Γεράσιμος Παπαδόπουλος: Η προετοιμασία της Ελλάδας εάν ένα τσουνάμι χτυπήσει τις ακτές της

Για το ενδε­χό­μενο ενός μεγάλου σεισμού που ενδέ­χε­ται να προ­κα­λέ­σει τσου­νάμι στις παρά­κτιες περιο­χές, συνερ­γά­ζο­νται οι χώρες της Μεσο­γείου με πιθα­νό­τερο σενάριο να ξεκι­νή­σει από την Ελλάδα.

Η Ελλάδα έχει την υψη­λό­τερη σει­σμι­κό­τητα σε όλη τη Μεσό­γειο, κατά μήκος του περί­φη­μου Ελλη­νι­κού Τόξου -ξεκινάει από τα νησιά του Ιονίου δια­σχί­ζει τον βυθό του Νοτίου Ιονίου έξω από την Πελο­πόν­νησο και περ­νώ­ντας νοτίως της Κρήτης κατα­λή­γει στη Ρόδο- και για αυτό είναι απο­λύ­τως υπαρκτό το ενδε­χό­μενο γένεσης τσου­νάμι μετά από ισχυρό υπο­θα­λάσ­σιο ή παρά­κτιο σεισμό. Λόγω της σπα­νιό­τη­τας του φαι­νο­μέ­νου για πολλά χρόνια υπήρχε αμη­χα­νία σε ό,τι αφορά την προ­ε­τοι­μα­σία αντι­με­τώ­πι­σης του, ωστόσο, πλέον τόσο σε εθνικό, όσο και σε διεθνές επίπεδο, μέσα από τη συμ­με­τοχή της Ελλάδας στη Δια­κυ­βερ­νη­τική Ομάδα Συντο­νι­σμού της UNESCO, έχουν καταρ­τι­στεί τυπο­ποι­η­μένα πρω­τό­κολλα άμεσων ενερ­γειών, ενώ γίνο­νται ασκή­σεις ετοι­μό­τη­τας και δράσεις επι­μόρ­φω­σης των πολιτών.

Μάλιστα, όπως εξήγησε ο ερευ­νη­τής σει­σμο­λό­γος και επι­στη­μο­νι­κός συνερ­γά­της της UNESCO Δρ Γερά­σι­μος Παπα­δό­που­λος, σε συνέ­ντευξη που παρα­χώ­ρησε στο Αθη­ναϊκό/ Μακε­δο­νικό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων, στο περι­θώ­ριο των εργα­σιών του συνε­δρίου για τις Νέες Τεχνο­λο­γίες στην Πολι­τική Προ­στα­σία «SafeThessaloniki 2022», στον σεισμό των 7 Ρίχτερ την 30η Οκτω­βρίου 2020, στη Σάμο, για πρώτη φορά σε ευρω­παϊκό επίπεδο ενερ­γο­ποι­ή­θηκε η Υπη­ρε­σία Επι­κοι­νω­νιών Εκτά­κτου Ανάγκης (Ειδο­ποι­ή­σεις Συστή­μα­τος Συνα­γερ­μού Πολιτών μέσω του 112) και σήμερα το εθνικό κέντρο που παρα­κο­λου­θεί και προει­δο­ποιεί την Πολι­τεία για τον κίνδυνο τσου­νάμι κινη­το­ποιεί­ται βάσει αυστη­ρού πρω­το­κόλ­λου, το οποίο προ­βλέ­πει συγκε­κρι­μέ­νες ενέρ­γειες εντός χρο­νι­κού δια­στή­μα­τος έως 10 λεπτών από την κατα­γραφή της σει­σμι­κής δόνησης.

«Οι “κόκ­κι­νες” σει­σμο­γε­νείς περιο­χές στην Ελλάδα»

Σε ό,τι αφορά τις σει­σμο­γε­νείς περιο­χές στην Ελλάδα και τις ακτές όπου είναι υψη­λό­τε­ρος ο κίν­δυ­νος παρα­γω­γής τσου­νάμι ο σει­σμο­λό­γος διευ­κρί­νισε: «Σε όλη τη Μεσό­γειο έχουμε, κατά μήκος του Ελλη­νι­κού Τόξου, την υψη­λό­τερη σει­σμι­κό­τητα, η οποία είναι και υπο­θα­λάσ­σια, άρα είναι αυτο­νό­ητο και το γνω­ρί­ζουμε και από τα επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα, ότι εκεί ακριβώς έχουμε τον μεγα­λύ­τερο κίνδυνο για την παρα­γωγή τσου­νάμι. Το τσου­νάμι δια­δί­δε­ται πολύ γρήγορα, δε “σβήνει” εύκολα και απειλεί παρά­κτιες περιο­χές σε μεγάλες απο­στά­σεις, αυτή είναι η ιδιαι­τε­ρό­τητα του φαι­νο­μέ­νου. Μετά έχουμε μια άλλη περιοχή με πολύ υψηλό κίνδυνο, τον Κοριν­θιακό Κόλπο. Επίσης έχει πολύ υψηλή σει­σμι­κό­τητα, όμως με τη διαφορά ότι πρό­κει­ται για κλειστό κόλπο και δεν μπορεί, ακόμη και μεγάλο τσου­νάμι, να βγει προς τα έξω και να απει­λή­σει άλλες περιο­χές. Έπειτα, έχουμε μικρό­τερο κίνδυνο σε περιο­χές όπως τα Δωδε­κά­νησα και γενι­κό­τερα το Ανα­το­λικό Αιγαίο, η Λέσβος, η Χίος».

Λιγό­τερο πιθανό, βάσει των δεδο­μέ­νων σει­σμι­κό­τη­τας, είναι το ενδε­χό­μενο να φτάσει στην Ελλάδα τσου­νάμι που θα ξεκι­νή­σει από άλλες χώρες της Μεσο­γείου. Αντι­θέ­τως, άλλες χώρες όπως το Ισραήλ και η Ιταλία προ­ε­τοι­μά­ζο­νται συστη­μα­τικά για ένα τσου­νάμι που θα μπο­ρούσε να ξεκι­νή­σει από το Ελλη­νικό Τόξο.

Από γει­το­νι­κές χώρες απει­λού­μα­στε ελά­χι­στα από την Ιταλία. Δεν υπάρχει κατα­γε­γραμ­μέ­νος μεγάλος σεισμός που να προ­κά­λεσε τσου­νάμι και να ήλθε στη δική μας πλευρά. Δεν έχουν τόσο υψηλή σει­σμι­κό­τητα όσο εμείς, παρόλα αυτά στα σενάριά μας λαμ­βά­νουμε υπόψη κι αυτό το ενδε­χό­μενο. Αντι­θέ­τως στην Ιταλία φοβού­νται πάρα πολύ τα τσου­νάμι που μπορεί να ξεκι­νή­σουν από την Ελλάδα κι έχουν κάνει πολλές έρευνες για αυτό το θέμα. Το ίδιο οι Ισραη­λι­νοί. Έχουμε κάνει κοινές ασκή­σεις με τους Ισραη­λι­νούς, φοβού­νται πάρα πολύ τα τσου­νάμι που μπορεί να δημιουρ­γη­θούν για παρά­δειγμα κατά μήκος της Κρήτης, ή της Ρόδου και σε 45 λεπτά, το πολύ σε μία ώρα, θα έχουν φτάσει στο Ισραήλ», επι­σή­μανε ο κ. Παπα­δό­που­λος.

«Στη Μεσό­γειο ένα μεγάλο τσου­νάμι μπορεί να χτυ­πή­σει 10-15 χώρες»

Μπο­ρούμε να είμαστε προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι για την πιθανή γένεση τσου­νάμι μετά από ισχυρό υπο­θα­λάσ­σιο ή παρά­κτιο σεισμό; «Βεβαίως μπο­ρούμε», απά­ντησε ο κ. Παπα­δό­που­λος, σημειώ­νο­ντας ότι στην προ­ε­τοι­μα­σία της ελλη­νι­κής Πολι­τείας αλλά και συνο­λικά των χωρών της Μεσο­γείου, μέσα από τη Δια­κυ­βερ­νη­τική Ομάδα Συντο­νι­σμού για το Σύστημα Έγκαι­ρης Προει­δο­ποί­η­σης και Μετρια­σμού του Τσου­νάμι στον Βορειο­α­να­το­λικό Ατλα­ντικό, τη Μεσό­γειο και τις συν­δε­δε­μέ­νες θάλασ­σες (ICG/NEAMTWS) της Δια­κυ­βερ­νη­τι­κής Ωκε­α­νο­γρα­φι­κής Επι­τρο­πής της UNESCO (IOC-UNESCO), καθο­ρι­στικό ρόλο δια­δρα­μά­τισε ο σεισμός και το τσου­νάμι του Ινδικού Ωκεανού του 2004 και οι τερά­στιες ανθρώ­πι­νες απώ­λειες και κατα­στρο­φές στις 14 χώρες που επη­ρέ­ασε.

«Για το τσου­νάμι κάναμε πολύ σημα­ντικά βήματα, ακριβώς επειδή υπήρξε η επιταγή της συνερ­γα­σίας των κρατών. Υστε­ρούμε, παρά το ότι έχουν γίνει πρόοδοι στα τεχνο­λο­γικά συστή­ματα, στη δια­λει­τουρ­γι­κό­τητα, δηλαδή στο πώς συνερ­γά­ζο­νται μεταξύ τους οι υπη­ρε­σίες. Το τσου­νάμι δεν έχει σύνορα. Στη Μεσό­γειο ένα μεγάλο τσου­νάμι μπορεί να χτυ­πή­σει 10-15 χώρες. Αυτό σημαί­νει ότι οι χώρες πρέπει να συνερ­γα­στούν μεταξύ τους. Πολλές φορές βρί­σκο­νται σε εμπό­λεμη κατά­σταση, ή δεν έχουν καλές σχέσεις, άλλοτε δεν έχουν το ίδιο τεχνο­λο­γικό επίπεδο, δεν έχουν το ίδιο πολι­τι­στικό επίπεδο, άρα χρεια­ζό­μα­σταν έναν κατα­λύτη να φέρνει κοντά τις χώρες κι αυτός είναι η UNESCO», επι­σή­μανε ο κ. Παπα­δό­που­λος.

Σήμερα ο πάροχος υπη­ρε­σιών τσου­νάμι (TSPs) της Ομάδας ICG/NEAMTWS υπο­στη­ρί­ζε­ται τεχνικά από πέντε εθνικά κέντρα, αυτά της Πορ­το­γα­λίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ελλάδας και της Τουρ­κίας. Σημα­ντι­κό­τατη πρό­κληση είναι η εξα­σφά­λιση γρή­γο­ρων και αξιό­πι­στων μετα­δό­σεων προει­δο­ποι­ή­σεων για τσου­νάμι, τις οποίες σύμφωνα με τα πρω­τό­κολλα που έχουν συμ­φω­νη­θεί στην UNESCO, τα πέντε κέντρα στέλ­νουν με τρεις τρόπους ταυ­τό­χρονα (email, fax και GTS) και μετά οι υπη­ρε­σίες πολι­τι­κής προ­στα­σίας πρέπει να χρη­σι­μο­ποιούν εξίσου αξιό­πι­στα συστή­ματα, για να πάει προς τα κάτω το μήνυμα.

«Η διεθνής πρω­το­πο­ρία της Ελλάδας»

Τα πέντε κέντρα της Ομάδας ICG/NEAMTWS συνερ­γά­ζο­νται μεταξύ τους και έχουν καταρ­τι­στεί συγκε­κρι­μένα πρω­τό­κολλα ενερ­γειών, από τα οποία δεν μπορεί κανείς να απο­κλί­νει. «Μόλις γίνει ένας σεισμός ύποπτος για τη γένεση τσου­νάμι, δηλαδή μεγέ­θους άνω των 6, υπο­θα­λάσ­σιος και επι­φα­νεια­κός, αμέσως οργα­νώ­νε­ται ένα μήνυμα προει­δο­ποί­η­σης για τσου­νάμι. Τα Αστε­ρο­σκο­πεία της Αθήνας , της Ρώμης κ.ο.κ. στέλ­νουν στην Πολι­τική Προ­στα­σία της χώρας τους εντός 8 έως 10 λεπτών αυτό το μήνυμα και η Πολι­τική Προ­στα­σία κοιτάει πώς αυτό πάει προς τα κάτω, προς τις απει­λού­με­νες περιο­χές. Για πολλά χρόνια υπήρχε μία αμη­χα­νία στο θέμα αυτό, δηλαδή τι μπο­ρούμε να κάνουμε πρα­κτικά, δεδο­μέ­νου ότι ειδικά εδώ στη Μεσό­γειο το περι­θώ­ριο αντί­δρα­σης για να προ­στα­τευ­θεί ο γενικός πλη­θυ­σμός είναι πολύ περιο­ρι­σμέ­νος, συχνά μόνο λίγα λεπτά», σημεί­ωσε ο κ. Παπα­δό­που­λος.

Σημεί­ωσε δε, ότι τον Φεβρουά­ριο του 2020, όταν ο ίδιος είχε κληθεί στη συζή­τηση στην αρμόδια επι­τροπή της Βουλής για τον νέο νόμο πολι­τι­κής προ­στα­σίας, που ψηφί­στηκε και ισχύει τώρα, είχε θέσει το θέμα της προ­ε­τοι­μα­σίας της ελλη­νι­κής πολι­τείας για το ενδε­χό­μενο τσου­νάμι: «Προ­σέ­ξετε το αυτό, μία φορά θα χρεια­στεί η χώρα. Τότε πρέπει να είμαστε έτοιμοι», είχε πει στην παρέμ­βασή του και λίγους μήνες αργό­τερα, τον Οκτώ­βριο του 2020 στον μεγάλο σεισμό της Σάμου «για πρώτη φορά όχι μόνο στην Ελλάδα , αλλά συνο­λικά στον ευρω­παϊκό χώρο και στη Μεσό­γειο χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε το 112».

«Το θεωρώ πολύ σημα­ντικό βήμα παρά τα μειο­νε­κτή­ματα που παρα­τη­ρή­θη­καν. Πρω­το­πο­ρή­σαμε οι Έλληνες σε αυτό, υπάρχει τρόπος να βελ­τιω­θεί ακόμη περισ­σό­τερο το σύστημα -είμαι βέβαιος – έτσι ώστε η επι­στη­μο­νική και τεχνο­λο­γική πρόοδος που μας δίνει τη δυνα­τό­τητα μέσα σε 10 λεπτά να στεί­λουμε την προει­δο­ποί­ηση, να γίνει ακόμη καλύ­τερη από επι­χει­ρη­σιακή άποψη πλέον», πρό­σθεσε.

«Πότε οι πολίτες δεν πρέπει να περι­μέ­νουν το 112 και απαι­τεί­ται άμεση εκκέ­νωση»

Σε πιο άμεσο κίνδυνο στην περί­πτωση γένεσης τσου­νάμι βρί­σκο­νται οι παρά­κτιες περιο­χές που βρί­σκο­νται κοντά στο επί­κε­ντρο της σει­σμι­κής δόνησης. Εκεί, όσοι βρί­σκο­νται κοντά σε ακτές και αισθαν­θούν το σεισμό θα πρέπει να απο­μα­κρυν­θούν άμεσα, χωρίς να περι­μέ­νουν οποιου­δή­ποτε είδους ενη­μέ­ρωση και άρα θα πρέπει να είναι προ­ε­τοι­μα­σμέ­νοι να το κάνουν, μέσα από επι­μορ­φω­τι­κές δράσεις, σε περιο­χές υψηλού κιν­δύ­νου.

«Η πιο δύσκολη περί­πτωση γενικώς αφορά τις παρά­κτιες περιο­χές που βρί­σκο­νται πιο κοντά στην εστία του σεισμού που παράγει το τσου­νάμι. Αυτό το είδαμε στη Σάμο το 2020. Στη Βόρεια Σάμο το πρώτο κύμα έφτασε μόνο σε 4 λεπτά. Πώς το ξέρουμε; Δεν είχαμε όργανα αλλά βίντεο και τα αξιο­ποι­ή­σαμε για πρώτη φορά σε σχετική μελέτη μας. Κατα­γρά­φη­καν από αξιό­πι­στες κάμερες. Σε τέσσερα λεπτά έφτασαν τα κύματα. Εκεί το σύστημα δυστυ­χώς δε νομίζω ότι προ­λα­βαί­νει να δώσει προει­δο­ποί­ηση. Εκεί επεμ­βαί­νει αυτό που λέγεται ενη­μέ­ρωση, πλη­ρο­φό­ρηση και εκπαί­δευση του πλη­θυ­σμού. Η βασική οδηγία λέει: “Μόλις αισθαν­θείτε σεισμό σε παρά­κτια περιοχή, απο­μα­κρύ­νε­στε αμέσως στα ενδό­τερα. Δεν προ­λα­βαί­νετε να ακού­σετε προει­δο­ποί­ηση, δεν περι­μέ­νετε να πάρετε μήνυμα από το 112, ή να πλη­ρο­φο­ρη­θείτε από τα ΜΜΕ τι ακριβώς συμ­βαί­νει. Αμέσως, ακα­ριαία, διότι το κύμα φτάνει αστρα­πιαία”. Αυτό είναι πολύ σημα­ντικό και θέλει πολύ μεγάλη προ­σπά­θεια και σε έναν άλλον τομέα, την επι­μόρ­φωση, εκπαί­δευση, ενη­μέ­ρωση. Θέλει εκπαί­δευση και των ίδιων των στε­λε­χών , των σωμάτων και των υπη­ρε­σιών», εξήγησε ο κ. Παπα­δό­που­λος.

Όπως διευ­κρί­νισε, στη Σάμο μετά και την εμπει­ρία του 2020 οι δύο δήμοι προ­χώ­ρη­σαν σε σειρά ενερ­γειών: «Ανέ­θε­σαν μία μελέτη στο Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών -συμμετείχαμε και συμ­βάλ­λαμε κι εμείς- για τον κίνδυνο του σεισμού και του τσου­νάμι, όπου χαρ­το­γρα­φή­θηκε για πρώτη φορά ο βαθμός κιν­δύ­νου στις ακτο­γραμ­μές του νησιού. Δεν είναι ο ίδιος παντού, εξαρ­τά­ται και από τη μορ­φο­λο­γία των ακτών. Για παρά­δειγμα, είναι δομη­μένη μια παρά­κτια ζώνη, είναι επίπεδη η μορ­φο­λο­γία και ένα ενδε­χό­μενο τσου­νάμι μπορεί με πολύ μεγάλη ευκολία να προ­χω­ρή­σει μέσα στην ξηρά; Υπάρ­χουν από­το­μες πλαγιές άρα δεν ευνο­εί­ται η αναρ­ρί­χηση του τσου­νάμι; Όλα αυτά ελή­φθη­σαν υπόψη και δόθηκε μια χαρ­το­γρά­φηση στις ακτές του νησιού για πρώτη φορά. Επίσης ήδη έχει κάνει ο Δήμος Σάμου κάποιες προ­σπά­θειες να υπάρξει περισ­σό­τερη ενη­μέ­ρωση του πλη­θυ­σμού στο θέμα αυτό, όπως έχουν γίνει και σε άλλα νησιά, στη Ρόδο, την Κω, την Κρήτη, όπου έχουμε κάνει και ασκή­σεις. Σε παγκό­σμιο επίπεδο, ο ΟΗΕ έχει από το 2016 θεσπί­σει την 5η Νοεμ­βρίου εκάστου έτους ως ημέρα ενη­μέ­ρω­σης για το τσου­νάμι. Οι προ­σπά­θειες συνε­χί­ζο­νται και εντεί­νο­νται».

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ