Η Πα­γκό­σμια Ημέρα Πρό­λη­ψης της Αυ­το­κτο­νί­ας (10 Σε­πτεμ­βρί­ου) είναι μια θλι­βε­ρή υπεν­θύ­μι­ση που μας φέρ­νει μπρο­στά σε εκα­το­ντά­δες αν­θρώ­πι­να δρά­μα­τα, τα οποία συ­ντε­λού­νται κα­θη­με­ρι­νά στην κοι­νω­νία μας, επι­ση­μαί­νει το υπουρ­γείο Υγεί­ας. Είναι, όμως και μια ηχηρή υπεν­θύ­μι­ση για όλα όσα πρέ­πει να γί­νουν το τα­χύ­τε­ρο δυ­να­τόν, για να πε­ριο­ρί­σου­με τους λό­γους και τις αι­τί­ες που οδη­γούν τους συ­μπο­λί­τες μας στο απο­νε­νοη­μέ­νο διά­βη­μα.

«Στην εποχή μας, η αυ­το­κτο­νία είναι μία από τις δέκα συ­χνό­τε­ρες αι­τί­ες θα­νά­του, πα­γκο­σμί­ως, και μία από τις τρεις συ­χνό­τε­ρες αι­τί­ες θα­νά­του για άτομα που βρί­σκο­νται στην εφη­βι­κή και τη νε­α­νι­κή ηλι­κία. Υπο­λο­γί­ζε­ται ότι κάθε χρόνο πε­ρισ­σό­τε­ροι από 1.000.000 άν­θρω­ποι αυ­το­κτο­νούν, σε όλο τον κόσμο, γε­γο­νός που ση­μαί­νει ότι κάθε 20 δευ­τε­ρό­λε­πτα πραγ­μα­το­ποιεί­ται μια αυ­το­κτο­νία, ενώ κάθε δευ­τε­ρό­λε­πτο γί­νε­ται και μια από­πει­ρα» υπεν­θυ­μί­ζει το υπουρ­γείο Υγεί­ας.

Επι­κα­λού­με­νο στοι­χεία της Ελ­λη­νι­κής Ψυ­χια­τρι­κής Εται­ρεί­ας, ση­μειώ­νει ότι τα τε­λευ­ταία χρό­νια της οξύ­τα­της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης που δια­νύ­ει η χώρα μας οι αυ­το­κτο­νί­ες αυ­ξή­θη­καν κατά 30%, ενώ ανά­λο­γη ρα­γδαία άνο­δος ση­μειώ­θη­κε και στις από­πει­ρες αυ­το­κτο­νί­ας.

«Οι λόγοι που οδη­γούν έναν άν­θρω­πο στην έσχα­τη λύση συν­δέ­ο­νται τόσο με την οι­κο­νο­μι­κή και κοι­νω­νι­κή του κα­τά­στα­ση, όσο και με ψυ­χι­κούς πα­ρά­γο­ντες. Αυτός ο συν­δυα­σμός κάνει πολύ δύ­σκο­λη την αντι­με­τώ­πι­ση του προ­βλή­μα­τος, πα­ράλ­λη­λα όμως δεί­χνει και την έκτα­ση και την έντα­ση της προ­σπά­θειας που πρέ­πει να κα­τα­βλη­θεί για την αντι­με­τώ­πι­ση του» προ­σθέ­τει.

Και συ­νε­χί­ζει το­νί­ζο­ντας ότι «υπο­χρέ­ω­ση και βα­σι­κή προ­τε­ραιό­τη­τα του υπουρ­γεί­ου Υγεί­ας είναι να δια­μορ­φώ­σει ένα σύγ­χρο­νο και απο­τε­λε­σμα­τι­κό πλαί­σιο προ­στα­σί­ας των συ­μπο­λι­τών μας μέσα από την πρό­λη­ψη, την έγκαι­ρη διά­γνω­ση και την απο­τε­λε­σμα­τι­κή αντι­με­τώ­πι­ση αι­τιών που σχε­τί­ζο­νται με την ψυ­χι­κή υγεία των συ­ναν­θρώ­πων μας. Είναι επί­σης, να ενι­σχύ­σει τις υπάρ­χου­σες δομές και τη­λε­φω­νι­κές γραμ­μές υπο­στή­ρι­ξης και να εξα­σφα­λί­σει την κα­θο­λι­κή πρό­σβα­ση των πο­λι­τών στην εν­δε­δειγ­μέ­νη φαρ­μα­κευ­τι­κή αγωγή. Στο­χεύ­ου­με ακόμα, μέσα από την ποιο­τι­κή ανα­βάθ­μι­ση των πα­ρε­χό­με­νων υπη­ρε­σιών, να δώ­σου­με στο Εθνι­κό Σύ­στη­μα Υγεί­ας τα κα­τάλ­λη­λα αντα­να­κλα­στι­κά που θα επι­τρέ­ψουν την διά­σω­ση των συ­ναν­θρώ­πων μας, οι οποί­οι απο­πει­ρώ­νται να βά­λουν τέλος στη ζωή τους».

Σ’ αυτή την προ­σπά­θεια το υπουρ­γείο Υγεί­ας ανα­γνω­ρί­ζει ότι οφεί­λει να έχει τον πρώτο ρόλο και την κύρια ευ­θύ­νη, οφεί­λει όμως και να συ­ντο­νί­σει πρω­το­βου­λί­ες και δρά­σεις μη κρα­τι­κών φο­ρέ­ων και ορ­γα­νώ­σε­ων που έχουν να επι­δεί­ξουν ση­μα­ντι­κό έργο προς αυτήν την κα­τεύ­θυν­ση.

«Μέσα σε αυτό το πλαί­σιο φι­λο­δο­ξού­με να επι­τύ­χου­με την ανα­τρο­πή των ση­με­ρι­νών δε­δο­μέ­νων, πα­ράλ­λη­λα με την ανα­τρο­πή των δυ­σμε­νών οι­κο­νο­μι­κών και κοι­νω­νι­κών συν­θη­κών που βρί­σκε­ται η χώρα μας» κα­τα­λή­γει η ανα­κοί­νω­ση του υπουρ­γεί­ου Υγεί­ας.

Αύ­ξη­ση των αυ­το­κτο­νιών στην Ελ­λά­δα εν καιρώ οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης

Αν και η Ελ­λά­δα κα­τέ­χει από τους χα­μη­λό­τε­ρους δεί­κτες αυ­το­κτο­νιών στην Ευ­ρώ­πη, την πε­ρί­ο­δο της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης έχει κα­τα­γρα­φεί μικρήαύ­ξη­ση των πε­ρι­στα­τι­κών. Οι άν­δρες αυ­το­κτο­νούν συ­χνό­τε­ρα, συ­γκρι­τι­κά με τις γυ­ναί­κες, ενώ οι τε­λευ­ταί­ες κά­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρες από­πει­ρες αυ­το­κτο­νί­ας. Η χώρα μας πα­ρου­σιά­ζει έλ­λειμ­μα υπο­δο­μών πρό­λη­ψης και αντι­με­τώ­πι­σης των αυ­το­κα­τα­στρο­φι­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών, καθώς η υλο­ποί­η­ση της Ψυ­χια­τρι­κής Με­ταρ­ρύθ­μι­σης βρί­σκε­ται ακόμα στο στά­διο της δια­βού­λευ­σης του σχε­τι­κού σχε­δί­ου νόμου.

Κατά τη διάρ­κεια συ­νέ­ντευ­ξης Τύπου που πα­ρα­χώ­ρη­σε η Ελ­λη­νι­κή Ψυ­χια­τρι­κή Εται­ρεία με αφορ­μή την επι­στη­μο­νι­κή ημε­ρί­δα «Η πρό­λη­ψη των αυ­το­κα­τα­στρο­φι­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών σε πε­ρί­ο­δο κοι­νω­νι­κο-οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης» (που διορ­γα­νώ­νει το Σάβ­βα­το 10 Σε­πτεμ­βρί­ου, 9.30-15.30 στην αί­θου­σα συ­γκε­ντρώ­σε­ων του Ια­τρι­κού Συλ­λό­γου Αθη­νών, οδός Σε­βα­στου­πό­λε­ως 113, Αθήνα), ο Βα­σί­λης Κο­ντα­ξά­κης, κα­θη­γη­τής Κλι­νι­κής και Κοι­νω­νι­κής Ψυ­χια­τρι­κής ΕΚΠΑ σκια­γρά­φη­σε την αυ­το­κα­τα­στρο­φι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά.

«Η αυ­το­κα­τα­στρο­φι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά απο­τε­λεί πο­λύ­πλευ­ρο, πο­λύ­πλο­κο και δυ­σε­πί­λυ­το κοι­νω­νι­κο­ψυ­χο­βιο­λο­γι­κό φαι­νό­με­νο. Στις μέρες μας οι αυ­το­κα­τα­στρο­φι­κές συ­μπε­ρι­φο­ρές πα­ρου­σιά­ζουν αυ­ξη­τι­κές τά­σεις σχε­δόν σε όλες τις χώρες που βρί­σκο­νται σε κα­τά­στα­ση οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης. Βέ­βαια, η Ελ­λά­δα συ­γκα­τα­λέ­γε­ται με­τα­ξύ αυτών των χωρών πα­ρου­σιά­ζο­ντας στα χρό­νια της κρί­σης μια αύ­ξη­ση των αυ­το­κτο­νιών και ανά­λο­γη αύ­ξη­ση των απο­πει­ρών αυ­το­κτο­νί­ας».

Σύμ­φω­να με πρό­σφα­τα στοι­χεία, το 2013 κα­τα­γρά­φη­καν 532 αυ­το­κτο­νί­ες και το 2014 565, με τους ει­δι­κούς να το­νί­ζουν ότι τα πραγ­μα­τι­κά νού­με­ρα μπο­ρεί να είναι δι­πλά­σια, αφού πολ­λές αυ­το­κτο­νί­ες δεν δη­λώ­νο­νται για κοι­νω­νι­κούς και θρη­σκευ­τι­κούς λό­γους.

Σύμ­φω­να με διε­θνή στοι­χεία, κάθε χρόνο κα­τα­γρά­φο­νται πε­ρισ­σό­τε­ρες από 1.000.000 αυ­το­κτο­νί­ες πα­γκο­σμί­ως, μια αυ­το­κτο­νία πραγ­μα­το­ποιεί­ται κάθε 20 δευ­τε­ρό­λε­πτα ενώ μια από­πει­ρα πραγ­μα­το­ποιεί­ται κάθε δευ­τε­ρό­λε­πτο. Έτσι, η αυ­το­κτο­νία σή­με­ρα συ­γκα­τα­λέ­γε­ται με­τα­ξύ των δέκα συ­χνο­τέ­ρων αι­τιών θα­νά­του στο σύ­νο­λο του πλη­θυ­σμού και ανά­με­σα στις τρεις συ­χνό­τε­ρες αι­τί­ες θα­νά­του για τους εφή­βους και τους νε­α­ρούς ενή­λι­κες.

Με­λέ­τη που δη­μο­σιεύ­θη­κε πρό­σφα­τα στο International Journal of Social Psychiatry, για τις αυ­το­κτο­νί­ες στην Ελ­λά­δα την πε­ρί­ο­δο 1992-2012, κα­τα­λή­γει στο συ­μπέ­ρα­σμα ότι ενώ το διά­στη­μα 1992-2008 κα­τα­γρά­φε­ται ετή­σια μεί­ω­ση στις αυ­το­κτο­νί­ες, μετά το 2009 πα­ρα­τη­ρεί­ται ετή­σια αύ­ξη­ση, τόσο στους άν­δρες, όσο και στις γυ­ναί­κες. Συ­γκε­κρι­μέ­να,το διά­στη­μα 2009-2012 αυ­ξή­θη­καν οι αυ­το­κτο­νί­ες τόσο στο σύ­νο­λο του πλη­θυ­σμού όσο και στους άν­δρες, κατά 28,99% και 23,75% αντί­στοι­χα.

Προη­γού­με­νη με­λέ­τη που είχε συ­γκρί­νει τα πο­σο­στά αυ­το­κτο­νιών την πε­ρί­ο­δο 2001-2007 πριν την οι­κο­νο­μι­κή κρίση και κατά τη διάρ­κεια της (2008-2011), έδει­ξε αύ­ξη­ση κατά την κρίση κατά 27,2% και στους άν­δρες κατά 26,9%. Στα­τι­στι­κά ση­μα­ντι­κή αύ­ξη­ση των πο­σο­στών αυ­το­κτο­νί­ας πα­ρα­τη­ρή­θη­κε στους άν­δρες ηλι­κί­ας 30-34, 45-49, 50-54 και 60-64 ετών, ενώ δεν προ­έ­κυ­ψε στα­τι­στι­κά ση­μα­ντι­κή δια­φο­ρά τα πο­σο­στά αυ­το­κτο­νιών στις αντί­στοι­χες ηλι­κια­κές ομά­δες γυ­ναί­κων.

Επί­σης, μια άλλη πρό­σφα­τη με­λέ­τη για τα αίτια των αυ­το­κτο­νιών στα χρό­νια της οι­κο­νο­μι­κής κρί­σης στην Ελ­λά­δα έδει­ξε ότι υπάρ­χει ση­μα­ντι­κή σχέση με­τα­ξύ της ανερ­γί­ας στους άν­δρες και των αυ­το­κτο­νιών στις ηλι­κια­κές ομά­δες των 15-64 ετών. Ανά­λο­γος συ­σχε­τι­σμός δεν εντο­πί­στη­κε στο δί­πο­λο γυ­ναί­κα-ανερ­γία.

«Η αύ­ξη­ση της ηλι­κί­ας συ­ντε­λεί σε αύ­ξη­σης της πι­θα­νό­τη­τας αυ­το­κτο­νί­ας, αυ­το­κτο­νι­κού ιδε­α­σμού και από­πει­ρας αυ­το­χει­ρί­ας. Φυ­σι­κά ο ιδε­α­σμός μπο­ρεί να είναι πα­ρο­δι­κός, η από­πει­ρα είναι μια σο­βα­ρή έν­δει­ξη. Σκε­φτεί­τε ότι, για κάθε 1 αυ­κτο­νο­νία έχουν προη­γη­θεί κατά μέσο όρο 20 από­πει­ρες. Οι άν­δρες αυ­το­κτο­νούν συ­χνό­τε­ρα, ενώ οι γυ­ναί­κες κά­νουν πε­ρισ­σό­τε­ρες από­πει­ρες» εξή­γη­σε ο κ. Κο­ντα­ξά­κης.

Φυ­σι­κά, οι ψυ­χι­κές δια­τα­ρα­χές απο­τε­λούν ισχυ­ρό πα­ρά­γο­ντα κιν­δύ­νου για την εμ­φά­νι­ση αυ­το­κα­τα­στρο­φι­κής συ­μπε­ρι­φο­ράς. Ασθε­νείς με μεί­ζο­να κα­τά­θλι­ψη έχουν δεί­κτη θνη­σι­μό­τη­τας από αυ­το­κτο­νία της τάξης του 15%-20% ενώ ασθε­νείς με ψυ­χώ­σεις (σχι­ζο­φρέ­νεια) έχουν δεί­κτες της τάξης 5%-10%.

Στα παι­διά οι αυ­το­κα­τα­στρο­φι­κές πρά­ξεις είναι εξαι­ρε­τι­κά σπά­νιες, ενώ στους εφή­βους και στους νε­α­ρούς ενή­λι­κες η αυ­το­κτο­νι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά εκ­δη­λώ­νε­ται με διά­φο­ρους τρό­πους λόγω της ει­δι­κής ψυ­χο­συ­ναι­σθη­μα­τι­κής ανά­πτυ­ξης της ηλι­κί­ας αυτής και συχνά σχε­τί­ζε­ται με συ­γκρου­σια­κές κα­τα­στά­σεις σε κοι­νω­νι­κό επί­πε­δο.

Οι ηλι­κιω­μέ­νοι εμ­φα­νί­ζουν υψη­λούς δεί­κτες αυ­το­κτο­νιών, γε­γο­νός που απο­δί­δε­ται στη συχνή συ­νύ­παρ­ξη σο­βα­ρών σω­μα­τι­κών νο­ση­μά­των που συ­νυ­πάρ­χουν με κα­τά­θλι­ψη (π.χ. καρ­διο­πά­θειες, καρ­κί­νος, Πάρ­κιν­σον κ.α.) αλλά και στο γε­γο­νός ότι η κα­τά­θλι­ψη στους ηλι­κιω­μέ­νους συχνά εκ­φρά­ζε­ται με σω­μα­τι­κά ενο­χλή­μα­τα και όχι λε­κτι­κά με απο­τέ­λε­σμα τη δυ­σκο­λία αντι­με­τώ­πι­σής της.

Στις μέρες μας συ­ζη­τεί­ται πολύ η σχέση των αυ­το­κα­τα­στρο­φι­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών με τα τρο­χαία ατυ­χή­μα­τα. Όπως είναι γνω­στό, η Ελ­λά­δα κα­τέ­χει μια από τις τε­λευ­ταί­ες θέ­σεις στον ευ­ρω­παϊ­κό χάρτη σε σχέση με τις αυ­το­κτο­νί­ες είναι όμως στις πρώ­τες θέ­σεις σε σχέση με τα τρο­χαία ατυ­χή­μα­τα. Υπο­στη­ρί­ζε­ται ότι κά­ποια από αυτά τα τρο­χαία ατυ­χή­μα­τα (π.χ. όταν ο οδη­γός είναι μόνος, οδη­γεί με υπερ­βο­λι­κή τα­χύ­τη­τα  υπό την επή­ρεια οι­νο­πνευ­μα­τω­δών), εν­δε­χο­μέ­νως απο­τε­λούν αυ­το­κτο­νι­κές συ­μπε­ρι­φο­ρές (παρα-αυ­το­κτο­νί­ες ) οι οποί­ες όμως ποτέ δεν κα­τα­γρά­φο­νται ως αυ­το­κτο­νί­ες.

Οι ψυ­χί­α­τροι εξη­γούν ότι στη σύγ­χρο­νη εποχή δεν είναι αμε­λη­τέ­ος και ο ρόλος των ΜΜΕ και του δια­δι­κτύ­ου σε σχέση με τις αυ­το­κτο­νί­ες καθώς μπο­ρεί να λει­τουρ­γή­σει θε­τι­κά ή και αρ­νη­τι­κά. Η σωστή ενη­μέ­ρω­ση ενός τρα­γι­κού συμ­βά­ντος αυ­το­κτο­νί­ας μπο­ρεί να απο­τρέ­ψει από άλλες ενέρ­γειες ενώ αν δεν συμ­βεί αυτό μπο­ρεί να υπάρ­ξουν αντί­θε­τα απο­τε­λέ­σμα­τα. Το ίδιο μπο­ρεί να συμ­βεί με το δια­δί­κτυο οπού, όπως είναι γνω­στό, υπάρ­χουν ισό­το­ποι που προ­τρέ­πουν σε ενέρ­γειες τέ­τοιου τύπου.

«Το σύν­θε­το πρό­βλη­μα των αυ­το­κα­τα­στρο­φι­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών είναι λο­γι­κό να αντι­με­τω­πί­ζε­ται με πο­λύ­πλευ­ρες πα­ρεμ­βά­σεις, τόσο βιο­λο­γι­κές (στα­θε­ρο­ποι­η­τι­κά του συ­ναι­σθή­μα­τος φάρ­μα­κα κ.α.) όσο και ψυ­χο­κοι­νω­νι­κές πα­ρεμ­βά­σεις που στο­χεύ­ουν στην κοι­νω­νι­κή υπο­στή­ρι­ξη των ατό­μων, στη μεί­ω­ση της ανερ­γί­ας και της ερ­γα­σια­κής ανα­σφά­λειας, στη μεί­ω­ση της φτώ­χειας κ.τ.λ.» ση­μεί­ω­σε ο κ. Κο­ντα­ξά­κης.

Πρό­σθε­σε επί­σης ότι, η Ελ­λά­δα πα­ρου­σιά­ζει έλ­λει­ψη ορ­γα­νω­μέ­νων υπο­δο­μών πρό­λη­ψης και αντι­με­τώ­πι­σης των αυ­το­κα­τα­στρο­φι­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών. Αν και τη­λε­φω­νι­κές γραμ­μές βο­ή­θειας, όπως αυτή της Κλί­μα­κας πα­ρέ­χουν κά­ποιου εί­δους βο­ή­θεια, η Ελ­λη­νι­κή Ψυ­χια­τρι­κή Εται­ρεία εδώ και χρό­νια έχει προ­τεί­νει τη σύ­στα­ση ολο­κλη­ρω­μέ­νων Μο­νά­δων (τη­λε­φω­νι­κή γραμ­μή βο­ή­θειας, κι­νη­τή μο­νά­δα πα­ρέμ­βα­σης, αξιο­λό­γη­ση συ­μπε­ρι­φο­ράς, ανά­λη­ψη δρά­σης) σε επί­πε­δο ΕΣΥ και Πα­νε­πι­στη­μί­ων, αλλά χωρίς να έχει γίνει κάτι απτό.

Η Ελ­λη­νι­κή Ψυ­χια­τρι­κή Εται­ρεία πι­στεύ­ει ότι «οι προ­γραμ­μα­τι­σμέ­νες ενέρ­γειες της Πο­λι­τεί­ας σε σχέση με την μεί­ω­ση των κοι­νω­νι­κών πα­ρα­γό­ντων που επει­σέρ­χο­νται στην αι­τιο­πα­θο­γέ­νεια των ενερ­γειών αυ­το­κα­τα­στρο­φής και οι στο­χευ­μέ­νες προ­λη­πτι­κές δρά­σεις στις ομά­δες υψη­λού κιν­δύ­νου (π.χ. άτομα με χρό­νιες ψυ­χι­κές πα­θή­σεις ή/και σω­μα­τι­κές πα­θή­σεις) μπο­ρεί να μειώ­σει τις δρα­μα­τι­κές συ­νέ­πειες των αυ­το­κα­τα­στρο­φι­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών».

health.in.gr