Αρχαιολόγος: Επιστολή-καταγγελία για την παραχώρηση του Ρωμαϊκού Ωδείου Κω

Ανοικτή επιστολή-καταγγελία για την παρα­χώ­ρηση του περι­βάλ­λο­ντος χώρου του ρωμαϊ­κού Ωδείου Κω εκ μέρους του Κεντρι­κού Αρχαιο­λο­γι­κού Συμ­βου­λίου του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού για στέγαση των προσφύγων-μεταναστών

Ως πρώην αρχαιο­λό­γος του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού, και έχοντας υπη­ρε­τή­σει περίπου 10 χρόνια στην Κω, εκ των οποίων τα τελευ­ταία 3 έτη ως Υπεύ­θυνη αρχαιο­λό­γος του νησιού, θεωρώ ηθική και επι­στη­μο­νική υπο­χρέ­ωσή μου να καταγ­γείλω τη γνω­μο­δό­τηση του Κεντρι­κού Αρχαιο­λο­γι­κού Συμ­βου­λίου (ΚΑΣ), το οποίο στις 11-11-2015 απο­δέ­χτηκε την παρα­χώ­ρηση του περι­βάλ­λο­ντος χώρου του ρωμαϊ­κού Ωδείου Κω για την εγκα­τά­σταση προσφύγων-μεταναστών. Επειδή- με την αφυ­πη­ρέ­τησή μου το 2013- δεν έχω πλέον υπη­ρε­σιακό λόγο, αλλά μόνον τη γραφίδα του πολίτη και την ιδιό­τητα της αρχαιο­λό­γου που δεν απε­μπολώ, καταγ­γέλλω ως παρά­νομη, άκρως προ­κλη­τική και επι­κίν­δυνη για τις αρχαιό­τη­τες την ανωτέρω παρα­χώ­ρηση και σημειώνω τα εξής:

Το ρωμαϊκό Ωδείο της Κω, οι Κεντρι­κές Θέρμες, όπως και η Ανα­στη­λω­μένη ρωμαϊκή οικία (γνωστή ως CasaRomana), περι­λαμ­βά­νο­νται σε αδόμητη ζώνη απο­λύ­του προ­στα­σίας Α’, σύμφωνα με το ΦΕΚ 360/ΑΑΠ/23-11-2012 «’Εγκριση καθο­ρι­σμού Ζωνών Α’ απο­λύ­του προ­στα­σίας αρχαιο­λο­γι­κών χώρων πόλης Κω, νήσου Κω, Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου». Αυτό σημαί­νει ότι εντός των ορίων της ζώνης αυτής επι­τρέ­πε­ται μόνον η γεωρ­γική καλ­λιέρ­γεια και οι επι­σκευές υφι­στά­με­νων κτηρίων.

Ο δε αρχαιο­λο­γι­κός Νόμος 3028/2002 (ΦΕΚ 153/Α/28-6-2002) είναι σαφής ως προς το τι σημαί­νει προ­στα­σία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς (άρθρο 3).

Ο χώρος που οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα ζήτησαν από το ΚΑΣ για να στε­γά­σουν τους πρόσφυγες-μετανάστες βρί­σκε­ται στην καρδιά της αρχαίας, αλλά και της σύγ­χρο­νης πόλης. δηλαδή κατά μήκος της βασικής οδικής αρτη­ρίας, η οποία συνδέει το ιστο­ρικό κέντρο της πόλης Κω με τα χωριά (οδός Γρη­γο­ρίου Ε’), σε ελά­χι­στη από­σταση από το ρωμαϊκό Ωδείο (30μ.), το παλαιο­χρι­στια­νικό βαπτι­στή­ριο του Αγ. Ιωάννη (γνωστό ως 7 Βήματα), την Ανα­στη­λω­μένη ρωμαϊκή Οικία και ακριβώς απέ­να­ντι από τον Δυτικό Αρχαιο­λο­γικό Χώρο, δηλαδή το ανοικτό αρχαιο­λο­γικό πάρκο με τα σπου­δαιό­τερα μνημεία του νησιού, επίσης ενταγ­μένα σε αδόμητη αρχαιο­λο­γική ζώνη Α’ απο­λύ­του προ­στα­σίας, καθώς περι­λαμ­βά­νει τον Ξυστό δρόμο του Γυμνα­σίου, Στάδιο, Θέρμες, παλαιο­χρι­στια­νι­κές βασι­λι­κές, ρωμαϊ­κές οικίες με ψηφι­δωτά κλπ. Τα πολυά­ριθμα μνημεία της περιο­χής αυτής απο­τε­λούν έναν υπέροχο τόπο για τη βιω­μα­τική μάθηση της ιστο­ρίας του νησιού, μια όαση πρα­σί­νου μέσα στη δομη­μένη πόλη, έναν ωραιό­τατο χώρο για διδα­κτική περι­ή­γηση και ξεκού­ραση.

Η παρα­χώ­ρηση του χώρου, παρά την αντί­θετη θέση της Εφο­ρείας Δωδε­κα­νή­σου, είναι σαφές aprioriότι αντί­κει­ται στην κείμενη νομο­θε­σία, επο­μέ­νως είναι ΠΑΡΑΝΟΜΗ, γεγονός που παρα­δέ­χε­ται και το ΚΑΣ. Για να δικαιο­λο­γή­σει λοιπόν την παρα­νο­μία, το Συμ­βού­λιο μας πλη­ρο­φο­ρεί ότι η παρα­χώ­ρηση γίνεται «κατ’ εξαί­ρεση και για καθαρά ανθρω­πι­στι­κούς λόγους».Καλό­πι­στα, προ­κύ­πτουν τα ερω­τή­ματα: γιατί αυτός ο χώρος, που βρί­σκε­ται στην καρδιά των αρχαιο­τή­των, και όχι κάποιος άλλος εκτός αδό­μη­των ζωνών; Δεν βρέθηκε κατάλ­ληλη θέση μέσα σε ένα ολό­κληρο νησί; Και ο κηρυγ­μέ­νος αρχαιο­λο­γι­κός χώρος του Λινο­πότη, που παρα­χω­ρή­θηκε πρό­σφατα πάλι από το ΚΑΣ για λει­τουρ­γία hotspot; Μήπως δεν επαρκεί ούτε αυτός και πρέπει να παρα­χω­ρη­θεί μία επι­πλέον αρχαιο­λο­γική έκταση; Μήπως πρέπει να παρα­χω­ρη­θούν στους πρόσφυγες-μετανάστες όλοι οι αρχαιο­λο­γι­κοί χώροι; Ουδείς αρνεί­ται βοήθεια στους δυστυ­χι­σμέ­νους αυτούς ανθρώ­πους, και το νησί το έχει απο­δεί­ξει αυτό, όχι κραυ­γα­λέα και μπροστά στις τηλε­ο­πτι­κές κάμερες, όπως συνη­θί­ζε­ται τελευ­ταία, αλλά ιδιω­τικά και με χαμηλό προφίλ. Και θα συνε­χί­σει να βοηθάει, αλλά γιατί σε βάρος των αρχαιο­τή­των;

Γιατί σε βάρος της πολι­τι­στι­κής μας ταυ­τό­τη­τας;

Ο συγκε­κρι­μέ­νος χώρος δεν προ­σφέ­ρε­ται για οποια­δή­ποτε εγκα­τά­σταση, πόσο μάλλον για καταυ­λι­σμό! Με τι κρι­τή­ρια επι­λέ­χθηκε; Όσοι ζουν στην Κω γνω­ρί­ζουν ότι έχει μικρή έκταση, κείται στη συμβολή του μονα­δι­κού δρόμου που οδηγεί στο εν λει­τουρ­γία παλαιό νεκρο­τα­φείο της πόλης (οδός Ανα­παύ­σεως) και της κεντρι­κής λεω­φό­ρου Γρη­γο­ρίου Ε’. Η Γρη­γο­ρίου Ε’ μάλιστα στο σημείο αυτό δια­θέ­τει μόνον ένα στενό πεζο­δρό­μιο, και από τις δύο πλευρές της βρί­σκο­νται ανοικτά αρχαιο­λο­γικά πάρκα και επι­σκέ­ψιμα ανα­στη­λω­μένα μνημεία με λει­τουρ­γού­σες εκθέ­σεις στο εσω­τε­ρικό τους, τα σπου­δαιό­τερα στην Κω μαζί με το Ασκλη­πιείο. Για να μην επε­κταθώ στο ζήτημα της έλλει­ψης Η/Μ υπο­δο­μών στο σημείο για τη λει­τουρ­γία του καταυ­λι­σμού και την ανα­γκαιό­τητα εκσκα­φών σε χώρο που βρίθει επι­φα­νεια­κών αρχαίων.

Είναι οξύμωρο, σόλοικο και λυπηρό το ανώτατο γνω­μο­δο­τικό όργανο του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού και Αθλη­τι­σμού, δηλαδή το ΚΑΣ, που κατά Νόμον προ­στα­τεύει τα μνημεία, να μην τα προ­στα­τεύει τελικώς. Πώς θα δια­σφα­λι­στούν τα παρα­κεί­μενα αρχαία από οποια­δή­ποτε φθορά, όταν δεν είναι δυνατό να απο­τρα­πεί η δια­κί­νηση εκα­το­ντά­δων προσφύγων-μεταναστών στα όμορα μη περι­φραγ­μένα μνημεία; Για να μην αναφέρω την εικόνα που θα έχει ο χώρος, γνωστή από τη Λέσβο! Στα μνημεία της περιο­χής μάλιστα από την επόμενη σεζόν θα ισχύει και εισι­τή­ριο, για να «απο­λαμ­βά­νουν» οι επι­σκέ­πτες τις αρχαιό­τη­τες με φόντο λίγο από αντί­σκηνα και ανθρώ­πινο πόνο! Η Ενο­ποί­ηση των Αρχαιο­λο­γι­κών Χώρων της Κω και οι αρχαιο­λο­γι­κές δια­δρο­μές που έχουν ήδη χαρα­χτεί, θα τους οδηγούν κατευ­θείαν στον καταυ­λι­σμό! Καθώς μάλιστα οι μετα­να­στευ­τι­κές ροές αυξά­νο­νται, μέχρι του χρόνου οι σκηνές θα έχουν επε­κτα­θεί και στην άλλη πλευρά της Γρη­γο­ρίου Ε’, μέσα στο Δυτικό Αρχαιο­λο­γικό Χώρο και κάτω από τα δέντρα για σκιά, όπως έγινε φέτος κατα­χρη­στικά στην Αρχαία αγορά.

Για να μην κουράζω, άλλωστε δεν έχει νόημα να παρα­θέτω τα προφανή, επι­ση­μαίνω ότι οι Ιταλοί κατα­κτη­τές του νησιού σεβά­στη­καν τις αρχαιό­τη­τες και μάλιστα ήταν εκείνοι που θέσπι­σαν αρχικά τις αδό­μη­τες ζώνες της πόλης και επέ­με­ναν στη δια­τή­ρησή τους με κάθε κόστος. ακόμα και στο μεγάλο σεισμό του 1933 που ισο­πέ­δωσε την Κω, οι αρχαιο­λο­γι­κοί χώροι δεν δόθηκαν τότε στους άστε­γους κατοί­κους για οικο­δό­μηση… «κατ’ εξαί­ρεση και για καθαρά ανθρω­πι­στι­κούς λόγους», αλλά υιο­θε­τή­θη­καν άλλες λύσεις. Πάντα θα υπάρ­χουν διά­φο­ρες ανάγκες σε μια πόλη, είτε σχε­τι­ζό­με­νες με την καθη­με­ρι­νό­τητα είτε έκτα­κτες. Αλλοί­μονο, όμως, αν παρα­χω­ρού­νται αφειδώς τα μνημεία για κάθε τέτοια ανάγκη!

Τελικά, κύριοι και κυρίες του ΚΑΣ, θέλει γεν­ναιό­τητα και τόλμη η τήρηση του Νόμου. Αλλά στην εποχή μας, καθώς φαί­νε­ται… otempora, omores.

Βασι­λική Χρι­στο­πού­λου

Αρχαιο­λό­γος