«Η Αγία Σοφία δεν καταρρέει σίγουρα»: Η καθηγήτρια του ΕΜΠ Τώνια Μοροπούλου στο CNN Greece

Η Τόνια Μο­ρο­πού­λου, δι­δά­κτο­ρας του Ε.Μ.Π και ει­δι­κός πάνω στα θέ­μα­τα συ­ντή­ρη­σης της Αγιάς Σο­φιάς, μί­λη­σε με το CNN Greece για τις πρό­σφα­τες δη­λώ­σεις του Τούρ­κου ακα­δη­μαϊ­κού και ιστο­ρι­κού, Ιλ­μπέρ Ορ­ταϊ­λί.photo: Νίκος Ραζής

Πρό­σφα­τα ο Τούρ­κος ακα­δη­μαϊ­κός και ιστο­ρι­κός Ιλ­μπέρ Ορ­ταϊ­λί εξέ­φρα­σε σε άρθρο του στην εφη­με­ρί­δα Hurriyet την ανη­συ­χία του για τις φθο­ρές που έχουν προ­κλη­θεί από την με­τα­τρο­πή της Αγίας Σο­φιάς σε τέ­με­νος, ενώ ση­μεί­ω­σε πως κρί­νε­ται ανα­γκαίο το κλεί­σι­μό της για ερ­γα­σί­ες απο­κα­τά­στα­σης.

Αμέ­σως μετά τις δη­λώ­σεις του, ένα κύμα αντι­δρά­σε­ων και σχο­λί­ων ση­κώ­θη­κε για την Αγία Σοφία και το τι μέλ­λον γε­νέ­σθαι για αυτό το ση­μα­ντι­κό ιστο­ρι­κό μνη­μείο και σύμ­βο­λο του Χρι­στια­νι­σμού.

Mε αφορ­μή το σάλο που προ­κλή­θη­κε, το CNN Greece επι­σκέ­φτη­κε το γρα­φείο της Αντω­νί­ας -Τώ­νιας- Μο­ρο­πού­λου, δι­δά­κτο­ρα του Ε.Μ.Π. και ει­δι­κό πάνω στα θέ­μα­τα συ­ντή­ρη­σης της Αγιάς Σο­φιάς, στην Πο­λυ­τε­χνιού­πο­λη στου Ζω­γρά­φου και μί­λη­σε μαζί της για το θέμα, για το πόσο και αν τε­λι­κά κιν­δυ­νεύ­ει το ιστο­ρι­κό μνη­μείο της Αγίας Σο­φί­ας να κα­τα­στρα­φεί.

«Η συ­νερ­γα­σία μας για την προ­στα­σία της Αγιάς Σο­φιάς θα στη­ρι­ζό­ταν σε συ­μπλη­ρω­μα­τι­κές τε­χνο­γνω­σί­ες, το πα­νε­πι­στή­μιο και το ιν­στι­τού­το της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης είχαν το­πο­θε­τή­σει αι­σθη­τή­ρες στο μνη­μείο για να με­τρούν την από­κρι­ση για τον σει­σμι­κό κίν­δυ­νο, το πο­λυ­τε­χνείο χα­ρα­κτή­ρι­ζε και δο­κί­μα­ζε τα υλικά, την φθορά και την πα­θο­λο­γία του μνη­μεί­ου και το πα­νε­πι­στή­μιο του Princeton με αυτά τα δε­δο­μέ­να απο­τι­μού­σε την ακε­ραιό­τη­τα σε διά­φο­ρα επί­πε­δα κιν­δύ­νου, με δυ­να­μι­κό τρόπο.» Τ. Μο­ρο­πού­λου, photo/Νίκος Ραζής.

Η Αντω­νία Μο­ρο­πού­λου, Ομό­τι­μη Κα­θη­γή­τρια του ΕΜΠ σή­με­ρα, επί­τι­μη Δι­δά­κτωρ και

εκλεγ­μέ­νο Μέλος του Συμ­βου­λί­ου Διοί­κη­σης του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Ιω­αν­νί­νων και Μέλος της Διοι­κού­σας Επι­τρο­πής του Τε­χνι­κού Επι­με­λη­τη­ρί­ου Ελ­λά­δος. Είναι Δρ. Χη­μι­κός Μη­χα­νι­κός, και το 2002 ίδρυ­σε και έως το 2020 δι­ηύ­θυ­νε το Ερ­γα­στή­ριο Επι­στή­μης και Μη­χα­νι­κής Υλι­κών στη Σχολή Χη­μι­κών Μη­χα­νι­κών. Εξε­λέ­γη ως Κα­θη­γή­τρια στο Πα­νε­πι­στή­μιο IUAV της Βε­νε­τί­ας (1994), στο Πα­νε­πι­στή­μιο του Πρίν­στον (1995-1996) και προ­σκλή­θη­κε να δώσει δια­λέ­ξεις σε πολλά Πα­νε­πι­στή­μια σε όλο τον κόσμο. Διε­τέ­λε­σε εκλεγ­μέ­νη Αντι­πρύ­τα­νις Ακα­δη­μαϊ­κών Υπο­θέ­σε­ων του ΕΜΠ (2010-2014) και Αντι­πρό­ε­δρος της Ευ­ρω­παϊ­κής Ένω­σης Πο­λυ­τε­χνεί­ων – SEFI (2013-2016). Τέ­θη­κε Επι­κε­φα­λής της με­λέ­της και του Έργου Απο­κα­τά­στα­σης του Ιερού Κου­βου­κλί­ου του Πα­να­γί­ου Τάφου στην Ιε­ρου­σα­λήμ, με την ιστο­ρι­κή από­φα­ση των τριών Χρι­στια­νι­κών κοι­νο­τή­των. Έχει ερ­γα­στεί σε έργα απο­κα­τά­στα­σης στην Αγία Σοφία στην Κων­στα­ντι­νού­πο­λη, στη Με­σαιω­νι­κή Πόλη της Ρόδου, στα Ενε­τι­κά Φρού­ρια του Ρε­θύ­μνου, του Ηρα­κλεί­ου, της Κέρ­κυ­ρας, σε αρ­χι­τε­κτο­νι­κά Μνη­μεία της Βε­νε­τί­ας, Βυ­ζα­ντι­νά και Με­τα­βυ­ζα­ντι­νά Μο­να­στή­ρια στην Ελ­λά­δα, στο Άγιο Όρος, στην Κρήτη, στη Σερ­βία και στο Κοσ­συ­φο­πέ­διο, στους αρ­χαιο­λο­γι­κούς χώ­ρους της Ελευ­σί­νας, στο Θη­σείο, στην Αθήνα κ.ά. Έχει διε­θνή ανα­γνώ­ρι­ση και έχει επι­δεί­ξει δια­χει­ρι­στι­κή ικα­νό­τη­τα και Αρι­στεία στην Έρευ­να ως Επι­στη­μο­νι­κά Υπεύ­θυ­νη πε­ρισ­σο­τέ­ρων των 100 Εθνι­κών, Ευ­ρω­παϊ­κών και Διε­θνών αντα­γω­νι­στι­κών ερευ­νη­τι­κών προ­γραμ­μά­των. Είναι Editor σε ση­μα­ντι­κά διε­θνή Επι­στη­μο­νι­κά Πε­ριο­δι­κά. Συγ­γρα­φέ­ας 5 βι­βλί­ων και 635 πρω­τό­τυ­πων επι­στη­μο­νι­κών δη­μο­σιεύ­σε­ων. Έχει δεί­κτη απή­χη­σης h-index 38, με πε­ρισ­σό­τε­ρες από 60.000 ανα­γνώ­σεις και τρία δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια προ­βο­λές της δου­λειάς της και βρί­σκε­ται, σύμ­φω­να με το Πα­νε­πι­στή­μιο του Stanford, στο 2% των πλέον ανα­γνω­ρι­σμέ­νων επι­στη­μό­νων στον κόσμο.

Πάμε να δούμε την συ­ζή­τη­ση που εί­χα­με με την Τόνια Μο­ρο­πού­λου για την Αγιά Σοφία:

Πόσα χρό­νια έχει να συ­ντη­ρη­θεί η Αγιά Σοφιά;

Τώνια Μο­ρο­πού­λου: Στην Αγιά Σοφιά πε­τύ­χα­με το 1994, με πρω­το­βου­λία διεκ­δι­κώ­ντας την πα­ρου­σία μας εκεί, να δια­μορ­φω­θεί ένα μνη­μό­νιο συ­νερ­γα­σί­ας, ανά­με­σα στο Ε.Μ.Π. το οποίο εκ­προ­σω­πού­σα εγώ, μιας και το ξε­κί­νη­σα, το Πα­νε­πι­στή­μιο του Princeton, το οποίο το εκ­προ­σω­πού­σε ο κο­σμή­το­ρας της πο­λυ­τε­χνι­κής σχο­λής Αχμέτ Τσακ­μάκ, εγ­γο­νός του Τσακ­μάκ, του αρ­χι­στρά­τη­γου του Ατα­τούρκ, το πα­νε­πι­στή­μιο του Βο­σπό­ρου, που το εκ­προ­σω­πού­σε ο Μου­στα­φά Ερ­ντίκ, τη σχολή πο­λι­τι­κών μη­χα­νι­κών και το αντι­σει­σμι­κό ιν­στι­τού­το της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης, που το εκρ­πο­σω­πού­σε ο Μέτε Ισι­κά­ρα. Σε αυτό το πλαί­σιο η συ­νερ­γα­σία μας για την προ­στα­σία της Αγιάς Σο­φιάς θα στη­ρι­ζό­ταν σε συ­μπλη­ρω­μα­τι­κές τε­χνο­γνω­σί­ες, το πα­νε­πι­στή­μιο και το ιν­στι­τού­το της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης είχαν το­πο­θε­τή­σει αι­σθη­τή­ρες στο μνη­μείο για να με­τρούν την από­κρι­ση για τον σει­σμι­κό κίν­δυ­νο, το πο­λυ­τε­χνείο χα­ρα­κτή­ρι­ζε και δο­κί­μα­ζε τα υλικά, την φθορά και την πα­θο­λο­γία του μνη­μεί­ου και το πα­νε­πι­στή­μιο του Princeton με αυτά τα δε­δο­μέ­να απο­τι­μού­σε την ακε­ραιό­τη­τα σε διά­φο­ρα επί­πε­δα κιν­δύ­νου, με δυ­να­μι­κό τρόπο. Το απο­τέ­λε­σμα, δε­δο­μέ­νου ότι μας εν­διέ­φε­ρε ένας σει­σμός 7 με 7,5 Ρί­χτερ, όπως αυτός που έγινε μετά το 1999, μας επέ­τρε­ψε να σχε­διά­σου­με την επέμ­βα­ση αντι­σει­σμι­κής προ­στα­σί­ας του μνη­μεί­ου, και κατ’ αυτόν τον τρόπο το επι­στη­μο­νι­κό συμ­βού­λιο της Αγιάς Σο­φιάς, τον Ιού­λιο του ’99 και με την δική μας πίεση να γίνει όσο το δυ­να­τόν πιο γρή­γο­ρα η πα­ρέμ­βα­ση, απο­κα­τέ­στη­σε δο­μι­κά το μνη­μείο για να αντι­με­τω­πί­σει σει­σμό με ακε­ραιό­τη­τα των βαθ­μών 7,5 Ρί­χτερ.

Τι έχει γίνει σή­με­ρα με την συ­νερ­γα­σία Ελ­λή­νων και Τούρ­κων επι­στη­μό­νων για την συ­ντή­ρη­ση του μνη­μεί­ου;

Τώνια Μο­ρο­πού­λου: Η Αγιά Σοφιά στις 17 Αυ­γού­στου του 1999, όπως είχε πει και ο Αχμέτ Τσακ­μάκ τότε στο CNN, λίγη ώρα μετά το σει­σμό, πα­ρέ­μει­νε ακέ­ραιη στη θέση της, χάρις τον θεό των Ελ­λή­νων και τον θεό των Τούρ­κων και επει­δή οι δύο λαοί ένω­σαν τις τε­χνο­γνω­σί­ες τους, δη­λα­δή εμείς που το φτιά­ξα­με σαν Βυ­ζα­ντι­νοί, και οι Τούρ­κοι που το χρη­σι­μο­ποί­η­σαν μετά την Άλωση. Αυτή είναι και η αντί­λη­ψη για τα μνη­μεία από την UNESCO, πως θα πρέ­πει να είναι απο­λύ­τως σε­βα­στή και η αυ­θε­ντι­κή μορφή τους αλλά και η μορφή της χρή­σης που πήρε στην συ­νέ­χεια, θα πρέ­πει να συ­νυ­πάρ­χουν όλα αυτά. Εμείς βρε­θή­κα­με σε συ­νερ­γα­σία και σε διά­λο­γο, δε­δο­μέ­νου ότι βάση αυτής της προ­γραμ­μα­τι­κής συ­νερ­γα­σί­ας, η Βουλή των Ελ­λή­νων και η Βουλή των Τούρ­κων το 2001, επι­κύ­ρω­σαν την πρώτη μορ­φω­τι­κή και πο­λι­τι­στι­κή συ­νερ­γα­σία ανά­με­σα στην Ελ­λά­δα και την Τουρ­κία, που στη­ρί­χθη­κε εκεί. Είναι ση­μα­ντι­κό να πούμε πως αυτή η συ­νερ­γα­σία έφτα­σε στο τέλος της ενώ θα μπο­ρού­σε να συ­νε­χι­στεί μέχρι σή­με­ρα, με την ανα­κοί­νω­ση από την πλευ­ρά του Ερ­ντο­γάν ότι πλέον η Αγιά Σοφιά χρη­σι­μο­ποιεί­ται, όχι ως μου­σείο που ήταν, και κά­λυ­πτε τις διε­θνείς απαι­τή­σεις των προ­δια­γρα­φών της πα­γκό­σμιας κλη­ρο­νο­μιάς, αλλά να λει­τουρ­γεί μο­νο­με­ρώς ως ισλα­μι­κό τέ­με­νος.

«Δεν χρειά­ζε­ται κα­νείς να δη­λώ­σει κάτι τέ­τοιο για να το­πο­θε­τη­θεί κατά της μο­νο­με­ρούς χρή­σης του.Σί­γου­ρα η αγω­νία του ιστο­ρι­κού και ακα­δη­μαϊ­κού Ορ­ταϊ­λί είναι ει­λι­κρι­νής και την εκτι­μώ, σί­γου­ρα ευαι­σθη­το­ποιεί όλους μας για το μνη­μείο και το μέλ­λον του» λέει η κ. Μο­ρο­πού­λου, photo/Νίκος Ραζής.

Τι ενέρ­γειες έχουν γίνει από την τουρ­κι­κή πλευ­ρά για την δια­τή­ρη­ση της καλής κα­τά­στα­σης του μνη­μεί­ου;

Τώνια Μο­ρο­πού­λου: Δεν μπορώ να σας πω έκτο­τε τι ενέρ­γειες έχουν γίνει για την συ­ντή­ρη­ση του μνη­μεί­ου της Αγιάς Σο­φιάς. Δια­βά­ζω κι εγώ όπως κι εσείς αυτά που γρά­φο­νται στα μέσα, κά­ποια πράγ­μα­τα όμως είναι σί­γου­ρα απα­ραί­τη­τα, δη­λα­δή, σαφώς η μο­λύ­βδι­νη επέμ­βα­ση του τρού­λου πρέ­πει να απο­κα­τα­στα­θεί αν όχι να επα­να­κα­τα­σκευα­στεί και να το­πο­θε­τη­θεί ξανά, αυτά έχω δει ότι ήδη δρο­μο­λο­γού­νται. Όσο αφορά τον κίν­δυ­νο που δια­τρέ­χει το μνη­μείο θα ήθελα να πω το εξής: Η Αγιά Σοφιά είναι το με­γα­λύ­τε­ρο μνη­μείο του κό­σμου, με­γα­λύ­τε­ρη και από τον Άγιο Πέτρο στο Βα­τι­κα­νό, είναι φα­νε­ρό ότι από τότε που φτιά­χτη­κε είχε πολ­λούς επι­σκέ­πτες, δη­λα­δή από την εποχή του Βυ­ζα­ντί­ου, είχε και πολ­λούς επι­σκέ­πτες τα τε­λευ­ταία χρό­νια, από την εποχή του Ατα­τούρκ και μετά, ο οποί­ος την κα­θιέ­ρω­σε ως μου­σείο. Βε­βαί­ως σή­με­ρα έχει του­ρί­στες από όλο τον κόσμο.

Υπάρ­χει κίν­δυ­νος όντως να κα­ταρ­ρεύ­σει η Αγιά Σοφιά;

Τώνια Μο­ρο­πού­λου: Η φθορά που προ­κα­λεί­ται από τις επι­σκέ­ψεις των του­ρι­στών αλλά και της χρή­σης που κά­νουν οι Τούρ­κοι, δεν απο­τε­λεί δι­καιο­λο­γία για να στα­μα­τή­σει ο κό­σμος να την επι­σκέ­πτε­ται σαν μνη­μείο, από την άλλη όμως, εγώ του­λά­χι­στον απ’ όσο γνω­ρί­ζω από την δου­λειά που έχω κάνει στην Αγιά Σοφιά, αυτό που χρειά­ζε­ται δεν είναι να πούμε πως το μνη­μείο «κα­ταρ­ρέ­ει», αντι­θέ­τως άντε­ξε τον με­γά­λο σει­σμό του ’99 και το απέ­δει­ξε. Το πρό­βλη­μα είναι άλλο, αυτά τα μνη­μεία χρειά­ζο­νται συ­νε­χώς στενή πα­ρα­κο­λού­θη­ση και συ­ντή­ρη­ση, monitoring και control. Σε όλα τα μνη­μεία του κό­σμου πρέ­πει να υπάρ­χει αυτή η πα­ρα­κο­λού­θη­ση των φορ­τί­ων και των επι­πτώ­σε­ων τους. Το ίδιο ισχύ­ει και για τις σει­σμι­κές δο­νή­σεις και τις με­τα­το­πί­σεις που δη­μιουρ­γούν, συ­νε­πώς πρέ­πει να υπάρ­χει πα­ρα­κο­λού­θη­ση. Άλλο αυτό όμως και άλλο να λέμε πως ένα μνη­μείο κα­ταρ­ρέ­ει. Η Αγιά Σοφιά δεν κα­ταρ­ρέ­ει σί­γου­ρα.

Μήπως οι αντι­δρά­σεις του Τούρ­κου ακα­δη­μαϊ­κού ήταν υπερ­βο­λι­κές;

Τώνια Μο­ρο­πού­λου: Δεν χρειά­ζε­ται κα­νείς να δη­λώ­σει κάτι τέ­τοιο για να το­πο­θε­τη­θεί κατά της μο­νο­με­ρούς χρή­σης του. Σί­γου­ρα η αγω­νία του ιστο­ρι­κού και ακα­δη­μαϊ­κού Ορ­ταϊ­λί είναι ει­λι­κρι­νής και την εκτι­μώ, σί­γου­ρα ευαι­σθη­το­ποιεί όλους μας για το μνη­μείο και το μέλ­λον του. Με αυτή την έν­νοια είναι καλό να πα­ρα­κο­λου­θη­θεί η πο­ρεία της συ­ντή­ρη­σης του, αλλά μας φέρ­νει στην ανά­γκη να θυ­μη­θού­με πως η τε­χνο­γνω­σία που έχει πα­ρα­χθεί είναι συ­γκε­κρι­μέ­νη, μετά την συ­νερ­γα­σία Ελ­λή­νων και Τούρ­κων επι­στη­μό­νων, των τριών πα­νε­πι­στη­μί­ων που ανα­φέ­ρα­με πιο πάνω, και να πούμε πως τώρα που αρ­χί­ζει να δη­μιουρ­γεί­ται ένα κλίμα δια­λό­γου ξανά, καλό θα ήταν να ανα­θε­ω­ρή­σου­με λίγο την πο­λι­τι­στι­κή συ­νερ­γα­σία μας με την Τουρ­κία, και να συμ­βά­λου­με όχι μόνο στην διαρ­κή συ­ντή­ρη­ση μετά από έλεγ­χο, αλλά και στην απο­κα­τά­στα­ση των διε­θνών κα­νό­νων για την λει­τουρ­γία της Αγιάς Σο­φιάς.

Πι­στεύ­ε­τε πως οι Τούρ­κοι επι­στή­μο­νες θα το προ­σέ­ξουν όσο πρέ­πει το μνη­μείο;

Τώνια Μο­ρο­πού­λου: Κοι­τάξ­τε, πή­γαι­να στην Αγιά Σοφιά από το 1994 μέχρι και το 2010, τότε που ερ­γα­ζό­μουν στην με­λέ­τη για το μνη­μείο, και μά­λι­στα το 2010 βγήκε και το βι­βλίο μου «Η ελ­λη­νι­κή συμ­βο­λή στη συ­ντή­ρη­ση της Αγια-Σο­φιάς», τότε ακρι­βώς που κά­να­με έρευ­να με μη-κα­τα­στρο­φι­κές με­θό­δους για να βρού­με κάτω από τα επι­χρί­σμα­τα των τε­λευ­ταί­ων συ­ντη­ρή­σε­ων, θαμ­μέ­να ψη­φι­δω­τά και το 2008 ανα­κα­λύ­ψα­με το Πρό­σω­πο του Αγ­γέ­λου. Μετά στα­μά­τη­σε αυτή η δια­δι­κα­σία και μπή­κα­με σε μία άλλη φάση, κι έχει πολύ με­γά­λο εν­δια­φέ­ρον να δει κα­νείς πως συ­μπε­ρι­φέ­ρε­ται σή­με­ρα το μνη­μείο και να το χει­ρι­στεί κα­τάλ­λη­λα όσο αφορά την συ­ντή­ρη­ση. Δεν πι­στεύω πως οι Τούρ­κοι που μι­λούν, το κά­νουν από σκο­πι­μό­τη­τα, έχω ζήσει Τούρ­κους συ­να­δέλ­φους μου να αγω­νί­ζο­νται για την συ­ντή­ρη­ση και την προ­στα­σία της Αγιάς Σο­φιάς, να υπερ­βαί­νουν πρα­κτι­κές ψυ­χρο­πο­λε­μι­κές. Όταν πρω­το­πή­γα στην Πόλη, τα δείγ­μα­τα της Αγιάς Σο­φιάς μου τα είχε φέρει ο Αχμέτ Τσακ­μάκ από το Smithsonian Institute στην Ουά­σιγ­κτον. Τα είχαν πάρει Ολ­λαν­δοί μη­χα­νι­κοί πριν από 70 χρό­νια. Τότε ήταν που υπο­γρά­φη­κε και το σύμ­φω­νο της συ­νερ­γα­σί­ας μας για την συ­ντή­ρη­ση. Οι Τούρ­κοι που ερ­γά­ζο­νταν εκεί είχαν τον ίδιο εν­θου­σια­σμό και το ίδιο πάθος με τους Έλ­λη­νες επι­στή­μο­νες. Όλοι μας αγω­νι­στή­κα­με για την Αγιά Σοφιά, Τούρ­κοι και Έλ­λη­νες μαζί.

Πηγή cnn.gr