Χ. Δούκας, «Βρισκόμαστε σε ενεργειακό πόλεμο καθώς ο Πούτιν έχει “οπλοποιήσει” το φυσικό αέριο»

Πιστεύ­ετε, ότι είναι υπαρκτό το σενάριο μιας πλήρους δια­κο­πής των ροών φυσικού αερίου από τη Ρωσία; Ποιες θα ήταν οι συνέ­πειες μιας τέτοιας ενέρ­γειας;

Σίγουρα πρέπει να προ­ε­τοι­μα­στούμε και για αυτό το σενάριο, ανε­ξάρ­τητα από το πώς τελικά θα ενερ­γή­σει ο Πούτιν. Βρι­σκό­μα­στε σε ενερ­γειακό πόλεμο, καθώς ο Πούτιν έχει “οπλο­ποι­ή­σει” το φυσικό αέριο, ανοι­γο­κλεί­νο­ντας την στρό­φιγγα των αγωγών, δοκι­μά­ζο­ντας τις αντοχές των ευρω­παϊ­κών κοι­νω­νιών. Στόχος του είναι να δυσκο­λέ­ψει την Ευρώπη όσο μπορεί τον χειμώνα που έρχεται, που η ανάγκη για φορτία φυσικού αερίου θα είναι διπλά­σια από ό,τι συμ­βαί­νει τώρα (καθώς θα έχουμε θερμικά φορτία που καλύ­πτο­νται κατά βάση από αέριο).

Για να γίνει κατα­νοητή αυτή η πρό­κληση, ας εξε­τά­σουμε ένα καλό σενάριο. Έστω ότι η Ευρω­παϊκή Ένωση κατα­φέρ­νει να γεμίσει τις εγκα­τα­στά­σεις απο­θή­κευ­σης φυσικού αερίου εν όψει του χειμώνα σε ποσοστό 90%. Σε αυτήν την περί­πτωση, αν κατά την έναρξη της χει­με­ρι­νής περιό­δου θέρ­μαν­σης (1η Οκτω­βρίου), οι ρωσικές προ­μή­θειες αερίου στην Ευρώπη δια­κό­πτο­νταν εντελώς, η Ευρώπη θα είχε τα απο­θέ­ματα να φτάσει οριακά μέχρι τον Μάρτη του 2023, με κάποιες πιθανές δια­τα­ρα­χές στον εφο­δια­σμό στο τελευ­ταίο μέρος της περιό­δου θέρ­μαν­σης. Ακόμα επο­μέ­νως και σε αυτό το θετικό σενάριο, θα άδεια­ζαν τελείως οι απο­θή­κες τον Μάρτιο και τα πράγ­ματα θα γίνο­νταν πολύ δύσκολα.

Αυτός είναι ο λόγος που πρέπει να έχουμε ένα ολο­κλη­ρω­μένο σχέδιο βρα­χυ­πρό­θε­σμης αντι­με­τώ­πι­σης και μεσο­πρό­θε­σμης απε­ξάρ­τη­σης από την ενερ­γειακή ομηρία του Πούτιν.

Πώς απο­τι­μάτε τη συμ­φω­νία της Ευρω­παϊ­κής Ενωσης για το φυσικό αέριο με σκοπό την δημιουρ­γία ενός σχεδίου έκτα­κτης ανάγκης;

Το θετικό είναι πως υπήρξε τελικά συμ­φω­νία. Το αρνη­τικό είναι πως ήταν αρκετά χλιαρή, ώστε να μπο­ρέ­σει να «περάσει» από όλα τα κράτη – μέλη. Εκτιμώ για παρά­δειγμα πως οι κοινές πολι­τι­κές δεν πρέπει να περι­λαμ­βά­νουν εξαι­ρέ­σεις «τύπου Ουγ­γα­ρίας».

Είναι ανε­πί­τρε­πτο την ίδια ώρα που όλοι προ­σπα­θούν να εξοι­κο­νο­μή­σουν φυσικό αέριο, ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών της Ουγ­γα­ρίας να επι­σκέ­πτε­ται τη Μόσχα για να ζητήσει την αγορά επι­πλέον ποσο­τή­των φυσικού αερίου. Αν η κάθε χώρα λει­τουρ­γεί κατά μόνας, τότε θα δημιουρ­γη­θεί στην Ευρώπη ένα απί­στευτο ενερ­γειακό “Ελ Ντο­ρά­ντο”. Είναι μία εξέλιξη που σίγουρα δεν ευνοεί οικο­νο­μικά ασθε­νέ­στε­ρες χώρες, όπως η δικιά μας.

Η Ευρώπη οφείλει να βρει μία κοινή ενερ­γειακή κατεύ­θυνση με έμφαση στην ενερ­γειακή της αυτο­νο­μία. Αυτή η κατεύ­θυνση πρέπει να είναι ατα­λά­ντευτη.

Ο πόλεμος και η οπλο­ποί­ηση του ρωσικού φυσικού αερίου οδηγεί χώρες που μέχρι πρό­τι­νος ήταν εξαρ­τη­μέ­νες από αυτό να ανα­ζη­τούν τρόπους απε­ξάρ­τη­σης. Μπορούν οι ΗΠΑ να καλύ­ψουν όλη τη ζήτηση φυσικού αερίου της Ευρώπης;

Όχι, δεν μπορεί να καλύψει τη ζήτηση φυσικού αερίου της Ευρώπης στο ακραίο σενάριο που κλείσει άμεσα η στρό­φιγγα, όχι μόνο του Nord Stream 1 αλλά όλων των αγωγών ρωσικού αερίου (και του TurkStream που τρο­φο­δο­τεί μεταξύ άλλων την Ελλάδα). Στο ακραίο αυτό σενάριο, με τα υπάρ­χο­ντα απο­θέ­ματα στις ευρω­παϊ­κές απο­θή­κες, οι παγκό­σμιες δια­θέ­σι­μες προ­μή­θειες δεν είναι αρκετές. Δεν είναι αρκετές ακόμη και αν οι ροές αερίου από τη Νορ­βη­γία και το Αζερ­μπαϊ­τζάν φτάσουν στο μέγιστο δυνατό βαθμό, αν οι παρα­δό­σεις από τη Βόρεια Αφρική παρα­μεί­νουν κοντά στα περσινά επίπεδα, και αν οι ροές υγρο­ποι­η­μέ­νου αερίου από Αμερική αυξη­θούν σε ποσοστό ρεκόρ, παρό­μοιο με αυτό του πρώτου εξα­μή­νου αυτού του έτους. Αυτά όμως είναι ήδη πολλά “αν”.

Τα πράγ­ματα είναι δύσκολα ακόμα και με το ρωσικό πετρέ­λαιο. Σύμφωνα με πρό­σφατα δημο­σιευ­μένα στοι­χεία, η Ευρώπη εισή­γαγε περίπου 700.000 βαρέλια καυ­σί­μων την ημέρα από τη Ρωσία, μόνο τον περα­σμένο μήνα (αύξηση 22% σε σχέση με τον Ιούλιο του 2021).

Τα νούμερα επι­βε­βαιώ­νουν την τερά­στια δυσκο­λία που έχει η Ευρώπη να περιο­ρί­σει άμεσα το ρωσικό πετρέ­λαιο. Και σε αυτή την περί­πτωση, δεν είναι καθόλου σίγουρο αν θα είναι αρκετή η “αμε­ρι­κα­νική βοήθεια”.

Μία “βοήθεια” που σχε­τί­ζε­ται επι­πλέον και με το αν τα αμε­ρι­κα­νικά διυ­λι­στή­ρια που επι­κε­ντρώ­νο­νται στην παρα­γωγή βεν­ζί­νης θα βρουν ελκυ­στικά τα περι­θώ­ρια κέρδους που προ­σφέ­ρο­νται προ­κει­μέ­νου να παρά­ξουν ντίζελ για την Ευρώπη. Για αυτό και η προ­σπά­θεια ενί­σχυ­σης των ανα­νε­ώ­σι­μων και της εξοι­κο­νό­μη­σης πρέπει να ενταθεί.

Ο ρυθμός διείσ­δυ­σής του στο ενερ­γειακό μίγμα της Ευρώπης και τη χώρας μας πρέπει να «απαντά» στις πολε­μι­κές συν­θή­κες που επι­κρα­τούν στην ενέρ­γεια.

Ποιο ρόλο καλού­νται να δια­δρα­μα­τί­σουν οι ΑΠΕ στην αντι­με­τώ­πιση της κλι­μα­τι­κής και ενερ­γεια­κής αλλαγής. Σε τι επίπεδο βρί­σκε­ται η χώρα μας σε αυτόν τον τομέα;

Η ορυκτή ενέρ­γεια σήμερα δοκι­μά­ζει τις αντοχές των κοι­νω­νιών. Η καθαρή ενέρ­γεια μπορεί να ενώσει και να αλλάξει τη μοίρα της χώρας και του πλανήτη. Η Ελλάδα για παρά­δειγμα, που έχει πολύ πλούσιο δυνα­μικό ΑΠΕ, όπως αέρας, ήλιος, νερό, βιομάζα και γεω­θερ­μία, θα μπο­ρούσε να τις κατα­στή­σει άρρηκτα συν­δε­δε­μέ­νες με το ανα­πτυ­ξιακό και παρα­γω­γικό της μοντέλο, και μέσω της διά­χυ­σής τους στους πολίτες, να δια­σφα­λί­ζει οικο­νο­μικά προσιτή, καθαρή και εγχώρια ενέρ­γεια.Αυτό όμως δεν έχει συμβεί και δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα συμβεί στο μέλλον. Το αντί­θετο. Στην Ελλάδα σήμερα, νέες προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες επεν­δύ­σεις αφορούν σε υπο­δο­μές δικτύων φυσικού αερίου για θέρ­μανση και έργα υπο­δο­χής υγρο­ποι­η­μέ­νου φυσικού αερίου, μετα­τρέ­πο­ντας την χώρα σε ένα δια­με­τα­κο­μι­στικό κέντρο εισα­γό­με­νων ορυκτών καυ­σί­μων. Και αυτό ενώ, σύμφωνα με όλες τις διε­θνείς μελέτες, η Ελλάδα βρί­σκε­ται στην καρδιά της κλι­μα­τι­κής απορ­ρύθ­μι­σης.

Τόσο ο πόλεμος όσο και η κλι­μα­τική κρίση επι­βάλ­λει προ­σπά­θειες για ενερ­γειακή αλλαγή. Στην Ελλάδα πώς πιστεύ­ετε πρέπει να συντε­λε­στεί αυτή, με τη βοήθεια και του ταμείου ανά­καμ­ψης;

Βεβαίως. Η Ελλάδα με τη βοήθεια του ταμείου ανά­καμ­ψης μπορεί να ανα­βαθ­μί­σει τον ρόλο και την αξία των βασικών υπο­δο­μών παρά­καμ­ψης του φυσικού αερίου.

Ποιες είναι αυτές; Τα ηλε­κτρικά δίκτυα και η απο­θή­κευση. Όσον αφορά στην απο­θή­κευση, ώριμες τεχνο­λο­γίες, όπως είναι οι μπα­τα­ρίες, η αντλη­σιο­τα­μί­ευση και η θερμική απο­θή­κευση, που αντι­με­τω­πί­ζουν το δια­κο­πτό­μενο χαρα­κτήρα των ΑΠΕ και παρέ­χουν με καθαρό τρόπο τη στα­θε­ρό­τητα που δίνουν στο σύστημα τα ορυκτά καύσιμα, δεν αξιο­ποιού­νται. Όσον αφορά στα ηλε­κτρικά δίκτυα, είναι κορε­σμένα σχεδόν σε όλη τη χώρα, αδυ­να­τώ­ντας να απορ­ρο­φή­σουν την παρα­γό­μενη καθαρή ενέρ­γεια. Συνεπώς, οι ΑΠΕ δεν δια­χέ­ο­νται σε πολίτες, επι­χει­ρή­σεις αγρότες, ενερ­γεια­κές κοι­νό­τη­τες, ώστε να είναι καλύ­τερα προ­στα­τευ­μέ­νοι στις δια­κυ­μάν­σεις των τιμών των αγορών. Η προ­ώ­θηση των ΑΠΕ γίνεται κατά βάση μέσω φαρα­ω­νι­κών έργων, με μονο­πώ­λιο επεν­δυ­τών, και τους πολίτες «απο­κλει­σμέ­νους», όχι μόνο από αυτές τις μεγάλες επεν­δύ­σεις ΑΠΕ, αλλά και από τις μικρό­τε­ρες. Επι­πλέον, τα χρήματα ενί­σχυ­σης/ εκσυγ­χρο­νι­σμού δικτύων, μέσω του Ταμείου Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας είναι πολύ περιο­ρι­σμένα. Τέλος, καμία πρό­βλεψη δεν υπάρχει για επέ­κταση της δια­συν­δε­σι­μό­τη­τας του δικτύου με την υπό­λοιπη Ευρώπη. Κανένα μελ­λο­ντικό ηλε­κτρικό σύστημα δε μπορεί να επι­ζή­σει εάν δεν έχει ευρύ­χω­ρες διε­θνείς δια­συν­δέ­σεις. Το παλιό και χαμηλής δια­συν­δε­σι­μό­τη­τας δίκτυο ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας, με την απουσία απο­θή­κευ­σης, είναι λοιπόν ο μεγάλος ασθενής του ενερ­γεια­κού συστή­μα­τος. Η αύξηση όμως του δια­θέ­σι­μου ηλε­κτρι­κού χώρου και η δυνα­τό­τητα πρό­σβα­σής του από όλους τους πολίτες δεν είναι μόνον τεχνική προ­ϋ­πό­θεση για την απε­ξάρ­τηση από το (ρωσικό) αέριο. Είναι θεμε­λιώ­δες ζήτημα ενερ­γεια­κής δημο­κρα­τίας.

Πώς πιστεύ­ετε ότι θα κινηθεί ο χει­μώ­νας για τα ελλη­νικά νοι­κο­κυ­ριά, δεδο­μέ­νης της ενερ­γεια­κής κρίσης; Η ελλη­νική κυβέρ­νηση ξεκα­θά­ρισε ότι δεν τίθεται θέμα επάρ­κειας. Συμ­με­ρί­ζε­στε αυτή την άποψη;

Η Κυβέρ­νηση επι­ση­μαί­νει ως επι­τυ­χία, το γεγονός ότι βρί­σκε­ται στις εξαι­ρέ­σεις των ευρω­παϊ­κών απο­φά­σεων για μείωση της χρήσης φυσικού αερίου. Πολύ καλύ­τερο θα ήταν να είχαμε χαμηλή εξάρ­τηση από το αέριο, αλλά για αυτό φρό­ντι­σαν οι Κυβερ­νή­σεις της ΝΔ και του ΣΥΡΙΖΑ.

Μάλιστα, τις τελευ­ταίες μέρες παρα­κο­λου­θούμε νέες τρο­μα­κτι­κές αυξή­σεις της τιμής του. Σε κάθε περί­πτωση, η Κυβέρ­νηση οφείλει να ενη­με­ρώ­σει τους πολίτες, που έχουν πλη­ρώ­σει πολύ ακριβά την πρόσ­δεση της χώρας στο εισα­γό­μενο αυτό καύσιμο, για τα συγκε­κρι­μένα μέτρα που θα λάβει για να πετύχει τον ευρω­παϊκό στόχο μείωσης του αερίου, που η ίδια συνυ­πέ­γραψε, για αυτό τον χειμώνα. Από ποιους συγκε­κρι­μέ­νους τομείς θα κάνει οικο­νο­μία στην κατα­νά­λωση φυσικού αερίου; Οφείλει επίσης να ενη­με­ρώ­σει για το συνο­λικό της σχέδιο απε­ξάρ­τη­σης από το εισα­γό­μενο αέριο. Εκτός αν έχει άλλα σχέδια.

Εάν υπάρξει οποιο­δή­ποτε πρό­βλημα επάρ­κειας στα νοι­κο­κυ­ριά, τότε θα μιλάμε για το απόλυτο ενερ­γειακό φιάσκο.

Θεω­ρείτε, ότι είναι πιθανό σενάριο να εφαρ­μο­στούν στη χώρα μας πολι­τι­κές εξοι­κο­νό­μη­σης ενέρ­γειας με μείωση της κατα­νά­λω­σης;

Η εξοι­κο­νό­μηση ενέρ­γειας είναι το «πρώτο καύσιμο» με βάση τον Διεθνή Οργα­νι­σμό Ενέρ­γειας. Είναι το καύσιμο που βοηθά τους κατα­να­λω­τές να έχουν μια ενερ­γειακά οικο­νο­μι­κό­τερη δια­χεί­ριση, με κέρδος στο δικό τους πορ­το­φόλι, για αυτό και δεν προ­ω­θεί­ται από μεγάλης κλί­μα­κας οικο­νο­μι­κές οντό­τη­τες και ισχυρά λόμπι. Όμως, δεν απο­τε­λεί πολι­τική προ­τε­ραιό­τητα ούτε για αυτή την Κυβέρ­νηση. Θα δώσω μερικά παρα­δείγ­ματα. Οι πολι­τι­κές εξοι­κο­νό­μη­σης ενέρ­γειας ξεκι­νάνε, όπως στις άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες, από την ίδια την Πολι­τεία, με άμεσες εφαρ­μο­γές στο δημόσιο και ευρύ­τερο δημόσιο τομέα και στα χρη­μα­το­δο­τικά προ­γράμ­ματα. Κοντά στο τέλος Ιουνίου ακού­σαμε συνέ­ντευξη τύπου τριών υπουρ­γών για τα κίνητρα που θα δοθούν στο δημόσιο, ώστε οι εργα­ζό­με­νοι να κλεί­νουν τα ανοιχτά παρά­θυρα όταν ταυ­τό­χρονα δου­λεύει το κλι­μα­τι­στικό, να σβήνουν τα φώτα στους χώρους μετά την εργασία και άλλα τέτοια απλοϊκά μέτρα, συμπε­ρι­φο­ρικά. Ακόμα και αυτά τα μέτρα όμως, κανείς δε γνω­ρί­ζει σήμερα πώς και αν εφαρ­μό­ζο­νται. Στην ίδια συνέ­ντευξη δεν ακού­σαμε τίποτα για τους λόγους που η Ελλάδα δεν μπόρεσε να πιάσει τους στόχους εξοι­κο­νό­μη­σης ενέρ­γειας της περιό­δου 2014-2020, αφαι­ρώ­ντας έτσι σημα­ντι­κούς πόρους από την εθνική οικο­νο­μία. Δεν ακού­σαμε επίσης τίποτα για τους λόγους που το 2021 δεν προ­χώ­ρη­σαν οι σχε­δια­σμοί για τα σχετικά προ­γράμ­ματα εξοι­κο­νό­μη­σης σε επι­χει­ρή­σεις και γιατί ο κλι­μα­τι­κός νόμος που πρό­σφατα ψηφί­στηκε δεν ανα­φέ­ρει πουθενά την «Αρχή της Ενερ­γεια­κής Από­δο­σης Πρώτα», η οποία είναι βασική σε όλη τη νέα ευρω­παϊκή νομο­θε­σία. Το ίδιο συμ­βαί­νει στα Περι­φε­ρειακά Επι­χει­ρη­σιακά Προ­γράμ­ματα και στο Σχέδιο του Ταμείου Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας, όπου η αρχή αυτή δεν ανα­φέ­ρε­ται ούτε για τους τύπους. Πραγ­μα­τικά δημιουρ­γού­νται σοβαρές ανη­συ­χίες για την πραγ­μα­τική διάθεση της Κυβέρ­νη­σης να προ­χω­ρή­σει η χώρα στην ενερ­γειακή εξοι­κο­νό­μηση