Ελληνικά νοσοκομεία: Οκτώ στους δέκα γιατρούς και νοσηλευτές δέχονται μπούλινγκ

Το πρό­βλημα του εκφο­βι­σμού και της λεκτι­κής κακο­ποί­η­σης δεν αφορά μόνο τα σχολεία, αλλά απο­τε­λεί κοινό μυστικό πως είναι συχνό ακόμη και στα νοσο­κο­μεία, στην Ελλάδα και σε πολλές άλλες χώρες. Για πρώτη φορά παγκο­σμίως, μια ελλη­νική επι­στη­μο­νική έρευνα, που έγινε στις μονάδες εντα­τι­κής νοση­λείας νεογνών σε όλη την Ελλάδα, απο­κα­λύ­πτει ότι του­λά­χι­στον οι μισοί γιατροί και νοση­λευ­τές πέφτουν θύμα τέτοιου «μπού­λινγκ» από συνα­δέλ­φους τους ή και από γονείς μωρών.

Οι ερευ­νη­τές, με επι­κε­φα­λής τον δρ. Ηλία Χατζη­ιω­αν­νίδη της Δεύ­τε­ρης Μονάδας Εντα­τι­κής Νοση­λείας Νεογνών της Ιατρι­κής Σχολής του Αρι­στο­τε­λείου Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λο­νί­κης και του Νοσο­κο­μείου Παπα­γε­ωρ­γίου, έκαναν τη σχετική δημο­σί­ευση στο βρε­τα­νικό ιατρικό περιο­δικό “BMJ Open”. Στη μελέτη συμ­με­τεί­χαν επίσης οι Γιώργος Μητσιά­κος, Πανα­γιώτα Χατζη­βαλ­σαμά, Φώτης Βούζας και Φραν­τσέ­σκα Μπα­σκιάλα.

Η μελέτη που παρου­σιά­ζει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, στην οποία απά­ντη­σαν ανώνυμα 389 εργα­ζό­με­νοι (το 40% γιατροί και το 60% νοση­λευ­τές), με μέση ηλικία 43 ετών, μέλη του ιατρι­κού και νοση­λευ­τι­κού προ­σω­πι­κού από 17 ελλη­νικά νοσο­κο­μεία, δείχνει ότι πρό­βλημα εκφο­βι­σμού σε κάποια στιγμή της καριέ­ρας τους έχουν αντι­με­τω­πί­σει το 53% περίπου των γιατρών και νοση­λευ­τών. Από αυτούς, μόνο οι μισοί όμως (το 28%) παρα­δέ­χο­νται και ανα­γνω­ρί­ζουν ότι έπεσαν θύμα εκφο­βι­σμού, είτε γιατί δεν έχουν σαφή επί­γνωση της λεκτι­κής κακο­ποί­η­σης, είτε γιατί αρνού­νται το ρόλο του θύματος που δείχνει αδυ­να­μία. Όπως έχουν δείξει άλλες μελέτες, είναι πιο εύκολο να ανα­φέ­ρει κανείς ως μάρ­τυ­ρας ένα περι­στα­τικό εκφο­βι­σμού για άλλον, παρά να παρα­δε­χθεί ο ίδιος ότι του συνέβη.

Τα θύματα είναι κατά κύριο λόγο γυναί­κες, καθώς επίσης νεό­τε­ροι και με μικρό­τερη εμπει­ρία γιατροί και νοση­λευ­τές. Οι θύτες είναι κυρίως γυναί­κες ηλικίας 45 έως 54 ετών και άνδρες 45-64 ετών, συνήθως σε θέση προϊ­στα­μέ­νου ή ανώ­τε­ρου στην ιεραρ­χία (το 40% των θυτών), ομό­τι­μου συνα­δέλ­φου (26%), διευ­θυ­ντή (22%) ή γονείς νεογνού (8%). Οι γιατροί ανέ­φε­ραν σε μεγα­λύ­τερο ποσοστό ότι υπήρξαν θύματα (34%) σε σχέση με τους νοση­λευ­τές (23%).

Το 83% των συμ­με­τε­χό­ντων στην έρευνα ανέ­φε­ραν ότι υπήρξαν μάρ­τυ­ρες κάποιου περι­στα­τι­κού «μπού­λινγκ» σε άλλους κατά το τελευ­ταίο εξάμηνο στο νοσο­κο­μείο. Από όσους έπεσαν θύμα, το 10% εκφο­βί­στηκε από άνδρα, το 38% από γυναίκα και το 52% και από τα δύο φύλα.

Από όσους παρα­πο­νέ­θη­καν ότι υπήρξαν θύμα, μόνο το 19% ανέφερε το περι­στα­τικό στη διεύ­θυνση ή στο σωμα­τείο εργα­ζο­μέ­νων του νοσο­κο­μείου, ενώ το 10% κινή­θηκε νομικά. Όμως αρκετοί άλλοι δεν αντέ­δρα­σαν, εν μέρει φοβού­με­νοι τις συνέ­πειες για την καριέρα τους.

Οι ερευ­νη­τές έκαναν λόγο για «ενο­χλη­τικά και υπερ­βο­λικά υψηλή συχνό­τητα εκφο­βι­σμού, μολο­νότι τα μισά θύματα δεν θεωρούν για τους εαυτούς τους ότι υπέ­φε­ραν». Επι­σή­μα­ναν επίσης «ότι η επί­πτωση στην ψυχική υγεία των θυμάτων και των μαρ­τύ­ρων ήταν σοβαρή».

Σύμφωνα με διε­θνείς μελέτες, συμπε­ρι­φο­ρές τύπου «μπού­λινγκ» είναι ιδιαί­τερα συχνές στον τομέα υγείας, ο οποίος έχει ένα από τα υψη­λό­τερα ποσοστά στο χώρο εργα­σίας. Ανάλογα με τον ορισμό που χρη­σι­μο­ποιεί­ται για τον εκφο­βι­σμό, έχουν ανα­φερ­θεί ποσοστά από 3% ως 44%, ενώ στους φοι­τη­τές ιατρι­κής στις ΗΠΑ φθάνει το 84%. Στο Εθνικό Σύστημα Υγείας της Βρε­τα­νίας εκτι­μά­ται ότι πάνω από το ένα τρίτο των γιατρών και νοση­λευ­τών έχουν τέτοιες αρνη­τι­κές ψυχο­λο­γι­κές εμπει­ρίες.

Η ελλη­νική μελέτη, που παρου­σιά­ζει το ΑΠΕ-ΜΠΕ, τονίζει ότι το ιατρικό «μπού­λινγκ» έχει αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις τόσο στην ψυχική υγεία του ιατρι­κού και νοση­λευ­τι­κού προ­σω­πι­κού, όσο και στην ποιό­τητα των παρε­χό­με­νων υπη­ρε­σιών στα νοσο­κο­μεία, καθώς τα θύματα εμφα­νί­ζουν ψυχο­σω­μα­τικά προ­βλή­ματα, άγχος, κατά­θλιψη, χαμηλή αυτο­πε­ποί­θηση, έλλειψη ικα­νο­ποί­η­σης από τη δουλειά και από τη ζωή τους, στρες και αίσθηση εξά­ντλη­σης, μυο­σκε­λε­τικά προ­βλή­ματα, αυξη­μένο καρ­διαγ­γειακό κίνδυνο, αυτο­κτο­νι­κές τάσεις, χρήση ναρ­κω­τι­κών και αλκοόλ κ.α.

Επίσης, ο εκφο­βι­σμός οδηγεί σε αύξηση απου­σιών από την εργασία, προ­βλή­ματα εξέ­λι­ξης στην καριέρα, μικρό­τερη απόδοση στα ιατρικά-νοσηλευτικά καθή­κο­ντα. Η μελέτη τονίζει ότι «γιατροί θύματα εκφο­βι­σμού κάνουν πιο συχνά ιατρικά λάθη» και επι­ση­μαί­νει ότι στις μονάδες εντα­τι­κής νοση­λείας νεογνών, όπου το προ­σω­πικό είναι εκτε­θει­μένο καθη­με­ρινά σε σημα­ντικό στρες, υπερ­βο­λικό φόρτο δου­λειάς, εσω­τε­ρι­κούς αντα­γω­νι­σμούς και δύσκο­λες απο­φά­σεις ζωής ή θανάτου, το «μπού­λινγκ» έρχεται να επι­δει­νώ­σει την κατά­σταση περαι­τέρω.

Γενι­κό­τερο το πρό­βλημα στην επι­στήμη και έρευνα διεθνώς

Έχουν αυξηθεί τα τελευ­ταία χρόνια οι καταγ­γε­λίες διεθνώς για περι­στα­τικά εκφο­βι­σμού σε ερευ­νη­τικά ινστι­τούτα και πανε­πι­στή­μια και μάλιστα παγκό­σμιας φήμης. Όπως ανα­φέ­ρει το “Nature” σε σχετικό αφιέ­ρωμα, όπου παρα­τί­θε­νται παρα­δείγ­ματα από διά­φο­ρες χώρες, γίνεται πλέον αντι­λη­πτό ότι η επι­στήμη έχει πρό­βλημα «μπού­λινγκ» και ότι το θέμα συχνά «κου­κου­λώ­νε­ται», σε μεγάλο βαθμό επειδή η καριέρα ενός νεό­τε­ρου ερευ­νητή (ακόμη πιο συχνά μιας ερευ­νή­τριας), που είναι και το σύνηθες θύμα, εξαρ­τά­ται καθο­ρι­στικά από τον προϊ­στά­μενο ή διευ­θυ­ντή του ερευ­νη­τι­κού εργα­στη­ρίου, που είναι και ο συνήθης θύτης.

Αν και δεν υπάρχει ομόφωνα απο­δε­κτός ορισμός, σύμφωνα με τους ψυχο­λό­γους και άλλους ειδι­κούς «μπού­λινγκ» μεταξύ συνα­δέλ­φων θεω­ρεί­ται η επα­να­λαμ­βα­νό­μενη κακο­με­τα­χεί­ριση κάποιου ανθρώ­που, η οποία έχει αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στην ψυχική ή και σωμα­τική υγεία του. Οι βρισιές, οι προ­σβο­λές και γενι­κό­τερα η εκφο­βι­στική συμπε­ρι­φορά απο­τε­λούν τις πιο συνη­θι­σμέ­νες μορφές εργα­σια­κού «μπού­λινγκ».

Άλλες πιο αδιό­ρα­τες μορφές είναι η κακό­βουλη δια­σπορά φημών για συνά­δελφο, η συστη­μα­τική υπο­τί­μηση της δου­λειάς και του επαγ­γελ­μα­τι­κού κύρους του, η από­κρυψη πλη­ρο­φο­ριών ανα­γκαίων για την εκτέ­λεση της εργα­σίας του, η μειω­τική αλλαγή καθη­κό­ντων του εργα­ζο­μέ­νου, η υπερ­φόρ­τωσή του με μεγάλο όγκο δου­λειάς κ.α. Μερικές φορές υπάρχει μια «γκρίζα» ζώνη για το ποιά συμπε­ρι­φορά συνιστά όντως εκφο­βι­σμό. Οι ειδικοί πάντως συμ­φω­νούν ότι οι θύτες -ιδίως οι πιο εγω­κε­ντρι­κοί και εξουσιομανείς- δεν νοιά­ζο­νται για την ανά­πτυξη των ικα­νο­τή­των των υφι­στα­μέ­νων τους.

Κανείς δεν ξέρει με σιγου­ριά πόσο εκτε­τα­μένο είναι το πρό­βλημα του «μπού­λινγκ» στην επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα παγκο­σμίως, επειδή δεν έχει υπάρξει καμία ολο­κλη­ρω­μένη έρευνα μέχρι σήμερα. Η γενική εκτί­μηση είναι ότι θύμα εκφο­βι­σμού πέφτει το ένα τέταρτο έως ένα τρίτο των ερευ­νη­τών και πανε­πι­στη­μια­κών κάθε χρόνο, ποσοστό πολύ μεγα­λύ­τερο από άλλους επαγ­γελ­μα­τι­κούς χώρους.

Κανείς επίσης δεν μπορεί να πει με βεβαιό­τητα αν και σε ποιό βαθμό η κατά­σταση χει­ρο­τε­ρεύει από χρονιά σε χρονιά. Πάντως ο θόρυβος που ξεσή­κωσε πρό­σφατα το κίνημα #metoo γύρω από τον σεξισμό και τις επι­θέ­σεις σε γυναί­κες ηθο­ποιούς, έχει κάπως ενθαρ­ρύ­νει και άλλες κατη­γο­ρίες επαγ­γελ­μα­τιών να «σηκώ­σουν» το πέπλο της σιωπής.

πηγή topontiki.gr