Γιατί η Φινλανδία έχει το καλύτερο εκπαιδευτικό σύστημα στον κόσμο;

Για χρόνια, η Φιν­λαν­δία απο­τε­λεί πρότυπο επι­τυ­χη­μέ­νου εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος, με τους μαθητές της να δια­πρέ­πουν στους διε­θνείς δια­γω­νι­σμούς.  Μάλιστα, ξεχω­ρί­ζει ως μια από τις χώρες που παρα­δο­σιακά φιγου­ρά­ρουν στις κορυ­φαίες θέσεις της παγκό­σμιας κατά­τα­ξης του ΟΟΣΑ με τους καλύ­τε­ρους 15χρονους μαθητές της υφηλίου. Γι’ αυτό και  πολι­τι­κοί και εκπαι­δευ­τι­κοί εμπει­ρο­γνώ­μο­νες από όλο τον κόσμο διε­νερ­γούν συνέ­χεια έρευνες  στη σκαν­δι­να­βική χώρα με την ελπίδα  να εντο­πί­σουν το μυστικό της επι­τυ­χίας της.

Παρά την επι­τυ­χία της, η Φιν­λαν­δία δε δείχνει να έχει εφη­συ­χά­σει και ψάχνει συνεχώς νέα μοντέλα εκπαί­δευ­σης, προ­κει­μέ­νου να υπάρχει μια συνεχής εξέλιξη και πρόοδος. Οι εκπαι­δευ­τι­κοί είναι πρό­θυ­μοι να κάνουν ότι είναι απα­ραί­τητο για να πετύ­χουν τους στόχους τους και είναι ανοι­χτοί πάντα σε νέα ριζο­σπα­στικά προ­γράμ­ματα.

Σημα­ντικό ρόλο σε αυτήν την επι­τυ­χία παίζει και το γεγονός ότι σχεδόν όλοι οι εκπαι­δευ­τι­κοί είναι από­φοι­τοι του καλύ­τε­ρου 10% των τάξεων τους. Στην Φιν­λαν­δία με άλλα λόγια οι καλύ­τε­ροι μαθητές δεν γίνο­νται μόνο γιατροί ή νομικοί αλλά και δάσκα­λοι και απο­λαμ­βά­νουν μεγα­λύ­τε­ρου σεβα­σμού και εκτί­μη­σης από ότι οι γιατροί ή οι επι­χει­ρη­μα­τίες. Επίσης περίπου το 70% των καθη­γη­τών που εργά­ζο­νται στα γυμνά­σια και τα λύκεια του Ελσίνκι έχουν ήδη λάβει σχετική εκπαί­δευση για να μπορούν να αντα­πο­κρι­θούν στις ανάγκες του ανα­νε­ω­μέ­νου προ­γράμ­μα­τος, ενώ υπάρ­χουν και οικο­νο­μικά οφέλη (υπό μορφή μπόνους ή αυξή­σεων στον μισθό) για όσους εκπαι­δευ­τι­κούς δεί­χνουν μεγα­λύ­τερη προ­θυ­μία να υιο­θε­τή­σουν τη νέα προ­σέγ­γιση. Παράλ­ληλα τα σχολεία είναι αρκετά μικρά ώστε οι δάσκα­λοι να γνω­ρί­ζουν κάθε μαθητή. Εάν απο­τύ­χει μια μέθοδος, οι εκπαι­δευ­τι­κοί συμ­βου­λεύ­ο­νται τους συνα­δέλ­φους να δοκι­μά­σουν κάτι άλλο.

Ο μετα­σχη­μα­τι­σμός του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος των Φιν­λαν­δών άρχισε πριν από περίπου 40 χρόνια ως το βασικό σχέδιο οικο­νο­μι­κής ανά­καμ­ψης της χώρας. Οι εκπαι­δευ­τι­κοί δεν γνώ­ρι­ζαν ότι το μοντέλο αυτό ήταν τόσο πετυ­χη­μένο μέχρι το 2000, όταν παρου­σιά­στη­καν τα πρώτα απο­τε­λέ­σματα από το Πρό­γραμμα Διε­θνούς Αξιο­λό­γη­σης Φοι­τη­τών (PISA), που έδειξαν ότι νέοι από την Φιν­λαν­δία  ήταν οι καλύ­τε­ροι στην ανά­γνωση στον κόσμο. Τρία χρόνια αργό­τερα τα απο­τε­λέ­σματα τους έφεραν στην κορυφή και στα μαθη­μα­τικά. Μέχρι το 2009, η Φιν­λαν­δία είχε κατα­κτή­σει και άλλες πρωτιές στην στη γλώσσα και τις επι­στή­μες.

Τι συμ­βαί­νει στο εκπαι­δευ­τικό σύστημα της Φιν­λαν­δίας;

Το εκπαι­δευ­τικό σύστημα της Φιν­λαν­δίας είναι ομο­λο­γου­μέ­νως αρκετά δια­φο­ρε­τικό από οποιο­δή­ποτε άλλο στον κόσμο. Δεν υπάρ­χουν δια­γω­νί­σματα και εξε­τά­σεις, εκτός από μία εξέταση στην τελευ­ταία τάξη του λυκείου.

Δεν υπάρ­χουν βαθ­μο­λο­γίες, συγκρί­σεις ή αντα­γω­νι­σμός μεταξύ μαθητών και των σχο­λείων. Ειδι­κό­τερα, το βαθ­μο­λο­γικό σύστημα στη Φιν­λαν­δία έχει 10 βαθμούς. Ωστόσο, δεν υπάρ­χουν βαθμοί στα σχολεία μέχρι την τρίτη δημο­τι­κού. Από την τρίτη δημο­τι­κού μέχρι την πρώτη γυμνα­σίου, οι βαθμοί είναι προ­φο­ρι­κοί και ξεκι­νούν από το «μπορείς και καλύ­τερα» μέχρι το «τέλεια». Μόνο οι μαθητές γνω­ρί­ζουν τους βαθμούς τους. Οι βαθμοί χρη­σι­μο­ποιού­νται για να παρα­κι­νή­σουν τα παιδιά να μαθαί­νουν καλύ­τερα.

Σημειώ­νε­ται, ότι τα σχολεία της Φιν­λαν­δίας, χρη­μα­το­δο­τού­νται από το δημόσιο και η εκπαί­δευση είναι δωρεάν για όλους. Οι άνθρω­ποι των κρα­τι­κών υπη­ρε­σιών που “τρέχουν” τα προ­γράμ­ματα και ασχο­λού­νται με τις χρη­μα­το­δο­τή­σεις, δεν είναι πολι­τι­κοί, αλλά εκπαι­δευ­τι­κοί και κάθε σχολείο έχει κοινούς στόχους. Αυτό έχει ως απο­τέ­λε­σμα, τα παιδιά να έχουν την ίδια ποιο­τική εκπαί­δευση ανε­ξάρ­τητα από το αν ζουν σε ένα μικρό χωριό ή σε μία μεγα­λού­πολη.  Στη Φιν­λαν­δία όλοι πηγαί­νουν στο κοντι­νό­τερο σχολείο, γιατί είναι εξίσου καλά και δεν υπάρ­χουν «σχολεία ελίτ». Όπου και αν ζει ένα παιδί, έχει πρό­σβαση σε ένα καλό σχολείο, με έμπει­ρους καθη­γη­τές.

Επίσης, οι δια­φο­ρές μεταξύ των ασθε­νέ­στε­ρων και των πιο δυνατών μαθητών είναι οι μικρό­τε­ρες στον κόσμο, σύμφωνα με την πρό­σφατη έρευνα του Οργα­νι­σμού Οικο­νο­μι­κής Συνερ­γα­σίας και Ανά­πτυ­ξης (ΟΟΣΑ). Για όλες τις κυβερ­νή­σεις, τόσο τις αρι­στε­ρές, όσο και τις δεξιές, η ισότητα είναι η πιο σημα­ντική λέξη στη φιν­λαν­δική εκπαί­δευση.

Βασικός στόχος του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος είναι να προ­ε­τοι­μά­σει τα παιδιά για τη ζωή.  Οι Φιν­λαν­δοί επέν­δυ­σαν στην εκπαί­δευση, όχι μόνο σε υλικά και σε χρήμα, αλλά σε φιλο­σο­φία και στάση ζωής. Πιστεύ­ουν ότι η εκπαί­δευση είναι ότι πολυ­τι­μό­τερο εφόδιο έχουν να δώσουν στη νέα γενιά, θέλουν οι καλύ­τε­ροι να εκπαι­δεύ­ουν τα παιδιά τους, όλα τα παιδιά, ανε­ξαι­ρέ­τως ικα­νο­τή­των ή έλλει­ψης αυτών,  να τελειώ­σουν την βασική τους εκπαί­δευσή στο σχολείο χωρίς να υπάρχει εκπαί­δευση δια­φο­ρε­τι­κών ταχυ­τή­των.

Στην τάξη, τα παιδιά μπορούν να κάνουν πλάκα, να χαχα­νί­ζουν ή να ονει­ρο­πο­λούν. Το σύνθημα των δασκά­λων τους είναι «Ας αφή­σουμε τα παιδιά να είναι παιδιά». Και πεποί­θησή τους, ότι ο καλύ­τε­ρος τρόπος να μαθαί­νουν τα παιδιά είναι μέσα από το παι­χνίδι. Ενώ σε πολλές χώρες τα σχολεία μειώ­νουν τα δια­λείμ­ματα, τα παιδιά στη Φιν­λαν­δία κάνουν υπο­χρε­ω­τικά ένα 15λεπτο διά­λειμμα σε εξω­τε­ρικό χώρο κάθε ώρα.

Το περι­βάλ­λον στην τάξη είναι ζεστό, ασφαλές, υπο­στη­ρι­κτικό προς τον μαθητή και γεμάτο σεβασμό. Κανείς δεν τους ζητά να στοι­χί­ζο­νται πριν μπουν στην τάξη ή να κάθο­νται με όρθια την πλάτη. Αν ο καιρός είναι καλός, το μάθημα μπορεί να γίνει και σε εξω­τε­ρικό χώρο ή σε ειδικά παγκά­κια που είναι τοπο­θε­τη­μένα σε αμφι­θε­α­τρικό σχήμα.

Παράλ­ληλα, οι καθη­γη­τές στη Φιν­λαν­δία δαπα­νούν λιγό­τε­ρες ώρες στο σχολείο κάθε μέρα και ξοδεύ­ουν λιγό­τερο χρόνο στις τάξεις. Με αυτόν τον τρόπο χρη­σι­μο­ποιούν τον επι­πλέον χρόνο για να δημιουρ­γή­σουν προ­γράμ­ματα σπουδών και να αξιο­λο­γή­σουν τους μαθητές τους.

Αξίζει να σημειω­θεί, ότι τα παιδιά περνούν πολύ περισ­σό­τερο χρόνο παί­ζο­ντας έξω, ακόμα και τον χειμώνα.  Ο καθαρός αέρας, η φύση και η τακτική σωμα­τική δρα­στη­ριό­τητα θεω­ρού­νται συστα­τικά στοι­χεία της μάθησης. Σύμφωνα με ένα φιν­λαν­δικό ρητό, «Δεν υπάρχει κακός καιρός. Μόνο ακα­τάλ­ληλα ρούχα».

Η εργασία για το σπίτι είναι ελά­χι­στη, ενώ η υπο­χρε­ω­τική εκπαί­δευση ξεκι­νάει από την ηλικία των επτά ετών. “Δεν έχουμε καμία βιασύνη. Τα παιδιά μαθαί­νουν καλύ­τερα όταν είναι έτοιμα. Γιατί να τα πιέ­σουμε;”, ανέφερε ο Kari Louhivuori, ένας βετε­ρά­νος δάσκα­λος που έχει ασχο­λη­θεί με τις αλλαγές του συστή­μα­τος στην Φιν­λαν­δία.

Και οι πρω­το­πο­ρίες δεν στα­μα­τούν εδώ. Οι μαθητές εκεί δεν αντι­με­τω­πί­ζο­νται σαν ένα «κοπάδι» που οφείλει να στέ­κε­ται παθη­τικά απέ­να­ντι από τον δάσκαλο και να ακούει την παρά­δοση ή να περι­μέ­νει πότε θα κληθούν να απα­ντή­σουν σε ερω­τή­σεις. Αντί­θετα, το μάθημα γίνεται σε μια λογική αλλη­λε­πί­δρα­σης, με τους μαθητές να δου­λεύ­ουν σε μικρές ομάδες για να λύσουν προ­βλή­ματα αλλά και να ανα­πτύ­ξουν τις επι­κοι­νω­νια­κές δεξιό­τη­τές τους.

Είναι σχεδόν ανή­κου­στο να εμφα­νι­στεί στο σχολείο ένα παιδί πει­να­σμένο ή άστεγο. Η Φιν­λαν­δία παρέχει τρία χρόνια άδεια μητρό­τη­τας και επι­δο­τού­μενη ημε­ρή­σια φρο­ντίδα για όλα τα παιδιά προ­σχο­λι­κής ηλικίας. Επι­πλέον, χορηγεί στους γονείς περίπου 150 ευρώ το μήνα για κάθε παιδί, μέχρι το 17έτος της ηλικίας τους.

Επίσης τα σχολεία παρέ­χουν φαγητό, ιατρική περί­θαλψη, συμ­βου­λευ­τική και υπη­ρε­σία ταξί, αν χρεια­στεί. Η υγειο­νο­μική περί­θαλψη και το φαγητό είναι δωρεάν. Το μενού ανα­κοι­νώ­νε­ται στην ιστο­σε­λίδα του σχο­λείου ένα μήνα πριν, ώστε οι μαθητές να μπορούν να βάλουν στην κάρτα τους αυτά που τους αρέσουν και θέλουν να φάνε.

Ένας ακόμα πολύ βασικός στόχος του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος είναι να βοη­θή­σει τους μαθητές που έχουν μαθη­σια­κές δυσκο­λίες και προ­βλή­ματα συμπε­ρι­φο­ράς, σε συνερ­γα­σία με παι­δα­γω­γούς ειδικής εκπαί­δευ­σης. Παράλ­ληλα, υπάρχει μια  ειδική «τάξη προ­ε­τοι­μα­σίας», που έχει σχε­δια­στεί για παιδιά που δε γνω­ρί­ζουν την φιν­λαν­δική γλώσσα, καθώς υπάρ­χουν αρκετοί μετα­νά­στες σε πολλές πόλεις της Φιν­λαν­δίας.

Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι επίσης, ότι πολλές φορές οι δάσκα­λοι μπορούν να έχουν τα ίδια παιδιά για πολλά συνε­χό­μενα χρόνια, καθώς πιστεύ­ε­ται ότι λει­τουρ­γεί καλύ­τερα ένα σύστημα όπου γνω­ρί­ζεις καλά τους μαθητές και δημιουρ­γού­νται ισχυρές βάσεις με τα παιδιά. Στην πρώτη τάξη τα παιδιά διδά­σκο­νται γλώσσα, μαθη­μα­τικά, φυσική, μουσική, φυσική αγωγή και χει­ρο­τε­χνίες. Στην τρίτη τάξη ξεκι­νούν τα αγγλικά και στην πέμπτη βιο­λο­γία, γεω­γρα­φία, ιστορία, φυσική και χημεία.

Τον Αύγου­στο του 2016, έγινε υπο­χρε­ω­τικό για κάθε σχολείο της Φιν­λαν­δίας να ανα­ζη­τή­σει πιο συνερ­γα­τι­κούς τρόπους διδα­σκα­λίας, επι­τρέ­πο­ντας στους μαθητές να επι­λέ­γουν ένα θέμα που τους αφορά και τους ενδια­φέ­ρει και να βασί­ζουν τα μαθή­ματα γύρω από αυτό. Η και­νο­τόμα χρήση της τεχνο­λο­γίας και δια­φό­ρων πηγών εκτός σχο­λείου, όπως ειδικών σε διάφορα θέματα ή μου­σείων, βρί­σκε­ται στον πυρήνα αυτής της αντί­λη­ψης.

Ωστόσο, τα σχολεία της Φιν­λαν­δίας δεν ήταν πάντα έτσι. Μέχρι τα τέλη της δεκα­ε­τίας του 1960, τα περισ­σό­τερα παιδιά έφευγαν από το δημόσιο σχολείο μετά από έξι χρόνια και μόνο οι προ­νο­μιού­χοι ή οι τυχεροί είχαν πρό­σβαση σε μια ποιο­τική εκπαί­δευση.

Το τοπίο άλλαξε το 1963, όταν το φιν­λαν­δικό κοι­νο­βού­λιο πήρε την τολμηρή απόφαση να επι­λέ­ξει τη δημόσια εκπαί­δευση ως την καλύ­τερη ευκαι­ρία για οικο­νο­μική ανά­καμψη. Μετά από τόσα χρόνια εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν νέες προ­κλή­σεις και οι Φιν­λαν­δοί συνε­χί­ζουν να είναι ανοι­χτοί σε νέες αλλαγές που θα φέρουν περαι­τέρω βελ­τιώ­σεις στο σύστημα.

tvxs.gr