Η Τουρκία δεν μπλοφάρει, προετοιμάζεται για σύγκρουση

Τα πάντα δεί­χνουν ότι έχουμε μπροστά μας μια ηθε­λη­μένη και πλήρως σχε­δια­σμένη από την Τουρκία πρό­κληση ένοπλης σύγκρου­σης, τονίζει ο πρώην υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Γιάννης Βαλη­νά­κης, απα­ριθ­μώ­ντας οκτώ λόγους για τους οποίους ο Ερντο­γάν δεν μπλο­φά­ρει, παρά σχε­διά­ζει μεθο­δικά και προ­ε­τοι­μά­ζει το έδαφος. To αφήγημα ότι «κιν­δυ­νεύει η ασφά­λεια της Τουρ­κίας», η πρω­το­φα­νής προ­πα­γάνδα από τα τουρ­κικά μέσα ενη­μέ­ρω­σης, η αίσθηση της Άγκυρας ότι τώρα είναι ευκαι­ρία να εκμε­ταλ­λευ­θεί το «παρά­θυρο τρω­τό­τη­τας» της Ελλάδας, αλλά και τα τουρ­κικά συμπε­ρά­σματα από τον πόλεμο στην Ουκρα­νία, μερικά μόνο από αυτά. Η πολύ κρίσιμη συγκυ­ρία, σύμφωνα με τον κ. Βαλη­νάκη, δικαιο­λο­γεί από την ελλη­νική πλευρά κινή­σεις που άλλοτε θα ήταν ριψο­κίν­δυ­νες, όπως έξυπνα βέτο, μπλο­κά­ρο­ντας κοι­νο­τι­κές πολι­τι­κές ενί­σχυ­σης της Άγκυρας, ώστε να βγουν εταίροι και σύμ­μα­χοι από τη βολική τους ακι­νη­σία.

Συνέ­ντευξη στον Γιώργο Φιντι­κάκη

Το τουρ­κικό πολι­τικό σύστημα, και τα τουρ­κικά ΜΜΕ καλ­λιερ­γούν για πρώτη φορά τόσο συστη­μα­τικά ένα κλίμα που οδηγεί με μαθη­μα­τική ακρί­βεια σε σύγκρουση. Που θέλει να μας πάει η Τουρκία;

Η Τουρκία σε κάθε κρίση προ­σπα­θεί να μας εγκλω­βί­σει στο εξής δίλημμα: ή να απα­ντή­σουμε στην πρό­κλησή της κλι­μα­κώ­νο­ντας (και τότε να μας καταγ­γεί­λει ως επι­τι­θέ­με­νους και να «αμυνθεί» στρα­τιω­τικά), ή ανα­γκα­στικά να απο­δε­χθούμε (με διάφορα προ­σχή­ματα) το τετε­λε­σμένο που δημιούρ­γησε επί του πεδίου.

Δυστυ­χώς στις περισ­σό­τε­ρες ανα­με­τρή­σεις η Ελλάδα περιο­ρί­στηκε στην επι­δί­ωξη μιας τελικά άσφαι­ρης διε­θνούς κατα­δί­κης της Τουρ­κίας κι έτσι τα μικρά ή μεγα­λύ­τερα τετε­λε­σμένα σε βάρος Ελλάδας και Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας κατα­γρά­φη­καν επί του πεδίου ανα­πά­ντητα. Συσ­σω­ρεύ­θη­καν μάλιστα δια­χρο­νικά χωρίς να επι­βλη­θούν ποτέ ουσια­στι­κές κυρώ­σεις ενα­ντίον του ταραξία.

Τα μηνύ­ματα που έλαβε έτσι η Άγκυρα φαί­νε­ται ότι ήταν δυστυ­χώς ενθαρ­ρυ­ντικά για περαι­τέρω διεύ­ρυνση των προ­κλή­σεών της. Τα μικρά μάλιστα βήματα που «έξυπνα» επέλεγε κάθε φορά απο­δεί­χθη­καν πολύ απο­τε­λε­σμα­τικά: 40 χρόνια μετά την υπο­γραφή της Συν­θή­κης για το Δίκαιο της Θάλασ­σας η 11η στον κόσμο χώρα σε μήκος ακτο­γραμ­μών δεν υιο­θέ­τησε ακόμη (όπου ενε­πλάκη η Άγκυρα) καμία θαλάσ­σια ζώνη -με εξαί­ρεση την τμη­μα­τική οριο­θέ­τηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο που κι αυτή αμφι­σβη­τή­θηκε ατι­μω­ρητί επί του πεδίου από τον τουρ­κικό στόλο.

Εχετε δια­τυ­πώ­σει την άποψη ότι δεν απο­κλεί­ε­ται τελικά να δούμε μια προ­κλη­τική ενέρ­γεια, πιο σοβαρή κι από θερμό «επει­σό­διο» ή «ατύχημα». Τι εννο­είτε;

Ο όρος «επει­σό­διο» είναι ένας ελλη­νι­κός ευφη­μι­σμός που παρα­πέ­μπει στην μύχια ελπίδα -φρούδα φοβάμαι- ότι ο Ερντο­γάν θα πιεστεί από τις ΗΠΑ να δια­κό­ψει γρήγορα τις όποιες εχθρο­πρα­ξίες που έτσι θα διαρ­κέ­σουν μόνο 2-3 μέρες. Μπορώ όμως εύκολα να τον φαντα­στώ να μην σηκώνει καν το τηλέ­φωνο του προ­έ­δρου Μπάι­ντεν ή οποιου­δή­ποτε τρίτου και να επι­μέ­νει εμμο­νικά μέχρι τέλους σε ό,τι επι­χει­ρή­σει ενα­ντίον του Ελλη­νι­σμού.

Κερ­δί­ζει άλλωστε εσω­τε­ρικά από μια τέτοια στάση. Τα «ατυ­χή­ματα», δηλ. συγκρού­σεις από κακό υπο­λο­γι­σμό για το τι σχε­διά­ζει ο αντί­πα­λος, πάντα μπορούν βέβαια να συμβούν. Εδώ όμως έχουμε κατα­φα­νώς πλέον από την Άγκυρα μια ηθε­λη­μένη και πλήρως σχε­δια­σμένη πρό­κληση ένοπλης σύγκρου­σης. Γι αυτό, πράγ­ματι, εδώ και καιρό υπο­στη­ρίζω ότι είναι επι­κίν­δυνο να θεω­ρούμε αδια­νό­ητη μια τουρ­κική επίθεση κατά της χώρας μας.

Πού στη­ρί­ζετε αυτή την εκτί­μηση;

Βλέπω δυστυ­χώς παρόντα όλα τα συστα­τικά για ένα τέτοιο σενάριο:

α) το παρα­λη­ρη­μα­τικό τουρ­κικό «αφήγημα δικαιο­λό­γη­σης» (η Ελλάδα «επι­τί­θε­ται» ως «πιόνι» των ΗΠΑ και άλλων δυτικών κατά της Τουρ­κίας που «οφείλει να αμυνθεί»),

β) μια αφιο­νι­σμένη κοινή γνώμη που πιστεύει σε ασυ­νάρ­τη­τες «ιστο­ρι­κές αδικίες» που της επι­βλή­θη­καν έξωθεν ως προς τα σύνορά της,

γ) η αίσθηση της Άγκυρας για στρα­τη­γική υπεροχή της και ύπαρξη, τώρα , «παρά­θυ­ρου τρω­τό­τη­τας» της Ελλάδας (γιατί αργό­τερα οι Ένοπλες Δυνά­μεις μας θα ενι­σχυ­θούν με σύγ­χρονα οπλικά συστή­ματα),

δ) η αδυ­να­μία του Ερντο­γάν να ανα­τά­ξει την οικο­νο­μία της χώρας του (και άρα η ανάγκη να εκτρέ­ψει την προσοχή σε άλλες «επι­τυ­χίες»),

ε) τα τουρ­κικά συμπε­ρά­σματα από τον πόλεμο στην Ουκρα­νία: σύμφωνα με αυτά τελικά ο εισβο­λέας, παρά το υψηλό κόστος, θα έχει πιθα­νό­τατα «δικαιω­θεί/νικήσει»(έστω πύρρεια) κατα­λαμ­βά­νο­ντας περί την τρι­πλά­σια έκταση από την προη­γού­μενη εισβολή του,

στ) η επι­κίν­δυνα εδραιω­μένη εκτί­μηση της Άγκυρας ότι η Ελλάδα «δεν πρό­κει­ται να πολε­μή­σει, εκλι­πα­ρώ­ντας» κάθε φορά για μεσο­λα­βή­σεις και στήριξη τρίτων,

ζ) ότι η Δύση (στην οποία «υπο­λο­γί­ζει» η χώρα μας για συν­δρομή) θα περιο­ρι­στεί σε λεκτι­κές κατα­δί­κες της τουρ­κι­κής επί­θε­σης γιατί δεν θα δια­κιν­δυ­νεύ­σει να χάσει την «κατά πολύ σημα­ντι­κό­τερη» Τουρκία.

Τέλος, πολύ σημα­ντικό, η) η διακαής επι­θυ­μία του Ερντο­γάν για «επι­και­ρο­ποί­ηση» και αλλαγή των συνόρων της Συν­θή­κης της Λωζάνης δεν μπορεί να επι­τευ­χθεί παρά με νικη­φόρο πόλεμο ενα­ντίον μας.

Γι αυτούς και αρκε­τούς ακόμη λόγους έχω εκτι­μή­σει εδώ και καιρό ότι η Τουρκία δεν μπλο­φά­ρει, σχε­διά­ζει μεθο­δικά και προ­ε­τοι­μά­ζει το έδαφος. Στρα­τιω­τικά θα λάβει βέβαια αν το απο­τολ­μή­σει την δέουσα απά­ντηση. Προ­τι­μό­τερη είναι όμως πάντα η απο­τροπή της με συγκρο­τη­μένο σχέδιο πολι­τι­κών και διπλω­μα­τι­κών κινή­σεων. Αλλά αν συνε­χί­σουμε να αερο­βα­τούμε ανέμελα με λαν­θα­σμένη ανά­γνωση του περι­βάλ­λο­ντός μας και με ιδέες της στιγμής -αμφιταλαντευόμενοι ανάμεσα σε αμή­χα­νες εκκλή­σεις για ψυχραι­μία και αυστη­ρές απειλές αντι­ποί­νων που στη συνέ­χεια εξαερώνονται- φέρ­νουμε δυστυ­χώς κοντύ­τερα τη στρα­τι­κο­ποί­ηση της ανα­μέ­τρη­σης που ενέχει και τους σοβα­ρό­τε­ρους κιν­δύ­νους.

Πλέον, η ελλη­νική κυβέρ­νηση διε­θνο­ποιεί συνεχώς την τουρ­κική προ­κλη­τι­κό­τητα. Τι άλλες ηχηρές διπλω­μα­τι­κές κινή­σεις θα μπο­ρούσε να κάνει;

Η διε­θνο­ποί­ηση πρέπει να συμ­βα­δί­ζει με εύστο­χες προ­ε­τοι­μα­σίες επί του πεδίου αλλά, κυρίως, με την επί­δειξη της δέουσας απο­φα­σι­στι­κό­τη­τας -κι όχι τη βολική αναβολή δια της αδράνειας- στα δύσκολα. Πρώτα-πρώτα θα έπρεπε να έχουμε κατα­λά­βει από καιρό ότι η ενη­μέ­ρωση των τρίτων δεν αρκεί. Δεν μας προ­βλη­μα­τί­ζει η αφωνία ή διγλωσ­σία τους κάθε φορά που ενη­με­ρώ­νο­νται;

Όταν φανερά πια (και μάλιστα παν­θο­μο­λο­γού­μενα από εταί­ρους και συμ­μά­χους) αντι­με­τω­πί­ζουμε αμφι­σβή­τηση της κυριαρ­χίας μας και απειλές πολέμου, ήρθε η στιγμή που το διεθνές περι­βάλ­λον δικαιο­λο­γεί κινή­σεις που άλλοτε ήταν ριψο­κίν­δυ­νες. Η ώρα είναι τώρα. Απαι­τεί­ται όμως «έξυπνη» απο­φα­σι­στι­κό­τητα βασι­σμένη σε ολο­κλη­ρω­μένο και πολύ­πλευρο σχέδιο. Πρό­χειρα αναφέρω κρί­σι­μες παρα­μέ­τρους ενός τέτοιου σχεδίου:

α) Τη στρα­τιω­τική μας ενί­σχυση τη χρεια­ζό­μα­στε τώρα με ό,τι υπάρχει δια­θέ­σιμο (με άμεση μετα­στάθ­μευση, παρα­χώ­ρηση/ δάνειο, λήζινγκ κρί­σι­μων συστη­μά­των, ενί­σχυση με σημα­ντικά για την απο­τροπή πυραυ­λικά συστή­ματα κλπ) κι όχι με τελειό­τερα μεν όπλα αλλά το 2028.

β) Με απλές ενη­με­ρώ­σεις συμ­μά­χων δεν θα πάμε πολύ μακρυά. Αν πραγ­μα­τικά επι­διώ­κουμε απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα πρέπει να πιέ­σουμε απο­φα­σι­στικά και άρα να «στρα­μπου­λή­ξουμε» διπλω­μα­τικά και κανένα χέρι όταν υπο­κρί­νο­νται ότι δεν κατα­λα­βαί­νουν. Εννοώ ότι πχ. αν δεν απει­λή­σουμε με ζυγι­σμένα βέτο όταν η Τουρκία ξεδιά­ντροπα ζητάει τα Δωδε­κά­νησα και όλο το Αν. Αιγαίο, τότε τι το χρεια­ζό­μα­στε και για πότε το φυλάμε;

γ) Τα βέτο μας πρέπει να είναι «έξυπνα» : όχι όπως κινού­μα­στε ζητώ­ντας στις Συνό­δους Κορυφής λεκτική κατα­δίκη της Τουρ­κίας -γιατί το αντί­στοιχο «βέτο» κάθε φιλό­τουρ­κου εταίρου ακυ­ρώ­νει τη δική μας επι­δί­ωξη απο­δυ­να­μώ­νο­ντας κάθε φορά το μήνυμα που θα έπρεπε να σταλεί. Αντί­θετα πρέπει να μπλο­κά­ρουμε κλι­μα­κωτά κάθε ενω­σιακό πρό­γραμμα πολι­τι­κής, οικο­νο­μι­κής ή άλλης ενί­σχυ­σης της Άγκυρας, όπως ενδει­κτικά την Τελω­νειακή Ένωση, τον ανα­βαθ­μι­σμένο πολι­τικό διάλογο ΕΕ-Τουρκίας.

δ) Στη Σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ η χώρα μας θα μπο­ρούσε εξάλλου να ζητήσει την υπο­γραφή ενός Πρό­σθε­του Πρω­το­κόλ­λου που θα ερμη­νεύει το ά. 5 του ΝΑΤΟ ότι καλύ­πτει και την απευ­κταία περί­πτωση επί­θε­σης κράτους-μέλους ενα­ντίον άλλου συμ­μά­χου -για να κατα­γρά­ψουμε έστω φίλους και «φίλους».

Τέλος, ε) σε διμερές επίπεδο κάθε «εταίρος» που ενι­σχύει την επι­θε­τι­κό­τητα του Ερντο­γάν θα πρέπει να υφί­στα­ται συνέ­πειες. Οι δυο προ­σε­χείς Σύνοδοι Κορυφής ΕΕ και ΝΑΤΟ πρέπει αυτή τη φορά να περι­λά­βουν πραγ­μα­τι­κές κυρώ­σεις κατά της Τουρ­κίας, όχι ευχο­λό­για και «θετικές ατζέ­ντες»… Ίσως δεν βρούμε καταλ­λη­λό­τερη στιγμή αν θέλουμε να προ­λά­βουμε τη βοή των γεγο­νό­των…

Η κυβέρ­νηση κάνει αυτό που πρέπει, δηλαδή ενι­σχύει την άμυνά της και τις διε­θνείς συμ­μα­χίες της. Θα έχει τους συμ­μά­χους αυτούς στο πλευρό της όταν θα τους χρεια­στεί;

Για να είμαστε ρεα­λι­στές, κανείς ξένος δεν θα μας βοη­θή­σει πραγ­μα­τικά αν δεν έχει κάτι να κερ­δί­σει ή να χάσει..Αυτό είναι και το κλειδί. Σημαί­νει πρα­κτικά ότι αντί για φιέστες για κάθε εξάρ­τημα που προ­στί­θε­ται στα Ραφάλ και τις Μπελαρά θα έπρεπε να είχαμε ήδη απο­κτή­σει σαφή εικόνα για τα όρια (και τους όρους) της ενδε­χό­με­νης συν­δρο­μής τους στα δύσκολα. Κατά συνέ­πεια θα είχαμε επε­ξερ­γα­στεί μαζί τους στο πλαίσιο μιας συνο­λι­κής εθνικής στρα­τη­γι­κής το τι ακριβώς θα προ­σφέ­ρει καθένας από αυτούς ρεα­λι­στικά την κρίσιμη ώρα μιας τουρ­κι­κής επί­θε­σης (ρόλος και συμβολή καθενός, συν­δρομή πχ. με μετα­στάθ­μευση αερο­σκα­φών, πολε­μι­κών πλοίων και task force αερο­πλα­νο­φό­ρου στο Αν.Αιγαίο κι όχι με παρο­δικό διάπλου του Ιονίου, με δια­θέ­σιμα οπλικά συστή­ματα και ανταλ­λα­κτικά , συλλογή πλη­ρο­φο­ριών κλπ. ).

Μήπως θα έπρεπε η κυβέρ­νηση να προ­ε­τοι­μά­σει και την ελλη­νική κοινή γνώμη για το χει­ρό­τερο δυνατό σενάριο;

Η απότομη αύξηση της ανη­συ­χίας οφεί­λε­ται ακριβώς στο ότι δεν υπήρξε η κατάλ­ληλη προ­ε­τοι­μα­σία : πρώτα της ίδιας της κυβέρ­νη­σης (και του πολι­τι­κού κόσμου) που ανα­λώ­νο­νται την ώρα του κιν­δύ­νου σε ανώ­φε­λες αντι­πα­ρα­θέ­σεις περί τις δια­δι­κα­σίες, αλλά και φυσικά της κοινής γνώμης. Έχοντας δια­βε­βαιώ­σει την τελευ­ταία για ισχυ­ρό­τατη απο­τροπή, υπερ­σύγ­χρο­νους εξο­πλι­σμούς μέχρι τα δόντια, «αυστηρά μηνύ­ματα» στον «απο­μο­νω­μένο» Ερντο­γάν (που όμως δεν φαί­νε­ται κάθι­δρως) και για «ακλό­νη­τες συμ­μα­χίες», εισπράτ­τε­ται τώρα ξαφνικά ως μπού­με­ρανγκ η ανη­συ­χία. Απαι­τεί­ται γι αυτό μια υπεύ­θυνη ακρο­βα­σία ανάμεσα στην ανάγκη πλήρους ενη­μέ­ρω­σης σε μια δημο­κρα­τική κοι­νω­νία αλλά και στην ιδιαί­τερη προσοχή να μην αυτο­κα­τα­στρα­φούν από λάθος χει­ρι­σμούς η ομα­λό­τητα και η εθνική οικο­νο­μία.

Οι ΗΠΑ έχουν κατ’ επα­νά­ληψη επι­ση­μά­νει την ανάγκη στα­θε­ρό­τη­τας στην νοτιο­α­να­το­λική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Παρ’ όλα αυτά, πιστεύ­ετε ότι η Τουρκία θα δοκι­μά­σει τα όρια συνοχής του ΝΑΤΟ;

Δεν βλέπω μεγάλες μετα­το­πί­σεις στην αμε­ρι­κα­νική στάση αν δεν δου­λέ­ψουμε έξυπνα προς την κατεύ­θυνση αυτή. Η Τουρκία εξάλλου είναι πολύ δια­φο­ρε­τική από εμάς και γι αυτό «δια­βά­ζει» δια­φο­ρε­τικά και τα γεγο­νότα. Αυτή η δομική διαφορά εξηγεί άλλωστε και την κατά τα άλλα ακα­τα­νό­ητη ελπίδα πολλών στη χώρα μας (και έξω από αυτήν) που είδαν ακόμη και πρό­σφατα μια «ευκαι­ρία να τα βρούμε» μαζί της -και δια­ψεύ­στη­καν γρήγορα πατα­γω­δώς.

Ενώ εμείς λοιπόν βλέ­πουμε το «τέλος του ανα­θε­ω­ρη­τι­σμού» και ότι έτσι οι δύο νατοι­κοί γεί­το­νες «έρχο­νται κοντά», ο Ερντο­γάν βλέπει να δια­νοί­γο­νται νέες ευκαι­ρίες για το σχέδιό του για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και την διεθνή αυτο­νό­μησή του. Εκτιμά προ­φα­νώς ότι η Ρωσία θα επι­κρα­τή­σει στρα­τιω­τικά και θα απο­δεί­ξει πως σύνορα «ιστο­ρι­κών αδικιών» μπορούν πράγ­ματι να αλλά­ξουν δια της βίας -το κόστος δεν απα­σχο­λεί ιδιαί­τερα τα αυταρ­χικά καθε­στώτα. Επι­πλέον θεωρεί ότι η Δύση έδειξε σαφέ­στατα πως δεν πρό­κει­ται να εμπλα­κεί στρα­τιω­τικά στο έδαφος απέ­να­ντι σε εισβο­λέα, όσο κι αν τον απο­δο­κι­μά­ζει. Αλα­ζο­νι­κό­τα­τος εξάλλου, υπε­ρε­κτιμά τη συμβολή του ως μεσο­λα­βητή, όπως και τη στρα­τη­γική σημασία του οικο­πέ­δου Τουρκία για τις ΗΠΑ.

Με λίγα λόγια η κρίση βαθαί­νει εδώ και καιρό και βαδί­ζουμε πλην απρο­ό­πτου σε μεγάλη όξυνση, αλλά ΗΠΑ και ΝΑΤΟ λογικά δεν θα απο­μα­κρυν­θούν από τις ίσες απο­στά­σεις που τελικά λει­τουρ­γούν υπέρ του ταραξία. Αν πάντως έχουμε κάποιες ελπίδες να εξα­σφα­λί­σουμε στήριξη, η στιγμή είναι τώρα -τώρα που η Τουρκία έχει «ξεφύγει» και επι­τέ­λους η επι­θε­τι­κό­τητα και ο αντι­δυ­τι­κι­σμός της είναι ορατοί παντού.

Πηγή liberal.gr