FT: Γεωπολιτική ισχύ με «στρατό και κατασκόπους» επιδιώκει ο Ερντογάν

Σκληρή ρητο­ρική και χρήση στρα­τιω­τι­κών μέσων χαρα­κτη­ρί­ζει τον τελευ­ταίο καιρό την εξω­τε­ρική πολι­τική του Τούρκου προ­έ­δρου Ταγίπ Ερντο­γάν, όπως φάνηκε και με τη στήριξη που προ­σέ­φερε η Αγκυρα στις ένοπλες δυνά­μεις του Αζερ­μπαϊ­τζάν στην πρό­σφατη σύρραξη με την Αρμενία για το Ναγκόρνο-Καραμπάχ, όπως ανα­φέ­ρει σε άρθρο της η εφη­με­ρίδα Financial Times.

Μέσα σε μόλις πέντε χρόνια, ο Ερντο­γάν έχει δια­τά­ξει στρα­τιω­τι­κές επεμ­βά­σεις στη Συρία και στο βόρειο Ιράκ, ενώ έστειλε στρατό στη Λιβύη και ενε­πλάκη σε ναυτική αντι­πα­ρά­θεση με την Ελλάδα στο Αιγαίο. Η νέα αυτή επι­θε­τική εξω­τε­ρική πολι­τική έχει προ­κα­λέ­σει την ανη­συ­χία των συμ­μά­χων της Τουρ­κίας στο ΝΑΤΟ, ενώ οδήγησε στην ανα­ζω­πύ­ρωση παλαιών διε­νέ­ξεων και στην ανά­δειξη νέων γεω­πο­λι­τι­κών αντι­πά­λων.

Εχοντας συνει­δη­το­ποι­ή­σει, όμως, τη σημασία της ήττας του Ντό­ναλντ Τραμπ και την ανάγκη προ­σέλ­κυ­σης ξένων επεν­δυ­τι­κών κεφα­λαίων, ο Ερντο­γάν δήλωσε πριν από λίγες ημέρες ότι προ­τί­θε­ται να «γυρίσει σελίδα» στις σχέσεις του με τη Δύση. Αγνωστο παρα­μέ­νει, ωστόσο, εάν ο Ερντο­γάν είναι πρό­θυ­μος για συμ­βι­βα­σμούς σε θέματα που πλήτ­τουν τις σχέσεις της Τουρ­κίας με την Ε.Ε., τις ΗΠΑ και τα κράτη της Μέσης Ανα­το­λής. «Εχουν σημειω­θεί μικρές κινή­σεις της Τουρ­κίας, που μπορούν να θεω­ρη­θούν κλάδοι ελαίας, χωρίς όμως ουσια­στικό αντί­κρι­σμα. Η προ­ώ­θηση της συνεν­νό­η­σης είναι πολύ δύσκολη», λέει Ευρω­παίος διπλω­μά­της.

Η εξω­τε­ρική πολι­τική Ερντο­γάν έχει χαρα­κτη­ρι­σθεί «νεο­ο­θω­μα­νική». Τούρκοι αξιω­μα­τού­χοι επι­μέ­νουν, όμως, ότι μόνο κίνητρό τους είναι η προ­ά­σπιση των εθνικών συμ­φε­ρό­ντων τους. «Οταν η Γαλλία παρεμ­βαί­νει, είναι απλά η Γαλλία, κανείς δεν απο­κα­λεί την πολι­τική της ναπο­λε­ό­ντεια», λέει Τούρκος διπλω­μά­της. Η απο­φα­σι­στι­κό­τητα και η μονο­μέ­ρεια της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της Αγκυρας έχουν μεγάλο κόστος. «Η Τουρκία δεν έχει βρεθεί ποτέ τόσο απο­μο­νω­μένη στην ιστορία της. Υπάρχει διευ­ρυ­νό­μενο μέτωπο κρατών που εχθρεύ­ο­νται την Τουρκία», λέει η ερευ­νή­τρια του Ινστι­τού­του Διεθνών Θεμάτων και Ασφά­λειας του Βερο­λί­νου, Σινέμ Αντάρ.

Η από­πειρα πρα­ξι­κο­πή­μα­τος του 2016 επέ­τρεψε στον Ερντο­γάν να ενι­σχύ­σει τον έλεγχό του πάνω στις ένοπλες δυνά­μεις, ενώ η εκλο­γική του συμ­μα­χία με το ακραία εθνι­κι­στικό κόμμα MHP τον οδήγησε σε ιδε­ο­λο­γική στροφή προς τη ριζο­σπα­στική Δεξιά, υιο­θε­τώ­ντας τις θέσεις της για την εθνική ασφά­λεια και ιδιαι­τέ­ρως για την πάταξη του κουρ­δι­κού αυτο­νο­μι­στι­κού κινή­μα­τος. Την ίδια στιγμή, η μετά­βαση στην Προ­ε­δρική Δημο­κρα­τία το 2018 υπο­βάθ­μισε τον ρόλο του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, που διοι­κείτο παρα­δο­σιακά από φιλι­κούς προς τη Δύση «μαν­δα­ρί­νους».

Πολλοί Τούρκοι επι­κρί­νουν την τακτική του Ερντο­γάν να επα­φί­ε­ται σε «στρα­τιω­τι­κούς και κατα­σκό­πους» για την εξω­τε­ρική του πολι­τική, παρα­γκω­νί­ζο­ντας τους διπλω­μά­τες. Στις επι­σκέ­ψεις του στο εξω­τε­ρικό, ο Ερντο­γάν συνο­δεύ­ε­ται πάντα από τον επι­κε­φα­λής των μυστι­κών υπη­ρε­σιών Χακάν Φιντάν και τον υπουργό Αμυνας Χου­λουσί Ακάρ.

Οι ριψο­κίν­δυ­νες περι­πέ­τειες της Τουρ­κίας στο εξω­τε­ρικό δεν κατα­δι­κά­ζο­νται από τους πολι­τι­κούς αντι­πά­λους του προ­έ­δρου. Παρά τις δηλώ­σεις εκπρο­σώ­πων του κεμα­λι­κού CHP για «τη διόλου διπλω­μα­τική γλώσσα του Ερντο­γάν», το κόμμα διστά­ζει να επι­κρί­νει την ιδιαι­τέ­ρως δημο­φιλή στους ψηφο­φό­ρους εξω­τε­ρική πολι­τική της Αγκυρας. Ο Ερντο­γάν είναι πρό­θυ­μος, όπως έχει απο­δεί­ξει, να εκμε­ταλ­λευ­θεί την εξω­τε­ρική πολι­τική για να ενι­σχύ­σει τη δημο­τι­κό­τητά του στο εσω­τε­ρικό της χώρας, συγκρί­νο­ντας τη σύγ­χρονη Γερ­μα­νία με το ναζι­στικό καθε­στώς και προ­τεί­νο­ντας στον Γάλλο πρόεδρο Μακρόν να ανα­ζη­τή­σει ψυχί­α­τρο. Η εκφο­βι­στική τακτική αυτή του Ερντο­γάν τον κατέ­στησε, βέβαια, ανε­πι­θύ­μητο σε κάθε ευρω­παϊκή πρω­τεύ­ουσα.

Η προ­σπά­θεια του Τούρκου προ­έ­δρου να ανα­δεί­ξει τη χώρα του σε περι­φε­ρειακή δύναμη αντι­κα­το­πτρί­ζε­ται στη σημα­ντική σύσφιγξη των σχέσεων της Αγκυρας με κράτη της Μέσης Ανα­το­λής, της Αφρικής και της Λατι­νι­κής Αμε­ρι­κής, μετά τα μέσα της δεκα­ε­τίες του 2000. Οι ευρω­παϊ­κές φιλο­δο­ξίες της Τουρ­κίας, όμως, έσβησαν στο μεταξύ εν μέσω αλλη­λο­κα­τη­γο­ριών για κακο­πι­στία. Τα σχέδια ενί­σχυ­σης των δεσμών με τα αραβικά κράτη τέθηκαν και αυτά στο περι­θώ­ριο εξαι­τίας των εξε­γέρ­σεων της Αρα­βι­κής Ανοιξης, ενώ ο συρια­κός εμφύ­λιος επη­ρέ­ασε άμεσα την Τουρκία, που φιλο­ξε­νεί εκα­τομ­μύ­ρια πρό­σφυ­γες. Οι σχέσεις της Αγκυρας με τους νέους εταί­ρους της είναι και αυτές εύθραυ­στες. Παρά την αγορά ρωσικών οπλικών συστη­μά­των από την Τουρκία, οι σχέσεις Ερντο­γάν – Πούτιν είναι περί­πλο­κες και ενίοτε τετα­μέ­νες.

Πηγή: kathimerini.gr