Το “Παλλάδιον” αλλάζει γειτονιά… Και ο Ν. Παπασταματίου λίγο πριν κλείσει την πόρτα, μας ξεναγεί στην Νέα Αγορά μιας άλλης εποχής

Κύριε Παπα­στα­μα­τίου, βρι­σκό­μα­στε στο «Παλ­λά­διον» το οποίο σήμερα είναι άδειο. Μετά από πόσα χρόνια κλείνει τον κύκλο του στην Νέα Αγορά για να μετα­φερ­θεί αλλού;

Μετά από 73 χρόνια νομίζω ότι έκλεισε ο κύκλος της παρου­σίας του «Παλ­λά­διον» στην Νέα Αγορά, όπως του­λά­χι­στον αυτή είναι σήμερα. Ανοίγει ένας νέος κύκλος σε άλλη περιοχή. Δυστυ­χώς η Νέα Αγορά, με τα λίγα κατα­στή­ματα που είναι ανοιχτά σήμερα δεν προ­σφέ­ρε­ται ούτε για να περ­πα­τή­σει κανείς ούτε για να ψωνίσει.

Εσείς τι εικόνες έχετε από την Νέα Αγορά όπως ήταν τότε που χτυ­πούσε εδώ η καρδιά του εμπο­ρίου;

Το «Παλ­λά­διον» άρχισε να λει­τουρ­γεί το 1945, εγώ είμαι γεν­νη­θείς το 1957 και εκτιμώ ότι έχω εικόνες από το 1963 περίπου και μετά. Θυμάμαι τις γιορτές, τα Χρι­στού­γεννα, τα καλο­καί­ρια ως μαθητής του δημο­τι­κού, του γυμνα­σίου, ως φοι­τη­τής και στρα­τιώ­της η ζωή μου να περι­στρέ­φε­ται πάντα γύρω από την Νέα Αγορά. Είναι η Νέα Αγορά με τα δεκάδες κρε­ο­πω­λεία, μανά­βικα και κάποια πολύ συγκε­κρι­μένα κατα­στή­ματα Νεω­τε­ρι­σμών, όπως λέγο­νταν τότε, που εμπο­ρεύ­ο­νταν κυρίως εισα­γό­μενα είδη τα οποία λόγω του ειδικού δασμο­λο­γίου της Δωδε­κα­νή­σου, προ­σφέ­ρο­νταν για να που­λη­θούν τόσο στους ντό­πιους όσο και στους λίγους τότε Ελληνες τουρίστες-καταναλωτές. Μιλάμε λοιπόν για μια αγορά που έσφυζε από ζωή, με την γειτ­νί­αση δε με την κεντρική λαχα­να­γορά πίσω από τον σταθμό ταξί, 06:00 με 06:30 το πρωί η αγορά ήταν γεμάτη… Με τους κρε­ο­πώ­λες να κρεμούν τα κρέατά τους, τους μανά­βη­δες να γυα­λί­ζουν τα φρούτα τους, τα παντο­πω­λεία να καθα­ρί­ζουν τις βιτρί­νες τους, τους ιχθυο­πώ­λες να ετοι­μά­ζουν τα ψάρια τους για λιανικό και χον­δρικό εμπόριο στο ωραιό­τατο αυτό αρχι­τε­κτο­νικό κτήριο της ψαρα­γο­ράς, του Φλο­ρε­στάνο Ντι Φάουστο που χρο­νο­λο­γεί­ται από το 1929 … Τα κατα­στή­ματα νεω­τε­ρι­σμών άνοιγαν κατά τις 07:30 με 08:00 για να υπο­δε­χθούν τους πρώτους, βια­στι­κούς, πελάτες και με αυτό τον τρόπο να εξυ­πη­ρε­τή­σουν το σύνολο των αναγκών της πόλης. Αυτές είναι οι εικόνες που έχω εγώ, που είναι ζωντα­νές ακόμα, γιατί ήταν έντονες. Θυμάμαι πρόσωπα, θυμάμαι πράγ­ματα, θυμάμαι την αγορά, θυμάμαι ακόμα και τους πελάτες… Τα Χρι­στού­γεννα το στό­λι­σμα της αγοράς με μυρτιές και δάφνες που έφερναν από τ’ Ασγού­ρου και τα Κοσκι­νού… Οι καλοί πελάτες έρχο­νταν κάθε Σάββατο να ψωνί­σουν, τότε δεν υπήρχαν σούπερ μάρκετ και υπε­ρα­γο­ρές, εδώ χτυ­πούσε η καρδιά της αγοράς των τρο­φί­μων.

Μέχρι πότε κρα­τή­θηκε η Νέα Αγορά έτσι;

Νομίζω ότι η αλλοί­ωση του χρώ­μα­τος της Ν. Αγοράς άρχισε στα τέλη της δεκα­ε­τίας του 1970 κι εδώ για να πούμε τα του Καί­σα­ρος τω Καίσαρι, η αλλοί­ωση του χρώ­μα­τος της Αγοράς οφεί­λε­ται δια­δο­χικά και δια­χρο­νικά στις δια­δο­χι­κές δημο­τι­κές αρχές οι οποίες για μικρο­πο­λι­τι­κούς λόγους- και το λέω ευθαρσώς- άρχισαν να επι­τρέ­πουν την αλλαγή των χρήσεων, να κάνουν τα στραβά μάτια στις μετα­βι­βά­σεις και να επι­τρέ­πουν τις υπερ­βά­σεις του κανο­νι­σμού λει­τουρ­γίας της. Αυτό συνε­χί­στηκε μέχρι τις μέρες μας.

Βλέ­πο­ντας πάντως κανείς σήμερα το κτήριο είναι πολύ δύσκολο να πιστέ­ψει ότι μέχρι πριν από 20-30 χρόνια χτυ­πούσε εδώ η καρδιά της αγοράς.

Αυτό είναι μια τερά­στια αλήθεια και χρειά­ζε­ται πολύ φαντα­σία, ίσως πολλές αφη­γή­σεις, ίσως πολύ ανα­μό­χλευμα μνήμης για να μπο­ρέ­σει κανείς να γυρίσει στις εποχές αυτές. Να μην ξεχά­σουμε ότι η Αγορά ήταν ο τελευ­ταίος πυρήνας στον οποίον δρα­στη­ριο­ποιού­νταν οι ντόπιοι επι­χει­ρη­μα­τίες και έμποροι, που του­λά­χι­στον μέχρι το τέλος της δεκα­ε­τίας του 1980 κρα­τού­σαν ψηλά τη ροδί­τικη σημαία. Σε ό,τι αφορά το μέλλον της Νέας Αγοράς, θα πρέπει να ανοίξει μια πολύ μεγάλη συζή­τηση για το τι θέλουμε, από την οποία εγώ εξαιρώ τον εαυτό μου διότι ο κύκλος μου στη Νέα Αγορά έχει κλείσει. Αν θέλουμε μια Νέα Αγορά με μικρο­γεύ­ματα, με γρήγορα καφέ, με κατα­στή­ματα τα οποία πωλούν φο και αξε­σουάρ σίγουρα μπο­ρούμε να την έχουμε και η δημο­τική αρχή να έχει πολλά έσοδα, αλλά δεν θα έχει ποτέ μια «Νέα Αγορά».

Εσείς είστε από τους τελευ­ταί­ους που συνέ­χι­σαν την οικο­γε­νειακή επι­χεί­ρηση μέχρι τις μέρες μας στην Νέα Αγορά;

Εκτιμώ ότι είμαστε οι μόνοι που συνέ­χι­σαν με μια μόνο αλλαγή αντι­κει­μέ­νου, και ίσως αυτό έφερε και την απο­χώ­ρησή μας. Πάρα πολύ εύκολα θα μπο­ρούσα να την μετα­τρέψω σε άλλου είδους επι­χεί­ρηση, με πιο εύκολο κέρδος και που σε μεγάλο βαθμό οι επι­χει­ρή­σεις αυτές δεν σέβο­νται τον πελάτη και στο τέλος κατα­φέρ­νουν να επι­βιώ­νουν – αν και για εμάς δεν τίθεται θέμα επι­βί­ω­σης, είναι επιλογή να απο­χω­ρή­σουμε. Εμείς είμαστε κατά παρά­δοση «παντο­πώ­λαι» και το λέω με υπε­ρη­φά­νεια.

Ηταν επιλογή σας να συνε­χί­σετε την οικο­γε­νειακή επι­χεί­ρηση;

Εμένα ήταν επιλογή μου, παρ΄ότι οι σπουδές μου ήταν σε τελείως δια­φο­ρε­τική κατεύ­θυνση. Είμαι από­φοι­τος πολυ­τε­χνι­κής σχολής, αλλά θέλετε το μεράκι, θέλετε η αγάπη στο χώρο… Ο συγκι­νη­σια­κός χαρα­κτή­ρας πολλές φορές υπερ­βαί­νει των λοιπών επι­λο­γών. Από ανα­πο­λή­σεις και από μνήμες πάρα πολλές… Εδώ έγινε το πρώτο self service, ήταν συνε­ται­ρι­σμός της δικιάς μου οικο­γέ­νειας και της οικο­γέ­νειας Μανού­σου που είχε το άλλο μεγάλο παντο­πω­λείο στην Αγορά και προ­σπά­θη­σαν να φτιά­ξουν το πρώτο κατά­στημα αυτο­ε­ξυ­πη­ρέ­τη­σης τη δεκα­ε­τία του 1970 όταν ακόμα υπήρχαν ένα ή δύο μόνο στην Αθήνα και κανένα άλλο στην περι­φέ­ρεια. Εδώ σερ­βι­ρί­στη­καν τα πάρα πολύ καλά γλυκά στα ζαχα­ρο­πλα­στεία μπροστά, υπήρχαν εστια­τό­ρια με εκλε­κτής ποιό­τη­τας εδέ­σματα, τα πρώτα σου­βλά­κια στην «Καλή Καρδιά» που κατέ­βαινε όλη η Ρόδος να τα δοκι­μά­σει και χίλια δύο άλλα πράγ­ματα… Κάθε Σάββατο στα καφε­νεία της αγοράς οι εργο­λά­βοι πλή­ρω­ναν τους εργάτες τους. Κρα­τού­σαν πακέτα τα καφέ χιλιά­ρικα τότε, και πλή­ρω­ναν τον κάθε ένα ανάλογα με τα μερο­κά­ματά του. Τι να πρω­το­θυ­μη­θεί κανείς.

Ηταν γει­το­νιά ουσια­στικά…

Ηταν γει­το­νιά, ήμασταν μια μεγάλη οικο­γέ­νεια…Τα καλο­καί­ρια η Νέα Αγορά έσφυζε από τα παιδιά τόσο των ίδιων των ιδιο­κτη­τών όσο από τα διάφορα «παρα­γιου­δά­κια» τα οποία έστελ­ναν οι οικο­γέ­νειές τους στους τίμιους αυτούς εμπό­ρους για να απο­κτή­σουν το βάπτι­σμα του πυρός. Πάρα πολλά παι­δά­κια πέρασαν από δω ακόμη και μέχρι τη δεκα­ε­τία του 1980. Εγώ καμα­ρώνω παιδιά που πέρασαν από εδώ ως βοηθοί το καλο­καίρι και σήμερα είναι επι­στή­μο­νες και σε θέσεις πραγ­μα­τικά που τιμούν το όνομα και το δικό τους και της Ρόδου και της Αγοράς.

Πώς με τέτοιες εικόνες και τέτοιες μνήμες παίρνει κανείς την απόφαση μετά από 73 χρόνια λει­τουρ­γίας, να μετα­φέ­ρει ένα κατάστημα-σημείο ανα­φο­ράς για την Νέα Αγορά, αλλού;

Είναι βαρύ. Ομως εκτιμώ ότι στη συγκε­κρι­μένη περιοχή το παντο­πω­λείο έκλεισε τον κύκλο του. Δύσκολα θα έρθει πλέον ο κατα­να­λω­τής στην Νέα Αγορά για να ψωνίσει. Επι­πλέον η λήξη των συμ­βο­λαίων στις 31/12/2018 σημα­το­δο­τεί την νέα αρχή της Αγοράς με τα όποια θετικά ή αρνη­τικά μπορεί να επι­φέ­ρει, πάντα στο πλαίσιο της μεγάλης συζή­τη­σης που πρέπει να ανοίξει, εξαι­ρώ­ντας πάντα τον εαυτό μου ως συμ­βαλ­λό­μενο μέρος της συζή­τη­σης και χωρίς καμία πρόθεση να μετάσχω στο σχήμα.

Το πονάτε το μέρος…

Το πονάω γιατί το έχω ζήσει. Νομίζω ότι ξέρω κάθε πέτρα, κάθε γωνιά… Δεν θα ξεχάσω ότι κάθε βράδυ οι πόρτες έκλει­ναν γιατί υπήρχαν εμπο­ρεύ­ματα εκτε­θει­μένα, υπήρχε αστυ­νο­μι­κός σταθμός μέσα στην Αγορά, ήταν γραφείο Αγο­ρα­νο­μίας με επι­κε­φα­λής αξιω­μα­τικό τον Γερά­σιμο Παυλάτο και τρεις πάρα πολύ αγα­πη­τούς αγο­ρα­νό­μους χωρο­φύ­λα­κες, τον Αχιλλέα, τον Τάσο και τον Κωστάκη. Δεν θα ξεχάσω τις πρώτες θαλα­μη­γούς που άρχισαν να έρχο­νται στην μαρίνα Μαν­δρα­κίου που δυστυ­χώς σήμερα βρίθει σκαφών και ημε­ρο­πλοίων των δικών μας, των ντόπιων, που δεν αφήνουν χώρο στα σκάφη των επι­σκε­πτών. Δεν μπορώ να ξεχάσω τους χαμά­λη­δες που με τα δίτροχα καρο­τσά­κια τους κου­βα­λού­σαν τα ψώνια των καλών κυρίων και κυριών, έναντι αμοιβής. Μετά, τη δεκα­ε­τία του ’70 ακόμα και ο στρατός ψώνιζε από την Νέα Αγορά. Οι πρώτοι Σκαν­δι­να­βοί του­ρί­στες το ’63, ΄64 ψηλοί, ξανθοί ξαφνικά εμφα­νί­ζο­νται μέσα στη σκου­ρό­χρωμη Ρόδο της εποχής εκείνης. Σκου­ρό­χρωμη με την έννοια ότι ακο­λου­θούσε το βαρύ βήμα της μετεμ­φυ­λιο­πο­λε­μι­κής Ελλάδας. Αυτοί οι άνθρω­ποι είναι δια­τε­θει­μέ­νοι να ψωνί­σουν, ψάχνουν τα κατα­στή­ματα, ψάχνουν τα προ­ϊ­ό­ντα και οι έξυπνοι Ροδίτες αντα­πο­κρί­νο­νται αμέσως φέρ­νο­ντας πάρα πολλά εμπο­ρεύ­ματα. Στα τέλη της δεκα­ε­τίας του 1970 με αρχές του 1980 με το ειδικό δασμο­λό­γιο το οποίο απο­τέ­λεσε τον μοχλό της ανά­πτυ­ξης της ροδί­τι­κης οικο­νο­μίας – από τα τερά­στια λάθη η απώλειά του- επι­σκέ­πτες από όλη την Ελλάδα ερχό­ντου­σαν κι αγό­ρα­ζαν οτι­δή­ποτε μπο­ρού­σαν να βάλουν στην τσάντα τους, από ουίσκι, ζάχαρη, ζαχα­ρώδη, σοκο­λα­τά­κια ακόμα και βούτυρο μέχρι γυαλικά, σερ­βί­τσια, είδη προικός και ό,τι μπορεί κανείς να φαντα­στεί… βεβαίως υπό τη δαμό­κλειο σπάθη του τελω­νείου τόσο στο λιμάνι όσο και στο αερο­δρό­μιο. Ολο αυτό το κύμα πέρασε από την Νέα Αγορά. Το μόνο που δεν είχε η Νέα Αγορά ήταν τρά­πε­ζες, οι οποίες βρί­σκο­νταν στην Παλιά Πόλη. Η πρώτη Τράπεζα που ήρθε και εγκα­τα­στά­θηκε στο Μαν­δράκι ήταν η Τράπεζα Εμπο­ρι­κής Πίστεως τότε, στην οδό Μακα­ρίου κι ένα μικρό υπο­κα­τά­στημα της Εμπο­ρι­κής στην πλατεία Κύπρου.

Δια­κρίνω την αγωνία σας για το μέλλον του συγκρο­τή­μα­τος.

Πραγ­μα­τικά. Είναι μεγάλη η αγωνία… Εγώ λέω με υπε­ρη­φά­νεια ότι είμαι παιδί της Νέας Αγοράς. Ηταν το πρώτο mall και μάλιστα στε­γα­σμένο της Ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου, πρό­κει­ται για ένα εξαι­ρε­τι­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής κτήριο. Η Νέα Αγορά ήταν οι άνθρω­ποί της. Η Νέα Αγορά χωρίς τους ανθρώ­πους της για μένα θα είναι ένα κουτί άδειο…

Φεύ­γο­ντας κύριε Παπα­στα­μα­τίου από την Νέα Αγορά, τι παίρ­νετε μαζί σας;

Παίρνω καταρ­χήν τις πολλές καλές και ωραίες ανα­μνή­σεις. Παίρνω την αγάπη για τον χώρο, την οποία κρατώ και θέλω να είμαι θεμα­το­φύ­λα­κάς της, παίρνω επίσης μια εντολή, μια παρα­κα­τα­θήκη όλων όσων πέρασαν από δω∙ Με όλες μας τις δυνά­μεις να προ­σπα­θή­σουμε να κρα­τή­σουμε όρθιο το τοπικό εμπόριο, τις μικρές τοπικές επι­χει­ρή­σεις. Την σημε­ρινή ημέρα που δυστυ­χώς το τοπικό εμπόριο έχει ξεφύγει από τα χέρια των Ροδιτών, νομίζω ότι το να μπο­ρέ­σουμε να το κρα­τή­σουμε έχοντας σαν βάση έστω μια χωρική διάταξη, που θα είναι η Νέα Αγορά, θα είναι ένα μεγάλο στοί­χημα.

Το φοβάστε αυτό;

Το φοβάμαι πάρα πολύ. Δυστυ­χώς έχω και καθαρή εικόνα από τα στοι­χεία του Επι­με­λη­τη­ρίου τι συμ­βαί­νει αυτή την εποχή στη Ρόδο. Ο μεγάλος μου φόβος είναι αυτός, η Νέα Αγορά να φύγει και αυτή από τα χέρια των ντόπιων επι­χει­ρη­μα­τιών και να μείνουν τα παιδιά μας υπάλ­λη­λοι των 400 ή των 600 ευρώ και το λέω αυτό κρού­ο­ντας τον κώδωνα του κιν­δύ­νου και στις δύο πλευρές που θα καθί­σουν στο τραπέζι για να δουν το μέλλον της Νέας Αγοράς…