Ερευνα: Μόνο ένας στους 100 δήμους τήρησε το επενδυτικό πλάνο σε ποσοστό άνω του 50%

Το Κέντρο Φιλε­λεύ­θε­ρων Μελετών εξέτασε την οικο­νο­μική απο­δο­τι­κό­τητα των δήμων στην Ελλάδα και βρήκε τα βασι­κό­τερα σημεία που «χωλαί­νουν»

Σημα­ντικά ελλείμ­ματα στην οικο­νο­μική απο­δο­τι­κό­τητα των δήμων κατα­δει­κνύει η μελέτη που δημο­σί­ευσε το Κέντρο Φιλε­λεύ­θε­ρων Μελετών σε συνερ­γα­σία με το Κέντρο Διε­θνούς και Ευρω­παϊ­κής Πολι­τι­κής Οικο­νο­μίας και Δια­κυ­βέρ­νη­σης (ΚεΔΕΠΟΔ) του Τμή­μα­τος Πολι­τι­κής Επι­στή­μης και Διεθνών Σχέσεων του Πανε­πι­στη­μίου Πελο­πον­νή­σου.

Οπως ανα­φέ­ρε­ται στα κύρια ευρή­ματα της έρευνας, οι δήμοι εξαρ­τώ­νται σε πολύ μεγάλο βαθμό από το κράτος, καθώς μόνο το 36% των συνο­λι­κών τους εσόδων προ­έρ­χο­νται από τα «δικά τους έσοδα».

Ακόμη ένα στοι­χεία άξιο προ­σο­χής είναι πως το 2021 κανένας δήμος δεν κατά­φερε να τηρήσει τον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό του σε ποσοστό άνω του 80%, ενώ μόνο το 27% κατά­φερε να τον τηρήσει του­λά­χι­στον κατά 50%.

Τα στοι­χεία της έρευνας κατα­δει­κνύ­ουν ακόμη ένα πρό­βλημα που έχουν οι δήμοι σχετικά με την πραγ­μα­το­ποί­ηση επεν­δύ­σεων, καθώς το 2021 μόνο το 1% των δήμων τήρησαν τους προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς επεν­δύ­σεων σε ποσοστό άνω του 50%.

Την ίδια στιγμή η μέση επίδοση στην οικο­νο­μική απο­δο­τι­κό­τητα των δήμων ξεπερνά οριακά τη βάση, ενώ την καλύ­τερη επίδοση έχουν οι μικρό­τε­ροι δήμοι της ηπει­ρω­τι­κής χώρας και τη χει­ρό­τερη οι μεγα­λύ­τε­ροι νησιω­τι­κοί.

Αδια­φά­νεια, ανε­παρ­κής απο­δο­τι­κό­τητα και… λίγα έργα

Μιλώ­ντας στην «Κ» ο συντο­νι­στής Ερευ­νη­τι­κών Προ­γραμ­μά­των στο Κέντρο Φιλε­λεύ­θε­ρων Μελετών, Κων­στα­ντί­νος Σαρα­βά­κος, επι­ση­μαί­νει αρχικά πως στην Ελλάδα υπάρχει πρό­βλημα με τη δια­φά­νεια των οικο­νο­μι­κών στοι­χείων για κάθε δήμο.

«Τα περισ­σό­τερα στοι­χεία που αφορούν δρα­στη­ριό­τη­τες των δήμων είναι δια­σπαρ­μένα και μη δημόσια. Αυτό ουσια­στικά σημαί­νει πως υπάρχει μία αδια­φά­νεια στον τρόπο κατα­νο­μής των πόρων σε κάθε δήμο, η οποία δεν θα έπρεπε να υπάρχει», επι­ση­μαί­νει ο ίδιος.

Σχο­λιά­ζο­ντας τα βασι­κό­τερα προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζουν οι δήμοι και τα οποία δια­φαί­νο­νται από την οικο­νο­μική τους απο­δο­τι­κό­τητα, ο κ. Σαρα­βά­κος στέ­κε­ται σε δύο στοι­χεία: στη χαμηλή μέση οικο­νο­μική απο­δο­τι­κό­τητα και στα εξαι­ρε­τικά χαμηλά ποσοστά επεν­δύ­σεων.

«Οι δήμοι καταρ­τί­ζουν τον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό επεν­δύ­σεων στην αρχή του έτους, αλλά τα απο­τε­λέ­σματα δεί­χνουν πως στη συνέ­χεια δεν υπάρχει ένα συγκε­κρι­μένο χρο­νο­διά­γραμμα. Για να το πούμε δηλαδή πιο απλά, κάνουν τους υπο­λο­γι­σμούς τους στην αρχή κι αν τους βγει το σχέδιο, τους βγήκε», δηλώνει ο κ. Σαρα­βά­κος.

Η ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα οφεί­λε­ται αφενός στον «αιώνιο» φαύλο κύκλο αρμο­διο­τή­των που δημιουρ­γεί­ται όταν εμπλέ­κο­νται πολλοί φορείς, αφε­τέ­ρου σε εσω­τε­ρικά προ­βλή­ματα της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης όπως η ανε­πάρ­κεια τεχνο­γνω­σίας και η έλλειψη κινή­τρων.

Για τον ίδιο, αυτή η ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα οφεί­λε­ται σε δύο λόγους. Πρώτον στον «αιώνιο» φαύλο κύκλο αρμο­διο­τή­των που δημιουρ­γεί­ται όταν εμπλέ­κο­νται πολλοί φορείς με απο­τέ­λε­σμα τα δομικά έργα να είναι σε διαρκή αναμονή και δεύ­τε­ρον σε εσω­τε­ρικά προ­βλή­ματα της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης που αφορά είτε δομικά προ­βλή­ματα είτε ανε­πάρ­κεια τεχνο­γνω­σίας ή και έλλειψη κινή­τρων.

Στην ερώτηση για το αν οι επεν­δύ­σεις αυξά­νο­νται όσο πλη­σιά­ζουν οι αυτο­διοι­κη­τι­κές εκλογές, ο κ. Σαρα­βά­κος επι­ση­μαί­νει πως αυτό θα είναι μία παρά­με­τρος που θα διε­ρευ­νη­θεί μετά τις εκλογές του 2023, ωστόσο τα στοι­χεία από τις προη­γού­με­νες εκλογές του 2019 δεν απο­δει­κνύ­ουν κάποια απότομη αλλαγή.

Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός σχετικά με το προ­σω­πικό του κάθε δήμου τηρεί­ται περισ­σό­τερο απ΄ όλα, καθώς θα μπο­ρού­σαμε να πούμε πως είναι κάτι προ­δια­γε­γραμ­μένο.

Οσο για το σκέλος που οι δήμοι στην Ελλάδα έχουν την καλύ­τερη οικο­νο­μική απο­δο­τι­κό­τητα, αυτό σύμφωνα με τον κ. Σαρα­βάκο είναι το… κόστος του προ­σω­πι­κού.

«Ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός σχετικά με το προ­σω­πικό του κάθε δήμου τηρεί­ται περισ­σό­τερο απ΄όλα, καθώς θα μπο­ρού­σαμε να πούμε πως είναι κάτι προ­δια­γε­γραμ­μένο», τονίζει ο κ. Σαρα­βά­κος.

Στρα­τη­γικό κενό

Δεδο­μέ­νου όμως πως το υπάρχον μοντέλο έχει δια­μορ­φω­θεί έτσι ώστε η τοπική αυτο­διοί­κηση να εξαρ­τά­ται οικο­νο­μικά από το κράτος, τι πρέπει να γίνει ώστε αφενός οι δήμοι να είναι απο­δο­τι­κοί και αφε­τέ­ρου να υλο­ποιού­νται περισ­σό­τερα έργα;

Ο Σήφης Πλυ­μά­κης, επί­κου­ρος καθη­γη­τής Δημό­σιας Πολι­τι­κής στο Τμήμα Πολι­τι­κής Επι­στή­μης και Διεθνών Σχέσεων του Πανε­πι­στη­μίου Πελο­πον­νή­σου και ερευ­νη­τής του Κέντρου Φιλε­λεύ­θε­ρων Μελετών, ανα­φέ­ρει στην «Κ» πως πρέπει να γίνουν μεταρ­ρυθ­μί­σεις που να στο­χεύ­ουν στην απο­κέ­ντρωση, στην παρα­κο­λού­θηση, στην αξιο­λό­γηση, στην επι­βρά­βευση, στην πίεση των δήμων και φυσικά στη δημο­σιο­ποί­ηση της προόδου τους.

Ξεκι­νώ­ντας από την παρούσα κατά­σταση ο κ. Πλυ­μά­κης επι­ση­μαί­νει πως η Πολι­τεία πραγ­μα­το­ποιεί έλεγχο νομι­μό­τη­τας δαπανών προς τους δήμους και υπάρχει μία παρα­κο­λού­θηση του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού τους.

Το μεγάλο κενό στον στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό απο­δει­κνύ­ε­ται από τα επι­χει­ρη­σιακά σχέδια που έχουν θεσμο­θε­τη­θεί αλλά πολλές φορές δεν εφαρ­μό­ζο­νται.

«Αυτό που δεν υπάρχει είναι η επο­πτεία των δήμων και η αξιο­λό­γηση της από­δο­σης των υπη­ρε­σιών που παρέ­χουν. Με λίγα λόγια δεν υπάρχει γνώση των απο­τε­λε­σμά­των ή των επι­πτώ­σεων από την παροχή των υπη­ρε­σιών του κάθε δήμου», σημειώ­νει ο ίδιος.

Ο κ. Πλυ­μά­κης επε­ξη­γεί πως το μεγάλο κενό στον στρα­τη­γικό σχε­δια­σμό απο­δει­κνύ­ε­ται από τα επι­χει­ρη­σιακά σχέδια που έχουν θεσμο­θε­τη­θεί αλλά πολλές φορές δεν εφαρ­μό­ζο­νται.

«Δεν αρκεί να έχουμε ένα εργα­λείο πολι­τι­κής στα χαρτιά, αλλά να γνω­ρί­ζουμε ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί να εφαρ­μο­στεί από τοπικές αυτο­διοι­κή­σεις που έχουν την τεχνο­γνω­σία και την υπο­στή­ριξη από την Πολι­τεία», επι­ση­μαί­νει ο καθη­γη­τής.

Βελ­τιώ­σεις

Ο ίδιος προ­τεί­νει να υπάρξει απο­κέ­ντρωση δημο­σιο­νο­μική αλλά και απο­κέ­ντρωση αρμο­διο­τή­των στους δήμους καθώς επίσης και να ενι­σχυ­θεί ο επο­πτι­κός ρόλος του κράτους.

«Το νομο­σχέ­διο που υπουρ­γείου Εσω­τε­ρι­κών το οποίο ψηφί­στηκε πριν λίγο καιρό προ­βλέ­πει την κατάρ­τιση δεικτών από­δο­σης και αξιο­λό­γη­σης των δήμων. Το θέμα όμως είναι να εφαρ­μο­στεί», σχο­λιά­ζει ο κ. Πλυ­μά­κης.

Πολλές χώρες έχουν παρά­σχει αυξη­μέ­νες αρμο­διό­τη­τες στις τοπικές αυτο­διοι­κή­σεις τους, έχοντας αυξήσει όμως και τους ελεγ­κτι­κούς μηχα­νι­σμούς.

Ο ίδιος επι­ση­μαί­νει άλλωστε πως πολλές χώρες έχουν παρά­σχει αυξη­μέ­νες αρμο­διό­τη­τες στις τοπικές αυτο­διοι­κή­σεις τους, έχοντας αυξήσει όμως και τους ελεγ­κτι­κούς μηχα­νι­σμούς.

«Η Δανία, η Γερ­μα­νία, η Ιταλία και η Ισπανία έχουν δημιουρ­γή­σει συστή­ματα αξιο­λό­γη­σης των τοπικών φορέων τους και παρα­κο­λου­θούν την απόδοσή τους. Από την άλλη, η Μεγάλη Βρε­τα­νία έχει θεσπί­σει μία ανε­ξάρ­τητη αρχή που επο­πτεύει τις τοπικές αυτο­διοι­κή­σεις. Οπότε βλέ­πουμε πως όλες οι χώρες βρί­σκο­νται κάτω από την ομπρέλα αυτή», εξηγεί ο καθη­γη­τής.

Ο κ. Πλυ­μά­κης επι­ση­μαί­νει πως οι δήμοι τα τελευ­ταία χρόνια έχουν κατα­φέ­ρει να ανα­λά­βουν αυξη­μέ­νες αρμο­διό­τη­τες και να λει­τουρ­γούν κάτω από καθε­στώς πίεσης –όπως στην παν­δη­μία– χωρίς όμως να έχουν λάβει περισ­σό­τε­ρους πόρους.

«Βλέ­πουμε πως το σύστημα κεντρι­κών επι­χο­ρη­γή­σεων λει­τουρ­γεί έτσι ώστε οι δήμοι να μην έχουν κίνητρα και άρα να μην έχουν λόγους να είναι απο­δο­τι­κοί. Επίσης δεν υπάρχει αξιο­λό­γηση σχετικά με το αν οι δήμοι έχουν την τεχνο­γνω­σία και τις υπο­δο­μές να ανα­λά­βουν ένα έργο. Αυτό που συμ­βαί­νει τώρα είναι πως απλώς λαμ­βά­νουν χρήματα βάσει του πλη­θυ­σμού που έχουν», κατα­λή­γει.

*Στη μελέτη δεν ανα­φέ­ρε­ται κανένας δήμος της χώρας, παρά μόνο απο­κε­ντρω­μέ­νες διοι­κή­σεις, εξαι­τίας των επερ­χό­με­νων εκλογών.

Πηγή kathimerini.gr

Σοφία Χρήστου