Γ. Κρεμλής: «Η Ευρώπη χωρίς πυξίδα. Eλλειμμα ηγεσίας, νησιωτικές σκιές και το στοίχημα της επόμενης δεκαετίας»

Ο διευ­θυ­ντής ε.τ. της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής μιλά για την κρίση στρα­τη­γι­κής της ΕΕ, την υπο­χώ­ρη­ση της Πρά­σι­νης Συμ­φω­νί­ας, το ζή­τη­μα της νη­σιω­τι­κό­τη­τας και την ανά­γκη μιας νέας ευ­ρω­παϊ­κής αρ­χι­τε­κτο­νι­κής με ενέρ­γεια, άμυνα και γε­ω­πο­λι­τι­κό ρε­α­λι­σμό

Σε μια πε­ρί­ο­δο κατά την οποία η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση ανα­με­τριέ­ται με το ίδιο της το μέλ­λον, ο Γιώρ­γος Κρεμ­λής δεν μασά τα λόγια του. Η Ευ­ρώ­πη, όπως το­νί­ζει, δεν θυ­μί­ζει την Ένωση που γνω­ρί­ζα­με: πά­σχει από έλ­λειμ­μα ηγε­σί­ας, αδυ­να­τεί να χα­ρά­ξει ενιαία στρα­τη­γι­κή και συχνά σύ­ρε­ται πίσω από γε­ω­πο­λι­τι­κές επι­τα­γές τρί­των.

Από την υπο­χώ­ρη­ση της Πρά­σι­νης Συμ­φω­νί­ας υπό το βάρος διε­θνών πιέ­σε­ων, μέχρι την πα­ρα­τε­τα­μέ­νη υπο­βάθ­μι­ση της νη­σιω­τι­κό­τη­τας στη Με­σό­γειο και την αρ­γο­πο­ρη­μέ­νη ανα­γνώ­ρι­ση της ανά­γκης για έναν ευ­ρω­παϊ­κό αμυ­ντι­κό και ενερ­γεια­κό πυ­λώ­να, ο κ. Κρεμ­λής πε­ρι­γρά­φει ένα τοπίο όπου η ΕΕ κιν­δυ­νεύ­ει να χάσει την ταυ­τό­τη­τά της. Ωστό­σο, δεν λεί­πουν οι προ­ο­πτι­κές. Με αιχμή τη διεύ­ρυν­ση προς τα Δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια, τη στο­χευ­μέ­νη ανα­θε­ώ­ρη­ση των Συν­θη­κών και μια πιο ρε­α­λι­στι­κή προ­σέγ­γι­ση απέ­να­ντι σε πα­γκό­σμιους παί­κτες όπως η Κίνα, οι BRICS και η Ρωσία, ο ίδιος χα­ράσ­σει μια «πυ­ξί­δα δε­κα­ε­τί­ας» για μια Ευ­ρώ­πη που μπο­ρεί –και πρέ­πει– να ξα­να­βρεί τον ρόλο της ως δύ­να­μη στα­θε­ρό­τη­τας, ει­ρή­νης και προ­ό­δου.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

Κύριε Κρεμ­λή, συχνά γί­νε­ται λόγος για μια Ευ­ρώ­πη που μοιά­ζει να κι­νεί­ται χωρίς σαφή «πυ­ξί­δα», τόσο σε γε­ω­πο­λι­τι­κό όσο και σε κοι­νω­νι­κό επί­πε­δο. Συμ­με­ρί­ζε­στε αυτήν την άποψη;

Είναι προ­φα­νές κυρία Πα­μπρή, ότι η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση δεν είναι αυτή που γνω­ρί­ζα­με στο πα­ρελ­θόν. Πά­σχει από έλ­λειμ­μα ηγε­σί­ας τόσο στο επί­πε­δο των θε­σμι­κών της ορ­γά­νων, όσο και στο επί­πε­δο κά­ποιων αρ­χη­γών κρα­τών και κυ­βερ­νή­σε­ων, ιδίως του δί­δυ­μου Γαλ­λί­ας-Γερ­μα­νί­ας που απο­τε­λού­σε την ατμο­μη­χα­νή της, αλλά και λόγω του Brexit και του ιδιά­ζο­ντος ρόλου που τα κράτη-μέλη έχουν επι­τρέ­ψει στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο να δια­δρα­μα­τί­ζει, ενί­ο­τε και ως «δού­ρειος ίππος» στις εξω­τε­ρι­κές σχέ­σεις της ΕΕ.

Έλ­λει­ψη ορά­μα­τος, αξιο­πι­στί­ας και ανα­γνω­ρι­σι­μό­τη­τας ως διε­θνούς παί­κτη και ετε­ρο­κα­θο­ρι­σμός των θέ­σε­ών της που επη­ρε­ά­ζο­νται από τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ, παρά την κα­θυ­στε­ρη­μέ­νη ανα­γνώ­ρι­ση της ανά­γκης δη­μιουρ­γί­ας ευ­ρω­παϊ­κού αμυ­ντι­κού βρα­χί­ο­να που πρέ­πει να με­τε­ξε­λι­χθεί σε Ευ­ρω­παϊ­κή Ενωση Άμυ­νας.

Οι εκ­θέ­σεις Draghi και Letta προ­σφέ­ρουν νέες ιδέες και όραμα και είναι ση­μα­ντι­κό να εφαρ­μο­σθούν στην πράξη μια που η αξιο­πι­στία και χρη­σι­μό­τη­τά τους ανα­γνω­ρί­ζε­ται από την ακα­δη­μαϊ­κή και την επι­χει­ρη­μα­τι­κή κοι­νό­τη­τα και την κοι­νω­νία των πο­λι­τών.

Είναι επί­σης ση­μα­ντι­κό η ΕΕ να επα­να­κα­θο­ρί­σει τις προ­τε­ραιό­τη­τές της και να ασχο­λη­θεί κυ­ρί­ως με τα του οίκου της, με τη διεύ­ρυν­σή της, την νέα δη­μο­σιο­νο­μι­κή πε­ρί­ο­δο, την αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τά της και βέ­βαια να επα­να­κα­θο­ρί­σει τη σχέση της με την Κίνα και τους BRICS, αλλά και με την Τουρ­κία σε ό,τι αφορά με­τα­ξύ άλλων στην επί­λυ­ση του Κυ­πρια­κού, το οποίο παρά τις ομοιό­τη­τές του με το Ου­κρα­νι­κό ζή­τη­μα, στο οποίο η ΕΕ επι­δει­κνύ­ει υπέρ­με­τρο ζήλο, βρί­σκε­ται πολύ χα­μη­λά στην ατζέ­ντα της.

Πώς βλέ­πε­τε τη ση­με­ρι­νή στρα­τη­γι­κή της ΕΕ σε ζη­τή­μα­τα πε­ρι­βάλ­λο­ντος, ενέρ­γειας και βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης; Πα­ρα­τη­ρεί­ται αλ­λα­γή στην φι­λο­σο­φία λόγω Τραμπ, από την πρά­σι­νη ανά­πτυ­ξη έχου­με γυ­ρί­σει στo Dril baby dril. Προ­φα­νώς αυτό απο­κα­λεί­ται υπο­χώ­ρη­ση μπρο­στά στις οι­κο­νο­μι­κές πιέ­σεις;

Η Πρά­σι­νη Συμ­φω­νία έχει σε με­γά­λο βαθμό εφαρ­μο­σθεί ήδη μέσω δε­σμευ­τι­κών πρά­ξε­ων της ΕΕ – κα­νο­νι­σμών και οδη­γιών – και απο­τε­λεί μέρος του ευ­ρω­ε­νω­σια­κού κε­κτη­μέ­νου. Αυτό που φαί­νε­ται να αλ­λά­ζει είναι το αφή­γη­μα. Ότι η Πρά­σι­νη Συμ­φω­νία δεν απο­τε­λεί την αιχμή του δό­ρα­τος της ευ­ρω­παϊ­κής πο­λι­τι­κής αλλά πρέ­πει να προ­σαρ­μο­στεί στα νέα διε­θνή δε­δο­μέ­να, στην πο­λι­τι­κή των ΗΠΑ που αγνο­εί την κλι­μα­τι­κή κρίση και στην ανά­γκη δια­φύ­λα­ξης της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας της ΕΕ.

Το κε­κτη­μέ­νο της Πρά­σι­νης Συμ­φω­νί­ας είναι ήδη ισχυ­ρό με χρο­νο­διά­γραμ­μα ενερ­γεια­κής με­τά­βα­σης και πλή­ρους κλι­μα­τι­κής ου­δε­τε­ρό­τη­τας το 2050 και με εν­διά­με­σους σταθ­μούς το 2030 και το 2040. Η ενερ­γεια­κή κρίση, λόγω και του πο­λέ­μου στην Ου­κρα­νία, οδη­γεί σε ανα­ζή­τη­ση νέων πηγών ενέρ­γειας, ακόμη και υδρο­γο­ναν­θρά­κων τους οποί­ους χρειά­ζε­ται η ΕΕ που δεν έχει επαρ­κείς ενερ­γεια­κούς πό­ρους, παρά τη ση­μα­ντι­κή αύ­ξη­ση των ΑΠΕ της.

Η κλι­μα­τι­κή κρίση συχνά αντι­με­τω­πί­ζε­ται απο­σπα­σμα­τι­κά, ανά­λο­γα με τις πο­λι­τι­κές και οι­κο­νο­μι­κές συ­γκυ­ρί­ες. Θε­ω­ρεί­τε ότι η ΕΕ έχει χάσει τη δυ­να­τό­τη­τα να χα­ράσ­σει μα­κρο­πρό­θε­σμη στρα­τη­γι­κή;

Του­να­ντί­ον. Η στρα­τη­γι­κή της είναι η πιο φι­λό­δο­ξη και η συμ­βο­λή της στη διε­θνή σκηνή κα­θο­ρι­στι­κή.

Απο­τε­λεί πρω­το­πό­ρο και πα­ρά­δειγ­μα προς μί­μη­ση τόσο στην προ­ώ­θη­ση των ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας, στις NDCs τις εθνι­κά κα­θο­ρι­σμέ­νες συμ­βο­λές μεί­ω­σης των εκ­πο­μπών των αε­ρί­ων του θερ­μο­κη­πί­ου, όσο και στα εθνι­κά σχέ­δια για την ενέρ­γεια και το κλίμα που απο­τε­λούν εθνι­κές στρα­τη­γι­κές ενερ­γεια­κής με­τά­βα­σης και κλι­μα­τι­κής ου­δε­τε­ρό­τη­τας.

Η νη­σιω­τι­κό­τη­τα απο­τε­λεί διαρ­κές «τυφλό ση­μείο» για τις ευ­ρω­παϊ­κές πο­λι­τι­κές. Πι­στεύ­ε­τε ότι τα ελ­λη­νι­κά νησιά, κι ευ­ρύ­τε­ρα τα νησιά της Με­σο­γεί­ου, έχουν λάβει την προ­σο­χή που τους ανα­λο­γεί;

Πι­στεύω πως όχι. Έχου­με στην ΕΕ τρία κράτη νησιά και ένα πλού­σιο νη­σιω­τι­κό χώρο, κυ­ρί­ως στη χώρα μας. Τα προ­βλή­μα­τα της νη­σιω­τι­κό­τη­τας (insularity handicap) δεν έχουν επαρ­κώς κα­θο­ρι­στεί και ανα­λυ­θεί και δεν προ­βλέ­φθη­καν του­λά­χι­στον για τα νησιά της Με­σο­γεί­ου αντι­σταθ­μι­στι­κά μέτρα και πα­ρεκ­κλί­σεις από την εφαρ­μο­γή των κα­νό­νων που εφαρ­μό­ζο­νται στην ηπει­ρω­τι­κή Ευ­ρώ­πη.

Θεωρώ ότι η Κυ­πρια­κή Προ­ε­δρία, στο πρώτο εξά­μη­νο του 2026, απο­τε­λεί μια μο­να­δι­κή ευ­και­ρία για την ανά­δει­ξη της νη­σιω­τι­κό­τη­τας και την προ­ώ­θη­ση νη­σιω­τι­κής πο­λι­τι­κής, με ευ­ε­λι­ξία για τις κρα­τι­κές ενι­σχύ­σεις στα νησιά, μειω­μέ­νους συ­ντε­λε­στές ΦΠΑ και θε­σμο­θέ­τη­ση του με­τα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου.

Αν σας ζη­τού­σαν να χα­ρά­ξε­τε μια «πυ­ξί­δα» για την Ευ­ρώ­πη της επό­με­νης δε­κα­ε­τί­ας, ποια θα ήταν τα τρία βα­σι­κά ση­μεία της;

Μια διευ­ρυ­μέ­νη Ευ­ρώ­πη με τις χώρες των δυ­τι­κών Βαλ­κα­νί­ων στις οποί­ες οφεί­λου­με την έντα­ξή τους ύστε­ρα από τόσα χρό­νια προ­ε­τοι­μα­σί­ας τους και υπο­σχέ­σε­ων έντα­ξής τους. Η διεύ­ρυν­ση αυτή θα ενι­σχύ­σει την ΕΕ και θα εξου­δε­τε­ρώ­σει τις πα­ρεμ­βά­σεις από ξένες δυ­νά­μεις και συμ­φέ­ρο­ντα στις χώρες αυτές, που δη­μιουρ­γούν προ­βλή­μα­τα στην ΕΕ και τρι­βές στις σχέ­σεις τους με αυτήν.

Σε δεύ­τε­ρο χρόνο με τη Μολ­δα­βια και αρ­γό­τε­ρα με την Ου­κρα­νία και τη Γε­ωρ­γία υπό το φως των εξε­λί­ξε­ων και της επι­κρά­τη­σης της ει­ρή­νης στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή.

Μια δια­κυ­βερ­νη­τι­κή διά­σκε­ψη για την ανα­θε­ώ­ρη­ση των Συν­θη­κών που μπο­ρεί να γίνει πα­ράλ­λη­λα με τη διεύ­ρυν­ση προς τα δυ­τι­κά Βαλ­κά­νια. Η εμ­βά­θυν­ση και η διεύ­ρυν­ση πρέ­πει να προ­χω­ρή­σουν μαζί και να δη­μιουρ­γή­σουν μια νέα αρ­χι­τε­κτο­νι­κή με ευ­έ­λι­κτους κα­νό­νες-λει­τουρ­γί­ες και συ­στη­μα­τι­κή χρήση της ενι­σχυ­μέ­νης πλειο­ψη­φί­ας.

Στο πλαί­σιο αυτό να δη­μιουρ­γη­θεί και η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση Ενέρ­γειας καθώς και η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση Άμυ­νας.

Πι­στεύ­ε­τε ότι η Ευ­ρώ­πη μπο­ρεί να ξα­να­γί­νει ση­μείο πα­γκό­σμιας ανα­φο­ράς. Εδώ ανα­κα­λύ­ψα­με νέο εχθρό στο πρό­σω­πο της Ρω­σί­ας;

Είναι στο χέρι της ΕΕ να ανα­κτή­σει την παλιά της αίγλη και να γίνει ένας πόλος στα­θε­ρό­τη­τας, ει­ρή­νης, ευ­η­με­ρί­ας, καλών πα­γκό­σμιων πρα­κτι­κών δια­κυ­βέρ­νη­σης και πο­λι­τι­κών καθώς και προ­στα­σί­ας του κλί­μα­τος του πλα­νή­τη. Εί­μα­στε κα­τα­δι­κα­σμέ­νοι να ζούμε, αφού έχου­με κοινά σύ­νο­ρα, με τη Ρωσία. Η καλ­λιέρ­γεια κλί­μα­τος εχθρό­τη­τας και απει­λής πο­λέ­μου από πλευ­ράς της ΕΕ βλά­πτει τα συμ­φέ­ρο­ντά της και δεν συμ­βάλ­λει στην κα­τά­παυ­ση των εχθρο­πρα­ξιών και την εμπέ­δω­ση της ει­ρή­νης, κάτι που θα έπρε­πε να ανα­λά­βει η ίδια η ΕΕ με δικές τις πρω­το­βου­λί­ες στη­ρί­ζο­ντας από την αρχή τις συμ­φω­νί­ες του Μινσκ και πα­ρεμ­βαί­νο­ντας άμεσα από την αρχή της ει­σβο­λής στην Ου­κρα­νία με τη σύ­γκλη­ση ει­ρη­νευ­τι­κής διά­σκε­ψης για να απο­φευ­χθεί η κλι­μά­κω­ση του πο­λέ­μου.

Αφή­νου­με τις πρω­το­βου­λί­ες στις ΗΠΑ για έναν πό­λε­μο που διε­ξά­γε­ται στην ευ­ρω­παϊ­κή ήπει­ρο και του οποί­ου το επα­χθές κό­στος επω­μί­ζε­ται ήδη η ΕΕ, με απο­κο­ρύ­φω­μα το κό­στος ανοι­κο­δό­μη­σης της Ου­κρα­νί­ας που αυτή τη στιγ­μή υπο­λο­γί­ζε­ται στα 3 τρι­σε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ, το οποίο η ΕΕ θα κλη­θεί να πλη­ρώ­σει μετά το πέρας του πο­λέ­μου, με όρους που θα έχουν απο­φα­σι­σθεί από άλ­λους.