Τι γιορτάζουμε την Κυριακή των Βαΐων

Η είσοδος του Ιησού Χριστού στα Ιερο­σό­λυμα “επί πώλου όνου”. Σύμφωνα με το χρι­στια­νικό εορ­το­λό­γιο καθιε­ρώ­θηκε να ονο­μά­ζε­ται Κυριακή των Βαΐων (ή Κυριακή του Λαζάρου ή Κυριακή Βαϊ­ο­φό­ρος) η προη­γού­μενη Κυριακή της εορτής της Ανά­στα­σης.

Γενικά

Από την Κυριακή των Βαΐων αρχίζει ουσια­στικά η λεγό­μενη Μεγάλη Εβδο­μάδα ή Εβδο­μάδα των Παθών. Κατά την ημέρα αυτή εορ­τά­ζε­ται η ανά­μνηση της θριαμ­βι­κής εισόδου του Ιησού Χριστού στα Ιερο­σό­λυμα όπου, κατά τους συγ­γρα­φείς των Ιερών Ευαγ­γε­λίων, οι Ιου­δαίοι τον υπο­δέ­χθη­καν κρα­τώ­ντας βάια ή βάγια (κλάδους φοι­νί­κων) και απλώ­νο­ντας στο έδαφος τα φορέ­ματά τους ζητω­κραύ­γα­ζαν «Ωσαννά, ευλο­γη­μέ­νος ο ερχό­με­νος εν ονόματι Κυρίου».

Εορ­τα­σμός

Κατά τους πρώτους αιώνες του Χρι­στια­νι­σμού η εορτή της ανά­μνη­σης αυτής τελού­ταν μαζί με την ανά­σταση του Λαζάρου που αργό­τερα η δεύτερη μετα­τέ­θηκε κατά μία ημέρα πριν το λεγό­μενο Σάββατο του Λαζάρου.

Σήμερα η Κυριακή αυτή τόσο στην Ανα­το­λική όσο και στη Δυτική Εκκλη­σία θεω­ρεί­ται ως αρχή των Αγίων Παθών. Παρά το χαρ­μό­συνο χαρα­κτήρα της, αρχικά η κατά­λυση ψαριών, λαδιού και κρασιού την ημέρα αυτή θεω­ρή­θη­καν ασυμ­βί­βα­στα προς την ιερό­τητα της Μεγάλης Εβδο­μά­δας και της ακο­λου­θού­με­νης νηστείας,(Μεγάλη Τεσ­σα­ρα­κο­στή), προ­σαρ­μό­ζο­ντας αυτή ανάλογα.

Η παρα­πάνω ανά­μνηση τιμάται ιδιαί­τερα με εξέ­χουσα υμνο­λο­γία και μεγα­λο­πρεπή λει­τουρ­γία στο τέλος της οποίας δια­νέ­μο­νται βάγια που έχουν προη­γου­μέ­νως ευλο­γη­θεί κατά την ακο­λου­θία του όρθρου.

Έθιμα ανα­πα­ρά­στα­σης

Σημειώ­νε­ται ότι στις πρώτες εκκλη­σίες εορ­τα­ζό­ταν η μνήμη αυτή με ανα­πα­ρά­σταση του γεγο­νό­τος. Συγκε­κρι­μένα στους Αγίους Τόπους κατά τον 4ο αιώνα ο επί­σκο­πος ξεκι­νώ­ντας με πομπή από το Όρος των Ελαιών εισερ­χό­ταν στα Ιερο­σό­λυμα επί «πώλου όνου» περι­στοι­χι­ζό­με­νος από τον κλήρο ενώ οι πιστοί προ­πο­ρευό­ταν κρα­τώ­ντας κλάδους φοι­νί­κων.

Στους δε βυζα­ντι­νούς χρόνους τελού­νταν ο λεγό­με­νος «περί­πα­τος του Αυτο­κρά­τορα» όπου η πομπή ξεκι­νούσε από τα ανά­κτορα στην οποία συμ­με­τείχε ο αυτο­κρά­το­ρας κρα­τώ­ντας την εικόνα του Χριστού πλαι­σιω­μέ­νος από το ιερα­τείο όπου και κατέ­ληγε στην Αγιά Σοφιά. Της αυτο­κρα­το­ρι­κής αυτής πομπής προη­γού­νταν ο λαμπα­δά­ριος ο οποίος έψελνε «Εξέλ­θατε έθνη και θεώ­σα­σθε σήμερον τον βασιλέα των ουρανών…».

Σύμφωνα με τη μαρ­τυ­ρία του Βαλ­σα­μώνα στο τέλος της εορτής αυτής ο μεν Αυτο­κρά­το­ρας διέ­νειμε ιδιό­χειρα βάγια και σταυ­ρούς, ο δε Πατριάρ­χης κεριά για την Μεγάλη Εβδο­μάδα.

Το βυζα­ντινό αυτό έθιμο παρέ­λα­βαν και τηρού­σαν με ευλά­βεια και οι Τσάροι της Ρωσίας τους οποίους ακο­λου­θούσε ο κλήρος ξεκι­νώ­ντας από το Κρεμ­λίνο και κατα­λή­γο­ντας στο μητρο­πο­λι­τικό ναό.

Στην Ελλάδα αντ΄ αυτών δια­τη­ρεί­ται μόνο η διανομή των βαγιών από τους ιερουρ­γούς των εκκλη­σιών.

Κατά το Μεσαί­ωνα στη Δυτική Εκκλη­σία υπήρξε ένα περί­εργο έθιμο όπου μέσα στην εκκλη­σία περια­γό­ταν όνος επί του οποίου φερόταν ομοίωμα του Χριστού.

Τελε­τουρ­γία

Κατά την λει­τουρ­γική τελε­τουρ­γία, την Κυριακή των Βαΐων τελεί­ται η Θεία Λει­τουρ­γία του Χρυ­σο­στό­μου

Νηστεία

Ανα­φο­ρικά με τη νηστεία της ημέρας αυτής υπάρχει μια δια­φο­ρο­ποί­ηση στο ζήτημα του αν κατα­λύ­ε­ται ψάρι ή όχι. Η γνώμη του Θεό­δω­ρου του Στου­δίτη είναι ότι την Κυριακή των Βαΐων «τρώ­γε­ται ψάρι», επειδή θεω­ρεί­ται Δεσπο­τική εορτή. Για τον Άγιο Νικό­δημο τον Αγιο­ρείτη μόνο μία ημέρα της Μεγάλης Σαρα­κο­στής τρώ­γε­ται ψάρι δηλαδή, την ημέρα του Ευαγ­γε­λι­σμού.

Είναι χαρα­κτη­ρι­στική η θέση των Aποστολικών Δια­τα­γών όταν λένε:, «Μετά από αυτές (δηλαδή τις εορτές των Χρι­στου­γέν­νων και των Θεο­φα­νείων), να τηρεί­ται τη νηστεία της Τεσ­σα­ρα­κο­στής, η οποία περι­λαμ­βά­νει ανά­μνηση της ζωής του Κυρίου και της νομο­θε­σίας. Να κρα­τιέ­ται αυτή η νηστεία πριν από το Πάσχα, αρχί­ζο­ντας από τη Δευτέρα και συμπλη­ρού­μενη την Παρα­σκευή. Μετά από αυτές αφού στα­μα­τή­σετε τη νηστεία, να αρχί­ζετε την αγία εβδο­μάδα του Πάσχα, νηστεύ­ο­ντες κατ΄αυ­τήν όλοι με φόβο…»

Είναι ενδει­κτι­κοί οι όροι ΄΄αφού στα­μα­τή­σετε τη νηστεί­α΄΄ και ΄΄να αρχί­ζε­τε΄΄, οι οποίες δεί­χνουν ότι μια νηστεία τελειώ­νει και μία άλλη αρχίζει. Αυτή που τελειώ­νει είναι η νηστεία της Μεγάλης Σαρα­κο­στής και αυτή που αρχίζει είναι η νηστεία της Μεγάλης Εβδο­μά­δας. άρα η εορτή αυτή βρί­σκε­ται ανε­ξάρ­τητα ανάμεσα σε δύο νηστείες.

Η θέση της λοιπόν δίνει το δικαί­ωμα να ομιλούν περί κατα­λύ­σεως κατ΄αυ­τήν την ημέρα ψαριού ή ακόμα και αυγού

Από τη Βικι­παί­δεια, την ελεύ­θερη εγκυ­κλο­παί­δεια