Τουρισμός στα άκρα

Οι σύγ­χρο­νοι jet setters είναι πρό­θυ­μοι να πλη­ρώ­σουν μια περιου­σία για να ζήσουν συναρ­πα­στι­κές ταξι­διω­τι­κές εμπει­ρίες, συχνά σε ακραίες συν­θή­κες.

Δεν είναι δύσκολο να φαντα­στείς πώς ταξι­δεύ­ουν οι πολύ πλού­σιοι άνθρω­ποι. Τα περιο­δικά και, κυρίως, ο κινη­μα­το­γρά­φος έχουν φρο­ντί­σει γι’ αυτό: πτήσεις με learjets, μετα­κι­νή­σεις με λιμου­ζί­νες, διαμονή σε σουίτες και στιγμές χαλά­ρω­σης σε προ­ο­ρι­σμούς πολυ­τε­λείας, όπως η νήσος St. Barts στην Καραϊ­βική. Ολα καλά μέχρι εδώ. Τι δουλειά έχουν, όμως, στο ταξι­διω­τικό portfolio τους μέρη όπως η Μαδα­γα­σκάρη, η Σιέρα Λεόνε, η Ανταρ­κτική, το Κιρ­γι­στάν, το Ιράκ και η Ανταρ­κτική; Γιατί επι­λέ­γουν αυτά για τις δια­κο­πές τους αντί των εντυ­πω­σια­κών θαλα­μη­γών τους;

Γιατί αγο­ρά­ζουν εμπει­ρίες. Σήμερα, το 20% των ανθρώ­πων που έχουμε συνη­θί­σει να απο­κα­λούμε jet setters είναι πρό­θυ­μοι να ζήσουν μια οργα­νω­μένη περι­πέ­τεια, ξοδεύ­ο­ντας χιλιά­δες ευρώ ανά άτομο προ­κει­μέ­νου να κολυ­μπή­σουν δίπλα σε λευκούς καρ­χα­ρίες, να κυνη­γή­σουν ανε­μο­στρό­βι­λους ή να κάνουν trekking στο Β. Αφγα­νι­στάν, συμ­βάλ­λο­ντας έτσι στην ανά­πτυξη μιας νέας εξει­δι­κευ­μέ­νης ταξι­διω­τι­κής αγοράς με ετήσιο τζίρο 4 δισε­κα­τομ­μύ­ρια δολάρια. Η οικο­νο­μική κρίση του 2008 σημα­το­δό­τησε για το κλειστό κλαμπ των πολυ­ε­κα­τομ­μυ­ριού­χων του πλανήτη μια ανάγκη από­κτη­σης νέων ταξι­διω­τι­κών εμπει­ριών, που δεν τις προ­σφέ­ρουν οι δια­κο­πές στα resorts του Μπαλί και του Ακα­πούλκο. Ανα­ζη­τώ­ντας την περι­πέ­τεια, μακριά από την ασφά­λεια της κατοι­κίας τους, δοκι­μά­ζουν ακόμα και τα σωμα­τικά τους όρια απέ­να­ντι στην άγρια φύση, επι­θυ­μώ­ντας ίσως να νιώσουν τρωτοί, να χάσουν τον έλεγχο αλλά και –γιατί όχι;– να γίνουν σύγ­χρο­νοι Μάρκο Πόλο.

Εξάλλου, όπου υπάρχει ζήτηση υπάρχει και προ­σφορά, στην οποία προ­σαρ­μό­ζο­νται αντί­στοιχα οι travel operators, σχε­διά­ζο­ντας εκδρο­μές περι­πέ­τειας που δύσκολα μπορεί κανείς να οργα­νώ­σει μόνος του, όπως ο γύρος της Καπ­πα­δο­κίας με αερό­στατο, το κυνήγι τυφώνα στις μεσο­δυ­τι­κές αμε­ρι­κα­νι­κές πολι­τείες, το skydiving στο Νεπάλ, ακόμα και μια… βόλτα στο Διά­στημα. Οι πελάτες στους οποίους απευ­θύ­νο­νται εκπρο­σω­πούν λιγό­τερο από το 1% του παγκό­σμιου πλη­θυ­σμού ταξι­διω­τών. Τους ανα­λο­γεί όμως το 5% του τζίρου της του­ρι­στι­κής βιο­μη­χα­νίας, ενώ παράλ­ληλα ενι­σχύ­ουν ασθε­νείς οικο­νο­μίες, όπως η Ρουάντα, που ούτε σύμφωνα με το πιο αισιό­δοξο σενάριο δεν θα έβλεπε έσοδα από τον του­ρι­σμό. Σύμφωνα με στοι­χεία του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Του­ρι­σμού, στις περισ­σό­τε­ρες all-inclusive δια­κο­πές, που προ­σελ­κύ­ουν μαζικό του­ρι­σμό, περίπου το 80% των δαπανών κατα­λή­γουν στις αερο­πο­ρι­κές εται­ρείες, στα ξενο­δο­χεία και στις πολυ­ε­θνι­κές (που σπάνια έχουν την έδρα τους στη χώρα προ­ο­ρι­σμού) και όχι στις τοπικές επι­χει­ρή­σεις και στους εργα­ζο­μέ­νους. Για κάθε 100 δολάρια που ξοδεύει ένας του­ρί­στας σε μια ανε­πτυγ­μένη χώρα, μόλις τα 5 παρα­μέ­νουν στην οικο­νο­μία της. Αντί­θετα, οι περι­πε­τειώ­δεις δια­κο­πές συνει­σφέ­ρουν στην πραγ­μα­τική οικο­νο­μία, αφού τα πεντά­στερα ξενο­δο­χεία αντι­κα­θί­στα­νται από motels και τα επτά πιάτων γεύματα από παρα­δο­σιακά εστια­τό­ρια. Σύμφωνα με αντί­στοιχη έρευνα, το 65,6% του συνο­λι­κού κόστους ενός τέτοιου ταξι­διού παρα­μέ­νει στη χώρα προ­ο­ρι­σμού.

ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ ΠΡΑΚΤΟΡΕΙΑ ΓΙΑ ΛΙΓΟΥΣ

Ωστόσο, κάποια από τα πρα­κτο­ρεία που προ­τεί­νουν αυτού του είδους τις premium ταξι­διω­τι­κές εμπει­ρίες δια­τη­ρούν τις διευ­θύν­σεις τους «μυστι­κές» για το ευρύ κοινό, επι­τεί­νο­ντας έτσι την αίσθηση της μονα­δι­κό­τη­τας του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος που προ­σφέ­ρουν. Από τα επτά ταξι­διω­τικά γραφεία με τα οποία επι­κοι­νω­νή­σαμε μόνο δύο απά­ντη­σαν στις ερω­τή­σεις μας. Ο μύθος του κλει­στού κλαμπ πρέπει να δια­τη­ρη­θεί, μόνο που αυτή τη φορά δεν αφορά ιδιω­τι­κές λέσχες ή γήπεδα γκολφ αυστηρά για μέλη, αλλά προ­κλή­σεις στα πέρατα της Γης. Ή, όπως μας λέει ο Paul Gardiner, γιος του ιδρυτή του πρα­κτο­ρείου Mantis Extreme: «Υπάρ­χουν τόσο λίγα ανε­ξε­ρεύ­νητα, πλέον, πράγ­ματα. Ολα σχεδόν έχουν κατα­κτη­θεί. Ωστόσο, πρω­το­πό­ροι εξε­ρευ­νη­τές άνοιξαν μια πόρτα για τον μέσο άνθρωπο, ώστε και εκείνος να μπο­ρέ­σει να ζήσει μια περι­πέ­τεια». Εν προ­κει­μένω, ο μέσος άνθρω­πος είναι αυτός που μπορεί να δια­θέ­σει 4.500-5.000 ευρώ για ένα ταξίδι ανα­ψυ­χής, όσο δηλαδή κοστί­ζουν τα πακέτα του Mantis Extreme.

Για τον Σκω­τσέζο Calum Morrison, πρώην πεζο­ναύτη του βασι­λι­κού ναυ­τι­κού της Μεγάλης Βρε­τα­νίας και εμπνευ­στή του Extraordinary Adventure Club, «κάθε πελάτης είναι μονα­δι­κός και η μονα­δι­κό­τητά του αντα­να­κλά­ται στην περι­πέ­τεια που δημιουρ­γούμε απο­κλει­στικά για εκείνον. Δεν πουλάμε δια­κο­πές, αλλά ταξίδια μέσα από τα οποία οι συμ­με­τέ­χο­ντες θα οδη­γη­θούν σε ένα ταξίδι ανα­κά­λυ­ψης του ίδιου τους του εαυτού, ενδυ­νά­μω­σης και δια­φώ­τι­σης». Ομως, πώς μπορεί μια σχε­δια­σμένη από τον άνθρωπο περι­πέ­τεια να σε οδηγεί σε μονο­πά­τια αυτο­γνω­σίας; Ο κ. Gardiner είναι πιο ρεα­λι­στής. «Οι περισ­σό­τε­ροι πελάτες μας έχουν βαρεθεί να κάθο­νται απλώς σε μια σεζ­λόνγκ και να απο­λαμ­βά­νουν όσα έχει να προ­σφέ­ρει ένα πολυ­τε­λές ξενο­δο­χείο ή ένας, αντί­στοιχα, πολυ­τε­λής προ­ο­ρι­σμός. Θέλουν να κάνουν κάτι δια­φο­ρε­τικό. Κάτι για να καυ­χη­θούν στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης». Σε μια κοι­νω­νία όπου η δια­δι­κτυακή μας εικόνα μοιάζει να καθο­ρί­ζει και την ταυ­τό­τητά μας, οι απο­δεί­ξεις είναι απα­ραί­τη­τες. «Εμείς τους το προ­σφέ­ρουμε αυτό», επι­βε­βαιώ­νει ο κύριος Gardiner. «Αντί, λοιπόν, για ένα σαφάρι στην Αφρική δημιουρ­γούμε ένα “behind the scenes” σαφάρι, που επι­τρέ­πει στον πελάτη να γίνει μέλος μιας απο­στο­λής επι­στη­μό­νων που προ­σπα­θεί να πάρει δείγμα DNA από έναν ρινό­κερο ή να παρα­κο­λου­θή­σει τη μετα­κί­νηση των κοπα­διών σαρ­δέ­λας στη Ν. Αφρική. Το Mantis Extreme σύντομα θα είναι έτοιμο να προ­σφέ­ρει και ταξίδια στο Διά­στημα. Ολα αυτά είναι πράγ­ματα που σε βγάζουν από την καθη­με­ρι­νό­τητα».

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ

Είναι, λοιπόν, η ρουτίνα που οδηγεί τα ανώτερα οικο­νο­μικά στρώ­ματα εκτός (ταξι­διω­τι­κών) ορίων; Ολα εκεί συντεί­νουν. Οπως επίσης και στο γεγονός ότι η εντα­τική ανθρώ­πινη παρου­σία σε θαλάσ­σια και χερσαία πάρκα έχει αρνη­τι­κές επι­δρά­σεις στον κύκλο της άγριας ζωής. Ολο και περισ­σό­τε­ροι διε­θνείς οργα­νι­σμοί προει­δο­ποιούν για τον κίνδυνο δια­τά­ρα­ξης της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας σε ευαί­σθητα οικο­συ­στή­ματα, στα οποία μέχρι πρό­τι­νος δεν πατούσε ανθρώ­πινο πόδι. Ο κύριος Gardiner δεν συμ­φω­νεί. «Δεν οργα­νώ­νουμε σαφάρι όπου άγρια ζώα κατα­λή­γουν νεκρά. Εχω μάθει από νεαρή ηλικία να σέβομαι την άγρια ζωή, να κρατάω τις απο­στά­σεις μου. Τα αφή­νουμε να έρθουν εκείνα (σ.σ.: τα ζώα) σε εμάς αντί να τους επι­βλη­θούμε με τη βία». Ωστόσο, δεν σέβο­νται όλοι τους κανόνες του αει­φό­ρου του­ρι­σμού. Και δεν είναι εύκολο να δια­σφα­λι­στεί η εφαρ­μογή πρα­κτι­κών για την ελα­χι­στο­ποί­ηση των αρνη­τι­κών επι­πτώ­σεων του του­ρι­σμού στη βιο­ποι­κι­λό­τητα. Στο Εβερεστ τα περιτ­τώ­ματα των ορει­βα­τών απο­τε­λούν πλέον σοβαρό πρό­βλημα, προ­κα­λώ­ντας ρύπανση και απει­λώ­ντας με διάδοση ασθε­νειών, καθώς στα κατα­σκη­νω­τικά κέντρα, όπου οι μελ­λο­ντι­κοί ορει­βά­τες περνούν εβδο­μά­δες μέχρι να εγκλι­μα­τι­στούν πριν ξεκι­νή­σουν για την κορυφή, δεν υπάρ­χουν τουα­λέ­τες. Και αν αυτό συμ­βαί­νει σε έναν από τους πιο «πολυ­σύ­χνα­στους» extreme προ­ο­ρι­σμούς του πλανήτη, τι γίνεται, για παρά­δειγμα, στα τροπικά δάση της Μιανμάρ, μιας χώρας όπου οι περι­βαλ­λο­ντι­κοί έλεγχοι και μηχα­νι­σμοί είναι ασθε­νείς και ανε­παρ­κείς; Αρκεί κανείς να δια­βά­σει τις οδηγίες του Παγκό­σμιου Συμ­βου­λίου Αει­φό­ρου Του­ρι­σμού (GSTC), όπου αντι­κα­το­πτρί­ζο­νται οι κατευ­θυ­ντή­ριες γραμμές και ο κώδικας Δεο­ντο­λο­γίας για τον Του­ρι­σμό, για να βεβαιω­θεί πως σε χώρες όπου ακόμα και τα παιδικά εμβόλια είναι δυσεύ­ρετα δύσκολα θα εφαρ­μο­στούν κανόνες προ­στα­σίας του οικο­συ­στή­μα­τος. Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, όλα έγκει­νται στις καλές προ­θέ­σεις των επι­χει­ρη­μα­τιών.

Βέβαια, για να επι­τευ­χθούν οι συγκι­νή­σεις, ο κίν­δυ­νος πρέπει να ελλο­χεύει. Εστω και αν είναι τεχνη­τός. «Πράγ­ματι, οι δρα­στη­ριό­τη­τές μας ενέχουν ρίσκα, αν και νομίζω πως έχουμε τα περισ­σό­τερα υπό έλεγχο. Oμως, μια ζωή χωρίς ρίσκο είναι μια άδεια ζωή», λέει ο κύριος Morrison. «Eχουν συμβεί διάφορα στα ταξίδια μας, όπως να μας κυνη­γή­σουν ελέ­φα­ντες ή να κάνουμε ποδή­λατο 100 χιλιό­με­τρα μακριά από κατοι­κη­μένη περιοχή, να ψάχνουμε κατα­φύ­γιο σε παγω­μέ­νες σπηλιές για να ξεφύ­γουμε από κάποια αρκτική καται­γίδα, ακόμα και να συλ­λη­φθούμε. Εχουμε αφήσει αρκε­τούς πελάτες μας επαρκώς εξο­πλι­σμέ­νους, αλλά ολο­μό­να­χους, σε τροπική ζούγκλα. Το ζητού­μενο είναι να γυρί­σεις για λίγο την πλάτη στις ανέσεις της ζωής σου. Ψευ­δαί­σθηση είναι έτσι κι αλλιώς η ασφά­λεια, όχι ο φόβος. Δημιουρ­γούμε λοιπόν τέτοιες ακραίες κατα­στά­σεις για τους πελάτες μας, για να μπο­ρέ­σουν να τον νιώσουν…»

Καθη­με­ρινή