Ο σπουδαίος δάσκαλος

Σπου­δαί­ος δά­σκα­λος. Αγ­γε­λιο­φό­ρος της δύ­να­μης της συγ­γρα­φής. Τον γνω­ρί­σα­με στην Α’ Γυ­μνα­σί­ου μέσα από το πρώτο σπου­δαίο έργο του, την με­τά­φρα­σή του για την «Οδύσ­σεια». Υπήρ­ξα­με τυ­χε­ροί που το με­τα­λά­βα­με από τον Δη­μή­τρη Μα­ρω­νί­τη που «έφυγε» προ­χθές.

Εκτός από το έργο του , ση­μα­ντι­κό ήταν ότι υπήρ­ξε – κατά τη δια­τύ­πω­ση του πα­νε­πι­στη­μια­κού και συγ­γρα­φέα Νι­κό­λα Σε­βα­στά­κη- «δη­μό­σιος δια­νο­ού­με­νος», «αρι­στε­ρός δη­μο­κρά­της, της σχο­λής του μα­χό­με­νου κρι­τι­κού νου». Εξέ­φρα­ζε τη γνώμη του, στα­θε­ρά αρ­θρο­γρα­φώ­ντας, δίχως να επι­διώ­κει να γί­νε­ται αρε­στός, κάθε άλλο.

Ορ­γι­σμέ­νος με την εξέ­λι­ξη της Αρι­στε­ράς, με την με­τάλ­λα­ξή της, αλλά και με τους κυ­βερ­νώ­ντες (όπως όλο οι πραγ­μα­τι­κοί αρι­στε­ροί).

Μι­λώ­ντας στον Χρή­στο Αγ­γε­λά­κο και στη LifO πριν από μόλις έναν μήνα, έλεγε:

«Χά­θη­καν τα πάντα. Αλλά έμει­νε το όνομά της. Κι εγώ θέλω να μην το χάσω το όνομα αυτό. Να το σε­βα­στώ. Αν θες, στο κάτω-κάτω της γρα­φής, τώρα πια ξέ­ρου­με ότι η Ιστο­ρία –ή αυτό που λέμε Ιστο­ρία– δεν δέ­χε­ται τυ­μπα­νο­κρου­σί­ες αυτού του εί­δους σε ό,τι αφορά την Αρι­στε­ρά ως Αρι­στε­ρά…. Η Αρι­στε­ρά ήτανε κι αυτή ένα κομ­μά­τι της Ιστο­ρί­ας που φαί­νε­ται ότι άρ­χι­σε όπως άρ­χι­σε, στρά­βω­σε όπως στρά­βω­σε και τι­νά­χτη­κε στον αέρα, όπως την έχου­νε τι­νά­ξει αυτοί που τους χρειά­ζε­ται να στιγ­μα­τι­στούν ως εγκλη­μα­τί­ες. Και συ­μπλή­ρω­νε: «Υπάρ­χει λοι­πόν ένα πρό­βλη­μα που δεν μπορώ να το βγάλω απ’ το μυαλό μου. Ωραία, τα αρι­στε­ρά κόμ­μα­τα βρί­σκο­νται σε κρίση, η Αρι­στε­ρά ως πράξη -και ως θε­ω­ρία εν­δε­χο­μέ­νως- βρί­σκε­ται σε κρίση. Τι κάνει, όμως, κα­θέ­νας μας με την προ­σω­πι­κή του Αρι­στε­ρά; Τι την κάνει; Τη δια­γρά­φει για να βρει την ησυ­χία του. Εγώ δεν θέλω να το κάνω αυτό. Και είναι ώρες ώρες που μαυ­ρί­ζει ο νους μου! Ξέ­ρεις, τι; Υπάρ­χουν με­ρι­κές λέ­ξεις που και να θες να τις δια­γρά­ψεις, δεν δια­γρά­φο­νται. — Όπως; Όπως η λέξη «αγάπη». Κι όπως η λέξη «Αρι­στε­ρά».

Τα λόγια του από το τε­λευ­ταίο μά­θη­μά του στους φοι­τη­τές του στο ΑΠΘ λίγο πριν τον παύ­σει η χού­ντα τον Ια­νουά­ριο του 1968, πα­ρα­κα­τα­θή­κη:

«Το μά­θη­μα τούτο ανα­γκά­ζο­μαι να το κάνω κάτω από απει­λη­τι­κούς ψι­θύ­ρους. Μου λεί­πει επο­μέ­νως το κέφι να μι­λή­σω για τα Κύ­πρια Έπη, εφό­σον μά­λι­στα εν­δέ­χε­ται αυτά τα λόγια να είναι και τα τε­λευ­ταία που ακού­τε από το στόμα μου. Γι’ αυτό και πα­ρεκ­κλί­νω από τον ίσιο δρόμο και, ακο­λου­θώ­ντας τον πιο αντι­πα­θη­τι­κό από τους αρ­χαί­ους συγ­γρα­φείς, λέω να το ρίξω στις υπο­θή­κες, για να εξορ­κί­σω έτσι τον Με­τα­ξά και τους σύγ­χρο­νους επι­γό­νους του: -Κρα­τή­στε ξύ­πνιο το μυαλό σας στους σκο­τει­νούς και­ρούς. Μ’ αυτό κυ­ρί­ως θα πο­λε­μή­σε­τε τη βα­ναυ­σό­τη­τα της εξου­σί­ας. -Μην απο­μο­νω­θεί­τε. Με το λόγο, τη σιωπή και την πράξη σας στα­θεί­τε πλάι σε κά­ποιον: στη μάνα σας, στον αδελ­φό ή στο φίλο σας, και προ­πα­ντός στα νε­ό­τε­ρα παι­διά, που πε­ρι­μέ­νουν από σας να δουν αν θα τους φρά­ξε­τε ή θα τους ανοί­ξε­τε το δρόμο της ελεύ­θε­ρης ανα­πνο­ής. -Μη φο­βά­στε τους αν­θρώ­πους που έχουν ρω­μα­λέα πάθη: όσους ορ­γί­ζο­νται, πί­νουν και αγα­πούν. Πο­λε­μά­τε μόνο τους κά­πη­λους της ελ­λη­νο­χρι­στια­νι­κής ηθι­κο­λο­γί­ας. Απο­μο­νώ­στε όσους συ­νε­χώς χα­μο­γε­λούν, που όταν μι­λούν δεν σας κοι­τούν στα μάτια, κι όταν τους δί­νε­τε το χέρι, δεν ξέ­ρουν ή δε θέ­λουν να το σφί­ξουν. Ανά­με­σά τους θα βρεί­τε τους χα­φιέ­δες. -Ση­κώ­στε με σε­μνό­τη­τα το χρέος που σας ανή­κει. Φα­νεί­τε εις μι­κρόν γεν­ναί­οι.»