Ψάρια και θαλασσινά: Οι «αλμυρές» τιμές «καίνε» την κατανάλωση

Αν και τα ψάρια και θαλασ­σινά παρα­μέ­νουν βασικό δια­τρο­φικό συστα­τικό όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στην πλειο­ψη­φία των Ευρω­παίων, παρόλα αυτά για τους περισ­σό­τε­ρους έχουν μετα­τρα­πεί σε είδος πολυ­τε­λείας, με απο­τέ­λε­σμα το 58% των κατα­να­λω­τών να τα τρώνε μόλις μια φορά το μήνα.

Σύμφωνα με την τελευ­ταία έρευνα του ευρω­βα­ρό­με­τρου, η οποία πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε το δίμηνο Οκτω­βρίου – Νοεμ­βρίου 2024 στις 27 χώρες της ΕΕ, οι αλλαγές στις προ­τι­μή­σεις των κατα­να­λω­τών, οι οικο­νο­μι­κές πιέσεις αλλά και η γεω­γρα­φική εγγύ­τητα στη θάλασσα δια­μορ­φώ­νουν σημα­ντικά την κατα­νά­λωση και τις αγο­ρα­στι­κές συνή­θειες. Ιδιαί­τερα απο­κα­λυ­πτικό είναι το στοι­χείο ότι μεγάλο μέρος των κατα­να­λω­τών στρέ­φο­νται προς τα προ­ϊ­ό­ντα, που έχουν προσιτή τιμή, όπως τα κατε­ψυγ­μένα ή οι κον­σέρ­βες.

Ενώ αυτά τα προ­ϊ­ό­ντα παρα­μέ­νουν βασικό στοι­χείο στην ευρω­παϊκή δια­τροφή η έρευνα του Ευρω­βα­ρό­με­τρου για τις συνή­θειες των κατα­να­λω­τών της ΕΕ σχετικά με τα προ­ϊ­ό­ντα αλιείας και υδα­το­καλ­λιέρ­γειας, απο­κα­λύ­πτει μείωση στη συνο­λική συχνό­τητα κατα­νά­λω­σης συγκρι­τικά με την αντί­στοιχη έρευνα που διε­νήρ­γησε το 2021.

Σύμφωνα με τις απα­ντή­σεις των 26.510 ερω­τη­θέ­ντων, οι οποίοι ανήκουν σε δια­φο­ρε­τι­κές κοι­νω­νι­κές και δημο­γρα­φι­κές ομάδες, μόνο το ένα τρίτο κατα­να­λώ­νει ψάρια και θαλασ­σινά του­λά­χι­στον μία φορά την εβδο­μάδα, κατα­γρά­φο­ντας μείωση κατά 4% σε σχέση με την προη­γού­μενη έρευνα. Το ποσοστό των ερω­τη­θέ­ντων που δεν κατα­να­λώ­νουν ποτέ προ­ϊ­ό­ντα αλιείας και υδα­το­καλ­λιέρ­γειας στο σπίτι έχει αυξηθεί στο 15% (άνοδος κατά 4% από το 2021).

Τρο­χο­πέδη το κόστος

Το κόστος (55%) και η εμφά­νιση (52%) είναι οι κυριό­τε­ροι παρά­γο­ντες για την αγορά ψαριών και θαλασ­σι­νών, με το κόστος να ξεπερνά την εμφά­νιση σε σχέση με το 2021.

Ενώ το 78% των ερω­τη­θέ­ντων έχει παρα­τη­ρή­σει αύξηση των τιμών, το 54% είναι δια­τε­θει­μένο να πλη­ρώ­σει περισ­σό­τερα για προ­ϊ­ό­ντα αει­φό­ρου προ­έ­λευ­σης. Εν τω μεταξύ, το 49% τείνει να αντι­κα­θι­στά τα ψάρια και τα θαλασ­σινά με κρέας ή άλλες πρω­τε­ΐ­νες όταν οι τιμές αυξά­νο­νται.

Τα άτομα της ανώ­τε­ρης μεσαίας και ανώ­τε­ρης τάξης δεί­χνουν μεγα­λύ­τερη προ­θυ­μία να πλη­ρώ­σουν επι­πλέον για βιώσιμα προ­ϊ­ό­ντα σε σύγκριση με τις κατώ­τε­ρες τάξεις (71-73% έναντι 42-58% αντί­στοιχα), γεγονός που υπο­δη­λώ­νει ότι οι οικο­νο­μι­κοί περιο­ρι­σμοί ενδέ­χε­ται να επη­ρε­ά­ζουν τη στάση απέ­να­ντι στη βιω­σι­μό­τητα.

Η έρευνα απο­κα­λύ­πτει ότι το κόστος επη­ρε­ά­ζει τις απο­φά­σεις των κατα­να­λω­τών, οδη­γώ­ντας σε πιο προ­σε­κτι­κές απο­φά­σεις στις δαπάνες τους λόγω του τρέ­χο­ντος οικο­νο­μι­κού πλαι­σίου. Για το λόγο αυτό, η αγορά και η κατα­νά­λωση κατε­ψυγ­μέ­νων και κον­σερ­βο­ποι­η­μέ­νων προ­ϊ­ό­ντων ξεπερνά τα φρέσκα προ­ϊ­ό­ντα, πιθα­νό­τατα λόγω της ευκο­λίας και της οικο­νο­μι­κής τους τιμής.

Σύμφωνα με τα απο­τε­λέ­σματα, σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, οι περισ­σό­τε­ροι ερω­τη­θέ­ντες δηλώ­νουν ότι έχουν αντι­λη­φθεί αύξηση της τιμής των ψαριών ή οστρα­κοει­δών πρό­σφατα. Το υψη­λό­τερο ποσοστό κατα­γρά­φε­ται στην Πορ­το­γα­λία (88%), ενώ ακο­λου­θεί η Ελλάδα, η Κύπρος και η Ισπανία με το ποσοστό να φτάνει στο 87%. Το χαμη­λό­τερο ποσοστό κατα­γρά­φε­ται στη Σλο­βε­νία (56%), τη Ρου­μα­νία (57%) και την Τσεχία (66%).

Σε έξι κράτη μέλη της ΕΕ, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, του­λά­χι­στον το 50% των ερω­τη­θέ­ντων δηλώ­νουν ότι η κατα­νά­λωσή τους σε ψάρια ή οστρα­κοειδή έχει μειωθεί πρό­σφατα. Στην κορυφή της λίστας βρί­σκε­ται η Μάλτα και η Πολωνία με 54%, ενώ ακο­λου­θεί η Ελλάδα με 53%, η Βουλ­γα­ρία και η Κύπρος με 51% και η Ιταλία με 50%. Το χαμη­λό­τερο ποσοστό κατα­γρά­φε­ται στο Λου­ξεμ­βούργο (27%), τις Κάτω Χώρες (23%) και τη Σλο­βε­νία (22%).

Αντί­στοιχα, σε όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ, λιγό­τε­ροι από τους μισούς ερω­τη­θέ­ντες δηλώ­νουν ότι δεν δίνουν προσοχή στην τιμή όταν αγο­ρά­ζουν ψάρια ή οστρα­κοειδή. Τα μεγα­λύ­τερα ποσοστά κατα­γρά­φο­νται στην Αυστρία (45%), τις Κάτω Χώρες (42%) και το Λου­ξεμ­βούργο (41%). Εν τω μεταξύ, η Ελλάδα και η Πορ­το­γα­λία είναι οι δύο χώρες που κατα­γρά­φουν τα χαμη­λό­τερα ποσοστά καθώς μόλις το 18% δεν προ­σέ­χει την τιμή, ακο­λου­θού­μενη από τη Βουλ­γα­ρία (19%).

Η διαφορά στη… συνή­θεια

Ενώ οι κατα­να­λω­τι­κές και αγο­ρα­στι­κές συνή­θειες δια­φέ­ρουν σημα­ντικά μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ, τα παρά­κτια έθνη όπως η Ισπανία και η Πορ­το­γα­λία ανα­φέ­ρουν τα υψη­λό­τερα ποσοστά εβδο­μα­διαίας κατα­νά­λω­σης (64% και 59%, αντί­στοιχα), ενώ τα έθνη που δεν έχουν θάλασσα, όπως η Ουγ­γα­ρία και η Αυστρία, ανα­φέ­ρουν ελά­χι­στη εβδο­μα­διαία συμ­με­τοχή (2% και 9%).

Οι ερω­τη­θέ­ντες που ζουν σε από­σταση μικρό­τερη των 5 χιλιο­μέ­τρων από την ακτή είναι πιθα­νό­τερο να κατα­να­λώ­νουν μηνιαίως ψάρια και θαλασ­σινά (79%), σε σχέση με εκεί­νους που ζουν σε από­σταση μεγα­λύ­τερη των 200 χιλιο­μέ­τρων (49%).

Η έρευνα δια­πί­στωσε επίσης ότι όσοι ζουν πιο κοντά στην ακτή είναι πιο πιθανό να προ­τι­μούν προ­ϊ­ό­ντα που αλιεύ­ο­νται άγρια από τα εκτρε­φό­μενα (43% σε από­σταση 5 χιλιο­μέ­τρων έναντι 27% σε από­σταση 200 χιλιο­μέ­τρων). Οι ερω­τη­θέ­ντες από μεσό­γειες χώρες δεί­χνουν μεγα­λύ­τερη αδια­φο­ρία σχετικά με το εάν τα ψάρια και τα θαλασ­σινά αλιεύ­ο­νται άγρια ή εκτρέ­φο­νται.

Την ίδια στιγμή, οι πρα­κτι­κές και συγκε­κρι­μέ­νες πλη­ρο­φο­ρίες για το προϊόν στις ετι­κέ­τες παρα­μέ­νουν απα­ραί­τη­τες για τους μισούς από τους ερω­τη­θέ­ντες: ημε­ρο­μη­νία λήξης, όνομα είδους, μέθοδος παρα­γω­γής (άγρια ή εκτρε­φό­μενη) και προ­έ­λευση είναι οι πιο ανα­με­νό­με­νες πλη­ρο­φο­ρίες, τόσο για τα μετα­ποι­η­μένα όσο και για τα μη μετα­ποι­η­μένα προ­ϊ­ό­ντα. Οι ερω­τη­θέ­ντες ανα­ζη­τούν πιο λεπτο­με­ρείς ετι­κέ­τες, με το 69% από αυτούς να θεωρούν σημα­ντικό να συμπε­ρι­λά­βουν την ημε­ρο­μη­νία αλί­ευ­σης ή συγκο­μι­δής για όλα τα προ­ϊ­ό­ντα αλιείας και υδα­το­καλ­λιέρ­γειας. Επι­πλέον, το 36% θα ήθελε περισ­σό­τε­ρες περι­βαλ­λο­ντι­κές πλη­ρο­φο­ρίες, δηλαδή μείωση κατά 8 ποσο­στιαίες μονάδες από το 2021.

Για πρώτη φορά, το φετινό ειδικό Ευρω­βα­ρό­με­τρο περι­λάμ­βανε ερω­τή­σεις σχετικά με την κατα­νά­λωση φυκιών.

Αν και τα φύκια και τα προ­ϊ­ό­ντα του δεν έχουν γίνει ακόμη απο­δε­κτά, τα δύο τρίτα των ερω­τη­θέ­ντων τα έχουν κατα­να­λώ­σει του­λά­χι­στον μία φορά τον τελευ­ταίο χρόνο, κυρίως σε μορφή ρολού ή περι­τυ­λίγ­μα­τος (π.χ. σούσι).  Στους μισούς από τους ερω­τη­θέ­ντες αρέσει η γεύση τους και το ένα τρίτο πιστεύει ότι τα φύκια είναι ευερ­γε­τικά για την υγεία.

Ειδι­κό­τερα, οι περισ­σό­τε­ροι ερω­τη­θέ­ντες κατα­να­λώ­νουν προ­ϊ­ό­ντα φυκιών το πολύ δύο φορές το μήνα, ενώ περίπου τρεις στους δέκα δεν τα κατα­να­λώ­νουν ποτέ.

Σχεδόν οι μισοί κατα­να­λώ­νουν αυτά τα προ­ϊ­ό­ντα λιγό­τερο από μία φορά το μήνα (48%), ενώ περίπου το ένα δέκατο το κάνει μία ή δύο φορές το μήνα (11%). Στο άλλο άκρο, μια μειο­ψη­φία τα κατα­να­λώ­νει αρκετές φορές την εβδο­μάδα (2%).

Από την άλλη πλευρά, ένα σημα­ντικό μέρος των ερω­τη­θέ­ντων περι­λαμ­βά­νει σπάνια ή ποτέ προ­ϊ­ό­ντα φυκιών ή άλγης στη δια­τροφή του. Για την ακρί­βεια, το 6% δεν τα έχει κατα­να­λώ­σει τον τελευ­ταίο χρόνο, ενώ πάνω από το ένα τέταρτο δηλώνει ότι δεν τα έχει κατα­να­λώ­σει ποτέ (27%).

Σε 7 κράτη μέλη της ΕΕ, του­λά­χι­στον το ένα δέκατο των ερω­τη­θέ­ντων ανα­φέ­ρει ότι κατα­να­λώ­νει προ­ϊ­ό­ντα φυκιών ή άλγης (απο­ξη­ρα­μένα ή φρέσκα) του­λά­χι­στον μία φορά την εβδο­μάδα. Το υψη­λό­τερο ποσοστό των ερω­τη­θέ­ντων ανα­φέ­ρε­ται στη Μάλτα και την Πολωνία (και οι δύο 15%) και ακο­λου­θούν η Αυστρία, η Ιταλία και το Λου­ξεμ­βούργο (από 11%).

Στο άλλο άκρο της κλί­μα­κας, ένα πενιχρό ποσοστό ανα­φέ­ρε­ται στην Ελλάδα (1%), τη Σουηδία και τη Φιν­λαν­δία (και οι δύο 2%) και ακο­λου­θούν η Γερ­μα­νία και η Σλο­βε­νία (4%).

Πηγή: ot.gr