατρι­κών οργα­νι­σμών).

Τι δουλειά μπορώ να κάνω

Η έρευνα του ΣΕΒ για τα κρίσιμα επαγ­γέλ­ματα ανέ­δειξε τα ακό­λουθα 10 ως αυτά στα οποία θα εστια­στεί η μεγα­λύ­τερη ζήτηση:

Χημικός με ειδί­κευση στην έρευνα και την παρα­γωγή φαρ­μα­κευ­τι­κών και παρα­φαρ­μα­κευ­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων.

Ιατρός κλι­νι­κός γενε­τι­στής.

Κλι­νι­κός παθο­λο­γο­α­να­τό­μος.

Φαρ­μα­κο­ποιός – φαρ­μα­κο­λό­γος ή κλι­νι­κός φαρ­μα­κο­ποιός.

Υπεύ­θυ­νος δια­σφά­λι­σης ποιό­τη­τας.

Μορια­κός βιο­λό­γος.

Ιατρός επεί­γου­σας ιατρι­κής.

Ψυχο­λό­γος με ειδί­κευση στην κοι­νω­νική κλινική ψυχο­λο­γία των εξαρ­τή­σεων.

Νοση­λευ­τής γηρια­τρι­κής.

Πλη­ρο­φο­ρι­κός της υγείας.

3. Ενέρ­γεια και πράσινη τεχνο­λο­γία: Ιδιαί­τερα υψηλοί μισθοί

Η κυβέρ­νηση έχει εξαγ­γεί­λει την ίδρυση ειδικού πανε­πι­στη­μια­κού τμή­μα­τος για την έρευνα κοι­τα­σμά­των πετρε­λαίου. Είναι μόνο μία ένδειξη των προ­ο­πτι­κών του κλάδου, που εκτεί­νο­νται έως την εξοι­κο­νό­μηση ενέρ­γειας και το περι­βάλ­λον. Προς το παρόν, δεν έχουν προ­κύ­ψει όσες νέες θέσεις εργα­σίας ανα­μέ­νο­νταν, ενώ και οι επεν­δύ­σεις στα φωτο­βολ­ταϊκά δεν απέ­δω­σαν τα ανα­με­νό­μενα. Η καθυ­στέ­ρηση της απε­λευ­θέ­ρω­σης της αγοράς ενέρ­γειας είναι ένα ακόμη αρνη­τικό στοι­χείο.

Προ­ο­πτι­κές, όπως λένε οι ειδικοί, υπάρ­χουν λόγω του φυσικού πλούτου της Ελλάδας, της γεω­πο­λι­τι­κής θέσης της και των προ­ο­πτι­κών που έχουν οι Ανα­νε­ώ­σι­μες Πηγές Ενέρ­γειας. Οι επεν­δύ­σεις που έχουν προ­γραμ­μα­τι­στεί με αξιο­ποί­ηση κοι­νο­τι­κών κον­δυ­λίων θα συμ­βά­λουν στη δημιουρ­γία νέων θέσεων εργα­σίας.

Πού να σπου­δάσω

Στο επί­κε­ντρο είναι οι «θετικές» σχολές, αλλά και νομικές – οικο­νο­μι­κές για μελέτες περι­βάλ­λο­ντος. Στα ΑΕΙ, το Πολυ­τε­χνείο έχει την… τιμη­τική του, ενώ στον τομέα περι­βάλ­λο­ντος υπάρχει σχετικό τμήμα στη Μυτι­λήνη. Το τμήμα των Χημικών Μηχα­νι­κών και τα ΤΕΙ Ηλε­κτρο­λο­γίας, Μηχα­νο­λο­γίας, Μηχα­νι­κών Ενερ­γεια­κής Τεχνο­λο­γίας και Τεχνο­λό­γων Πετρε­λαίου και Φυσικού Αερίου απο­τε­λούν επι­πλέον επι­λο­γές.

Ανά­λο­γες ειδι­κό­τη­τες προ­σφέ­ρουν τα ΙΕΚ: τεχνί­τες εγκα­τα­στά­σεων θέρ­μαν­σης, ύδρευ­σης – απο­χέ­τευ­σης και Ανα­νε­ώ­σι­μων Πηγών Ενέρ­γειας. Επίσης μπο­ρείτε να σπου­δά­σετε τεχνι­κός ελέγχου βιο­μη­χα­νι­κού και εργα­σια­κού περι­βάλ­λο­ντος – ρύπαν­σης και εγκα­τα­στά­σεων αντι­ρύ­παν­σης, όπως επίσης και τεχνι­κός θερ­μι­κών εγκα­τα­στά­σεων και μηχα­νι­κός τεχνο­λο­γίας.

Τι δουλειά μπορώ να κάνω

Ενερ­γεια­κός μελε­τη­τής.

Εξει­δι­κευ­μένο στέ­λε­χος σε τεχνο­λο­γίες ΑΠΕ.

Εξει­δι­κευ­μένο στέ­λε­χος σε συστή­ματα ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας.

Τεχνι­κός αυτο­μα­τι­σμών.

Τεχνι­κός φωτο­βολ­ταϊ­κών συστη­μά­των.

Σύμ­βου­λος ενερ­γεια­κών επεν­δύ­σεων.

Εξει­δι­κευ­μένο στέ­λε­χος σε θέματα εξοι­κο­νό­μη­σης ενέρ­γειας.

Εξει­δι­κευ­μένο στέ­λε­χος στον βιο­κλι­μα­τικό σχε­δια­σμό και στις κτι­ρια­κές εφαρ­μο­γές.

Εξει­δι­κευ­μένο στέ­λε­χος σε συστή­ματα – δίκτυα αερίων.

Εξει­δι­κευ­μένο στέ­λε­χος σε θέματα προ­στα­σίας περι­βάλ­λο­ντος.

Τεχνι­κός αιο­λι­κών συστη­μά­των.

4. Μετα­ποί­ηση: Κάποιοι βρί­σκουν δουλειά πριν ορκι­στούν!

Ο κλάδος τρο­φί­μων άντεξε στην κρίση και απο­τε­λεί σταθερά ένα από τα σημα­ντι­κό­τερα τμήματα της ελλη­νι­κής μετα­ποί­η­σης και έναν από τους βασι­κούς κινη­τή­ριους μοχλούς της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας. Το νέο ΕΣΠΑ (19,6 δισ. ευρώ την περίοδο 2014-2020) στο­χεύει στην ενί­σχυση της μετα­ποί­η­σης τρο­φί­μων αλλά και των εξα­γω­γών τους.

Ωστόσο, προς το παρόν το «φως» στον ορί­ζο­ντα δεν είναι ορατό, με τους μισθούς να έχουν υποστεί μεγάλες μειώ­σεις (24% από το 2008, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ) και τις νέες επεν­δύ­σεις να είναι λιγο­στές. Οι αγγε­λίες για νέες θέσεις είναι περιο­ρι­σμέ­νες: λιγό­τε­ρες από 500 νέες θέσεις εργα­σίας στον κλάδο σε όλο το 2013.

Ενας άλλος τομέας της μετα­ποί­η­σης με καλές προ­ο­πτι­κές είναι τα δομικά υλικά. Υπάρχει πολύ μεγάλη ποι­κι­λία προ­ϊ­ό­ντων, αριθμός επι­χει­ρή­σεων και ισχυρή εξω­στρέ­φεια. Επίσης, ο τομέας του μετάλ­λου εμφα­νί­ζει μεγάλες προ­ο­πτι­κές, καθώς έχει ισχυρές «δια­συν­δέ­σεις» με άλλους τομείς (μηχα­νι­κές κατα­σκευές, οικο­δο­μικά και τεχνικά έργα, κατα­να­λω­τικά αγαθά, αερο­ναυ­πη­γική, ναυ­πη­γική, αυτο­κι­νη­το­βιο­μη­χα­νία).

Ευκαι­ρίες υπάρ­χουν και σε άλλους κλάδους. Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι σε κάποιες ειδι­κό­τη­τες, όπως το ΤΕΙ Σχε­δια­σμού Τεχνο­λο­γίας Ξύλου και Επίπλου, οι από­φοι­τοι βρί­σκουν δουλειά πριν καν ορκι­στούν.

Πού να σπου­δάσω

Φυσικοί, βιο­λό­γοι, γεω­πό­νοι (ειδικά για τον κλάδο τρο­φί­μων) αλλά και ειδι­κό­τη­τες των νέων τεχνο­λο­γιών έχουν προ­ο­πτι­κές. Οικο­νο­μο­λό­γοι, από­φοι­τοι πολυ­τε­χνι­κών και θετικών σχολών (μηχα­νι­κοί, φυσικοί) αλλά και νομικοί μπορούν επίσης να απο­κα­τα­στα­θούν επαγ­γελ­μα­τικά. Στο επί­κε­ντρο των ΑΕΙ είναι τα οικο­νο­μικά πανε­πι­στή­μια (Μάρ­κε­τινγκ, Λογι­στική, Διοί­κηση, Πλη­ρο­φο­ριακά Συστή­ματα, Ανθρώ­πινο Δυνα­μικό κ.τ.λ.) αλλά και οι πολυ­τε­χνι­κές σχολές (από Διοί­κηση, Μηχα­νο­λο­γία και Πλη­ρο­φο­ρική στις βιο­μη­χα­νίες έως Βιο­μη­χα­νικό Design προ­ϊ­ό­ντων και Αυτό­ματα Συστή­ματα). Το ίδιο ισχύει και για τα ΤΕΙ Διοί­κη­σης, Μηχα­νο­λο­γίας, Ηλε­κτρο­λο­γίας. Από πλευράς ΙΕΚ, ειδι­κό­τη­τες με «πέραση» είναι ο ειδικός σχε­δια­σμού επίπλου ή κοσμή­μα­τος, ο ξυλουρ­γός, ο σχε­δια­στής μέσω συστη­μά­των Η/Υ, αλλά και οι τεχνι­κοί αυτο­μα­τι­σμών, ηλε­κτρι­κών εγκα­τα­στά­σεων και συναρ­μο­λό­γη­σης.

Τι δουλειά μπορώ να κάνω

Διευ­θυ­ντής μονάδας βιο­μη­χα­νίας.

Υπεύ­θυ­νος μηχα­νη­μά­των και εργο­στα­σίου.

Χει­ρι­στής μηχα­νη­μά­των.

Υπεύ­θυ­νος ανά­πτυ­ξης της παρα­γω­γι­κής δια­δι­κα­σίας.

Υπεύ­θυ­νος εφο­δια­στι­κής αλυ­σί­δας.

Διευ­θυ­ντής τμή­μα­τος εξα­γω­γών.

Στέ­λε­χος Δια­χεί­ρι­σης Ασφά­λειας και Ποιό­τη­τας Τρο­φί­μων.

Επι­στή­μο­νας έρευνας.

Μηχα­νι­κός Υπο­δο­μών.

Εξει­δι­κευ­μένο στέ­λε­χος Περι­βαλ­λο­ντι­κής Προ­στα­σίας.

Μηχα­νι­κός Τεχνο­λο­γίας Μεταλ­λι­κών Υλικών.

Τεχνί­της κατα­σκευών αλου­μι­νίου – μετάλ­λου.

5. Ναυ­τι­λία: Θέσεις υψηλής εξει­δί­κευ­σης

Παρά την κρίση, ο κλάδος χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από σταθερή αύξηση στη δημιουρ­γία νέων θέσεων εργα­σίας. Οι θέσεις που δημιουρ­γού­νται είναι υψηλής εξει­δί­κευ­σης και -αντίστοιχα- υψηλών αμοιβών. Δεν είναι όμως πολλές οι θέσεις εργα­σίας, καθώς η ναυ­τι­λία είναι κλάδος εντά­σεως κεφα­λαίου, εξαρ­τη­μέ­νος σε μεγάλο βαθμό από την πορεία του διε­θνούς εμπο­ρίου. Η προ­σπά­θεια ανά­δει­ξης του λιμα­νιού του Πειραιά σε «ναυ­τι­λιακό κέντρο» απο­τε­λεί μεγάλο στοί­χημα για τον κλάδο, καθώς μπορεί να δημιουρ­γή­σει περισ­σό­τε­ρες θέσεις εργα­σίας τόσο στη ναυ­τι­λία όσο και σε συγ­γε­νείς τομείς.

Πού να σπου­δάσω

Η ναυ­τι­λία είναι εξει­δι­κευ­μέ­νος κλάδος τον οποίο πρέπει να επι­λέ­ξουν συνει­δητά οι σπου­δα­στές, καθώς η αλλαγή πορείας εκ των υστέρων είναι δύσκολη. Στον κλάδο οδηγούν οικο­νο­μικά τμήματα (Οργά­νωση – Διοί­κηση επι­χει­ρή­σεων, Μarketing λογι­στι­κής και χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κής) αλλά και το εξει­δι­κευ­μένο τμήμα Ναυ­τι­λια­κών σπουδών. Προ­σφέ­ρο­νται και τα τμήματα Μηχα­νο­λό­γων, Μηχα­νι­κών, Μηχα­νι­κών Παρα­γω­γής και Διοί­κη­σης και Ναυ­πη­γών μηχα­νο­λό­γων μηχα­νι­κών. Διε­ξό­δους προ­σφέ­ρουν τα ΤΕΙ Μηχα­νο­λο­γίας, Διοί­κη­σης επι­χει­ρή­σεων και Ναυ­πη­γών – μηχα­νι­κών. Από τα παρα­δο­σιακά πτυχία, στη ναυ­τι­λία μπορούν να οδη­γή­σουν το πτυχίο της Νομικής (με μετα­πτυ­χιακό στο Ναυ­τι­λιακό Δίκαιο γίνεσαι νομικός σύμ­βου­λος ναυ­τι­λια­κών εται­ρειών), του φυσικού (υπάρχει μετα­πτυ­χιακό Ναυ­τι­κής Θαλάσ­σιας Τεχνο­λο­γίας) ή ακόμη και του εκπαι­δευ­τι­κού (με μετα­πτυ­χιακό στη Διοί­κηση Ανθρώ­πι­νου Δυνα­μι­κού μπορεί να εργα­στεί στα αντί­στοιχα τμήματα ναυ­τι­λια­κών εται­ρειών). Σε επίπεδο ΙΕΚ λει­τουρ­γούν τμήματα τεχνι­τών μηχανών θαλάσ­σης, ειδικής ναυ­τι­λια­κής κατεύ­θυν­σης και στε­λε­χών στον τομέα της ναυ­τι­λίας.

Τι δουλειά μπορώ να κάνω

Στέ­λε­χος ναυ­τι­λια­κών επι­χει­ρή­σεων.

Πρά­κτο­ρας πλοίων.

Ναυ­τι­λια­κός δικη­γό­ρος – νομικός σύμ­βου­λος.

Ναυ­λο­με­σί­της.

Υπεύ­θυ­νος λογι­στη­ρίου.

Εκμι­σθω­τής μετα­φο­ρι­κών μέσων για υδά­τι­νες μετα­φο­ρές.

Τρο­φο­δό­της πλοίων.

Υπεύ­θυ­νος marketing και επι­κοι­νω­νίας.

Νηο­γνώ­μο­νας.

Σχε­δια­στής μηχανών πλοίων.

6. Γεωργία: Δέκα ειδι­κό­τη­τες για έναν ανερ­χό­μενο κλάδο

Η τάση επι­στρο­φής στην περι­φέ­ρεια είναι γεγονός και θα συνε­χι­στεί. Σε μια αγορά εργα­σίας στην οποία από το 2008 έως το 2013 χάθηκε το 23,4% των θέσεων εργα­σίας, η «απώλεια» στη γεωργία ήταν μόνο 7,4%, μικρό­τερη κάθε άλλου κλάδου, σύμφωνα με τα στοι­χεία της ΕΛΣΤΑΤ. Μάλιστα κατα­γρά­φε­ται και άνοδος 3,7% στους αυτο­α­πα­σχο­λού­με­νους στον κλάδο και 8,5% στους μισθω­τούς.

Οι μελέτες που έχουν εκπο­νη­θεί στο πλαίσιο σύντα­ξης του νέου Ανα­πτυ­ξια­κού Προ­τύ­που που θα ακο­λου­θη­θεί έως το 2020 δεί­χνουν ότι 1 στις 2 νέες θέσεις εργα­σίας στο μέλλον θα δημιουρ­γη­θούν εκτός των αστικών κέντρων.

Το τρί­πτυχο γεωργία – κτη­νο­τρο­φία – αλιεία έχει εξέ­χουσα θέση στη νέα στρα­τη­γική για την ανά­πτυξη:

➽ Εχουν δια­σφα­λι­στεί έως το 2020 σημα­ντι­κές κοι­νο­τι­κές επι­δο­τή­σεις. Τα κον­δύ­λια της νέας Κοινής Αγρο­τι­κής Πολι­τι­κής δίνουν ευκαι­ρίες και διε­ξό­δους όχι μόνο για όσους θέλουν να ασχο­λη­θούν με εξει­δι­κευ­μέ­νες και υψηλής από­δο­σης καλ­λιέρ­γειες, αλλά και για αγρο­του­ρι­σμό και για την παροχή υπη­ρε­σιών στον κλάδο.

➽ Ενα άλλο «ατού» είναι η σύνδεση με τη βιο­μη­χα­νία τρο­φί­μων. Ο σχε­δια­σμός της κυβέρ­νη­σης και των βιο­μη­χά­νων, όπως απο­τυ­πώ­νε­ται σε μελέτη του ΣΕΒ, είναι ότι η μετα­ποί­ηση αγρο­τι­κών προ­ϊ­ό­ντων θα έχει εξέ­χο­ντα ρόλο, ανοί­γο­ντας νέες προ­ο­πτι­κές και στον λεγό­μενο «πρω­το­γενή» τομέα.

Υπάρ­χουν και δύο αρνη­τικά, σύμφωνα με τους ειδι­κούς:

➽ Οι σχετικά χαμηλές αμοιβές (68% του μέσου μισθού στην Ελλάδα σύμφωνα με τη Eurostat).

➽ Η μεγάλη «έκθεση» όσων δρα­στη­ριο­ποιού­νται στον κλάδο στις και­ρι­κές συν­θή­κες αλλά και στις αλλαγές προ­τι­μή­σεων και ζήτησης της αγοράς εντός και εκτός Ελλάδος.

Προς το παρόν, οι προ­σπά­θειες για είσοδο της τεχνο­λο­γίας στον πρω­το­γενή τομέα, για τυπο­ποί­ηση των προ­ϊ­ό­ντων και για καλύ­τερη προ­ώ­θηση σε αγορές του εξω­τε­ρι­κού δεν έχουν βρει έδαφος. Οικο­λο­γική και βιο­λο­γική γεωργία και κτη­νο­τρο­φία έχουν -συγκριτικά με άλλα κράτη- πολύ μικρό μερίδιο αγοράς. Το ίδιο ισχύει και για προ­σπά­θειες που γίνο­νται για «ειδικές» καλ­λιέρ­γειες υψηλής προ­στι­θέ­με­νης αξίας (π.χ. βότανα, μανι­τά­ρια). Ωστόσο η προ­ο­πτική εξόδου από την κρίση όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και της Ε.Ε., ανοίγει προ­ο­πτι­κές για κατα­νά­λωση και εξα­γω­γές.

Εκτι­μά­ται ότι η έμφαση σε υψη­λό­τε­ρης ποιό­τη­τας και από­δο­σης προ­ϊ­ό­ντα θα δημιουρ­γή­σει ευκαι­ρίες εισόδου καταρ­τι­σμέ­νου προ­σω­πι­κού. Στο επί­κε­ντρο δεν είναι ειδι­κό­τη­τες που θα ασχο­λού­νται μόνο με την παρα­γωγή, αλλά και με το «πακέτο» υπη­ρε­σιών έως ότου φτάσει ο καρπός στο «ράφι» προς πώληση.

Πού να σπου­δάσω

Οι γεω­πο­νι­κές σχολές έχουν την πρω­το­κα­θε­δρία στα ΑΕΙ. Προ­ο­πτι­κές υπάρ­χουν και για όλες τις ειδι­κεύ­σεις του τομέα της Χημείας, αλλά και για τα τμήματα της Αγρο­τι­κής Οικο­νο­μίας, της Επι­στή­μης Τρο­φί­μων και άλλων συναφών ειδι­κο­τή­των. Επίσης ανα­μέ­νε­ται να υπάρχει ζήτηση για τους κλάδους της Βιο­χη­μείας – Βιο­τε­χνο­λο­γίας αλλά και για τα ΤΕΙ Τεχνο­λό­γων Γεω­πό­νων, Τεχνο­λο­γίας Τρο­φί­μων, Οινο­λο­γίας και Τεχνο­λο­γίας Ποτών.

Πολλές είναι και οι ειδι­κό­τη­τες των ΙΕΚ. Από τεχνι­κούς αμπε­λουρ­γίας – οινο­τε­χνίας, βιο­λο­γι­κής οικο­λο­γι­κής γεωρ­γίας, ανθο­κο­μίας, δεν­δρο­κο­μίας, θερ­μο­κη­πίων και αρδεύ­σεων έως ειδι­κό­τη­τες δια­χει­ρι­στή γεωρ­γο­κτη­νο­τρο­φι­κών εκμε­ταλ­λεύ­σεων και τεχνι­κών δασικής προ­στα­σίας, πτη­νο­τρο­φίας και ανα­πα­ρα­γω­γής αγρο­τι­κών ζώων.

Τι δουλειά μπορώ να κάνω

Γεω­πό­νος.

Στέ­λε­χος εργα­στη­ρίου ελέγχου ποιό­τη­τας.

Μηχα­νι­κός υπο­δο­μών και συντή­ρη­σης.

Τεχνο­λό­γος τρο­φί­μων, οινο­ποι­ίας.

Βιο­τε­χνο­λό­γος.

Υπη­ρε­σίες Βιο­λο­γι­κής Οικο­λο­γι­κής Γεωρ­γίας.

Υπη­ρε­σίες Θερ­μο­κη­πίων.

Τεχνι­κός Αρδεύ­σεων.

Δια­χει­ρι­στής Γεωρ­γο­κτη­νο­τρο­φι­κών Εκμε­ταλ­λεύ­σεων.

Τεχνι­κός Πτη­νο­τρο­φίας – Ανα­πα­ρα­γω­γής Αγρο­τι­κών ζώων.

7. Ψηφιακή τεχνο­λο­γία και επι­κοι­νω­νίες – ηλε­κτρο­νικό εμπόριο: αντέ­χουν στην κρίση

Ε ίναι ο κλάδος που αντέχει καλύ­τερα από οποιον­δή­ποτε άλλο στην κρίση, παρου­σιά­ζο­ντας μεγάλες προ­ο­πτι­κές ανά­πτυ­ξης. Τα στοι­χεία του kariera.gr δεί­χνουν ότι η ζήτηση για στελέχη πλη­ρο­φο­ρι­κής γίνεται ολοένα και μεγα­λύ­τερη: οι 2.906 αγγε­λίες του 2011 έγιναν 3.309 το 2012, 4.496 το 2013, ενώ στο πρώτο επτά­μηνο του 2014 έχουν ήδη φτάσει τις 3.769. Για κάθε αγγελία υπάρ­χουν 76 βιο­γρα­φικά, με τον μέσο όρο της αγοράς να είναι σχεδόν διπλά­σιος. Μεταξύ των αγγε­λιών πολλές φορές εμφα­νί­ζο­νται και θέσεις εργα­σίας σε κολοσ­σούς του κλάδου, όπως η Skype, η Teradata και η ΙΒΜ. Είναι θέσεις εκτός συνόρων, οι οποίες εξα­σφα­λί­ζουν πολ­λα­πλά­σιες αμοιβές συγκρι­τικά με αυτές που προ­σφέ­ρο­νται στην Ελλάδα.

Στον κλάδο της Πλη­ρο­φο­ρι­κής εμφα­νί­ζο­νται ειδι­κό­τη­τες υψηλής ειδί­κευ­σης (προ­γραμ­μα­τι­στής, software developer, γνώστες της Java, αλλά και ανά­πτυ­ξης εφαρ­μο­γών στις γλώσσες προ­γραμ­μα­τι­σμού των κινητών, όπως iOS και Android), όπου παρα­τη­ρού­νται ελλεί­ψεις προ­σω­πι­κού. Είναι ένας από τους ελά­χι­στους χώρους στην Ελλάδα όπου η αγορά λει­τουρ­γεί υπέρ του εργα­ζο­μέ­νου, ο οποίος, εκμε­ταλ­λευό­με­νος την έλλειψη προ­σφο­ράς, μπορεί να διεκ­δι­κή­σει υψη­λό­τε­ρες αμοιβές και καλύ­τε­ρες συν­θή­κες εργα­σίας. Ενας developer με 2 – 3 χρόνια προ­ϋ­πη­ρε­σίας μπορεί να αμεί­βε­ται με απο­δο­χές διπλά­σιες του βασικού μισθού, ενώ η έρευνα απο­δο­χών της εται­ρείας Randstad δείχνει ότι ο μέσος μισθός ενός αναλυτή προ­γραμ­μα­τι­στή στην Ελλάδα είναι 50.000 ευρώ και ενός developer 33.000 ευρώ σε ετήσια βάση.

Πού να σπου­δάσω

Υπάρ­χουν σοβαρές αμφι­βο­λίες για το αν το πανε­πι­στή­μιο είναι σε θέση να παρα­κο­λου­θή­σει τις εξε­λί­ξεις της τεχνο­λο­γίας, ενώ υπάρχει ανάγκη αύξησης του αριθμού των εισα­κτέων. Στο μεταξύ, οι θέσεις εργα­σίας εντός και εκτός Ελλάδος αυξά­νο­νται και η κινη­τι­κό­τητα στον τομέα είναι πολύ εύκολη (δεδο­μέ­νου ότι η γλώσσα προ­γραμ­μα­τι­σμού είναι διεθνής, ενώ η τηλε-εργασία εξαι­ρε­τικά δια­δε­δο­μένη πρα­κτική). Σε επίπεδο ΑΕΙ και ΤΕΙ υπάρ­χουν τα τμήματα Ηλε­κτρο­λό­γων Μηχα­νι­κών και Μηχα­νι­κών Η/Υ, τα τμήματα Πλη­ρο­φο­ρι­κής και Μηχα­νι­κών Πλη­ρο­φο­ρι­κής, το τμήμα Διοι­κη­τι­κής Επι­στή­μης και Τεχνο­λο­γίας και τα ΤΕΙ Μηχα­νι­κών Πλη­ρο­φο­ρι­κής και Αυτο­μα­τι­σμού. Σε επίπεδο ΙΕΚ προ­σφέ­ρο­νται γνώσεις τεχνι­κών διά­φο­ρων ειδι­κο­τή­των, όπως εφαρ­μο­γών πλη­ρο­φο­ρι­κής με πολυ­μέσα, τεχνο­λο­γίας internet, τηλε­πλη­ρο­φο­ρι­κής, δικτύων, συστη­μά­των υπο­λο­γι­στών κ.ά.

Οποιος έχει σπου­δά­σει μηχα­νι­κός με ένα μετα­πτυ­χιακό στη Μηχα­νική Υπο­λο­γι­στών μπαίνει στο χώρο ακριβώς ως μηχα­νι­κός υπο­λο­γι­στών. Ενας βιο­λό­γος με ειδί­κευση στη Βιο­πλη­ρο­φο­ρική μπορεί να βρει δουλειά ως υπεύ­θυ­νος πλη­ρο­φο­ρια­κών συστη­μά­των σε εται­ρείες βιο­τε­χνο­λο­γίας, ενώ ένας φυσικός με μετα­πτυ­χιακό στην Ηλε­κτρο­νική Φυσική μπορεί να προ­σλη­φθεί και να εξε­λι­χθεί ως στέ­λε­χος σε επι­χεί­ρηση ηλε­κτρο­νι­κών προ­ϊ­ό­ντων και τηλε­πι­κοι­νω­νιών. Τα κολέγια προ­σφέ­ρουν περισ­σό­τε­ρες από 40 επι­λο­γές σπουδών.

Τι δουλειά μπορώ να κάνω

Ο κατά­λο­γος περι­λαμ­βά­νει τον ειδικό ανά­πτυ­ξης εφαρ­μο­γών κινητής τηλε­φω­νίας, τον προ­γραμ­μα­τι­στή και τον ειδικό ανά­πτυ­ξης λογι­σμι­κού. Τον αναλυτή συστη­μά­των και τον σχε­δια­στή ή τον μηχα­νικό δικτύων, τον υπεύ­θυνο Δια­δι­κτύου και τον σχε­δια­στή ενο­ποι­η­μέ­νων συστη­μά­των. Ειδι­κό­τη­τες με μέλλον είναι ο υπεύ­θυ­νος ποιό­τη­τας ή ασφά­λειας πλη­ρο­φο­ρια­κών συστη­μά­των και δικτύων, όπως επίσης και ο δια­χει­ρι­στής βάσεων δεδο­μέ­νων και κέντρων δεδο­μέ­νων. Ο μηχα­νι­κός υλικού (hardware engineer) αλλά και ο ειδικός εφαρ­μο­γής ελέγχων στην ανά­πτυξη λογι­σμι­κού και την εγκα­τά­σταση υλικού.

Συμ­βου­λές από την εμπει­ρία των ειδικών

1. Πρώτο βήμα, το οποίο γίνεται από την Α΄ Λυκείου, είναι η συλλογή πλη­ρο­φο­ριών για τη δομή του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος (κατευ­θύν­σεις, επι­στη­μο­νικά πεδία, μαθή­ματα βαρύ­τη­τας, 6ο μάθημα επι­λο­γής) αλλά και το σύστημα των Πανελ­λα­δι­κών. Καλό είναι ο μαθητής να κατα­φύ­γει στις συμ­βου­λές ενός ειδικού στον επαγ­γελ­μα­τικό προ­σα­να­το­λι­σμό, ο οποίος θα τον βοη­θή­σει να καταρ­τί­σει «σχέδιο δράσης» (επιλογή σχολών, συμπλή­ρωση μηχα­νο­γρα­φι­κού, προ­σα­να­το­λι­σμό σε συγκε­κρι­μένα επαγ­γέλ­ματα)

2. Συλ­λέ­γουμε πλη­ρο­φο­ρίες για τα τμήματα σπουδών: τα μαθή­ματα που διδά­σκο­νται, τα μετα­πτυ­χιακά που προ­σφέ­ρο­νται, τα επαγ­γελ­μα­τικά δικαιώ­ματα που δίνει το τμήμα και τις επαγ­γελ­μα­τι­κές διε­ξό­δους. Σχολές με καλές προ­ο­πτι­κές είναι αυτές οι οποίες ύστερα από 4 – 5 χρόνια σπουδών δίνουν διε­ξό­δους σε όσο το δυνατόν περισ­σό­τε­ρους κλάδους.

3. Το μηχα­νο­γρα­φικό δεν συμπλη­ρώ­νε­ται ποτέ με απο­κλει­στικό κρι­τή­ριο τα μόρια. Πρώτο κρι­τή­ριο είναι να ται­ριά­ζει το πρό­γραμμα σπουδών με τα επαγ­γελ­μα­τικά ενδια­φέ­ρο­ντα του υπο­ψη­φίου.

4. Η πόλη στην οποία βρί­σκε­ται το τμήμα σπουδών δεν μπορεί παρά να είναι κρι­τή­ριο επι­λο­γής, καθώς υπει­σέρ­χε­ται ο παρά­γο­ντας «κόστος». Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός για μια οικο­γέ­νεια με παιδί που θέλει να σπου­δά­σει στην επαρχία πρέπει να περι­λαμ­βά­νει τα έξοδα στέ­γα­σης, σίτισης, μετα­κί­νη­σης και τις προ­σω­πι­κές δαπάνες του φοιτητή. Για πέντε χρόνια σπουδών (τέσσερα χρόνια συν ένα λόγω καθυ­στε­ρή­σεων απο­φοί­τη­σης) η οικο­γέ­νεια πρέπει να υπο­λο­γί­ζει μηνιαία δαπάνη περίπου 800 € μηνιαίως (200 – 300 € για ενοίκιο, 400 – 450 € για δια­τροφή και προ­σω­πικά έξοδα και 50 € για μετα­κι­νή­σεις τόσο εντός της φοι­τη­τού­πο­λης όσο και από και προς τον τόπο μόνιμης κατοι­κίας), που σημαί­νει ότι το τελικό κόστος σπουδών φτάνει περίπου στις 40.000 €. Για σπουδές στην Κύπρο, η φοίτηση σε ιδιω­τικό πανε­πι­στή­μιο συνε­πά­γε­ται κατα­βολή διδά­κτρων ύψους 6.000 – 8.000 ευρώ αλλά και αυξη­μένα έξοδα μετα­φο­ράς, καθώς κάθε αερο­πο­ρικό ταξίδι κοστί­ζει έως 300 €. Στην Αγγλία, τα δίδα­κτρα κυμαί­νο­νται από 6.000 έως 10.000 € ανά έτος, ενώ το μέσο μηνιαίο κόστος δια­βί­ω­σης ξεπερνά τα 1.100 €.

5. Υπάρ­χουν σχολές (ναυ­πη­γών, στρα­τιω­τι­κές κ.λπ.) που υπο­χρε­ώ­νουν τον μετέ­πειτα επαγ­γελ­μα­τία να αλλάζει πόλη ή και χώρα για να ασκήσει το επάγ­γελμά του. Κατά κανόνα οι αμοιβές είναι υψη­λό­τε­ρες, αλλά θα πρέπει να τις επι­λέ­γουν όσοι είναι δια­τε­θει­μέ­νοι να ζήσουν τέτοια ζωή.

6. Κρι­τή­ριο για την επιλογή σχολής στο εξω­τε­ρικό είναι και το να ανα­γνω­ρί­ζε­ται το πτυχίο από τον ΔΟΑΤΑΠ. Στην ηλε­κτρο­νική διεύ­θυνση του οργα­νι­σμού (www.doatap.gr) υπάρχει ανα­λυ­τι­κός κατά­λο­γος ανά χώρα.

7. Επι­λέ­γεις επάγ­γελμα με βάση αυτό που σου ται­ριά­ζει και σου αρέσει και δεν λαμ­βά­νεις απο­φά­σεις επη­ρε­α­ζό­με­νος μόνο από τις δια­κυ­μάν­σεις στην αγορά εργα­σίας η οποία κάνει «κύκλους».

8. Επι­λέ­γεις επάγ­γελμα αφού γνω­ρί­σεις την «καθη­με­ρι­νό­τητά» του. Τρόπος να γίνει αυτό είναι να συζη­τή­σεις με έναν επαγ­γελ­μα­τία, να επι­σκε­φτείς το χώρο εργα­σίας, να παρα­κο­λου­θή­σεις ντο­κι­μα­ντέρ ή να δια­βά­σεις την ανα­λυ­τική περι­γραφή κάθε επαγ­γέλ­μα­τος.

9. Ξένες γλώσσες ιδιαί­τερα των νέων αγορών (Ρωσικά, Κινε­ζικά, Τουρ­κικά, Ινδικά) θα έχουν μεγάλη ζήτηση τα επόμενα χρόνια και όποιος τις κατέχει θα έχει πολ­λα­πλά­σιες πιθα­νό­τη­τες να αμεί­βε­ται με ποσά υψη­λό­τερα των Συλ­λο­γι­κών Συμ­βά­σεων Εργα­σίας.

10. Κάθε νέος που σπου­δά­ζει πρέπει να προ­ε­τοι­μά­ζε­ται για την αγορά εργα­σίας και να επι­διώ­κει την από­κτηση εργα­σια­κής εμπει­ρίας παράλ­ληλα με τις σπουδές. Τα προ­γράμ­ματα πρα­κτι­κής άσκησης, η εθε­λο­ντική εργασία ή η μερική απα­σχό­ληση απο­τε­λούν εναλ­λα­κτι­κές.

Καθη­με­ρινή