Τα γόνιμα μυαλά της άγονης γραμμής

Ενα πρό­γραμμα υπο­τρο­φιών βοηθάει τους αρι­στού­χους των μικρών νησιών να σπου­δά­σουν εκεί που επι­θυ­μούν

Η ζωή της εικο­σά­χρο­νης Μάλαμας Γιάννου στον Αη Στράτη ήταν σαν μυθι­στό­ρημα. Ετσι θέλησε να την περι­γρά­ψει η ίδια. Γεν­νή­θηκε και μεγά­λωσε στον μονα­δικό οικισμό του νησιού 150 κατοί­κων και όλα ήταν απλά και όμορφα χωρίς έγνοιες. Θυμάται βέβαια να ακούει από τους συνο­μη­λί­κους επι­σκέ­πτες του καλο­και­ριού πως στην Αθήνα έκαναν χορό, πολε­μι­κές τέχνες και άλλες δρα­στη­ριό­τη­τες και έπιανε τον εαυτό της να ζηλεύει λίγο που εκείνη δεν είχε καμιά τέτοια επιλογή. Ενιωθε, όμως, ήδη από τότε, πως το να μεγα­λώ­νει στη φύση ήταν ένα δώρο. Το σχολείο είχε ελά­χι­στους μαθητές –στην τάξη της μόνον δύο– αλλά αυτό σήμαινε πως ήταν όλοι μια παρέα που μεγά­λω­σαν μαζί. Ηταν άριστη μαθή­τρια και στο λύκειο ξεκί­νησε να προ­ε­τοι­μά­ζε­ται για τις Πανελ­λα­δι­κές. Ανα­γκα­στικά έκανε φρο­ντι­στή­ριο (δια­δι­κτυακά) και αυτό γιατί στα ακρι­τικά νησιά αργούν κάθε χρόνο να έρθουν οι διο­ρι­σμέ­νοι καθη­γη­τές, οπότε η διδα­σκα­λία κάποιων μαθη­μά­των του σχο­λείου μπορεί και να ξεκι­νή­σει Νοέμ­βριο. «Οταν προ­ε­τοι­μά­ζε­σαι για πανε­πι­στή­μιο αυτό είναι υπερ­βο­λικά αργά», εξηγεί.

Η αδερφή της ήδη σπού­δαζε στη Μυτι­λήνη, οπότε κατα­λά­βαινε πως για τους γονείς της θα ήταν πραγ­μα­τικά δύσκολο (βασικά ακριβό) να έχουν ένα ακόμη παιδί στο πανε­πι­στή­μιο. Μπορεί η ανώτατη εκπαί­δευση να είναι δημόσια, αλλά στην πραγ­μα­τι­κό­τητα δεν είναι δωρεάν. Θα έπρεπε οι γονείς της να συντη­ρούν δύο σπίτια πέρα από το δικό τους στο νησί. Ψαράδες και οι δύο στο επάγ­γελμα, η Μάλαμα τους έβλεπε εκείνη τη χρονιά να δου­λεύ­ουν ακόμη πιο εξα­ντλη­τικά ωράρια από ό,τι συνήθως. Συνεχώς άυπνοι, αγχώ­νο­νταν υπερ­βο­λικά όταν μια ψαριά δεν ήταν καλή. Κάποια στιγμή τους μίλησε ανοικτά για την αγωνία της: μήπως εκείνη δεν μπο­ρούσε να σπου­δά­σει. Παρότι πράγ­ματι δυσκο­λεύ­ο­νταν, δεν της το έδειξαν ούτε στιγμή. Της είπαν να μην το ξανα­σκε­φτεί. Το μόνο που της ζητού­σαν ήταν να επι­λέ­ξει πολύ συνει­δητά κάτι που αγαπάει και να συνε­χί­σει να δια­βά­ζει.

Λίγο πριν από το τέλος της γ΄ λυκείου η διευ­θύ­ντρια του σχο­λείου τη φώναξε στο γραφείο της. Ηξερε πως πήγαινε καλά στην προ­ε­τοι­μα­σία της και ήθελε να της μιλήσει για την ομάδα Pastra Cretonaxiosa και το πρό­γραμμα «Θάλασ­σες αρι­στείας» που είχαν εγκαι­νιά­σει στο νησί τους. «Την περα­σμένη χρονιά η ομάδα αυτή κολύ­μπησε από τη Λήμνο στον Αη Στράτη και είχε δώσει σε αρι­στούχο μαθή­τρια του νησιού μας μια υπο­τρο­φία για τις σπουδές της. Θες να κάνεις κι εσύ αίτηση;» τη ρώτησε. Αρχικά η Μάλαμα ήταν λίγο διστα­κτική. «Ηταν πρώτη φορά στη ζωή μου που θα έκανα αίτηση για κάτι, αλλά τελικά έπεισα τον εαυτό μου πως δεν είχα τίποτα να χάσω», λέει σήμερα.

Στο λύκειο του Αη Στράτη έκανε μάθημα σε τάξη δύο μαθητών. Οι γονείς ψαράδες. Σήμερα φοιτά στο Οικο­νο­μικό Πανε­πι­στή­μιο.

Στη συνέ­ντευξη, πέρα από τους στόχους και τα όνειρά της, της υπέ­βα­λαν και κάποιες ιδιαί­τε­ρες ερω­τή­σεις: εάν γινόταν δήμαρ­χος του νησιού τι θα πρω­το­έ­κανε; Ή να πει μια είδηση που της είχε κάνει εντύ­πωση. Δεν θυμάται τις απα­ντή­σεις που είχε δώσει –είχε πολύ άγχος–, αλλά θυμάται την απί­στευτη ανα­κού­φιση και χαρά της ίδιας, αλλά κυρίως των γονιών της όταν τους ανα­κοί­νωσε πως θα λάμβανε 600 ευρώ τον μήνα για τα 4 χρόνια των σπουδών της. «Τότε κατά­λαβα πραγ­μα­τικά πόσο είχαν ζορι­στεί και πόσο σημα­ντική ήταν για εκεί­νους αυτή η βοήθεια», λέει.

Η πρώτη της χρονιά στo Oικονομικό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών (OΠΑ) έγινε δια­δι­κτυακά λόγω παν­δη­μίας, παρ’ όλα αυτά έπαιρνε κανο­νικά τα χρήματα της υπο­τρο­φίας τα οποία απο­τα­μί­ευε. «Ημουν τυχερή γιατί είχα τον χρόνο να προ­σαρ­μο­στώ στο πώς λει­τουρ­γεί η σχολή. Εάν ερχό­μουν στην Αθήνα θα δυσκο­λευό­μουν να προ­σαρ­μο­στώ ταυ­τό­χρονα και στον τρόπο ζωής», εξηγεί. Από τον Αη Στράτη, που ακόμη δεν έχει φαρµακείο, φούρνο ή υπο­κα­τά­στημα τρά­πε­ζας, βρέθηκε σε ένα δια­μέ­ρι­σμα στο πολύ­βουο Παγκράτι. Τα πάντα στην πόλη ήταν για εκείνη δια­φο­ρε­τικά και στην αρχή δύσκολα. Οι ρυθμοί, οι απο­στά­σεις, πως όλα έπρεπε να προ­γραμ­μα­τί­ζο­νται. Οσο για τις σπουδές, έπρεπε να συνη­θί­σει πως πλέον δεν ήταν το… επί­κε­ντρο. «Στο σχολείο ήμουν ουσια­στικά μόνη μου. Τώρα είμαι μία από τους 300. Εάν διαι­ρέ­σεις την προσοχή του καθη­γητή δεν μου αντι­στοι­χεί ούτε το 0,5%», λέει γελώ­ντας. Πέρα από την οικο­νο­μική βοήθεια, το ότι είναι υπό­τρο­φος του συγκε­κρι­μέ­νου προ­γράμ­μα­τος την κάνει να νιώθει και μέρος μιας νέας ομάδας – όπως αυτής που είχε μεγα­λώ­νο­ντας. «Είμαστε όλοι φοι­τη­τές από ακρι­τικά νησιά. Ακόμη και εάν δεν βρι­σκό­μα­στε συχνά, υπάρχει μια άμεση σύνδεση. Ισως λόγω των κοινών βιω­μά­των. Βλέ­πουμε τα πράγ­ματα με τον ίδιο τρόπο. Εγώ του­λά­χι­στον νιώθω λιγό­τερο μόνη στην πόλη χάρη σε αυτό».

Την περα­σμένη Τρίτη έδινε μάθημα στη σχολή και συνα­ντή­θηκε με τον τεταρ­το­ετή Μάριο Μάν­τζαρη, επίσης υπό­τροφο, από το Μεγα­νήσι. Τα τελευ­ταία χρόνια έχει δώσει στη Μάλαμα διά­φο­ρες συμ­βου­λές για τα μαθή­ματα, τη σχολή αλλά και για την πρα­κτική που είχε κάνει μέσω του προ­γράμ­μα­τος υπο­τρο­φιών στην Boston Consulting Group (κορυ­φαία εται­ρεία συμ­βού­λων που στη­ρί­ζει το συγκε­κρι­μένο πρό­γραμμα, ανα­λαμ­βά­νο­ντας μεταξύ άλλων και την αξιο­λό­γηση των αιτή­σεων). «Είναι τερά­στια εμπει­ρία την οποία μόνοι μας δύσκολα θα μπο­ρού­σαμε να απο­κτή­σουμε», της είπε. Φέτος το καλο­καίρι ελπίζει και εκείνη να δου­λέ­ψει εκεί. Το ίδιο σημα­ντικό θεωρούν και τους μέντο­ρες με τους οποίους συν­δέ­ε­ται ο κάθε υπό­τρο­φος. Ο Μάριος έχει τον Γιώργο Προ­βό­πουλο, πρώην διοι­κητή της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, με τον οποίο μιλάει συχνά για τις σπουδές του και ό,τι άλλο τον απα­σχο­λεί. «Χθες με κάλεσε για να με ρωτήσει πώς πάει η εξε­τα­στική. Θα μιλή­σουμε ξανά όταν τελειώσω για να συζη­τή­σουμε για την πρα­κτική που θα κάνω το καλο­καίρι», μας είπε. Η Μάλαμα έχει μέντορα την Ευγενία Τζαν­νίνη, καθη­γή­τρια Δικαίου στο Πολυ­τε­χνείο και ιδρυ­τικό μέλος του προ­γράμ­μα­τος υπο­τρο­φιών. «Οι γονείς μου, αλλά και ο κύκλος μου στο νησί δεν έχουν καμία σχέση με το αντι­κεί­μενο των σπουδών μου. Το ότι μπορώ να απευ­θυνθώ σε εκείνη και να με συμ­βου­λεύ­σει για την αγορά εργα­σίας είναι πραγ­μα­τικά ανε­κτί­μητο», εξηγεί.

Η αγάπη για τον (ακρι­τικό) τόπο τους είναι κοινή σε όλους τους φοι­τη­τές με τους οποίους μίλησε η «Κ». H Μαρία Σβύνου από τη Νίσυρο σπου­δά­ζει Αρχαιο­λο­γία στη Θεσ­σα­λο­νίκη.

«Φρο­ντίζω τα έξοδά μου να μην είναι πάνω από 150 ευρώ τον μήνα»

Για την Ειρήνη Πρα­σί­νου από τη Δονούσα, ένα από τα έξι παιδιά της οικο­γέ­νειας, η οικο­νο­μική στήριξη των σπουδών της (Φιλο­λο­γία στο ΕΚΠΑ) απο­τέ­λεσε μια ανα­κού­φιση. Ζει στην Αθήνα με τον αδερφό της και κάνει αυστηρό προ­γραμ­μα­τι­σμό, ώστε τα έξοδά της να είναι γύρω στα 150 ευρώ τον μήνα. Το ίδιο και η Μάλαμα, ο Μάριος αλλά και τα υπό­λοιπα παιδιά που μίλησαν στην «Κ». Ολοι τους προ­σπα­θούν τα προ­σω­πικά τους έξοδα να μην ξεπερ­νάνε τα 200 ευρώ τον μήνα, ώστε μαζί με το ενοίκιο και κάποιους λογα­ρια­σμούς να καλύ­πτο­νται από την υπο­τρο­φία. Εξηγούν πως σπάνια θα πάρουν καφέ απέξω ή φαγητό. Είτε μαγει­ρεύ­ουν καθη­με­ρινά είτε τρώνε στη σχολή δωρεάν. Μετα­κι­νού­νται με το φοι­τη­τικό πάσο και με τις παρέες τους κυρίως μαζεύ­ο­νται σε σπίτια.

H Ειρήνη Πρα­σί­νου από τη Δονούσα είναι φοι­τή­τρια Φιλο­λο­γίας στο ΕΚΠΑ.

Η υπο­τρο­φία, εξηγεί ο Βασίλης Μανου­σά­κης από τους Φούρ­νους που σπου­δά­ζει στο Χημικό στην Καβάλα, πέρα από βοήθεια στην οικο­γέ­νειά του, του επι­τρέ­πει όσο σπου­δά­ζει να μην εργά­ζε­ται και να παρα­κο­λου­θεί τα μαθή­ματα απε­ρί­σπα­στος. Εκείνος, αλλά και τα υπό­λοιπα παιδιά έχουν επίσης χρόνο να ανα­κα­λύ­ψουν τις ευκαι­ρίες που τους δίνο­νται στις πόλεις: μουσεία, αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, θέατρα ή κινη­μα­το­γρά­φοι. Ή ακόμη και να ταξι­δέ­ψουν εκτός Ελλάδας, κάτι που όσο ζούσαν στα νησιά τους ήταν δύσκολο (για κάποιους μόνο το να φύγουν από το νησί σήμαινε 10 ώρες ταξίδι). Ετσι, για παρά­δειγμα, ο Μάριος κατά­φερε να βάλει στην άκρη κάποια χρήματα, έκανε μια αίτηση στο ευρω­παϊκό κοι­νο­βού­λιο και κέρδισε ένα φοι­τη­τικό πάσο με το οποίο ταξί­δεψε με τρένο σε όλη την Ευρώπη.

Η Ειρήνη επίσης εκμε­ταλ­λεύ­ε­ται όλες τις επι­λο­γές που της δίνει η ζωή στη μεγάλη πόλη, αλλά συνει­δη­το­ποιεί πως της λείπει το νησί της. «Δεν το περί­μενα, αλλά τώρα κατα­λα­βαίνω πόσο μονα­δική είναι η Δονούσα. Πάντα τη θεω­ρούσα δεδο­μένη, συνη­θι­σμένη, ίσως βαρετή, αλλά τελικά είναι μονα­δική. Ξέρω πως θα ακου­στεί οξύμωρο, αλλά στην Αθήνα, ειδικά το βράδυ, νιώθω πως είναι πιο… απόμερα. Στο νησί μας έχουμε τη θάλασσα, τα φώτα και εάν βγεις το βράδυ υπάρ­χουν 2-3 στέκια που όλοι είναι εκεί. Στη μεγάλη πόλη νιώθεις πιο μόνος». Η ίδια θα ήθελε να επι­στρέ­ψει εκεί, ίσως όχι αμέσως μετά τις σπουδές. αλλά εκεί φαντά­ζε­ται τη ζωή της. Ο Μάριος σκέ­φτε­ται πως πλέον με τη δυνα­τό­τητα της απο­μα­κρυ­σμέ­νης εργα­σίας ίσως  θα μπο­ρούσε να μείνει στο Μεγα­νήσι. Η Μάλαμα, παρότι και εκείνη αγαπάει τον τόπο της, δεν το σκέ­φτε­ται. Ονει­ρεύ­ε­ται να ασχο­λη­θεί με τη διοι­κη­τική λογι­στική και ξέρει πως δεν μπορεί να το κάνει στον Αη Στράτη. Και οι γονείς της, που είναι τρίτη γενιά ψαράδων, την απο­τρέ­πουν από το να γυρίσει.

​​​

Η αγάπη για τον (ακρι­τικό) τόπο τους είναι κοινή σε όλους τους φοι­τη­τές με τους οποίους μίλησε η «Κ». H Μαρία Σβύνου από τη Νίσυρο σπου­δά­ζει Αρχαιο­λο­γία στη Θεσ­σα­λο­νίκη.

«Θα ήταν σαν να πήγαινε χαμένη όλη η προ­σπά­θεια που κάνω», εξηγεί. Η Μαρία Σβύνου που σπου­δά­ζει Αρχαιο­λο­γία στη Θεσ­σα­λο­νίκη, επίσης δεν σκέ­φτε­ται να επι­στρέ­ψει στο νησί της τη Νίσυρο. Επι­κοι­νω­νεί όμως με παλιούς συμ­μα­θη­τές, που επίσης σπου­δά­ζουν σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και με χαρά δια­πί­στωσε πως οι περισ­σό­τε­ροι επι­θυ­μούν να επι­στρέ­ψουν. «Η αλήθεια είναι πως και για εμένα η Νίσυρος θα είναι πάντα το σημείο ανα­φο­ράς. Οταν επι­στρέφω εκεί, θυμάμαι ποια ήμουν και ποια θα ήθελα να γίνω», κατα­λή­γει.

34 υπό­τρο­φοι σε 5 χρόνια

Το πρό­γραμμα «Θάλασ­σες αρι­στείας» (excellenseas) ξεκί­νησε από μια ιδέα της Ευγε­νίας Τζαν­νίνη (δικη­γό­ρος και επί­κουρη καθη­γή­τρια Δικαίου στο Πολυ­τε­χνείο) και της Pastra Cretonaxiosa, της κολυμ­βη­τι­κής ομάδας ανοι­χτής θαλάσ­σης στην οποία ανήκει (το όνομα είναι εμπνευ­σμένο από τον Σωτήρη Πάστρα, πρω­τα­θλητή κολυμ­βητή και προ­πο­νητή της ομάδας και την κατα­γωγή των μελών από Κρήτη και Νάξο). Η κ. Τζαν­νίνη, που είχε μεγα­λώ­σει στη Νάξο, πάντα θυμόταν πως κάποιοι συμ­μα­θη­τές της που είχαν αρι­στεύ­σει δεν είχαν την οικο­νο­μική δυνα­τό­τητα να πάνε στο πανε­πι­στή­μιο. «Είναι παιδιά που έχουν κάνει αγώνα για να πάνε στο σχολείο. Μας κάνουν περή­φα­νους που η ανάγκη για τη γνώση δαμάζει τις δυσκο­λίες του φουρ­του­νια­σμέ­νου Αιγαίου», είχε πει σε μια μικρή γιορτή στους Φούρ­νους το 2018. Με την ομάδα της είχαν κολυ­μπή­σει από το νησί της Θύμαι­νας, θέλο­ντας να τιμή­σουν τους έξι μαθητές του λυκείου που καθη­με­ρινά με καΐκι δια­νύ­ουν την από­σταση για να φθάσουν στο σχολείο. Την ίδια χρονιά κατά­φε­ραν να απο­νεί­μουν την πρώτη υπο­τρο­φία στη μονα­δική από­φοιτο στον Αη Στράτη. Σήμερα, πέντε χρόνια μετά, έχουν 34 υπό­τρο­φους που στη­ρί­ζο­νται οικο­νο­μικά από 21 εται­ρείες και οργα­νι­σμούς.

Πηγή kathimerini.gr

Μαριάννα Κακα­ου­νάκη