Σε περίοπτη θέση στα σπίτια τα χριστουγεννιάτικα δέντρα – Αργοσβήνει το έθιμο με τα παραδοσιακά καραβάκια

Στα πε­ρισ­σό­τε­ρα σπί­τια των Ρο­δί­ων βρί­σκο­νται πλέον σε πε­ρί­ο­πτη θέση τα χρι­στου­γεν­νιά­τι­κα δέ­ντρα τα οποία κο­σμούν πε­ρί­τε­χνα στο­λί­δια και φω­τει­νά λα­μπιό­νια.

Είναι αυτή η ει­κό­να με την οποία έχου­με συν­δέ­σει την εορ­τα­στι­κή πε­ρί­ο­δο και οι νε­ό­τε­ρες γε­νιές στα νησιά, δεν γνω­ρί­ζουν πως πρό­κει­ται για ξε­νό­φερ­το έθιμο που αντι­κα­τέ­στη­σε το πα­ρα­δο­σια­κό κα­ρα­βά­κι…

Το έθιμο του χρι­στου­γεν­νιά­τι­κου δέ­ντρου ήρθε στην Ελ­λά­δα το 1834, πριν ακόμα δια­δο­θεί στην Αγ­γλία και στη Γαλ­λία, όταν στις 24 Δε­κεμ­βρί­ου της χρο­νιάς εκεί­νης, στο­λί­στη­κε ένα έλατο στο σπίτι του βα­σι­λιά Οθωνα στο Ναύ­πλιο. Δεν άρ­γη­σαν οι ευ­κα­τά­στα­τοι της επο­χής, να μι­μη­θούν το ξε­νό­φερ­το έθιμο…

Την δε­κα­ε­τία του 1930 κά­ποια αστι­κά σπί­τια στην Ελ­λά­δα άρ­χι­σαν να στο­λί­ζουν χρι­στου­γεν­νιά­τι­κο δέ­ντρο, ενώ με­τα­πο­λε­μι­κά το έθιμο δια­δό­θη­κε τα­χύ­τα­τα τόσο στις πό­λεις όσο και στην πε­ρι­φέ­ρεια… Μέχρι το 1950, το χρι­στου­γεν­νιά­τι­κο δέ­ντρο είχε επι­κρα­τή­σει στα ελ­λη­νι­κά σπί­τια. Η προ­σπά­θεια να αντι­κα­τα­στα­θεί το χρι­στου­γεν­νιά­τι­κο δέ­ντρο με το ελ­λη­νο­πρε­πέ­στα­το κα­ρα­βά­κι στα μέσα της δε­κα­ε­τί­ας του 1970 δεν ευο­δώ­θη­κε.

Το ελ­λη­νι­κό πα­ρα­δο­σια­κό στο­λι­σμέ­νο κα­ρα­βά­κι απο­τε­λεί πα­ρά­δο­ση πα­λαιό­τε­ρων ετών και συμ­βό­λι­ζε την και­νούρ­για πλεύ­ση του αν­θρώ­που στη ζωή, μετά τη γέν­νη­ση του Χρι­στού.

Είναι ένα έθιμο που ξε­θω­ριά­ζει πλέον, αλλά πα­ρα­μέ­νει βαθιά ταυ­τι­σμέ­νο με την πα­ρά­δο­ση της Ελ­λά­δας. Το στό­λι­σμα του κα­ρα­βιού τα Χρι­στού­γεν­να, απο­τε­λεί μέρος της ναυ­τι­κής μας πα­ρά­δο­σης, καθώς η χώρα μας είναι άρ­ρη­κτα συν­δε­δε­μέ­νη με τη θά­λασ­σα και τη ναυ­το­σύ­νη.

Το στο­λι­σμέ­νο κα­ρα­βά­κι των Χρι­στου­γέν­νων, το συ­να­ντού­σα­με κυ­ρί­ως στην πρώτη με­τα­πο­λε­μι­κή δε­κα­ε­τία σε πολλά ελ­λη­νι­κά σπί­τια καθώς και στα χέρια των παι­διών που έλε­γαν τα χρι­στου­γεν­νιά­τι­κα κά­λα­ντα από πόρτα σε πόρτα κρα­τώ­ντας το στα χέρια τους στο­λι­σμέ­νο με χρω­μα­τι­στά χαρ­τιά και σχοι­νιά, το οποίο γέ­μι­ζε από γλυκά και χρι­στό­ψω­μα από τους γεί­το­νες. Αν και το έθιμο αυτό έχει ατο­νή­σει, κρα­τά­ει ακόμα σε κά­ποια νησιά, από όπου και προ­έρ­χε­ται.

Οι με­γα­λύ­τε­ροι έλε­γαν τα κά­λα­ντα έχο­ντας μαζί τους ένα φω­τι­σμέ­νο κα­ρα­βά­κι χει­ρο­ποί­η­το από χαρτί ή ξύλο, που έφτα­νε μέχρι και τα τρία μέτρα μήκος και στο κα­τάρ­τι του είχε μια ελ­λη­νι­κή ση­μαία. Τα τε­λευ­ταία χρό­νια, πολ­λοί Δήμοι, επα­νέ­φε­ραν το έθιμο, στο­λί­ζο­ντας στις πλα­τεί­ες κα­ρά­βια αντί για έλατα, αλλά στο­λι­σμέ­να κα­ρα­βά­κια βρί­σκο­νται ακόμα σε κά­ποια σπί­τια, κυ­ρί­ως στη νη­σιω­τι­κή Ελ­λά­δα.

Σύμ­φω­να με την πα­ρά­δο­ση, το κα­ρά­βι στο­λι­ζό­ταν επει­δή οι Έλ­λη­νες είχαν ανέ­κα­θεν δε­σμούς με τη θά­λασ­σα, ήδη από τα αρ­χαία χρό­νια. Το κα­ρα­βά­κι συμ­βό­λι­ζε, όχι μόνο την προ­σμο­νή των παι­διών για αντά­μω­ση με τους συγ­γε­νείς τους, αλλά και τη δική τους αγάπη για τη θά­λασ­σα. Πα­ράλ­λη­λα, μικρά κα­ρα­βά­κια είχαν τον ρόλο και ενός τι­μη­τι­κού κα­λω­σο­ρί­σμα­τος για τους Έλ­λη­νες θα­λασ­σο­πό­ρους που επέ­στρε­φαν στα σπί­τια και στις οι­κο­γέ­νειές τους, καθώς και τά­μα­τος για να είναι ασφα­λείς στα άγρια κύ­μα­τα.

Και όπως αρ­γο­σβή­νει το έθιμο των στο­λι­σμέ­νων κα­ρα­βιών στα σπί­τια, έτσι αρ­γο­σβή­νει και ο πλού­τος των ελ­λη­νι­κών πα­ρα­δο­σια­κών σκα­φών… Σή­με­ρα από τα 13.500 και πλέον ελ­λη­νι­κά πα­ρα­δο­σια­κά σκάφη δια­σώ­ζο­νται πε­ρί­που 2.000 σε όλη την Ελ­λά­δα που κι αυτά αρ­γο­σβή­νουν ξε­χα­σμέ­να τα πε­ρισ­σό­τε­ρα στα καρ­νά­για ή πα­ρα­τη­μέ­να στο πέ­ρα­σμα του χρό­νου…

Ο Ελ­λη­νι­κός Σύν­δε­σμος Πα­ρα­δο­σια­κών Σκα­φών έχει επι­δο­θεί σε αγώνα δρό­μου για τη διά­σω­ση ενα­πο­μει­νά­ντων ξύ­λι­νων πα­ρα­δο­σια­κών ελ­λη­νι­κών σκα­φών, πολλά από τα οποία βρί­σκο­νται στα Δω­δε­κά­νη­σα και στις Κυ­κλά­δες.

Πρό­κει­ται για μια προ­σπά­θεια που θα ευο­δω­θεί μόνο μέσα από τη συ­νερ­γα­σία όλων των εμπλε­κό­με­νων φο­ρέ­ων, πριν μπει “τα­φό­πλα­κα” σε ένα με­γά­λο κομ­μά­τι της πα­ρά­δο­σης της Ελ­λά­δας που αρ­γο­σβή­νει.

Ηδη τον Οκτώ­βριο του 2018, ο πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Νο­τί­ου Αι­γαί­ου Γιώρ­γος Χα­τζη­μάρ­κος, ξε­κί­νη­σε την κα­μπά­νια #savekaikia ενώ­νο­ντας τη φωνή της Πε­ρι­φέ­ρειας Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, με όλους εκεί­νους που αγω­νί­ζο­νται να στα­μα­τή­σουν την κα­τα­στρο­φή των ξύ­λι­νων πα­ρα­δο­σια­κών σκα­φών και το έγκλη­μα που συ­ντε­λεί­ται σε βάρος της ναυ­τι­κής πα­ρά­δο­σης της χώρας.

Το «σπά­σι­μο» των ξύ­λι­νων αλιευ­τι­κών σκα­φών ξε­κί­νη­σε από το 1996, οπότε τέ­θη­κε σε ισχύ, με πρω­το­βου­λία της Ε.Ε., η νο­μο­θε­σία για τον πε­ριο­ρι­σμό της υπε­ρα­λί­ευ­σης, μέσω της επι­δό­τη­σης της από­συρ­σης της αλιευ­τι­κής αδεί­ας . Από τότε, χι­λιά­δες αλιείς πα­ρέ­δω­σαν την άδειά τους και τα κα­ΐ­κια τους κα­τα­στρά­φη­καν. Μέσα σε λίγα χρό­νια, η Ελ­λά­δα έχασε το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος του αλιευ­τι­κού της στό­λου, που ήταν και ο με­γα­λύ­τε­ρος στην Ευ­ρώ­πη. Χι­λιά­δες σκού­νες, πε­ρά­μα­τα, τρε­χα­ντή­ρια, κα­ΐ­κια, μπρί­κια, γο­λέτ­τες , βαρ­κα­λά­δες, τσερ­νί­κια έχουν λιώ­σει κάτω από τους βρα­χί­ο­νες μιας μπουλ­ντό­ζας.

Μαζί με τα πα­ρα­δο­σια­κά σκα­ριά, χά­νο­νται και οι έμπει­ροι κα­ρα­βο­μα­ρα­γκοί των ταρ­σα­νά­δων, το επάγ­γελ­μα των οποί­ων είναι μο­να­δι­κό και ανα­ντι­κα­τά­στα­το.

Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία του Ελ­λη­νι­κού Συν­δέ­σμου Πα­ρα­δο­σια­κών Σκα­φών, από τα πε­ρί­που 14.500 έχουν κα­τα­στρα­φεί τα 12.500 κατά τα τε­λευ­ταία 20 χρό­νια.

Ο Σύν­δε­σμος, ιδρύ­θη­κε το έτος 1999 με την επω­νυ­μία «Φίλοι Πα­ρα­δο­σια­κών Σκα­φών» και έδρα τον Πει­ραιά από τους λά­τρεις της πα­ρα­δο­σια­κής ναυ­πη­γι­κής και των καρ­νά­γιων μία πρω­το­βου­λία του Γε­ωρ­γί­ου Ανω­με­ρί­τη που ήταν και ο πρώ­τος πρό­ε­δρός του και του Μα­νώ­λη Ψαρ­ρού του με­τέ­πει­τα προ­έ­δρου.

Με βάση το κα­τα­στα­τι­κό, στους σκο­πούς και τους στό­χους είναι η διά­σω­ση των ελ­λη­νι­κών ξύ­λι­νων πα­ρα­δο­σια­κών σκα­φών, η συ­ντή­ρη­σή τους, η κα­τα­σκευή και η ναυ­πή­γη­ση νέων, πά­ντο­τε με τα σχέ­δια των κα­ρα­βο­μα­ρα­γκών που δό­ξα­σαν το επάγ­γελ­μά τους με σκάφη τα οποία μπο­ρούν να τα­ξι­δεύ­ουν ακόμα και όταν ο κυ­μα­τι­σμός του Αι­γαί­ου Πε­λά­γους είναι υψη­λός.

Ενώ υπήρ­ξε η απο­δο­χή όλων για τη συ­νέ­χι­ση του έργου του Συν­δέ­σμου το 2002 με­γι­στο­ποι­ή­θη­κε το πρό­βλη­μα της κα­τα­στρο­φής των αλιευ­τι­κών πα­ρα­δο­σια­κών ξύ­λι­νων σκα­φών με εντο­λή Ευ­ρω­παϊ­κής Ενώ­σε­ως και με σο­βα­ρή οι­κο­νο­μι­κή απο­ζη­μί­ω­ση των ιδιο­κτη­τών των αλιευ­τι­κών σκα­φών. Κάπως έτσι άρ­χι­σε ο αφα­νι­σμός του με­γα­λύ­τε­ρου αλιευ­τι­κού στό­λου της Ευ­ρώ­πης και μά­λι­στα ανορ­θό­δο­ξα, αφού αντί να αρ­χί­σουν από τα κα­τε­στραμ­μέ­να σκα­ριά που βρί­σκο­νται στους πυθ­μέ­νες των ελ­λη­νι­κών θα­λασ­σών και των συ­ρό­με­νων αλιευ­τι­κών ερ­γα­λεί­ων, η «επι­χεί­ρη­ση» ξε­κί­νη­σε από την κα­τα­στρο­φή κατά προ­τε­ραιό­τη­τα του πα­ρά­κτιου στό­λου με τε­λι­κό απο­τέ­λε­σμα να έχουν κα­τα­στρα­φεί πε­ρισ­σό­τε­ρα από 13.500 αλιευ­τι­κά ξύ­λι­να πα­ρα­δο­σια­κά σκάφη! Σε λίγα χρό­νια αν δεν υπάρ­ξουν άμε­σες λύ­σεις, τα τρε­χα­ντή­ρια, τα κα­ΐ­κια, οι γο­λέτ­τες, θα υπάρ­χουν μόνο σε φω­το­γρα­φί­ες και σε μου­σεια­κό υλικό.