Απαράδεκτη από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο η προσφυγή Ροδίτη δικηγόρου για τους εκλογικούς αποκλεισμούς του 2023

• Κρίθηκε ότι ο αιτών δεν θεμε­λί­ωσε ιδιό­τητα θύματος και απέρ­ριψε την αίτηση ως ασυμ­βί­βα­στη με τη Σύμβαση

Η εξέλιξη που περί­μενε να ανοίξει έναν ευρύ­τερο διάλογο για τα όρια της προ­ε­κλο­γι­κής νομο­θε­σίας του 2023 έκλεισε πρόωρα στη φάση του παρα­δε­κτού. Ένας Έλληνας δικη­γό­ρος από τη Ρόδο προ­σέ­φυγε κατά της Ελλη­νι­κής Δημο­κρα­τίας ενώπιον του Ευρω­παϊ­κού Δικα­στη­ρίου Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που, αμφι­σβη­τώ­ντας τον απο­κλει­σμό συγκε­κρι­μέ­νου κόμ­μα­τος και συν­δυα­σμού ανε­ξαρ­τή­των από τις δύο ανα­με­τρή­σεις της άνοιξης και του καλο­και­ριού του 2023.

Το Δικα­στή­ριο, απε­φάνθη ότι ο αιτών δεν επη­ρε­ά­στηκε επαρκώς ώστε να απο­κτή­σει ιδιό­τητα θύματος κατά την έννοια του άρθρου 34 της Σύμ­βα­σης και κήρυξε την αίτηση απα­ρά­δε­κτη.

Το δια­κύ­βευμα της υπό­θε­σης και το ελλη­νικό πλαίσιο

Ο προ­σφεύ­γων, Έλληνας δικη­γό­ρος και εκλο­γέας στη Δωδε­κά­νησο, υπο­στή­ριξε ότι στε­ρή­θηκε τη δυνα­τό­τητα να ψηφίσει συγκε­κρι­μέ­νους υπο­ψη­φί­ους και πολι­τι­κούς σχη­μα­τι­σμούς μετά τις απο­φά­σεις του Αρείου Πάγου που απέ­κλει­σαν αρχικά κόμμα από τις εκλογές της 21ης Μαΐου 2023 και στη συνέ­χεια συν­δυα­σμό ανε­ξαρ­τή­των από την επα­να­λη­πτική ανα­μέ­τρηση της 25ης Ιουνίου 2023. Το επι­χεί­ρημα εδρά­στηκε στην εφαρ­μογή των νόμων του 2023, οι οποίοι εισή­γα­γαν φίλτρα συμ­με­το­χής για σχη­μα­τι­σμούς που συν­δέ­ο­νται με πρόσωπα κατα­δι­κα­σμένα πρω­το­δί­κως για διεύ­θυνση εγκλη­μα­τι­κής οργά­νω­σης. Στον δημόσιο διάλογο το μέτρο παρου­σιά­στηκε ως θωρά­κιση του δημο­κρα­τι­κού πολι­τεύ­μα­τος απέ­να­ντι σε μορ­φώ­ματα με αντι­συ­νταγ­μα­τική στό­χευση. Από την άλλη πλευρά, εκφρά­στη­καν ενστά­σεις ότι επε­κτεί­νει υπέρ­με­τρα τις συνέ­πειες μιας μη αμε­τά­κλη­της ποι­νι­κής κρίσης σε ολό­κλη­ρες πολι­τι­κές οντό­τη­τες.

Από την ένσταση στο εκλο­γο­δι­κείο μέχρι το Στρα­σβούργο

Μετά την επι­κύ­ρωση των απο­τε­λε­σμά­των της 25ης Ιουνίου 2023 από το αρμόδιο τμήμα του Αρείου Πάγου, ο προ­σφεύ­γων άσκησε ένσταση εγκυ­ρό­τη­τας στο Ανώτατο Ειδικό Δικα­στή­ριο. Η ένσταση απορ­ρί­φθηκε με απόφαση του 2024, η οποία υιο­θέ­τησε το σκε­πτικό της ανώ­τα­της δικα­στι­κής κρίσης για τον απο­κλει­σμό. Ακο­λού­θησε προ­σφυγή στο Στρα­σβούργο την άνοιξη του 2025, όπου ο προ­σφεύ­γων επι­κα­λέ­στηκε την ελευ­θε­ρία του συνε­ται­ρί­ζε­σθαι, το δικαί­ωμα σε ελεύ­θε­ρες εκλογές και το τεκ­μή­ριο αθω­ό­τη­τας, επι­μέ­νο­ντας ότι ο απο­κλει­σμός βασί­στηκε σε πρω­το­δί­κως κατα­δι­κα­σμένο πρόσωπο χωρίς αμε­τά­κλητη απόφαση και χωρίς εξα­το­μι­κευ­μένη αξιο­λό­γηση των λοιπών υπο­ψη­φίων.

Το κρι­τή­ριο του θύματος και ο σκό­πε­λος του παρα­δε­κτού

Το Ευρω­παϊκό Δικα­στή­ριο στάθηκε στο θεμέλιο της προ­σφυ­γι­κής δια­δι­κα­σίας που συχνά παρα­νο­εί­ται στη δημόσια συζή­τηση. Για να ανοίξει η πόρτα της ουσίας, ο αιτών πρέπει να απο­δεί­ξει ότι υπέστη άμεση και προ­σω­πική προ­σβολή δικαιώ­μα­τος που προ­στα­τεύ­ε­ται από τη Σύμβαση. Η ιδιό­τητα του εκλογέα, όσο ουσια­στική και αν είναι στην πολι­τική δια­δι­κα­σία, δεν αρκεί καθε­αυτή για να θεμε­λιώ­σει θέση θύματος όταν ο περιο­ρι­σμός αφορά την εκλο­γική συμ­με­τοχή τρίτου πολι­τι­κού φορέα και όχι την ατομική εκλο­γι­μό­τητα ή το ατομικό δικαί­ωμα ψήφου του συγκε­κρι­μέ­νου προ­σώ­που. Με αυτή τη λογική, το Δικα­στή­ριο έκρινε τους ισχυ­ρι­σμούς ασυμ­βί­βα­στους ως προς το πρόσωπο του αιτού­ντος και έκλεισε τη δικο­νο­μική οδό πριν εξε­τά­σει αν τα μέτρα του 2023 ήταν ανα­γκαία και ανα­λο­γικά σε μια δημο­κρα­τική κοι­νω­νία.

Η αιχμή της επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας που δεν εξε­τά­στηκε στην ουσία

Η προ­σφυγή έθετε τρία καίρια ερω­τή­ματα που ενδια­φέ­ρουν όχι μόνο τους νομι­κούς αλλά και τους επι­στή­μο­νες της πολι­τι­κής. Πρώτον, αν μια πρω­τό­δικη κατα­δίκη ενός προ­σώ­που μπορεί να ταξι­δέ­ψει από το ποινικό στο εκλο­γικό πεδίο και να συμπα­ρα­σύ­ρει ολό­κληρο κόμμα ή συν­δυα­σμό. Δεύ­τε­ρον, αν η ανα­γνώ­ριση κάποιου ως πραγ­μα­τι­κού αρχηγού ενός σχη­μα­τι­σμού επαρκεί για την απα­γό­ρευση συμ­με­το­χής χωρίς τελε­σί­δικη ποινική κρίση. Τρίτον, αν ο απο­κλει­σμός στερεί από εκλο­γικά σώματα την ουσια­στική επιλογή και αν αυτή η στέρηση υπερ­βαί­νει το ανα­γκαίο μέτρο. Το Δικα­στή­ριο δεν άνοιξε αυτές τις πόρτες. Η απόφαση επι­κε­ντρώ­θηκε απο­κλει­στικά στο παρα­δε­κτό, αφή­νο­ντας ανα­πά­ντητα τα ερω­τή­ματα της ανα­λο­γι­κό­τη­τας και της πολι­τι­κής αντι­προ­σώ­πευ­σης που έθεσε ο αιτών.