ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

44 χρόνια μετά τον θάνατό της, η Κυρά της Ρω παραμένει σύμβολο απέναντι στις τουρκικές διεκδικήσεις

Νατάσα Παμπρή 5 λεπτά ανάγνωση
Ro
✦ Σύνοψη ⌄
  • Η μορφή της Κυράς της Ρω, Δέσποι­νας Αχλα­διώτη, ανα­δει­κνύει την αφο­σί­ωση και τον πατριω­τι­σμό στην ακρι­τική Ελλάδα, ειδικά σε μια εποχή γεω­πο­λι­τι­κών εντά­σεων.
  • Η ιστορία της συν­δέ­ε­ται με την ελλη­νική ΑΟΖ και τις τουρ­κι­κές διεκ­δι­κή­σεις, καθώς το Καστελ­λό­ριζο είναι στρα­τη­γι­κής σημα­σίας περιοχή.
  • Η Δέσποινα παρέ­μεινε στη Ρω κατά τη διάρ­κεια του Β' Παγκο­σμίου Πολέμου, υψώ­νο­ντας καθη­με­ρινά την ελλη­νική σημαία και δηλώ­νο­ντας την κυριαρ­χία της Ελλάδας.
  • Η ζωή της υπήρξε γεμάτη δυσκο­λίες, όπως η μετα­φορά της σορού της μητέρας της με βάρκα, και η αίσθηση αδια­φο­ρίας από την Πολι­τεία την επη­ρέ­ασε βαθιά.
  • Ο ναύ­αρ­χος Μιχάλης Αγα­πη­τός, Καστελ­λο­ρι­ζιός, ανα­γνώ­ρισε το παρά­πονο της Δέσποι­νας και υπήρξε σημα­ντική φιγούρα στη δια­τή­ρηση της μνήμης της.

• Η ιστορία της ακρι­τι­κής μορφής που έγινε εθνικό σύμβολο και η σύγ­χρονη γεω­πο­λι­τική σύγκρουση στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο

Στην ακρι­τική γραμμή του ελλη­νι­σμού, εκεί όπου το Καστελ­λό­ριζο, η Ρω, η Στρογ­γύλη και οι μικρές βρα­χο­νη­σί­δες της Μεγί­στης απο­κτούν σήμερα κομβική γεω­πο­λι­τική σημασία μέσα στη διαρκή τουρ­κική αμφι­σβή­τηση για τις θαλάσ­σιες ζώνες, την επήρεια των νησιών και τη θεωρία της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας», η μορφή της Κυράς της Ρω -σαν σήμερα μέρα που έφυγε από τη ζωή το 1982- επι­στρέ­φει πιο επί­καιρη από ποτέ.

Η ιστορία της Δέσποι­νας Αχλα­διώτη δεν απο­τε­λεί απλώς μια συγκι­νη­τική αφήγηση αυτα­πάρ­νη­σης και πατριω­τι­σμού. Είναι μια ιστορία που συν­δέ­ε­ται άμεσα με τη σημε­ρινή γεω­στρα­τη­γική πραγ­μα­τι­κό­τητα στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο και τη μάχη για την ελλη­νική ΑΟΖ, καθώς το σύμπλεγμα του Καστελ­λο­ρί­ζου βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο των τουρ­κι­κών διεκ­δι­κή­σεων. «Ήσουν της θάλασ­σας θεριό / κυρά μου Δέσποινα της Ρω / Ύψωνες σαν παλι­κάρι / τη σημαία στο κοντάρι». Οι στίχοι που γρά­φτη­καν αργό­τερα για εκείνη απο­τυ­πώ­νουν το μέγεθος ενός συμ­βό­λου που γεν­νή­θηκε μέσα στις φλόγες του Β΄ Παγκο­σμίου Πολέμου και επα­νήλθε δεκα­ε­τίες αργό­τερα στο επί­κε­ντρο της ελλη­νο­τουρ­κι­κής αντι­πα­ρά­θε­σης. Στις 13 Σεπτεμ­βρίου 1943, το ελλη­νικό αντι­τορ­πι­λικό «Ναύ­αρ­χος Κου­ντου­ριώ­της» συμ­με­τείχε στην επι­χεί­ρηση απε­λευ­θέ­ρω­σης του Καστελ­λό­ρι­ζου από τις ιτα­λι­κές δυνά­μεις κατοχής. Οι Σύμ­μα­χοι σχε­δί­α­ζαν να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν το ακρι­τικό νησί ως προ­κε­χω­ρη­μένη βάση επι­χει­ρή­σεων στο Αιγαίο, γεγονός που προ­κά­λεσε τη σφοδρή αντί­δραση των Γερ­μα­νών, οι οποίοι από τη Ρόδο εξα­πέ­λυ­σαν αλλε­πάλ­λη­λους βομ­βαρ­δι­σμούς. Το Καστελ­λό­ριζο μετα­τρά­πηκε σε ερείπια και οι κάτοι­κοί του οδη­γή­θη­καν στα προ­σφυ­γικά στρα­τό­πεδα της Παλαι­στί­νης.

Όλοι έφυγαν. Όλοι εκτός από μία γυναίκα…

Η Δέσποινα Αχλα­διώτη αρνή­θηκε να εγκα­τα­λεί­ψει τη Ρω, τη μικρή βρα­χο­νη­σίδα λίγα μίλια δυτικά του Καστελ­λό­ρι­ζου, όπου ζούσε μαζί με την τυφλή μητέρα της. Μέσα στον ορυ­μα­γδό του πολέμου, συνέ­χισε καθη­με­ρινά να υψώνει την ελλη­νική σημαία, δια­τρα­νώ­νο­ντας με μια σιωπηλή αλλά βαθιά πολι­τική πράξη την ελλη­νική κυριαρ­χία στην εσχατιά του Αιγαίου. Στο πρόσωπό της, η τοπική κοι­νω­νία αλλά και ολό­κληρη η χώρα ανα­γνώ­ρι­σαν αργό­τερα μια σύγ­χρονη Μπου­μπου­λίνα. Μια γυναίκα που, χωρίς αξιώ­ματα και δημό­σιες σχέσεις, υπε­ρα­σπί­στηκε έμπρα­κτα αυτό που σήμερα βρί­σκε­ται στον πυρήνα των ελλη­νο­τουρ­κι­κών δια­φο­ρών: την παρου­σία και τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Ελλάδας στα νησιά και τις βρα­χο­νη­σί­δες της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου. Η ζωή της υπήρξε σκληρή και δρα­μα­τική. Όταν πέθανε η τυφλή μητέρα της, η ίδια μετέ­φερε μόνη της τη σορό με μια μικρή βάρκα στο Νυφτάκι για να την κηδέψει σύμφωνα με την ορθό­δοξη παρά­δοση. Χρόνια αργό­τερα, γερα­σμένη και πάμ­πτωχη, εγκα­τα­στά­θηκε στο Καστελ­λό­ριζο, κου­βα­λώ­ντας όμως βαθιά μέσα της το παρά­πονο για την αδια­φο­ρία της Πολι­τείας. Το πρόσωπο που αφου­γκρά­στηκε περισ­σό­τερο από κάθε άλλον αυτό το παρά­πονο ήταν ο ναύ­αρ­χος ε.α. Μιχάλης Αγα­πη­τός, γνήσιος Καστελ­λο­ρι­ζιός και άνθρω­πος βαθιά δεμένος με τις ρίζες του. Σύμφωνα με τη μαρ­τυ­ρίες, ο ναύ­αρ­χος υπήρξε ο άνθρω­πος που ουσια­στικά ανέ­δειξε πανελ­λα­δικά την ιστορία της Κυράς της Ρω, αντι­λαμ­βα­νό­με­νος εγκαί­ρως πως η μορφή της δεν ήταν μόνο ανθρώ­πινο σύμβολο, αλλά και εθνικό κεφά­λαιο. Η ίδια η Κων­στα­ντίνα Αγα­πη­τού θυμάται πως όλα ξεκί­νη­σαν τον Δεκα­πε­νταύ­γου­στο του 1975. Μετά τη λει­τουρ­γία στον Άγιο Κων­στα­ντίνο, η Δέσποινα Αχλα­διώτη πλη­σί­ασε τον πατέρα της και με παρά­πονο του είπε πως, παρά τα χρόνια που ζούσε στη Ρω υψώ­νο­ντας καθη­με­ρινά την ελλη­νική σημαία, το ελλη­νικό κράτος δεν της είχε ανα­γνω­ρί­σει ούτε καν μια σύνταξη. Ο ναύ­αρ­χος συγκι­νή­θηκε βαθιά και της υπο­σχέ­θηκε πως θα κινη­το­ποιούσε την Πολι­τεία.

«Δεν έκανα και τίποτα σπου­δαίο…»

Λίγες εβδο­μά­δες αργό­τερα, τον Σεπτέμ­βριο του 1975, ο δημο­σιο­γρά­φος της τουρ­κι­κής εφη­με­ρί­δας «Χουριέτ», Ομέρ Χαμί Κοζάρ, μαζί με δύο ακόμη Τούρ­κους, ύψωσε τουρ­κική σημαία στη Ρω. Η ενέρ­γεια είχε σαφή πολι­τικό συμ­βο­λι­σμό και πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε σε μια περίοδο εξαι­ρε­τικά τετα­μέ­νων σχέσεων Ελλάδας και Τουρ­κίας μετά την τουρ­κική εισβολή στην Κύπρο. Το περι­στα­τικό θεω­ρή­θηκε από πολλούς ως προ­άγ­γε­λος της πολι­τι­κής αμφι­σβή­τη­σης που η Άγκυρα θα ανέ­πτυσσε συστη­μα­τικά τα επόμενα χρόνια απέ­να­ντι σε νησιά και βρα­χο­νη­σί­δες του Αιγαίου. Μια στρα­τη­γική που αργό­τερα θα απο­κρυ­σταλ­λω­νό­ταν στη θεωρία της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας», με την Τουρκία να αμφι­σβη­τεί ευθέως την επήρεια των ελλη­νι­κών νησιών σε υφα­λο­κρη­πίδα και ΑΟΖ, επι­χει­ρώ­ντας να περιο­ρί­σει τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Ελλάδας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Ο ναύ­αρ­χος Αγα­πη­τός ταξί­δεψε αμέσως στο ακρι­τικό σύμπλεγμα για να εμψυ­χώ­σει τους κατοί­κους, ενώ ενη­μέ­ρωσε με τηλε­γρα­φή­ματα τον τότε υπουργό Εθνικής Άμυνας Ευάγ­γελο Αβέρωφ Τοσίτσα για τον κίνδυνο ερή­μω­σης της περιο­χής. Ο ευπα­τρί­δης Καστελ­λο­ρι­ζιός είχε αντι­λη­φθεί ότι εκείνη ήταν ίσως η τελευ­ταία ευκαι­ρία να ακου­στεί η Μεγίστη σε ολό­κληρη την Ελλάδα. Στο ευρύ κοινό το Καστελ­λό­ριζο ήταν σχεδόν άγνωστο ακόμη και στους ελλη­νι­κούς χάρτες το νησί εμφα­νι­ζό­ταν συχνά απο­κομ­μένο μέσα σε ένα μικρό πλαίσιο, «πετα­μένο κάτω από τη Ρόδο ή ακόμη και κάτω από την Κύπρο». Ο ναύ­αρ­χος Μιχάλης Αγα­πη­τός κινη­το­ποι­ή­θηκε άμεσα. Πρό­τεινε στον τότε αρχηγό του ΓΕΝ, ναύαρχο Κων­στα­ντίνο Εγκολ­φό­πουλο, να μεταβεί στο Καστελ­λό­ριζο πολε­μικό πλοίο, ώστε να απο­δο­θούν επί­ση­μες τιμές στην Δέσποινα Αχλα­διώτη ενώπιον όλων των κατοί­κων. Πρό­τεινε επίσης η παρα­ση­μο­φό­ρηση να γίνει από τον τότε πλοί­αρχο Περί­αν­δρο Λαμπίρη, Δωδε­κα­νή­σιο από τη Χάλκη, καθώς και να καλυ­φθεί τηλε­ο­πτικά η τελετή ώστε να προ­βλη­θεί σε όλη την Ελλάδα. Όλες οι προ­τά­σεις έγιναν δεκτές. Τον Νοέμ­βριο του 1975, πολε­μικό πλοίο κατέ­πλευσε στο Καστελ­λό­ριζο μετα­φέ­ρο­ντας αξιω­μα­τι­κούς, επι­σή­μους και δημο­σιο­γρά­φους. Στον αυλό­γυρο του Αγίου Κων­στα­ντί­νου, η Δέσποινα Αχλα­διώτη τιμή­θηκε με το Ανα­μνη­στικό Μετάλ­λιο Εκστρα­τείας 1941-1945 εκ μέρους του υπουρ­γείου Εθνικής Άμυνας. Κατά την προ­σφώ­νησή του, ο ναύ­αρ­χος Αγα­πη­τός είχε δηλώσει πως στο πρόσωπο της Δέσποι­νας Αχλα­διώτη τιμάται «ολό­κληρο το Καστελ­λό­ριζο για τους αγώνες του να παρα­μεί­νει ελλη­νικό δια μέσου των αιώνων». Η ίδια, απο­ρη­μένη από τη δημο­σιό­τητα και τις ξαφ­νι­κές τιμές, ρώτησε κάποια στιγμή :«Τώρα παιδάκι μου, γιατί μου τα κάνουν εμένα όλα αυτά; Δεν έκανα και τίποτα σπου­δαίο…». Κι όμως, αυτό ακριβώς το «τίποτα σπου­δαίο» απο­δεί­χθηκε ιστο­ρικά τερά­στιο.

Γιατί στη σημε­ρινή εποχή των γεω­πο­λι­τι­κών αντα­γω­νι­σμών, των ενερ­γεια­κών σχε­δια­σμών και των διεκ­δι­κή­σεων στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, η Ρω και το Καστελ­λό­ριζο δεν είναι απλώς μικρές κουκ­κί­δες στον χάρτη. Απο­τε­λούν κρί­σι­μους κρίκους της ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας και της θαλάσ­σιας συνέ­χειας της χώρας. Η παρου­σία της Κυράς της Ρω σε αυτόν τον μικρό βράχο δεν ήταν μόνο μια προ­σω­πική πράξη πατριω­τι­σμού. Ήταν μια καθη­με­ρινή άσκηση εθνικής κυριαρ­χίας. Ένα διαρκές μήνυμα ότι ακόμη και οι πιο μικρές βρα­χο­νη­σί­δες δια­θέ­τουν ιστορία, ζωή και ανθρώ­πους που κρά­τη­σαν όρθια την ελλη­νική σημαία. Και ίσως γι’ αυτό η μορφή της εξα­κο­λου­θεί να αποκτά τόσο ισχυρό συμ­βο­λι­σμό κάθε φορά που η Τουρκία επα­να­φέ­ρει τις αμφι­σβη­τή­σεις της απέ­να­ντι στα ελλη­νικά νησιά, την επήρειά τους και τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Ελλάδας στην ΑΟΖ της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.