Στα άδυτα της Τράπεζας της Ελλάδος

Εξω­τε­ρικά πρό­κει­ται για ένα από τα επι­βλη­τι­κό­τερα και ομορ­φό­τερα κτίρια των Αθηνών. Τερά­στιο σε όγκο –από τα ελά­χι­στα κτίρια στην καρδιά της Αθήνας που κατα­λαμ­βά­νει ένα ολό­κληρο οικο­δο­μικό τετρά­γωνο–, το κεντρικό κατά­στημα της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, στην οδό Πανε­πι­στη­μίου, απο­τε­λεί μνημείο της αρχι­τε­κτο­νι­κής των δημό­σιων κτιρίων της Ελλάδας του Μεσο­πο­λέ­μου.

Και αν εξω­τε­ρικά εντυ­πω­σιά­ζει με τη λιτή ομορφιά και τον μεγα­λε­πή­βολο όγκο του, το εσω­τε­ρικό του κτιρίου σε καθη­λώ­νει. Η περι­πλά­νηση στις εκα­το­ντά­δες αίθου­σες και στους ατε­λεί­ω­τους δια­δρό­μους της τρά­πε­ζας απο­τε­λεί μια ανε­πα­νά­λη­πτη, υπο­βλη­τική εμπει­ρία. Πρώτα απ’ όλα, δεν θυμίζει τράπεζα, αλλά μουσείο, καθώς δεν υπάρχει σημείο όπου δεν θα σταθείς για να θαυ­μά­σεις πίνακες ζωγρα­φι­κής, γλυπτά, χαρα­κτικά, κερα­μικά, νομί­σματα, έπιπλα-αντίκες, τοι­χο­γρα­φίες, υαλο­γρα­φή­ματα, ψηφι­δω­τές συν­θέ­σεις και πολλά, πολλά άλλα. Η συλλογή των έργων τέχνης καλύ­πτει μεγάλο φάσμα της νεο­ελ­λη­νι­κής ζωγρα­φι­κής, από τα μέσα του 19ου έως τα μέσα του 20ού αιώνα και περι­λαμ­βά­νει, μεταξύ άλλων, έργα των Κ. Βολα­νάκη, Ν. Λύτρα, Ν. Γύζη, Ι. Αλτα­μούρα, Ε. Δούκα, Οδ. Φωκά, Σπ. Βικάτου, Κ. Μαλέα, Ν. Φωτάκι.

Το κτίριο απο­τε­λεί κάτι σαν χρο­νο­μη­χανή που σε ταξι­δεύει στην εποχή του ’50 και του ’60. Δια­σχί­ζο­ντας τους δια­δρό­μους του δεύ­τε­ρου ορόφου, όπου στε­γά­ζε­ται ο διοι­κη­τής και η διοί­κηση της τρά­πε­ζας, έχεις την αίσθηση ότι από κάποια αίθουσα θα ξεπρο­βά­λει ξαφνικά, περ­πα­τώ­ντας γρήγορα, ο Ξενοφών Ζολώτας ή ο Κυριά­κος Βαρ­βα­ρέ­σος.

Σήμερα, μετά από οκτώ χρόνια μιας κρίσης που δεν λέει να τελειώ­σει, είναι λίγο δύσκολο να συνει­δη­το­ποι­ή­σουμε ότι η θεμε­λί­ωση του  εντυ­πω­σια­κού αυτού κτιρίου έγινε μόνο λίγους μήνες μετά το οικο­νο­μικό αδιέ­ξοδο του 1932, που υπο­χρέ­ωσε την τότε κυβέρ­νηση του Ελευ­θε­ρίου Βενι­ζέ­λου να προ­χω­ρή­σει στην επ’ αόρι­στον ανα­στολή πλη­ρω­μής των δανεια­κών υπο­χρε­ώ­σεων της χώρας.

Και όμως, στις 20 Νοεμ­βρίου 1933 –τα προ­σχέ­δια της μελέτης επε­ξερ­γά­στη­καν οι  Ν. Ζου­μπου­λί­δης, Κ. Παπα­δά­κης και Δ. Τρι­πο­δά­κης– τοπο­θε­τή­θηκε ο θεμέ­λιος λίθος του κεντρι­κού κατα­στή­μα­τος. Τα θεμέλια «χρυ­σώ­θη­καν» με έναν μικρό θησαυρό. Κάτω από τον θεμέλιο λίθο ο τότε διοι­κη­τής Εμμα­νουήλ Τσου­δε­ρός τοπο­θέ­τησε ένα κρυ­στάλ­λινο δοχείο με χρυσά και αργυρά νομί­σματα από την αρχαιό­τητα μέχρι τους νεό­τε­ρους χρόνους.

Πρώτο πρώτο τοπο­θέ­τησε μέσα στο δοχείο ένα νόμισμα των Αθηνών με την κεφαλή της Αθηνάς, το σύμβολο της ΤτΕ. Κατόπιν τοπο­θε­τή­θη­καν νομί­σματα από τους χρόνους του Μεγάλου Αλε­ξάν­δρου, της Κρήτης με το έμβλημα του Μίνωα της Κνωσού, της Σάμου, της Κορίν­θου, της Χίου, της Λαρίσης, του κυβερ­νήτη Καπο­δί­στρια κ.ά. Τελευ­ταίο τοπο­θε­τή­θηκε στο δοχείο ένα ξεχω­ρι­στό «φυλαχτό»: ένα χρυσό βυζα­ντινό νόμισμα όπου εικο­νί­ζο­νταν ο Αγιος Κων­στα­ντί­νος και η Αγία Ελένη, ακο­λου­θώ­ντας την παλιά παρά­δοση να προ­σφέ­ρε­ται ένα τέτοιο νόμισμα-φυλαχτό στα νεο­γέν­νητα.

Το κτίριο εγκαι­νιά­στηκε στις 4 Απρι­λίου 1938, ενώ μετά τον Β΄ Παγκό­σμιο Πόλεμο επε­κτά­θηκε προς τις οδούς Ομήρου και Εδουάρ­δου Λω και αργό­τερα, τη δεκα­ε­τία του 1970, στην οδό Σταδίου, κατα­λαμ­βά­νο­ντας έτσι ολό­κληρο το οικο­δο­μικό τετρά­γωνο. Το 1982 κατα­σκευά­στηκε ένας ακόμη όροφος, ενώ με απόφαση του υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού το 1989 το κτίριο χαρα­κτη­ρί­στηκε ιστο­ρικό δια­τη­ρη­τέο μνημείο.

Το «Κ» είχε τo μεγάλο προ­νό­μιο να ιχνη­λα­τή­σει το ιστο­ρικό αυτό κτίριο και να περ­πα­τή­σει μαζί με τον διοι­κητή Γιάννη Στουρ­νάρα στα άδυτα της κεντρι­κής τρά­πε­ζας. Περά­σαμε από υπό­γειες κρυ­ψώ­νες όπου φυλά­χτη­καν θησαυ­ροί του Αρχαιο­λο­γι­κού Μου­σείου κατά τη διάρ­κεια του Β΄ Παγκο­σμίου Πολέμου, από τις αίθου­σες όπου γίνο­νταν ομη­ρι­κές συζητήσεις-διαφωνίες για το μετα­πο­λε­μικό μοντέλο οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης της χώρας και όπου ελή­φθη­σαν ιστο­ρι­κές απο­φά­σεις, όπως η απε­λευ­θέ­ρωση του τρα­πε­ζι­κού συστή­μα­τος, και πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε η προ­ε­τοι­μα­σία για την υιο­θέ­τηση του ευρώ.

Βρε­θή­καμε επίσης στις ακόμη μπα­ρου­το­κα­πνι­σμέ­νες αίθου­σες, όπου πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν δια­πραγ­μα­τεύ­σεις με την τρόικα και ατε­λεί­ω­τες συσκέ­ψεις για την αντι­με­τώ­πιση της μεγάλης κρίσης, των επι­πτώ­σεων στις τρά­πε­ζες και της φυγής κατα­θέ­σεων, τις ανα­κε­φα­λαιο­ποι­ή­σεις, τα «κόκκινα» δάνεια, τις συγ­χω­νεύ­σεις τρα­πε­ζών κ.ά. Βρε­θή­καμε ακόμα και στην είσοδο του κεντρι­κού θησαυ­ρο­φυ­λα­κίου της ΤτΕ, με τη θηριώδη θωρα­κι­σμένη θύρα, το οποίο δεν μπο­ρέ­σαμε δυστυ­χώς να φωτο­γρα­φί­σουμε για λόγους ασφα­λείας.

O Γιάννης Στουρ­νά­ρας στον ξενώνα του κτιρίου, τον χώρο όπου ο εκά­στοτε διοι­κη­τής δέχεται τους καλε­σμέ­νους του.

Ο καθη­γη­τής Γιάννης Στουρ­νά­ρας, διοι­κη­τής της ΤτΕ από το καλο­καίρι του 2014, μας επι­ση­μαί­νει ότι η απο­τε­λε­σμα­τική αντι­με­τώ­πιση των μεγάλων προ­κλή­σεων στη διάρ­κεια της μακράς πορείας της τρά­πε­ζας οφεί­λε­ται σε δύο βασι­κούς παρά­γο­ντες: το υψηλού επι­πέ­δου ανθρώ­πινο δυνα­μικό που είναι αφο­σιω­μένο στην τράπεζα και που έχει κάνει τους βασι­κούς στόχους της τρά­πε­ζας, κυρίως τη νομι­σμα­τική στα­θε­ρό­τητα και την ευστά­θεια του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού συστή­μα­τος, δική του καθη­με­ρινή υπόθεση, και την ισχυρή θεσμική συγκρό­τηση της ΤτΕ. «Υπάρ­χουν για όλα και για τα πάντα δια­δι­κα­σίες και κανόνες που εφαρ­μό­ζο­νται με ευλά­βεια.

Ο διοι­κη­τής περι­βάλ­λε­ται από ένα πανί­σχυρο θεσμικό πλέγμα –Γενικό Συμ­βού­λιο, Εκτε­λε­στική Επι­τροπή, Συμ­βού­λιο Νομι­σμα­τι­κής Πολι­τι­κής, Επι­τρο­πές, Επο­πτεία– και μέσα από συγκε­κρι­μέ­νες δια­δι­κα­σίες και κανόνες, και σύμφωνα με το κατα­στα­τικό και τους νόμους, λαμ­βά­νο­νται όλες οι απο­φά­σεις».

Σε ό,τι αφορά το ζήτημα της ανε­ξαρ­τη­σίας της ΤτΕ, ο κ. Στουρ­νά­ρας υπο­γραμ­μί­ζει ότι πρό­κει­ται για κομβικό χαρα­κτη­ρι­στικό, που δίνει ευρύ­τερο ρόλο στις κεντρι­κές τρά­πε­ζες. «Μια ανε­ξάρ­τητη κεντρική τράπεζα, στο πλαίσιο μάλιστα του ευρω­συ­στή­μα­τος, λει­τουρ­γεί με σαφή μακρο­χρό­νια στό­χευση, συνέ­χεια και συνέ­πεια. Μπορεί, έτσι, να αντι­με­τω­πί­ζει τα τρέ­χο­ντα οικο­νο­μικά ζητή­ματα με ψυχραι­μία και από­σταση, να δια­τυ­πώ­νει τους προ­βλη­μα­τι­σμούς και τις εκτι­μή­σεις για τις οικο­νο­μι­κές εξε­λί­ξεις, τους κιν­δύ­νους και τις προ­ο­πτι­κές μακριά από τις βρα­χυ­χρό­νιες σκο­πι­μό­τη­τες και απο­φά­σεις που δεν είναι σπάνιες στην πολι­τική, όπως για παρά­δειγμα εξαι­τίας του εκλο­γι­κού κύκλου».