Γιατί η Φινλανδία έχει το καλύτερο εκπαιδευτικό σύστημα στον κόσμο;

Για χρό­νια, η Φιν­λαν­δία απο­τε­λεί πρό­τυ­πο επι­τυ­χη­μέ­νου εκ­παι­δευ­τι­κού συ­στή­μα­τος, με τους μα­θη­τές της να δια­πρέ­πουν στους διε­θνείς δια­γω­νι­σμούς.  Μά­λι­στα, ξε­χω­ρί­ζει ως μια από τις χώρες που πα­ρα­δο­σια­κά φι­γου­ρά­ρουν στις κο­ρυ­φαί­ες θέ­σεις της πα­γκό­σμιας κα­τά­τα­ξης του ΟΟΣΑ με τους κα­λύ­τε­ρους 15χρο­νους μα­θη­τές της υφη­λί­ου. Γι’ αυτό και  πο­λι­τι­κοί και εκ­παι­δευ­τι­κοί εμπει­ρο­γνώ­μο­νες από όλο τον κόσμο διε­νερ­γούν συ­νέ­χεια έρευ­νες  στη σκαν­δι­να­βι­κή χώρα με την ελ­πί­δα  να εντο­πί­σουν το μυ­στι­κό της επι­τυ­χί­ας της.

Παρά την επι­τυ­χία της, η Φιν­λαν­δία δε δεί­χνει να έχει εφη­συ­χά­σει και ψά­χνει συ­νε­χώς νέα μο­ντέ­λα εκ­παί­δευ­σης, προ­κει­μέ­νου να υπάρ­χει μια συ­νε­χής εξέ­λι­ξη και πρό­ο­δος. Οι εκ­παι­δευ­τι­κοί είναι πρό­θυ­μοι να κά­νουν ότι είναι απα­ραί­τη­το για να πε­τύ­χουν τους στό­χους τους και είναι ανοι­χτοί πάντα σε νέα ρι­ζο­σπα­στι­κά προ­γράμ­μα­τα.

Ση­μα­ντι­κό ρόλο σε αυτήν την επι­τυ­χία παί­ζει και το γε­γο­νός ότι σχε­δόν όλοι οι εκ­παι­δευ­τι­κοί είναι από­φοι­τοι του κα­λύ­τε­ρου 10% των τά­ξε­ων τους. Στην Φιν­λαν­δία με άλλα λόγια οι κα­λύ­τε­ροι μα­θη­τές δεν γί­νο­νται μόνο για­τροί ή νο­μι­κοί αλλά και δά­σκα­λοι και απο­λαμ­βά­νουν με­γα­λύ­τε­ρου σε­βα­σμού και εκτί­μη­σης από ότι οι για­τροί ή οι επι­χει­ρη­μα­τί­ες. Επί­σης πε­ρί­που το 70% των κα­θη­γη­τών που ερ­γά­ζο­νται στα γυ­μνά­σια και τα λύ­κεια του Ελ­σίν­κι έχουν ήδη λάβει σχε­τι­κή εκ­παί­δευ­ση για να μπο­ρούν να αντα­πο­κρι­θούν στις ανά­γκες του ανα­νε­ω­μέ­νου προ­γράμ­μα­τος, ενώ υπάρ­χουν και οι­κο­νο­μι­κά οφέλη (υπό μορφή μπό­νους ή αυ­ξή­σε­ων στον μισθό) για όσους εκ­παι­δευ­τι­κούς δεί­χνουν με­γα­λύ­τε­ρη προ­θυ­μία να υιο­θε­τή­σουν τη νέα προ­σέγ­γι­ση. Πα­ράλ­λη­λα τα σχο­λεία είναι αρ­κε­τά μικρά ώστε οι δά­σκα­λοι να γνω­ρί­ζουν κάθε μα­θη­τή. Εάν απο­τύ­χει μια μέ­θο­δος, οι εκ­παι­δευ­τι­κοί συμ­βου­λεύ­ο­νται τους συ­να­δέλ­φους να δο­κι­μά­σουν κάτι άλλο.

Ο με­τα­σχη­μα­τι­σμός του εκ­παι­δευ­τι­κού συ­στή­μα­τος των Φιν­λαν­δών άρ­χι­σε πριν από πε­ρί­που 40 χρό­νια ως το βα­σι­κό σχέ­διο οι­κο­νο­μι­κής ανά­καμ­ψης της χώρας. Οι εκ­παι­δευ­τι­κοί δεν γνώ­ρι­ζαν ότι το μο­ντέ­λο αυτό ήταν τόσο πε­τυ­χη­μέ­νο μέχρι το 2000, όταν πα­ρου­σιά­στη­καν τα πρώτα απο­τε­λέ­σμα­τα από το Πρό­γραμ­μα Διε­θνούς Αξιο­λό­γη­σης Φοι­τη­τών (PISA), που έδει­ξαν ότι νέοι από την Φιν­λαν­δία  ήταν οι κα­λύ­τε­ροι στην ανά­γνω­ση στον κόσμο. Τρία χρό­νια αρ­γό­τε­ρα τα απο­τε­λέ­σμα­τα τους έφε­ραν στην κο­ρυ­φή και στα μα­θη­μα­τι­κά. Μέχρι το 2009, η Φιν­λαν­δία είχε κα­τα­κτή­σει και άλλες πρω­τιές στην στη γλώσ­σα και τις επι­στή­μες.

Τι συμ­βαί­νει στο εκ­παι­δευ­τι­κό σύ­στη­μα της Φιν­λαν­δί­ας;

Το εκ­παι­δευ­τι­κό σύ­στη­μα της Φιν­λαν­δί­ας είναι ομο­λο­γου­μέ­νως αρ­κε­τά δια­φο­ρε­τι­κό από οποιο­δή­πο­τε άλλο στον κόσμο. Δεν υπάρ­χουν δια­γω­νί­σμα­τα και εξε­τά­σεις, εκτός από μία εξέ­τα­ση στην τε­λευ­ταία τάξη του λυ­κεί­ου.

Δεν υπάρ­χουν βαθ­μο­λο­γί­ες, συ­γκρί­σεις ή αντα­γω­νι­σμός με­τα­ξύ μα­θη­τών και των σχο­λεί­ων. Ει­δι­κό­τε­ρα, το βαθ­μο­λο­γι­κό σύ­στη­μα στη Φιν­λαν­δία έχει 10 βαθ­μούς. Ωστό­σο, δεν υπάρ­χουν βαθ­μοί στα σχο­λεία μέχρι την τρίτη δη­μο­τι­κού. Από την τρίτη δη­μο­τι­κού μέχρι την πρώτη γυ­μνα­σί­ου, οι βαθ­μοί είναι προ­φο­ρι­κοί και ξε­κι­νούν από το «μπο­ρείς και κα­λύ­τε­ρα» μέχρι το «τέ­λεια». Μόνο οι μα­θη­τές γνω­ρί­ζουν τους βαθ­μούς τους. Οι βαθ­μοί χρη­σι­μο­ποιού­νται για να πα­ρα­κι­νή­σουν τα παι­διά να μα­θαί­νουν κα­λύ­τε­ρα.

Ση­μειώ­νε­ται, ότι τα σχο­λεία της Φιν­λαν­δί­ας, χρη­μα­το­δο­τού­νται από το δη­μό­σιο και η εκ­παί­δευ­ση είναι δω­ρε­άν για όλους. Οι άν­θρω­ποι των κρα­τι­κών υπη­ρε­σιών που “τρέ­χουν” τα προ­γράμ­μα­τα και ασχο­λού­νται με τις χρη­μα­το­δο­τή­σεις, δεν είναι πο­λι­τι­κοί, αλλά εκ­παι­δευ­τι­κοί και κάθε σχο­λείο έχει κοι­νούς στό­χους. Αυτό έχει ως απο­τέ­λε­σμα, τα παι­διά να έχουν την ίδια ποιο­τι­κή εκ­παί­δευ­ση ανε­ξάρ­τη­τα από το αν ζουν σε ένα μικρό χωριό ή σε μία με­γα­λού­πο­λη.  Στη Φιν­λαν­δία όλοι πη­γαί­νουν στο κο­ντι­νό­τε­ρο σχο­λείο, γιατί είναι εξί­σου καλά και δεν υπάρ­χουν «σχο­λεία ελίτ». Όπου και αν ζει ένα παιδί, έχει πρό­σβα­ση σε ένα καλό σχο­λείο, με έμπει­ρους κα­θη­γη­τές.

Επί­σης, οι δια­φο­ρές με­τα­ξύ των ασθε­νέ­στε­ρων και των πιο δυ­να­τών μα­θη­τών είναι οι μι­κρό­τε­ρες στον κόσμο, σύμ­φω­να με την πρό­σφα­τη έρευ­να του Ορ­γα­νι­σμού Οι­κο­νο­μι­κής Συ­νερ­γα­σί­ας και Ανά­πτυ­ξης (ΟΟΣΑ). Για όλες τις κυ­βερ­νή­σεις, τόσο τις αρι­στε­ρές, όσο και τις δε­ξιές, η ισό­τη­τα είναι η πιο ση­μα­ντι­κή λέξη στη φιν­λαν­δι­κή εκ­παί­δευ­ση.

Βα­σι­κός στό­χος του εκ­παι­δευ­τι­κού συ­στή­μα­τος είναι να προ­ε­τοι­μά­σει τα παι­διά για τη ζωή.  Οι Φιν­λαν­δοί επέν­δυ­σαν στην εκ­παί­δευ­ση, όχι μόνο σε υλικά και σε χρήμα, αλλά σε φι­λο­σο­φία και στάση ζωής. Πι­στεύ­ουν ότι η εκ­παί­δευ­ση είναι ότι πο­λυ­τι­μό­τε­ρο εφό­διο έχουν να δώ­σουν στη νέα γενιά, θέ­λουν οι κα­λύ­τε­ροι να εκ­παι­δεύ­ουν τα παι­διά τους, όλα τα παι­διά, ανε­ξαι­ρέ­τως ικα­νο­τή­των ή έλ­λει­ψης αυτών,  να τε­λειώ­σουν την βα­σι­κή τους εκ­παί­δευ­σή στο σχο­λείο χωρίς να υπάρ­χει εκ­παί­δευ­ση δια­φο­ρε­τι­κών τα­χυ­τή­των.

Στην τάξη, τα παι­διά μπο­ρούν να κά­νουν πλάκα, να χα­χα­νί­ζουν ή να ονει­ρο­πο­λούν. Το σύν­θη­μα των δα­σκά­λων τους είναι «Ας αφή­σου­με τα παι­διά να είναι παι­διά». Και πε­ποί­θη­σή τους, ότι ο κα­λύ­τε­ρος τρό­πος να μα­θαί­νουν τα παι­διά είναι μέσα από το παι­χνί­δι. Ενώ σε πολ­λές χώρες τα σχο­λεία μειώ­νουν τα δια­λείμ­μα­τα, τα παι­διά στη Φιν­λαν­δία κά­νουν υπο­χρε­ω­τι­κά ένα 15λεπτο διά­λειμ­μα σε εξω­τε­ρι­κό χώρο κάθε ώρα.

Το πε­ρι­βάλ­λον στην τάξη είναι ζεστό, ασφα­λές, υπο­στη­ρι­κτι­κό προς τον μα­θη­τή και γε­μά­το σε­βα­σμό. Κα­νείς δεν τους ζητά να στοι­χί­ζο­νται πριν μπουν στην τάξη ή να κά­θο­νται με όρθια την πλάτη. Αν ο και­ρός είναι καλός, το μά­θη­μα μπο­ρεί να γίνει και σε εξω­τε­ρι­κό χώρο ή σε ει­δι­κά πα­γκά­κια που είναι το­πο­θε­τη­μέ­να σε αμ­φι­θε­α­τρι­κό σχήμα.

Πα­ράλ­λη­λα, οι κα­θη­γη­τές στη Φιν­λαν­δία δα­πα­νούν λι­γό­τε­ρες ώρες στο σχο­λείο κάθε μέρα και ξο­δεύ­ουν λι­γό­τε­ρο χρόνο στις τά­ξεις. Με αυτόν τον τρόπο χρη­σι­μο­ποιούν τον επι­πλέ­ον χρόνο για να δη­μιουρ­γή­σουν προ­γράμ­μα­τα σπου­δών και να αξιο­λο­γή­σουν τους μα­θη­τές τους.

Αξί­ζει να ση­μειω­θεί, ότι τα παι­διά περ­νούν πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο χρόνο παί­ζο­ντας έξω, ακόμα και τον χει­μώ­να.  Ο κα­θα­ρός αέρας, η φύση και η τα­κτι­κή σω­μα­τι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα θε­ω­ρού­νται συ­στα­τι­κά στοι­χεία της μά­θη­σης. Σύμ­φω­να με ένα φιν­λαν­δι­κό ρητό, «Δεν υπάρ­χει κακός και­ρός. Μόνο ακα­τάλ­λη­λα ρούχα».

Η ερ­γα­σία για το σπίτι είναι ελά­χι­στη, ενώ η υπο­χρε­ω­τι­κή εκ­παί­δευ­ση ξε­κι­νά­ει από την ηλι­κία των επτά ετών. “Δεν έχου­με καμία βια­σύ­νη. Τα παι­διά μα­θαί­νουν κα­λύ­τε­ρα όταν είναι έτοι­μα. Γιατί να τα πιέ­σου­με;”, ανέ­φε­ρε ο Kari Louhivuori, ένας βε­τε­ρά­νος δά­σκα­λος που έχει ασχο­λη­θεί με τις αλ­λα­γές του συ­στή­μα­τος στην Φιν­λαν­δία.

Και οι πρω­το­πο­ρί­ες δεν στα­μα­τούν εδώ. Οι μα­θη­τές εκεί δεν αντι­με­τω­πί­ζο­νται σαν ένα «κο­πά­δι» που οφεί­λει να στέ­κε­ται πα­θη­τι­κά απέ­να­ντι από τον δά­σκα­λο και να ακού­ει την πα­ρά­δο­ση ή να πε­ρι­μέ­νει πότε θα κλη­θούν να απα­ντή­σουν σε ερω­τή­σεις. Αντί­θε­τα, το μά­θη­μα γί­νε­ται σε μια λο­γι­κή αλ­λη­λε­πί­δρα­σης, με τους μα­θη­τές να δου­λεύ­ουν σε μι­κρές ομά­δες για να λύ­σουν προ­βλή­μα­τα αλλά και να ανα­πτύ­ξουν τις επι­κοι­νω­νια­κές δε­ξιό­τη­τές τους.

Είναι σχε­δόν ανή­κου­στο να εμ­φα­νι­στεί στο σχο­λείο ένα παιδί πει­να­σμέ­νο ή άστε­γο. Η Φιν­λαν­δία πα­ρέ­χει τρία χρό­νια άδεια μη­τρό­τη­τας και επι­δο­τού­με­νη ημε­ρή­σια φρο­ντί­δα για όλα τα παι­διά προ­σχο­λι­κής ηλι­κί­ας. Επι­πλέ­ον, χο­ρη­γεί στους γο­νείς πε­ρί­που 150 ευρώ το μήνα για κάθε παιδί, μέχρι το 17έτος της ηλι­κί­ας τους.

Επί­σης τα σχο­λεία πα­ρέ­χουν φα­γη­τό, ια­τρι­κή πε­ρί­θαλ­ψη, συμ­βου­λευ­τι­κή και υπη­ρε­σία ταξί, αν χρεια­στεί. Η υγειο­νο­μι­κή πε­ρί­θαλ­ψη και το φα­γη­τό είναι δω­ρε­άν. Το μενού ανα­κοι­νώ­νε­ται στην ιστο­σε­λί­δα του σχο­λεί­ου ένα μήνα πριν, ώστε οι μα­θη­τές να μπο­ρούν να βά­λουν στην κάρτα τους αυτά που τους αρέ­σουν και θέ­λουν να φάνε.

Ένας ακόμα πολύ βα­σι­κός στό­χος του εκ­παι­δευ­τι­κού συ­στή­μα­τος είναι να βοη­θή­σει τους μα­θη­τές που έχουν μα­θη­σια­κές δυ­σκο­λί­ες και προ­βλή­μα­τα συ­μπε­ρι­φο­ράς, σε συ­νερ­γα­σία με παι­δα­γω­γούς ει­δι­κής εκ­παί­δευ­σης. Πα­ράλ­λη­λα, υπάρ­χει μια  ει­δι­κή «τάξη προ­ε­τοι­μα­σί­ας», που έχει σχε­δια­στεί για παι­διά που δε γνω­ρί­ζουν την φιν­λαν­δι­κή γλώσ­σα, καθώς υπάρ­χουν αρ­κε­τοί με­τα­νά­στες σε πολ­λές πό­λεις της Φιν­λαν­δί­ας.

Αξιο­ση­μεί­ω­το είναι επί­σης, ότι πολ­λές φορές οι δά­σκα­λοι μπο­ρούν να έχουν τα ίδια παι­διά για πολλά συ­νε­χό­με­να χρό­νια, καθώς πι­στεύ­ε­ται ότι λει­τουρ­γεί κα­λύ­τε­ρα ένα σύ­στη­μα όπου γνω­ρί­ζεις καλά τους μα­θη­τές και δη­μιουρ­γού­νται ισχυ­ρές βά­σεις με τα παι­διά. Στην πρώτη τάξη τα παι­διά δι­δά­σκο­νται γλώσ­σα, μα­θη­μα­τι­κά, φυ­σι­κή, μου­σι­κή, φυ­σι­κή αγωγή και χει­ρο­τε­χνί­ες. Στην τρίτη τάξη ξε­κι­νούν τα αγ­γλι­κά και στην πέμ­πτη βιο­λο­γία, γε­ω­γρα­φία, ιστο­ρία, φυ­σι­κή και χη­μεία.

Τον Αύ­γου­στο του 2016, έγινε υπο­χρε­ω­τι­κό για κάθε σχο­λείο της Φιν­λαν­δί­ας να ανα­ζη­τή­σει πιο συ­νερ­γα­τι­κούς τρό­πους δι­δα­σκα­λί­ας, επι­τρέ­πο­ντας στους μα­θη­τές να επι­λέ­γουν ένα θέμα που τους αφορά και τους εν­δια­φέ­ρει και να βα­σί­ζουν τα μα­θή­μα­τα γύρω από αυτό. Η και­νο­τό­μα χρήση της τε­χνο­λο­γί­ας και δια­φό­ρων πηγών εκτός σχο­λεί­ου, όπως ει­δι­κών σε διά­φο­ρα θέ­μα­τα ή μου­σεί­ων, βρί­σκε­ται στον πυ­ρή­να αυτής της αντί­λη­ψης.

Ωστό­σο, τα σχο­λεία της Φιν­λαν­δί­ας δεν ήταν πάντα έτσι. Μέχρι τα τέλη της δε­κα­ε­τί­ας του 1960, τα πε­ρισ­σό­τε­ρα παι­διά έφευ­γαν από το δη­μό­σιο σχο­λείο μετά από έξι χρό­νια και μόνο οι προ­νο­μιού­χοι ή οι τυ­χε­ροί είχαν πρό­σβα­ση σε μια ποιο­τι­κή εκ­παί­δευ­ση.

Το τοπίο άλ­λα­ξε το 1963, όταν το φιν­λαν­δι­κό κοι­νο­βού­λιο πήρε την τολ­μη­ρή από­φα­ση να επι­λέ­ξει τη δη­μό­σια εκ­παί­δευ­ση ως την κα­λύ­τε­ρη ευ­και­ρία για οι­κο­νο­μι­κή ανά­καμ­ψη. Μετά από τόσα χρό­νια εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν νέες προ­κλή­σεις και οι Φιν­λαν­δοί συ­νε­χί­ζουν να είναι ανοι­χτοί σε νέες αλ­λα­γές που θα φέ­ρουν πε­ραι­τέ­ρω βελ­τιώ­σεις στο σύ­στη­μα.

tvxs.gr