Γιατί οι Τούρκοι επιμένουν τόσο για το Καστελλόριζο;

Η Ελ­λά­δα θα θέσει σή­με­ρα στο συμ­βού­λιο των μό­νι­μων αντι­προ­σώ­πων του ΝΑΤΟ την απο­χώ­ρη­ση του Oruc Reis από την επί­μα­χη πε­ριο­χή της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου. Η Τουρ­κία είναι έτοι­μη να στεί­λει το ερευ­νη­τι­κό πλοίο στα όρια των χω­ρι­κών υδά­των του Κα­στε­λό­ρι­ζου, μια κί­νη­ση η οποία θα κο­ρυ­φώ­σει την έντα­ση ανά­με­σα στις δύο χώρες και η οποία εν­δε­χο­μέ­νως να αυ­ξή­σει την πι­θα­νό­τη­τα ενός θερ­μού επει­σο­δί­ου.

Ο Ερ­ντο­γάν δεν σκο­πεύ­ει να απο­χω­ρή­σει από την πε­ριο­χή παρά τις συ­στά­σεις των Ευ­ρω­παί­ων και των Αμε­ρι­κα­νών. Και αυτό διότι δια­κυ­βεύ­ο­νται τα τουρ­κι­κά συμ­φέ­ρο­ντα, έτσι όπως αυτά εκ­φρά­ζο­νται μέσα από τη νέο-οθω­μα­νι­κή πο­λι­τι­κή του Τούρ­κου προ­έ­δρου.

Όμως γιατί δί­νε­ται τέ­τοια βάση στο Κα­στε­λό­ρι­ζο; Γιατί το νησί αυτό των 500 κα­τοί­κων ενο­χλεί τόσο πολύ την Τουρ­κία;

Ας δούμε πρώτα την γε­νι­κή ει­κό­να.

Η Τουρ­κία μας προ­κα­λεί. Για να την αντι­με­τω­πί­σου­με πρέ­πει φυ­σι­κά να έχου­με ισχυ­ρή άμυνα. Όμως πέραν της άμυ­νας, είναι ση­μα­ντι­κό να γνω­ρί­ζου­με τι ζη­τά­ει η Τουρ­κία και ποια επι­χει­ρή­μα­τα χρη­σι­μο­ποιεί για να δι­καιο­λο­γή­σει την στάση της.

Πράγ­μα­τι η Τουρ­κία έχει βάλει στην ατζέ­ντα ζη­τη­μά­των και διεκ­δι­κή­σε­ων όσον αφορά τις σχέ­σεις τις με την Ελ­λά­δα: το ζή­τη­μα της επέ­κτα­σης των χω­ρι­κών υδά­των, το πα­ρά­δο­ξο με τον ελ­λη­νι­κό ενα­έ­ριο χώρο, τα όρια του FIR Αθη­νών, οι «γκρί­ζες ζώνες», η απο­στρα­τι­κο­ποί­η­ση των νήσων και φυ­σι­κά το ζή­τη­μα της υφα­λο­κρη­πί­δας και κατ’ επέ­κτα­ση και της ΑΟΖ. Εμείς ανα­γνω­ρί­ζου­με την ύπαρ­ξη μόνο του τε­λευ­ταί­ου ζη­τή­μα­τος και σχε­δόν όλες οι κυ­βερ­νή­σεις των τε­λευ­ταί­ων δε­κα­ε­τιών επι­θυ­μούν μια συμ­φω­νία ή την πα­ρα­πο­μπή της υπό­θε­σης στην Χάγη.

Η Τουρ­κία, φαί­νε­ται να τα διεκ­δι­κεί όλα, όμως στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα επι­θυ­μεί την επί­λυ­ση κυ­ρί­ως στο ζή­τη­μα της υφα­λο­κρη­πί­δας και των ΑΟΖ. Γνω­ρί­ζει ότι στο ζή­τη­μα των χω­ρι­κών υδά­των έχει μαζί της τις με­γά­λες δυ­νά­μεις και ιδίως την Ρωσία. Ξέρει καλά ότι το Δι­κα­στή­ριο δεν θα ανα­γνω­ρί­σει ποτέ γκρί­ζες ζώνες στο Αι­γαίο ή την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο. Επί­σης, οι Τούρ­κοι δεν είναι τόσο ανό­η­τοι για να πι­στεύ­ουν ότι η Ελ­λά­δα μπο­ρεί να πα­ρα­βιά­σει την εδα­φι­κή τους ακε­ραιό­τη­τα με τα στρα­τεύ­μα­τα που δια­τη­ρεί στα νησιά του Αι­γαί­ου. Τους συμ­φέ­ρει επί­σης να συ­νε­χί­ζει να υφί­στα­ται το ελ­λη­νι­κό πα­ρά­δο­ξο με τα χω­ρι­κά μας ύδατα στα 6 ν.μ. και τον ενα­έ­ριο χώρο στα 10 μίλια. Τέλος, το ζή­τη­μα του FIR είναι ελάσ­σο­νος ση­μα­σί­ας και δί­νου­με με­γά­λη βάση σε αυτό. Δεν αφορά ούτε κυ­ριαρ­χία ούτε κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα.

Επο­μέ­νως αυτό που πραγ­μα­τι­κά νοιά­ζει την Τουρ­κία είναι η υφα­λο­κρη­πί­δα και η ΑΟΖ. Και δί­νε­ται ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία στην επή­ρεια του Κα­στε­λό­ρι­ζου στην οριο­θέ­τη­ση των θα­λασ­σί­ων ζωνών με­τα­ξύ της Ελ­λά­δας και της Αι­γύ­πτου ή της Κύ­πρου. Γνω­ρί­ζουν ότι σε πε­ρί­πτω­ση που η υπό­θε­ση πα­ρα­πεμ­φθεί στην Χάγη η γνω­μο­δό­τη­ση μάλ­λον θα τους ευ­νο­εί. Έχο­ντας κα­νείς πα­ρα­τη­ρή­σει πα­ρό­μοιες υπο­θέ­σεις κα­τα­λή­γει ότι το Σύ­μπλεγ­μα της Με­γί­στης (Κα­στε­λό­ρι­ζο, Ρω και Στρογ­γύ­λη) δεν μπο­ρεί να έχει 100% επή­ρεια. Μά­λι­στα σε ορι­σμέ­νες γνω­μο­δο­τή­σεις του Δι­κα­στη­ρί­ου νησιά με τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά του Κα­στε­λό­ρι­ζου έλα­βαν 0% επή­ρεια. Το γε­γο­νός ότι η Τουρ­κία δεν έχει υπο­γρά­ψει το δί­καιο της θά­λασ­σας δεν απο­τε­λεί γι’ αυτήν πρό­βλη­μα καθώς με ένα συ­νυ­πο­σχε­τι­κό με­τα­ξύ των δύο χωρών, η Τουρ­κία ανα­γνω­ρί­ζει την δι­καιο­δο­σία του Δι­κα­στη­ρί­ου.

Το βα­σι­κό επι­χεί­ρη­μα της Τουρ­κί­ας είναι ότι δεν μπο­ρεί ένα νη­σά­κι 10 τ.μ. να εμπο­δί­ζει την έξοδο στη Με­σό­γειο ενός κρά­τους με εκα­το­ντά­δες χι­λιό­με­τρα ακτο­γραμ­μής και 83 εκα­τομ­μύ­ρια πλη­θυ­σμό. Εκ­με­ταλ­λεύ­ε­ται το γε­γο­νός ότι η πε­ριο­χή βρί­σκε­ται πολύ πιο κοντά στην Τουρ­κία απ’ ότι με την υπό­λοι­πη Ελ­λά­δα. Προ­κα­λεί στέλ­νο­ντας ερευ­νη­τι­κά και πο­λε­μι­κά πλοία υιο­θε­τώ­ντας ακραί­ες θέ­σεις (Γα­λά­ζια Πα­τρί­δα) και προ­χω­ρώ­ντας σε πο­λι­τι­κές όπως το Μνη­μό­νιο Συ­νερ­γα­σί­ας με το κα­θε­στώς της Λι­βύ­ης. Αυτή η στάση υπο­κρύ­πτει έναν δια­καή πόθο για τον τερ­μα­τι­σμό της ελ­λη­νο­κυ­πρια­κής θέσης περί συ­νο­ρεύ­ου­σας ΑΟΖ Ελ­λά­δας – Κύ­πρου και συ­νε­πώς του απο­κλει­σμού της Τουρ­κί­ας από την θά­λασ­σα της Με­σο­γεί­ου.

Επει­δή έχουν γρα­φτεί πάρα πολλά για το εν λόγω ζή­τη­μα, κα­τα­λή­γω στα εξής σύ­ντο­μα όμως ου­σιώ­δη συ­μπε­ρά­σμα­τα :

1. Για την Τουρ­κία η έξο­δος στην Με­σό­γειο είναι ζω­τι­κής ση­μα­σί­ας και για να την πε­τύ­χει δεν θα δι­στά­σει να πάει στα άκρα,

2. Η Τουρ­κία σε πε­ρί­πτω­ση έναρ­ξης του δια­λό­γου δεν απο­κλεί­ε­ται να δε­χτεί την Χάγη μόνον για το δι­με­ρές ζή­τη­μα της υφα­λο­κρη­πί­δας και της ΑΟΖ διότι γνω­ρί­ζει ότι το Δι­κα­στή­ριο εν­δέ­χε­ται να την δι­καιώ­σει,

3. Όσο δεν κα­τα­λή­γου­με σε μια συμ­φω­νία τόσο η Τουρ­κία θα εντεί­νει της προ­κλή­σεις και θα κλι­μα­κώ­νει την έντα­ση. Ο Ερ­ντο­γάν δύ­σκο­λα θα κάνει πίσω δε­δο­μέ­νης και της κα­τά­στα­σης που επι­κρα­τεί στο εσω­τε­ρι­κό της χώρας του.

Οι εξε­λί­ξεις των επό­με­νων ημε­ρών θα είναι πολύ ση­μα­ντι­κές για την πο­ρεία των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων. Πρέ­πει να δοθεί με­γά­λη προ­σο­χή στο Κα­στε­λό­ρι­ζο, για τους λό­γους που ανα­φέρ­θη­καν ανω­τέ­ρω. Η κα­τά­στα­ση είναι δύ­σκο­λη και απαι­τεί νη­φα­λιό­τη­τα, ετοι­μό­τη­τα και απο­φα­σι­στι­κό­τη­τα. Το πιο ση­μα­ντι­κό είναι να κα­τα­λά­βου­με πως σκέ­φτε­ται η Τουρ­κία και τι πραγ­μα­τι­κά επι­διώ­κει από την κα­τά­στα­ση αυτή.