«Συνταγή» φτώχειας για να βγουν τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα

Τις βάσεις για ακόμη περισ­σό­τερη φτώχεια στην Ελλάδα έβαλε η ψήφιση του νέου πακέτου μέτρων για την περίοδο 2018-2021. Το μεσο­πρό­θε­σμο σχέδιο δημο­σιο­νο­μι­κής στρα­τη­γι­κής απο­κα­λύ­πτει τη «συνταγή» με την οποία σκο­πεύει η κυβέρ­νηση να παρα­γά­γει τα πρω­το­γενή πλε­ο­νά­σματα του 3,5%: βύθιση των κοι­νω­νι­κών παροχών –συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων και των συντά­ξεων– και αύξηση των φόρων.

Για πρώτη φορά μάλιστα στα μνη­μο­νιακά χρόνια, αυτοί που θα κληθούν να σηκώ­σουν το μεγα­λύ­τερο βάρος είναι οι χαμη­λό­μι­σθοι και οι χαμη­λο­συ­ντα­ξιού­χοι, δηλαδή αυτοί που «φλερ­τά­ρουν» με τα όρια της φτώ­χειας.

Το ΕΚΑΣ θα εκλεί­ψει, η αύξηση των φορο­λο­γι­κών εσόδων θα προ­κύ­ψει κυρίως από τη μείωση του αφο­ρο­λο­γή­του που πλήττει τα χαμη­λό­τερα εισο­δη­μα­τικά κλι­μά­κια, εφάπαξ οικο­νο­μική ενί­σχυση όπως αυτή που δόθηκε το 2014 αλλά και το 2016 δεν προ­γραμ­μα­τί­ζε­ται μέχρι και το 2021, ενώ ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του ελά­χι­στου εγγυ­η­μέ­νου εισο­δή­μα­τος σχε­διά­ζε­ται να παρα­μεί­νει αμε­τά­βλη­τος μέχρι και τις αρχές της επό­με­νης 10ετίας. Μειω­μέ­νος θα είναι και ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του ΕΟΠΥΥ ενώ το μονα­δικό κονδύλι του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού στο οποίο προ­βλέ­πε­ται να υπάρξει σημα­ντική αύξηση είναι η μισθο­λο­γική δαπάνη του Δημο­σίου.

Στο κονδύλι για τις κοι­νω­νι­κές παροχές του κράτους, περι­λαμ­βά­νε­ται η δαπάνη για τις συντά­ξεις, ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του ΕΟΠΥΥ, το κονδύλι για το κοι­νω­νικό εισό­δημα αλλη­λεγ­γύης, το ΕΚΑΣ αλλά και οι όποιες εφάπαξ παροχές απο­φα­σί­ζο­νται ανάλογα με την πορεία εκτέ­λε­σης του κρα­τι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού. Για τις κοι­νω­νι­κές παροχές, το 2015 δόθηκαν 38,916 δισ. ευρώ, ενώ για φέτος προ­βλέ­πε­ται να δια­τε­θούν περίπου 39,051 δισ. ευρώ. Μέχρι το 2021, το συγκε­κρι­μένο κονδύλι θα πρέπει να έχει ψαλι­δι­στεί στα 37,147 δισ. ευρώ. Δεδο­μέ­νου μάλιστα ότι υπάρχει πρό­βλεψη για αύξηση του ΑΕΠ, η δαπάνη για τις κοι­νω­νι­κές παροχές, από το 22% του ΑΕΠ το 2016 και το 21,6% του 2017, θα γκρε­μι­στεί στο 17,6% μέχρι το 2021.

Ποιος θα… πλη­ρώ­σει αυτή τη μείωση των κοι­νω­νι­κών παροχών κατά 1,9 δισ. ευρώ μέσα στην επόμενη 4ετία; Κατά κύριο λόγο οι χαμη­λο­συ­ντα­ξιού­χοι –υφι­στά­με­νοι και μελ­λο­ντι­κοί– οι οποίοι κιν­δυ­νεύ­ουν να βρεθούν πλέον κάτω από το όριο της φτώ­χειας, κάτι που είχαν απο­φύ­γει μέχρι σήμερα λόγω της επι­δο­μα­τι­κής πολι­τι­κής του κράτους που καταρ­γεί­ται αλλά και της δια­σφά­λι­σης των χαμηλών συντά­ξεων που πλέον δεν υπάρχει. Ετσι:

1. Από τα 921 εκατ. ευρώ που προ­έ­βλεπε ο κοι­νω­νι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός το 2015 για το ΕΚΑΣ, από του χρόνου το κονδύλι θα έχει πέσει στα… 80 εκατ. ευρώ και από το 2020 στο… μηδέν. Η ζημία που έχει ήδη γίνει στους συντα­ξιού­χους, που ούτως ή άλλως φλερ­τά­ρουν με τη φτώχεια, απο­κα­λύ­φθηκε από τις εκθέ­σεις του συστή­μα­τος ΗΛΙΟΣ: οι δικαιού­χοι του ΕΚΑΣ από 371.976 τον Ιούλιο του 2015 έχουν μειωθεί ήδη σε 235.866 ενώ οι φτω­χό­τε­ροι των συντα­ξιού­χων χάνουν από την περι­κοπή περίπου 46 εκατ. ευρώ τον μήνα. Περίπου 260.245 συντα­ξιού­χοι εισέ­πρατ­ταν μια ενί­σχυση της τάξεως των 230 ευρώ μηνιαίως τον Ιούλιο του 2015 και αυτή η ενί­σχυση έχει γίνει τώρα από μηδε­νική έως 120 ευρώ τον μήνα. Από τον Δεκέμ­βριο του 2017, θα υπάρξει νέος γύρος περι­κο­πών και αυτό θα έχει ως απο­τέ­λε­σμα για πρώτη φορά στα μνη­μο­νιακά χρόνια οι 371.976 φτω­χό­τε­ροι συντα­ξιού­χοι να υπο­στούν αυτο­μά­τως ετήσια απώλεια εισο­δή­μα­τος ακόμη και άνω των 3.000 ευρώ τον χρόνο.

2. Η ετήσια δαπάνη για τις συντά­ξεις προ­βλέ­πε­ται να μειωθεί από τα 30,006 δισ. ευρώ το 2015 και τα 30,201 δισ. ευρώ το 2017 στα 27,405 δισ. ευρώ το 2021. Η περι­κοπή θα προ­έλ­θει κατά κύριο λόγο από την κατάρ­γηση της προ­σω­πι­κής δια­φο­ράς, αλλά όχι μόνο. Μέχρι το 2021, θα έχει πλέον λει­τουρ­γή­σει πλήρως και ο νέος τρόπος υπο­λο­γι­σμού των συντά­ξεων ο οποίος θα οδη­γή­σει και αυτός σε αύξηση του ποσο­στού της φτώ­χειας για δύο λόγους:

α. Σημε­ρι­νές υψηλές συντά­ξεις θα στα­μα­τή­σουν να χορη­γού­νται, κυρίως λόγου θανάτου του δικαιού­χου, και θα αντι­κα­τα­στα­θούν από τις πολύ χαμη­λό­τε­ρες συντά­ξεις που θα «παρα­γά­γει» ο νόμος Κατρού­γκα­λου (είτε γήρατος είτε χηρείας).

β. Εργα­ζό­με­νοι που θα υπο­βάλ­λουν αίτηση συντα­ξιο­δό­τη­σης θα αντι­κα­θι­στούν έναν υψηλό μισθό με μια πολύ χαμηλή σύνταξη καθώς θα έρχο­νται αντι­μέ­τω­ποι με τους πολύ χαμη­λούς συντε­λε­στές ανα­πλή­ρω­σης που προ­βλέ­πει ο νέος νόμος.

Το μονα­δικό κονδύλι που αυξά­νε­ται αφορά μισθούς στο Δημόσιο

Με την κατάρ­γηση της προ­σω­πι­κής δια­φο­ράς από το 2019 που προ­βλέ­πε­ται με τον τελευ­ταίο νόμο, η σημε­ρινή κυβέρ­νηση θα επι­τε­θεί για τρίτη φορά στις χαμηλές συντά­ξεις με κίνδυνο να ρίξει αρκετές από αυτές κάτω από το όριο της φτώ­χειας.

Το πρώτο χτύπημα στους χαμη­λο­συ­ντα­ξιού­χους ήταν η κατάρ­γηση της 13ης και της 14ης σύντα­ξης και το δεύτερο η αύξηση των εισφο­ρών υπέρ υγείας από τη σημε­ρινή κυβέρ­νηση. Το τρίτο χτύπημα θα είναι και το ισχυ­ρό­τερο, καθώς ακόμη και συντα­ξιού­χοι των 600-700 ευρώ κιν­δυ­νεύ­ουν με μείωση του εισο­δή­μα­τός τους ακόμη και κατά 18%. Η πραγ­μα­τική μείωση θα είναι πολύ μεγα­λύ­τερη καθώς θα συν­δυα­στεί με την κατάρ­γηση των οικο­γε­νεια­κών επι­δο­μά­των αλλά και την περι­κοπή του ΕΚΑΣ.

Στο μεταξύ, ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του ΕΟΠΥΥ, από τα 3,86 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ που ήταν το 2015, προ­γραμ­μα­τί­ζε­ται να περιο­ρι­στεί στα 3,415 δισ. ευρώ μέχρι το 2021. Δεδο­μέ­νου ότι από τώρα και μέχρι το 2021 προ­βλέ­πε­ται αύξηση του πλη­θω­ρι­σμού (ειδικά του ιατρι­κού πλη­θω­ρι­σμού ο οποίος τρέχει ταχύ­τερα από τον τιμά­ριθμο), η συγκρά­τηση της δαπάνης σε χαμηλά επίπεδα μπορεί να οδη­γή­σει και σε περι­κοπή παροχών εκτός από νοι­κο­κύ­ρεμα.

Πρό­βλεψη για νέα έκτακτη παροχή, όπως αυτή που δόθηκε στους συντα­ξιού­χους το 2016, δεν προ­βλέ­πε­ται μέχρι το 2021. Ειδικά για φέτος, ο στόχος του πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος ανα­μέ­νε­ται να επι­τευ­χθεί οριακά ενώ από του χρόνου θα αρχίσει η μεγάλη συζή­τηση για το αν θα ενερ­γο­ποι­η­θούν τα «θετικά μέτρα» του 2019 και του 2020 που υπό­σχε­ται η κυβέρ­νηση. Οσο για το ελά­χι­στο εγγυ­η­μένο εισό­δημα, θα χρη­μα­το­δο­τη­θεί για όλο το διά­στημα μέχρι το 2021 με τα 760 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ που δίδο­νται και φέτος, κάτι που σημαί­νει ότι δεν υπάρχει κανένα περι­θώ­ριο για χαλά­ρωση των εισο­δη­μα­τι­κών κρι­τη­ρίων ή για βελ­τί­ωση της οικο­νο­μι­κής βοή­θειας στα πιο αδύναμα στρώ­ματα του πλη­θυ­σμού.

«Φορο­λο­γική αφαί­μαξη»

Στην αύξηση του κιν­δύ­νου της φτώ­χειας θα οδη­γή­σει και η πρό­βλεψη για εκτί­ναξη των φορο­λο­γι­κών εσόδων στα 59,418 δισ. ευρώ το 2021 από 53,32 δισ. ευρώ το 2017. Αυτή η διαφορά θα χρη­μα­το­δο­τη­θεί κυρίως από τα φτω­χό­τερα στρώ­ματα λόγω της αύξησης των έμμεσων φόρων αλλά και της μείωσης του αφο­ρο­λο­γή­του ορίου η οποία επι­βα­ρύ­νει ανα­λο­γικά περισ­σό­τερο όσους δηλώ­νουν εισό­δημα κάτω από 10.000 ευρώ.

Το μονα­δικό κονδύλι του κράτους που εμφα­νί­ζε­ται να αυξά­νε­ται στο μεσο­πρό­θε­σμο πρό­γραμμα είναι η μισθο­λο­γική δαπάνη του Δημο­σίου. Από τα 15,794 δισ. ευρώ το 2016, ανα­μέ­νε­ται να δια­μορ­φω­θεί στα 17,33 δισ. ευρώ το 2021 λόγω και της στα­δια­κής χαλά­ρω­σης του κανόνα των προ­σλή­ψεων από το «1 προς 5» στο «1 προς 1».

Καθη­με­ρινή