Ακαθάριστα Οικόπεδα: Τι αλλάζει σε δηλώσεις, ελέγχους, πρόστιμα το 2026

Τα ακα­θά­ρι­στα οι­κό­πε­δα πα­ρα­μέ­νουν ένα από τα πιο κρί­σι­μα –και κοι­νω­νι­κά φορ­τι­σμέ­να– μέ­τω­πα της αντι­πυ­ρι­κής προ­στα­σί­ας, καθώς συν­δέ­ο­νται άμεσα με τον κίν­δυ­νο εκ­δή­λω­σης και εξά­πλω­σης πυρ­κα­γιών κοντά σε κα­τοι­κη­μέ­νες πε­ριο­χές.

Μετά από δύο συ­νε­χό­με­νες αντι­πυ­ρι­κές πε­ριό­δους έντο­νης πί­ε­σης, «εκ­παί­δευ­σης» των πο­λι­τών και των δήμων, ελέγ­χων και χι­λιά­δων δη­λώ­σε­ων κα­θα­ρι­σμού, η Πο­λι­τεία επι­χει­ρεί να πε­ρά­σει σε μια πιο «ώριμη» φάση εφαρ­μο­γής του μέ­τρου.\

Στο πλαί­σιο αυτό, το σχέ­διο νόμου «Ενερ­γή Μάχη» του υπουρ­γεί­ου Κλι­μα­τι­κής Κρί­σης & Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας ει­σά­γει αλ­λα­γές που αγ­γί­ζουν τόσο το θε­σμι­κό πλαί­σιο των ακα­θά­ρι­στων οι­κο­πέ­δων όσο και τον ρόλο των εμπλε­κό­με­νων φο­ρέ­ων, με έμ­φα­ση στην πρό­λη­ψη, την ανα­λο­γι­κό­τη­τα των κυ­ρώ­σε­ων και την πιο ενερ­γή συμ­με­το­χή της Πυ­ρο­σβε­στι­κής στους ελέγ­χους, σε μια χρο­νιά–ορό­ση­μο όπως το 2026, όπου το χρο­νο­διά­γραμ­μα των κα­θα­ρι­σμών, οι έλεγ­χοι και οι κυ­ρώ­σεις ανα­μέ­νε­ται να εφαρ­μο­στούν με πιο συ­στη­μα­τι­κό και αυ­στη­ρά ελεγ­χό­με­νο τρόπο.

Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, με το σχέ­διο νόμου «Ενερ­γή Μάχη» –το πα­κέ­το πα­ρεμ­βά­σε­ων του Υπουρ­γεί­ου Κλι­μα­τι­κής Κρί­σης & Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας για ανα­μόρ­φω­ση του πλαι­σί­ου πρό­λη­ψης, ετοι­μό­τη­τας και από­κρι­σης απέ­να­ντι σε πυρ­κα­γιές και λοι­πές κα­τα­στρο­φές– μπαί­νουν στο ίδιο «κάδρο» και τα ακα­θά­ρι­στα οι­κό­πε­δα: «δένει» πιο κα­θα­ρά ο ρόλος της Πυ­ρο­σβε­στι­κής στους ελέγ­χους, μπαί­νει λο­γι­κή ανα­λο­γι­κό­τη­τας στις κυ­ρώ­σεις (με διά­κρι­ση ου­σί­ας/τυ­πι­κής συμ­μόρ­φω­σης) και προ­βλέ­πο­νται εναλ­λα­κτι­κοί τρό­ποι υπο­βο­λής δή­λω­σης για πο­λί­τες που κιν­δυ­νεύ­ουν να μεί­νουν εκτός της ψη­φια­κής δια­δι­κα­σί­ας (ηλι­κιω­μέ­νοι, ΑμεΑ, άτομα με αντι­κει­με­νι­κή αδυ­να­μία χρή­σης e-υπη­ρε­σιών).

Στο πρα­κτι­κό σκέ­λος του 2026, εφό­σον οι ρυθ­μί­σεις προ­χω­ρή­σουν σύμ­φω­να με τον τρέ­χο­ντα σχε­δια­σμό, ο κα­θα­ρι­σμός και η υπο­χρε­ω­τι­κή υπο­βο­λή υπεύ­θυ­νης δή­λω­σης στο Εθνι­κό Μη­τρώο οριο­θε­τεί­ται από 1η Απρι­λί­ου έως 30η Μαΐου κάθε έτους, με πρό­βλε­ψη ότι μπο­ρεί να δοθεί πα­ρά­τα­ση ανά­λο­γα με τις και­ρι­κές συν­θή­κες.

Το στίγ­μα για το «ποιος κάνει τι» επί­σης αλ­λά­ζει: οι Δήμοι δια­τη­ρούν τον ρόλο της ενη­μέ­ρω­σης των υπό­χρε­ων, των δειγ­μα­το­λη­πτι­κών ελέγ­χων και –όπου χρειά­ζε­ται– των αυ­τε­πάγ­γελ­των κα­θα­ρι­σμών, όμως η Πυ­ρο­σβε­στι­κή απο­κτά πιο σαφώς προσ­διο­ρι­σμέ­νη αρ­μο­διό­τη­τα ελέγ­χου συμ­μόρ­φω­σης, ει­δι­κά μετά από κα­ταγ­γε­λί­ες και σε πε­ριο­χές αυ­ξη­μέ­νου κιν­δύ­νου, ενώ προ­βλέ­πε­ται και «πα­ράλ­λη­λη» δυ­να­τό­τη­τα επι­βο­λής προ­στί­μων (ανά­λο­γα με το ποιος δια­πι­στώ­νει την πα­ρά­βα­ση).

Στο κομ­μά­τι των κυ­ρώ­σε­ων, επι­διώ­κε­ται ένας εξορ­θο­λο­γι­σμός ώστε τα πρό­στι­μα να είναι ανα­λο­γι­κά και απο­τρε­πτι­κά και δεν θα επι­βάλ­λο­νται ορι­ζό­ντια αλλά λαμ­βά­νο­ντας υπ’όψιν βα­σι­κές πα­ρα­μέ­τρους όπως είναι η έκτα­ση του οι­κο­πέ­δου. Πα­ράλ­λη­λα, για να πε­ριο­ρι­στεί ο «ψη­φια­κός απο­κλει­σμός», προ­βλέ­πε­ται μη ψη­φια­κός εναλ­λα­κτι­κός τρό­πος υπο­βο­λής για ηλι­κιω­μέ­νους, άτομα με ανα­πη­ρία και όσους δεν μπο­ρούν αντι­κει­με­νι­κά να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν ηλε­κτρο­νι­κές υπη­ρε­σί­ες, ενώ προ­βλέ­πε­ται και Κέ­ντρο Υπο­στή­ρι­ξης Υπο­βο­λής Δη­λώ­σε­ων στο Υπουρ­γείο.

Σή­με­ρα, η υπο­χρέ­ω­ση εξα­κο­λου­θεί να «κου­μπώ­νει» πάνω στην αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δο (1 Μαΐου – 31 Οκτω­βρί­ου) και στη δή­λω­ση μέσω της πλατ­φόρ­μας akatharista.apps.gov.gr, με το Υπουρ­γείο να υπεν­θυ­μί­ζει ότι ο χώρος πρέ­πει να δια­τη­ρεί­ται κα­θα­ρός σε όλη τη διάρ­κεια της αντι­πυ­ρι­κής πε­ριό­δου.

Στην πράξη, το μέτρο «ωρί­μα­σε» μέσα από δύο πολύ δια­φο­ρε­τι­κές χρο­νιές: το 2024 χα­ρα­κτη­ρί­στη­κε από άνιση αντα­πό­κρι­ση των δήμων, με 185 από τους 334 να έχουν συν­δε­θεί στην πλατ­φόρ­μα (δη­λα­δή σχε­δόν οι μισοί εκτός), την ώρα που το υπουρ­γείο μι­λού­σε για πε­ρί­που 830.000 κα­θα­ρι­σμέ­να οι­κό­πε­δα ως ση­μείο ανα­φο­ράς για το τι μπο­ρεί να πε­τύ­χει η υπο­χρέ­ω­ση όταν «δου­λεύ­ει» ο μη­χα­νι­σμός. Το 2025, αντί­θε­τα, το βάρος έπεσε στην ψη­φια­κή συμ­μόρ­φω­ση: με την προ­θε­σμία να κλεί­νει στις 15 Ιου­νί­ου 2025, κα­τα­γρά­φη­καν 701.823 δη­λώ­σεις κα­θα­ρι­σμού, ενώ 329 δήμοι είχαν συν­δε­θεί στην πλατ­φόρ­μα, έν­δει­ξη πιο μα­ζι­κής κι­νη­το­ποί­η­σης σε επί­πε­δο ΟΤΑ, αλλά και ότι το σύ­στη­μα «τρα­βά­ει» κυ­ρί­ως στο τέλος, αφού την τε­λευ­ταία ημέρα κα­τα­τέ­θη­καν σχε­δόν 90.000 δη­λώ­σεις.

Από εκεί και μετά, όμως, φά­νη­κε το πραγ­μα­τι­κό τεστ αντο­χής: το κομ­μά­τι των ελέγ­χων και της επι­βο­λής. Από 16 Ιου­νί­ου έως 2 Οκτω­βρί­ου 2025 κα­τα­γρά­φη­καν 11.230 κα­ταγ­γε­λί­ες, ελέγ­χθη­καν 9.214 (πε­ρί­που 82%) και μέχρι 25 Σε­πτεμ­βρί­ου 2025 είχαν επι­βλη­θεί 1.428 πρό­στι­μα από την Πυ­ρο­σβε­στι­κή, η οποία για πρώτη φορά ανέ­λα­βε συ­στη­μα­τι­κά τον έλεγ­χο των κα­ταγ­γε­λιών. Πα­ράλ­λη­λα, μέσα από τους ελέγ­χους φά­νη­καν και τα «γκρί­ζα» ση­μεία: πε­ρι­πτώ­σεις ψευ­δών κα­ταγ­γε­λιών, πε­ρι­πτώ­σεις όπου ο ιδιο­κτή­της κα­θά­ρι­σε σε δεύ­τε­ρο χρόνο ή πε­ρι­στα­τι­κά όπου η κα­ταγ­γε­λία δεν αντι­στοι­χού­σε καν σε οι­κό­πε­δο που όφει­λε να κα­θα­ρι­στεί, ένα μείγ­μα που ανε­βά­ζει τον φόρτο, κα­θυ­στε­ρεί την ουσία και με­τα­τρέ­πει τον μη­χα­νι­σμό σε άσκη­ση δια­χεί­ρι­σης όγκου.

Όπως φαί­νε­ται, οι δη­λώ­σεις μπο­ρούν να «πιά­σουν» με­γά­λους αριθ­μούς, αλλά η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα κρί­νε­ται εκεί όπου το σύ­στη­μα δυ­σκο­λεύ­ε­ται πε­ρισ­σό­τε­ρο, στην επι­βε­βαί­ω­ση επί του πε­δί­ου, στη στο­χευ­μέ­νη προ­τε­ραιο­ποί­η­ση κιν­δύ­νου και στην ικα­νό­τη­τα των δήμων να μη μεί­νουν απλοί «δια­χει­ρι­στές» της πλατ­φόρ­μας.

Πηγή: insider.gr