Θάνος Ντόκος: Για συνεκμετάλλευση στο Αιγαίο μιλάει εκ νέου ο αναπληρωτής σύμβουλος Εθνικής Ασφάλειας του πρωθυπουργού

Το σε­νά­ριο της συ­νεκ­με­τάλ­λευ­σης στο Αι­γαίο επα­να­φέ­ρει, μι­λώ­ντας στην κυ­πρια­κή εφη­με­ρί­δα «Ο Φι­λε­λεύ­θε­ρος», ο ανα­πλη­ρω­τής σύμ­βου­λος Εθνι­κής Ασφά­λειας του πρω­θυ­πουρ­γού Κυ­ριά­κου Μη­τσο­τά­κη, Θάνος Ντό­κος.

«Εφό­σον ανα­κα­λυ­φθούν ση­μα­ντι­κά κοι­τά­σμα­τα στο Αι­γαίο ή (το πιο πι­θα­νόν) στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, εφό­σον το κοί­τα­σμα εκτεί­νε­ται στις θα­λάσ­σιες ζώνες και των δύο χωρών (πε­ρί­πτω­ση Κατάρ-Ιράν), εφό­σον η πο­σό­τη­τα, η τιμή και οι τά­σεις απο­μά­κρυν­σης από τα ορυ­κτά καύ­σι­μα επι­τρέ­ψουν την εμπο­ρι­κή εκ­με­τάλ­λευ­ση του κοι­τά­σμα­τος και, τέλος, εφό­σον η Ελ­λά­δα απο­φα­σί­σει ότι αυτό τη συμ­φέ­ρει, τότε θα μπο­ρού­σε να δια­πραγ­μα­τευ­θεί μια συμ­φω­νία συ­νεκ­με­τάλ­λευ­σης με πο­σο­στά που θα κα­θο­ρι­στούν σύμ­φω­να με τα συμ­φω­νη­μέ­να θα­λάσ­σια σύ­νο­ρα» ανα­φέ­ρει χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

Πα­ράλ­λη­λα, δεν «κρύ­βει» την ανη­συ­χία του για ένα «θερμό» επει­σό­διο στο Αι­γαίο. Επι­κρί­νει, ακόμη, τη Γαλ­λία και τον πρό­ε­δρο Εμα­νου­έλ Μα­κρόν, για το βέτο στην εντα­ξια­κή πο­ρεία των Σκο­πί­ων, παρά τις σχε­τι­κές προ­βλέ­ψεις της Συμ­φω­νί­ας των Πρε­σπών.

Ο κ. Ντό­κος κα­τα­γρά­φει ως ση­μα­ντι­κό­τε­ρη αλ­λα­γή των τε­λευ­ταί­ων ετών την χρήση, πλέον, από την Τουρ­κία, του ερ­γα­λεί­ου της στρα­τιω­τι­κής ισχύ­ος. Ο ανα­πλη­ρω­τής σύμ­βου­λος Εθνι­κής Ασφα­λεί­ας της Ελ­λά­δας ση­μειώ­νει ότι η προ­σφυ­γή στη Χάγη απο­τε­λεί θέση δια­δο­χι­κών ελ­λη­νι­κών κυ­βερ­νή­σε­ων και θα ήταν εφι­κτή, μόνο εφό­σον η Τουρ­κία δεν επι­μεί­νει στον μακρύ κα­τά­λο­γο διεκ­δι­κή­σε­ων που στα­δια­κά έχει θέσει στο τρα­πέ­ζι τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες.

Εκτι­μά, δε, πως αν κερ­δί­σει ο Μου­στα­φά Ακιν­τζί και αν η ΕΕ, και ιδίως η Γερ­μα­νία, δεί­ξει ενερ­γό εν­δια­φέ­ρον, ίσως υπάρ­ξει ένα μικρό «πα­ρά­θυ­ρο» ευ­και­ρί­ας για το Κυ­πρια­κό.

Δεν υπο­τι­μά την ανη­συ­χία για τις κι­νή­σεις του «Για­βούζ» και το­νί­ζει ότι, για να δια­φυ­λά­ξουν την εδα­φι­κή ακε­ραιό­τη­τα και κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα, Ελ­λά­δα και Κύ­προς πρέ­πει να ενι­σχύ­σουν στον μέ­γι­στο δυ­να­τό βαθμό τους συ­ντε­λε­στές εθνι­κής ισχύ­ος και να πε­τύ­χουν στε­νό­τε­ρο στρα­τη­γι­κό συ­ντο­νι­σμό στην προ­σπά­θεια χά­ρα­ξης και υλο­ποί­η­σης απο­τε­λε­σμα­τι­κής εθνι­κής στρα­τη­γι­κής.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη Ντό­κου

– Δύ­σκο­λη εποχή για τον Σύμ­βου­λο Εθνι­κής Ασφα­λεί­ας της Ελ­λά­δας;

Για τον Σύμ­βου­λο Εθνι­κής Ασφα­λεί­ας μιας χώρας που βρί­σκε­ται σε μια δύ­σκο­λη γει­το­νιά, που χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από υψηλή ρευ­στό­τη­τα και αστά­θεια, πολ­λα­πλές εστί­ες εντά­σε­ων και συ­γκρού­σε­ων και χώρες με ιδιαί­τε­ρα φι­λό­δο­ξη έως και ανα­θε­ω­ρη­τι­κή ατζέ­ντα, ενώ πα­ράλ­λη­λα με­τα­βάλ­λε­ται ο πα­γκό­σμιος συ­σχε­τι­σμός ισχύ­ος, οι επο­χές είναι κατά κα­νό­να δύ­σκο­λες και οι λόγοι επα­γρύ­πνη­σης πολ­λα­πλοί.

– Ποιος ο με­γα­λύ­τε­ρος φόβος;

Ο με­γα­λύ­τε­ρος φόβος είναι η Τουρ­κία να υπερ­τι­μή­σει τις δυ­νά­μεις της και να υπο­τι­μή­σει τη θέ­λη­ση και την ικα­νό­τη­τα της Ελ­λά­δας να υπε­ρα­σπι­στεί την εδα­φι­κή της ακε­ραιό­τη­τα και τα κυ­ριαρ­χι­κά της δι­καιώ­μα­τα. Και να ει­σέλ­θου­με έτσι σε μια κρίση από την οποία κα­νείς δεν θα βγει κερ­δι­σμέ­νος.

– «Ελ­λά­δα και Κύ­προς σε ένα σύν­θε­το γε­ω­πο­λι­τι­κό πε­ρι­βάλ­λον», η διά­λε­ξή σας στο Πα­νε­πι­στή­μιο Λευ­κω­σί­ας που διορ­γά­νω­σε το Κυ­πρια­κό Κέ­ντρο Ευ­ρω­παϊ­κών και Διε­θνών Υπο­θέ­σε­ων σε συ­νερ­γα­σία με το Τμήμα Πο­λι­τι­κών Επι­στη­μών και Δια­κυ­βέρ­νη­σης του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Λευ­κω­σί­ας και την AgoraDialogue, πού εστια­στή­κα­τε;

To πε­ρι­φε­ρεια­κό πε­ρι­βάλ­λον ασφα­λεί­ας στην πε­ριο­χή της Με­σο­γεί­ου και Μέσης Ανα­το­λής έχει αλ­λά­ξει σε ση­μα­ντι­κό βαθμό. Έχουν εμ­φα­νι­στεί νέοι κρα­τι­κοί δρώ­ντες και κενά ισχύ­ος τα οποία προ­σπα­θούν να εκ­με­ταλ­λευ­τούν φι­λό­δο­ξες πε­ρι­φε­ρεια­κές δυ­νά­μεις. Η απει­λή χρή­σης και η χρήση στρα­τιω­τι­κής ισχύ­ος ως ερ­γα­λείο προ­ώ­θη­σης σχε­δια­σμών εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής έχουν γίνει συ­χνό­τε­ρες, ενώ οι πε­ρι­φε­ρεια­κές ισορ­ρο­πί­ες με­τα­βάλ­λο­νται συ­νε­χώς. Προ­σπα­θώ­ντας να δια­φυ­λά­ξουν την εδα­φι­κή ακε­ραιό­τη­τα και κυ­ριαρ­χι­κά δι­καιώ­μα­τα, Ελ­λά­δα και Κύ­προς πρέ­πει να ενι­σχύ­σουν στον μέ­γι­στο δυ­να­τό βαθμό τους συ­ντε­λε­στές εθνι­κής ισχύ­ος: οι­κο­νο­μία, δι­πλω­μα­τία (με έμ­φα­ση στις δι­με­ρείς και πο­λυ­με­ρείς συμ­μα­χί­ες) και άμυνα (όπου η Κυ­πρια­κή Δη­μο­κρα­τία έχει ση­μα­ντι­κά πε­ρι­θώ­ρια αύ­ξη­σης της συμ­βο­λής της στην κοινή προ­σπά­θεια). Επι­πλέ­ον, δε, και αυτό έχει ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία, απαι­τεί­ται ακόμη στε­νό­τε­ρος στρα­τη­γι­κός συ­ντο­νι­σμός Ελ­λά­δας και Κύ­πρου στην προ­σπά­θεια χά­ρα­ξης και υλο­ποί­η­σης απο­τε­λε­σμα­τι­κής εθνι­κής στρα­τη­γι­κής.

– Η Τουρ­κία αντι­λαμ­βά­νε­ται τη θέση της στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο μέσα από αυτό που η ίδια ονο­μά­ζει «Γα­λά­ζια Πα­τρί­δα», το μή­νυ­μα που δίνει είναι ότι είναι η επι­κυ­ρί­αρ­χος χώρα της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου;

Η Τουρ­κία προ­βάλ­λει, με συ­ζη­τού­με­νη πει­στι­κό­τη­τα, την ει­κό­να μιας με­γά­λης πε­ρι­φε­ρεια­κής δύ­να­μης στην πε­ριο­χή της Ανα­το­λι­κής Με­σο­γεί­ου, αλλά και της Μέσης Ανα­το­λής. Η ση­μα­ντι­κό­τε­ρη αλ­λα­γή των τε­λευ­ταί­ων ετών είναι ότι χρη­σι­μο­ποιεί πλέον το ερ­γα­λείο της στρα­τιω­τι­κής ισχύ­ος σε πολύ με­γα­λύ­τε­ρο βαθμό από την εποχή Ντα­βού­το­γλου, όπου η έμ­φα­ση ήταν στη δι­πλω­μα­τία, τις οι­κο­νο­μι­κές σχέ­σεις και την «κοινή πο­λι­τι­στι­κή (οθω­μα­νι­κή) κλη­ρο­νο­μιά». Με την επι­κρά­τη­ση των στρα­τιω­τι­κών στον εσω­τε­ρι­κό αντα­γω­νι­σμό με το Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, η Τουρ­κία χρη­σι­μο­ποιεί το αφή­γη­μα της «Γα­λά­ζιας Πα­τρί­δας» για να προ­ω­θή­σει την πα­ρου­σία, τον ρόλο και την επιρ­ροή της σε θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές όπου θε­ω­ρεί (μέσω αρ­κε­τά ευ­φά­ντα­στων ερ­μη­νειών του διε­θνούς δι­καί­ου της θά­λασ­σας) ότι υπάρ­χει νο­μι­κό κενό και διεκ­δι­κή­σι­μες θα­λάσ­σιες πε­ριο­χές. Επι­πλέ­ον, σύμ­φω­να με το τουρ­κι­κό αφή­γη­μα, ο απο­κλει­σμός της Τουρ­κί­ας από ενερ­γεια­κές και άλλες συ­νερ­γα­σί­ες στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, απο­τέ­λε­σμα των δικών της στρα­τη­γι­κών επι­λο­γών, θα προ­σθέ­τα­με ότι την έχει υπο­χρε­ώ­σει να αντι­δρά­σει για να προ­στα­τεύ­σει τα συμ­φέ­ρο­ντά της.

– Το Για­βούζ βρί­σκε­ται ήδη στο τε­μά­χιο 8 της κυ­πρια­κής ΑΟΖ και ετοι­μά­ζει τα επό­με­να πα­ρά­νο­μα γε­ω­τρη­τι­κά του βή­μα­τα.

Οι κι­νή­σεις του Για­βούζ στο τε­μά­χιο 8 προ­κα­λούν ιδιαί­τε­ρη ανη­συ­χία, καθώς εν­δέ­χε­ται να αξιο­ποι­ή­σει πλη­ρο­φο­ρί­ες από έρευ­νες της ΕΝΙ που είχαν δη­μο­σιευ­θεί λόγω ημέ­τε­ρης αβλε­ψί­ας. Οι πα­ρά­νο­μες τουρ­κι­κές γε­ω­τρή­σεις απο­τε­λούν μια ση­μα­ντι­κή κλι­μά­κω­ση, αλλά μέχρι στιγ­μής δεν στέ­φθη­καν από επι­τυ­χία, είτε λόγω μη-ύπαρ­ξης κοι­τα­σμά­των στις πε­ριο­χές ερευ­νών, είτε λόγω απει­ρί­ας του προ­σω­πι­κού ή άλλων τε­χνι­κών δυ­σκο­λιών. Μια επι­τυ­χη­μέ­νη γε­ώ­τρη­ση θα με­τα­βά­λει το τοπίο υπέρ της Τουρ­κί­ας και θα φέρει Κύπρο και Ελ­λά­δα σε ακόμη πιο δύ­σκο­λη θέση, καθώς η Τουρ­κία θα μπο­ρέ­σει να προ­χω­ρή­σει σε εκ­με­τάλ­λευ­ση του ανα­κα­λυ­φθέ­ντος κοι­τά­σμα­τος, ενώ ταυ­τό­χρο­να θα τεθεί εν αμ­φι­βό­λω η ικα­νό­τη­τα της Κυ­πρια­κής Δη­μο­κρα­τί­ας να πα­ρα­χω­ρεί τε­μά­χια της ΑΟΖ της προς εκ­με­τάλ­λευ­ση.

– Τι ρόλο παί­ζει η Ιτα­λία, μια συ­μπο­ρεύ­ε­ται, μια τα γυ­ρί­ζει;

Αν και θα ήταν επι­θυ­μη­τή μια πιο ξε­κά­θα­ρη το­πο­θέ­τη­ση της Ιτα­λί­ας σχε­τι­κά με τις τουρ­κι­κές κι­νή­σεις στην κυ­πρια­κή ΑΟΖ, τον αγωγό EastMed, αλλά και τις συμ­φω­νί­ες Σα­ράτζ-Τουρ­κί­ας, δύ­σκο­λα μπο­ρεί να φα­ντα­στεί κα­νείς ότι μια χώρα-μέλος της ΕΕ, με καλές σχέ­σεις με Ελ­λά­δα και Κύπρο, θα αγνο­ού­σε τη διε­θνή νο­μι­μό­τη­τα, την κοι­νο­τι­κή αλ­λη­λεγ­γύη, την ευ­ρω­παϊ­κή ενερ­γεια­κή ασφά­λεια, αλλά και τα συμ­φέ­ρο­ντα μιας πολύ ση­μα­ντι­κής ιτα­λι­κής εται­ρεί­ας (ΕΝΙ) για να συν­διαλ­λα­γεί κάτω από το τρα­πέ­ζι με την Τουρ­κία. Βε­βαί­ως, η Ιτα­λία έχει και άλλα συμ­φέ­ρο­ντα, όπως οι δι­με­ρείς οι­κο­νο­μι­κές σχέ­σεις με την Τουρ­κία και η ανά­γκη πε­ριο­ρι­σμού των με­τα­να­στευ­τι­κών ροών μέσω Λι­βύ­ης, που την υπο­χρε­ώ­νουν να δια­τη­ρεί μια καλή σχέση με την Άγκυ­ρα, αλλά δεν υπάρ­χουν εν­δεί­ξεις ότι αυτό γί­νε­ται σε βάρος των συμ­φε­ρό­ντων Ελ­λά­δας και Κύ­πρου. Η Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση πα­ρου­σιά­ζει δι­στα­κτι­κό­τη­τα και ανα­πο­φα­σι­στι­κό­τη­τα στην υλο­ποί­η­ση απο­φά­σε­ων του Συμ­βου­λί­ου Υπουρ­γών και του Ευ­ρω­παϊ­κού Συμ­βου­λί­ου. Η ΕΕ, εκ φύ­σε­ως, κι­νεί­ται στη λο­γι­κή του συμ­βι­βα­σμού και λαμ­βά­νει απο­φά­σεις στη βάση του χα­μη­λό­τε­ρου κοι­νού πα­ρο­νο­μα­στή. Σε ένα ιδιαί­τε­ρα ευαί­σθη­το ζή­τη­μα όπως αυτό της επι­βο­λής κυ­ρώ­σε­ων επί της Τουρ­κί­ας, ενώ υπάρ­χει ου­σια­στι­κή ομο­φω­νία στη φρα­στι­κή κα­τα­δί­κη των πα­ρά­νο­μων τουρ­κι­κών ενερ­γειών, πα­ρα­τη­ρεί­ται μια ση­μα­ντι­κά με­γα­λύ­τε­ρη δυ­σκο­λία στη λήψη και υλο­ποί­η­ση απο­τε­λε­σμα­τι­κών κυ­ρώ­σε­ων. Αυτό οφεί­λε­ται από τη μια στην ύπαρ­ξη ση­μα­ντι­κών συμ­φε­ρό­ντων σε εθνι­κό επί­πε­δο (οι­κο­νο­μι­κές σχέ­σεις, ανά­γκη δια­χεί­ρι­σης προ­σφυ­γι­κών/με­τα­να­στευ­τι­κών ροών) και από την άλλη στην έλ­λει­ψη απο­τε­λε­σμα­τι­κών ερ­γα­λεί­ων άσκη­σης πί­ε­σης από ευ­ρω­παϊ­κής πλευ­ράς, καθώς οι θε­σμι­κές σχέ­σεις έχουν φθά­σει στο ναδίρ και η ΕΕ δεν μπο­ρεί να απει­λή­σει π.χ. με πε­ρι­κο­πή κον­δυ­λί­ων ανα­πτυ­ξια­κής βο­ή­θειας ή με το πά­γω­μα της εντα­ξια­κής δια­δι­κα­σί­ας, καθώς στην πράξη ούτε το ένα ούτε το άλλο υφί­στα­νται.

– Θε­ω­ρεί­τε ότι υπάρ­χουν δυ­να­τό­τη­τες συ­νεν­νό­η­σης σε θέ­μα­τα εκ­με­τάλ­λευ­σης υδρο­γο­ναν­θρά­κων, καθώς στο τρα­πέ­ζι πα­ρα­μέ­νει και η ελ­λη­νο­κυ­πρια­κή δέ­σμευ­ση για δη­μιουρ­γία Τα­μεί­ου Υδρο­γο­ναν­θρά­κων προς όφε­λος και των δύο κοι­νο­τή­των;

Η Τουρ­κία χρη­σι­μο­ποιεί συχνά το επι­χεί­ρη­μα ότι οι Ελ­λη­νο­κύ­πριοι δεν θέ­λουν να μοι­ρα­στούν τα οφέλη της εξό­ρυ­ξης υδρο­γο­ναν­θρά­κων με τους Τουρ­κο­κύ­πριους και σε αυτό το επι­χεί­ρη­μα αρ­κε­τές χώρες τεί­νουν ευ­ή­κο­ον ους. Θα πρέ­πει να ανα­ζη­τή­σου­με τρό­πους να «εκ­θέ­σου­με» την Τουρ­κία στο ζή­τη­μα αυτό, ίσως με την υπο­βο­λή πρό­τα­σης για μια άτυπη επι­τρο­πή Ελ­λη­νο­κυ­πρί­ων – Τουρ­κο­κυ­πρί­ων που θα συ­ζη­τή­σει μελ­λο­ντι­κούς τρό­πους δια­μοι­ρα­σμού των εσό­δων.

– Ποιες είναι οι προ­ο­πτι­κές για την επί­λυ­ση του Κυ­πρια­κού με αυτά τα δε­δο­μέ­να;

Δυ­στυ­χώς, η ατμό­σφαι­ρα είναι τόσο το­ξι­κή που η επα­νέ­ναρ­ξη των συ­νο­μι­λιών με μια σο­βα­ρή προ­ο­πτι­κή επί­λυ­σης φα­ντά­ζει πολύ δύ­σκο­λη. Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση, δεν έχει νόημα μια τέ­τοια συ­ζή­τη­ση πριν τις τουρ­κο­κυ­πρια­κές εκλο­γές. Αν κερ­δί­σει ο κ. Ακιν­τζί και αν η ΕΕ, και ιδίως η Γερ­μα­νία, δεί­ξει ενερ­γό εν­δια­φέ­ρον, ίσως υπάρ­ξει ένα μικρό πα­ρά­θυ­ρο ευ­και­ρί­ας. Αλλά θα πρέ­πει να διε­ξα­χθεί και εντός των τει­χών μια συ­ζή­τη­ση για τη μορφή της λύσης που εί­μα­στε δια­τε­θει­μέ­νοι να απο­δε­χθού­με.

– Ο Ταγίπ Ερ­ντο­γάν έχει τις πλά­τες της Αμε­ρι­κής;

Οι σχέ­σεις ΗΠΑ-Τουρ­κί­ας έχουν μπει σε πο­ρεία επι­δεί­νω­σης από το 2003 και την από­φα­ση της Άγκυ­ρας να μην επι­τρέ­ψει τη διέ­λευ­ση αμε­ρι­κα­νι­κών στρα­τευ­μά­των για το άνοιγ­μα δεύ­τε­ρου με­τώ­που κατά του Ιράκ. Ακο­λού­θη­σαν πολλά «επει­σό­δια» και σο­βα­ρές δια­φω­νί­ες και οι δι­με­ρείς σχέ­σεις επι­δει­νώ­θη­καν ση­μα­ντι­κά, με απο­κο­ρύ­φω­μα την κρίση των S-400 που έχει στρέ­ψει ολό­κλη­ρο το αμε­ρι­κα­νι­κό «σύ­στη­μα» (Κο­γκρέ­σο και υπη­ρε­σί­ες εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής και εθνι­κής ασφά­λειας) ενα­ντί­ον της Τουρ­κί­ας. Αν και το λε­γό­με­νο αμε­ρι­κα­νι­κό «κα­τε­στη­μέ­νο»δεν πα­ρα­γνω­ρί­ζει τη στρα­τη­γι­κή αξία της Τουρ­κί­ας και δεν θα επι­θυ­μού­σε να την «χάσει» προς όφε­λος της Ρω­σί­ας, το μόνο που προ­στα­τεύ­ει στη συ­γκε­κρι­μέ­νη χρο­νι­κή πε­ρί­ο­δο την Τουρ­κία από την επι­βο­λή σκλη­ρών κυ­ρώ­σε­ων είναι η προ­σω­πι­κή σχέση Τραμπ-Ερ­ντο­γάν. Ο Πρό­ε­δρος Τραμπ θε­ω­ρεί ότι μπο­ρεί να κάνει «business» με τον Τούρ­κο ομό­λο­γό του και αυτό το εκ­με­ταλ­λεύ­ε­ται όσο πε­ρισ­σό­τε­ρο μπο­ρεί ο κ. Ερ­ντο­γάν.

– Μπο­ρεί να κάνει κί­νη­ση νότια και ανα­το­λι­κά της Κρή­της ο Ταγίπ Ερ­ντο­γάν;

Ασφα­λώς και θα μπο­ρού­σε να κάνει κί­νη­ση νότια και ανα­το­λι­κά της Κρή­της, η Τουρ­κία. Το έχει άλ­λω­στε εξαγ­γεί­λει επα­νει­λημ­μέ­νως ο κ. Ερ­ντο­γάν. Γνω­ρί­ζει βε­βαί­ως ότι η απο­στο­λή ερευ­νη­τι­κού σκά­φους ή άλλης μορ­φής έμπρα­κτη αμ­φι­σβή­τη­ση σε πε­ριο­χές που η Ελ­λά­δα θε­ω­ρεί τμήμα των θα­λασ­σί­ων ζωνών της είναι μια κί­νη­ση που καμία ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση δεν θα μπο­ρού­σε να αγνο­ή­σει, πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο να απο­δε­χθεί.

– Ανη­συ­χεί­τε για το εν­δε­χό­με­νο θερ­μού επει­σο­δί­ου ή και στρα­τιω­τι­κής σύ­γκρου­σης;

Αν και έχουν στα­λεί προς όλες τις κα­τευ­θύν­σεις τα μη­νύ­μα­τα περί ελ­λη­νι­κών «κόκ­κι­νων γραμ­μών», υπάρ­χει ανη­συ­χία ότι, είτε για λό­γους εσω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής είτε επει­δή τα πράγ­μα­τα στη Λιβύη δεν εξε­λίσ­σο­νται όπως θα ήθελε η Τουρ­κία είτε γιατί μπο­ρεί να υπο­τι­μή­σει την ελ­λη­νι­κή αντί­δρα­ση, η Τουρ­κία θα μπο­ρού­σε να προ­χω­ρή­σει με μια κί­νη­ση έμπρα­κτης αμ­φι­σβή­τη­σης στη συ­γκε­κρι­μέ­νη πε­ριο­χή, κλι­μα­κώ­νο­ντας έτσι τη σο­βού­σα κρίση. Σε μια τέ­τοια πε­ρί­πτω­ση, η Ελ­λά­δα θα κάνει βε­βαί­ως ό,τι μπο­ρεί για να μη συμ­βά­λει στην πε­ραι­τέ­ρω κλι­μά­κω­ση της κρί­σης, αλλά πλέον όλες οι επι­λο­γές θα βρί­σκο­νται στο τρα­πέ­ζι.

– Να «τα βρού­με» με την Τουρ­κία εί­πα­τε και έπε­σαν πολ­λοί πάνω σας. Προ­τεί­να­τε συ­νεκ­με­τάλ­λευ­ση στο Αι­γαίο;

Η συ­γκε­κρι­μέ­νη φράση, που δυ­στυ­χώς πα­ρερ­μη­νεύ­θη­κε, ήταν η ακό­λου­θη: «Ακόμη και η συ­νεκ­με­τάλ­λευ­ση θα μπο­ρού­σε να συ­ζη­τη­θεί, υπό την προ­ϋ­πό­θε­ση της πρό­τε­ρης οριο­θέ­τη­σης των θα­λασ­σί­ων ζωνών μέσω προ­σφυ­γής σε διε­θνές δι­καιο­δο­τι­κό όρ­γα­νο». Αυτό ση­μαί­νει μια ξε­κά­θα­ρα εμπρο­σθο­βα­ρή, υπέρ ημών, συμ­φω­νία. Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να, η Ελ­λά­δα εξα­σφα­λί­ζει αυτό που επε­δί­ω­ξαν δια­δο­χι­κές ελ­λη­νι­κές Κυ­βερ­νή­σεις, δη­λα­δή την προ­σφυ­γή των δύο χωρών στο Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο της Χάγης και την οριο­θέ­τη­ση των θα­λασ­σί­ων ζωνών. Τα επό­με­να βή­μα­τα είναι υπο­θε­τι­κά: εφό­σον ανα­κα­λυ­φθούν ση­μα­ντι­κά κοι­τά­σμα­τα στο Αι­γαίο ή (το πιο πι­θα­νόν) στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, εφό­σον το κοί­τα­σμα εκτεί­νε­ται στις θα­λάσ­σιες ζώνες και των δύο χωρών (πε­ρί­πτω­ση Κατάρ-Ιράν), εφό­σον η πο­σό­τη­τα, η τιμή και οι τά­σεις απο­μά­κρυν­σης από τα ορυ­κτά καύ­σι­μα επι­τρέ­ψουν την εμπο­ρι­κή εκ­με­τάλ­λευ­ση του κοι­τά­σμα­τος και, τέλος, εφό­σον η Ελ­λά­δα απο­φα­σί­σει ότι αυτό τη συμ­φέ­ρει, τότε θα μπο­ρού­σε να δια­πραγ­μα­τευ­θεί μια συμ­φω­νία συ­νεκ­με­τάλ­λευ­σης με πο­σο­στά που θα κα­θο­ρι­στούν σύμ­φω­να με τα συμ­φω­νη­μέ­να θα­λάσ­σια σύ­νο­ρα. Η Ελ­λά­δα εξα­σφα­λί­ζει λοι­πόν τη βα­σι­κή της επι­δί­ω­ξη (οριο­θέ­τη­ση θα­λασ­σί­ων ζωνών) με ένα υπο­θε­τι­κό αντάλ­λαγ­μα που έτσι κι αλ­λιώς δεν θα τη βλά­ψει, καθώς θα στη­ρί­ζε­ται στα δε­δο­μέ­να της οριο­θέ­τη­σης που θα έχει προη­γη­θεί.

– Πού βρί­σκε­ται το εν­δε­χό­με­νο να προ­σφύ­γε­τε από κοι­νού με Τουρ­κία στη Χάγη για θα­λάσ­σιες ζώνες, όπως είπε ο Πρω­θυ­πουρ­γός;

Η προ­σφυ­γή στη Χάγη απο­τε­λεί θέση δια­δο­χι­κών ελ­λη­νι­κών Κυ­βερ­νή­σε­ων και θα ήταν εφι­κτή μόνο εφό­σον η Τουρ­κία δεν επι­μεί­νει στον μακρύ κα­τά­λο­γο διεκ­δι­κή­σε­ων που στα­δια­κά έχει θέσει στο τρα­πέ­ζι τις τε­λευ­ταί­ες δε­κα­ε­τί­ες. Η θέση της ελ­λη­νι­κής Κυ­βέρ­νη­σης είναι ότι προ­σφυ­γή μπο­ρεί να υπάρ­ξει μόνο με αντι­κεί­με­νο την οριο­θέ­τη­ση θα­λασ­σί­ων ζωνών. Παρά τα κά­ποια ρη­το­ρι­κά πυ­ρο­τε­χνή­μα­τα, δεν δια­φαί­νε­ται ιδιαί­τε­ρη διά­θε­ση από τουρ­κι­κής πλευ­ράς. Όσον αφορά στη συ­νο­λι­κή πο­λι­τι­κή της Ελ­λά­δας ένα­ντι μιας τουρ­κι­κής ηγε­σί­ας που χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από υπέρ­με­τρη φι­λο­δο­ξία αλλά και έντο­νη ανα­σφά­λεια (ιδιαί­τε­ρα μετά το απο­τυ­χη­μέ­νο πρα­ξι­κό­πη­μα του Ιου­λί­ου 2016), μίγ­μα­τος ιδιαί­τε­ρα επι­κίν­δυ­νου, η βα­σι­κή επι­λο­γή είναι η συ­νέ­χι­ση μιας δισ­διά­στα­της πο­λι­τι­κής: από τη μια ετοι­μό­τη­τα για ομα­λο­ποί­η­ση των σχέ­σε­ων και από την άλλη ετοι­μό­τη­τα για κάθε άλλο εν­δε­χό­με­νο. Απα­ραί­τη­τη θα είναι μια πο­λι­τι­κή «έξυ­πνης ισχύ­ος»: συν­δυα­σμός «ήπιας» και «σκλη­ρής» ισχύ­ος (με έμ­φα­ση στην ενί­σχυ­ση της απο­τρε­πτι­κής ικα­νό­τη­τας, την οποία η Τουρ­κία κα­τα­λα­βαί­νει και σέ­βε­ται, μέσω ση­μα­ντι­κών τομών στις Ένο­πλες Δυ­νά­μεις και επεν­δύ­σε­ων σε νέες τε­χνο­λο­γί­ες) και βελ­τί­ω­σης της απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τάς μας στον στρα­τη­γι­κό σχε­δια­σμό και τη δια­χεί­ρι­ση κρί­σε­ων, το­μείς στους οποί­ους ανα­μέ­νε­ται να συμ­βάλ­λει το Συμ­βού­λιο Εθνι­κής Ασφα­λεί­ας.

– Γε­ω­στρα­τη­γι­κής αξίας και ση­μα­σί­ας ο EastMed;

Βε­βαί­ως, πρό­κει­ται για μια ση­μα­ντι­κή συμ­φω­νία σε γε­ω­στρα­τη­γι­κό επί­πε­δο και μια ισχυ­ρή απά­ντη­ση στη συμ­φω­νία Σα­ράτζ-Τουρ­κί­ας. Για την υλο­ποί­η­σή του θα πρέ­πει να απα­ντη­θούν στο μέλ­λον ση­μα­ντι­κά ερω­τή­μα­τα οι­κο­νο­μι­κής κυ­ρί­ως φύσης, αλλά αυτή τη στιγ­μή ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία έχει η γε­ω­στρα­τη­γι­κή αξία του, άμεση για τις εμπλε­κό­με­νες χώρες και έμ­με­ση για την ευ­ρω­παϊ­κή ενερ­γεια­κή ασφά­λεια.

– Υπο­βάθ­μι­ση της Ελ­λά­δας φά­νη­κε από την απου­σία της στη Διά­σκε­ψη του Βε­ρο­λί­νου;

Ομο­λο­γου­μέ­νως υπήρ­ξε μια απο­γο­ή­τευ­ση λόγω της μη πρό­σκλη­σης της Ελ­λά­δας στη Διά­σκε­ψη του Βε­ρο­λί­νου. Βε­βαί­ως αυτή η εξέ­λι­ξη δεν απο­τέ­λε­σε ιδιαί­τε­ρη έκ­πλη­ξη, καθώς η Ελ­λά­δα δεν είχε πρό­τε­ρη εμπλο­κή οποιασ­δή­πο­τε μορ­φής (πλην της συμ­με­το­χής στη Διά­σκε­ψη του Πα­λέρ­μο, που ήταν όμως μια ξε­χω­ρι­στή δια­δι­κα­σία) στις προ­σπά­θειες επί­λυ­σης του λι­βυ­κού προ­βλή­μα­τος. Αυτό που έχει πλέον ση­μα­σία είναι η συμ­με­το­χή στα επό­με­να στά­δια της δια­δι­κα­σί­ας (καθώς και σε τυχόν ει­ρη­νευ­τι­κή δύ­να­μη υπό ση­μαία ΕΕ ή ΟΗΕ), καθώς και η επι­τυ­χη­μέ­νη υλο­ποί­η­ση της επι­τευ­χθεί­σας συμ­φω­νί­ας, καθώς κάτι τέ­τοιο θα συμ­βάλ­λει στον πε­ριο­ρι­σμό της πα­ρου­σί­ας και επιρ­ρο­ής τρί­των χωρών, όπως η Τουρ­κία.

– Βλέ­πε­τε τη Συμ­φω­νία Βε­ρο­λί­νου να υλο­ποιεί­ται;

Μέχρι τώρα φαί­νε­ται να υπάρ­χουν ση­μα­ντι­κές δυ­σκο­λί­ες στην εφαρ­μο­γή της εκε­χει­ρί­ας και εν συ­νε­χεία της ορι­στι­κής κα­τά­παυ­σης του πυρός. Πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρο δε στις μελ­λο­ντι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις των αντι­μα­χό­με­νων πλευ­ρών για σχη­μα­τι­σμό (νέας) κυ­βέρ­νη­σης εθνι­κής ενό­τη­τας. Από την άλλη πλευ­ρά, τη συμ­φω­νία στη­ρί­ζει με­γά­λο τμήμα της διε­θνούς κοι­νό­τη­τας που είναι σε θέση να ασκή­σει απο­τε­λε­σμα­τι­κές πιέ­σεις στους άμεσα εμπλε­κό­με­νους. Επει­δή όμως υπάρ­χουν απο­κλί­νο­ντα συμ­φέ­ρο­ντα ανά­με­σα σε ορι­σμέ­νους εκ των κε­ντρι­κών παι­κτών, η υλο­ποί­η­ση της Συμ­φω­νί­ας του Βε­ρο­λί­νου δεν θα είναι απλή υπό­θε­ση.

-Η Συμ­φω­νία των Πρε­σπών έχασε την αξία της μετά που δεν έκα­ναν τη Βό­ρεια Μα­κε­δο­νία μέλος της ΕΕ;

Είναι γε­γο­νός ότι η «λο­γι­κή των Πρε­σπών» δέ­χθη­κε ένα προ­σω­ρι­νό πλήγ­μα από την άσκη­ση βέτο από τη Γαλ­λία στην έναρ­ξη εντα­ξια­κών δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων με­τα­ξύ ΕΕ και Βό­ρειας Μα­κε­δο­νί­ας. Κα­τα­βάλ­λο­νται προ­σπά­θειες σε πολλά επί­πε­δα να αλ­λά­ξει η γαλ­λι­κή στάση μέσα στο πρώτο εξά­μη­νο του 2020 και κάτι τέ­τοιο είναι αρ­κε­τά πι­θα­νό να συμ­βεί. Έτσι κι αλ­λιώς, η έναρ­ξη δια­πραγ­μα­τεύ­σε­ων δεν ση­μαί­νει γρή­γο­ρη έντα­ξη, σε πε­ρί­πτω­ση που η υπο­ψή­φια χώρα δεν πλη­ροί τα κρι­τή­ρια σε ικα­νο­ποι­η­τι­κό βαθμό. Σε πε­ρί­πτω­ση, πά­ντως, που δεν υπάρ­ξει κά­ποιας μορ­φής πρό­ο­δος, έστω και συμ­βο­λι­κή, στην εντα­ξια­κή πο­ρεία των χωρών των Δυ­τι­κών Βαλ­κα­νί­ων, η επιρ­ροή της ΕΕ θα μειω­θεί ση­μα­ντι­κά προς όφε­λος τρί­των χωρών.

– Πώς ανα­μέ­νε­τε το 2020;

Με γε­ω­πο­λι­τι­κά και γε­ω­οι­κο­νο­μι­κά κρι­τή­ρια, το 2019 δεν ήταν μια ιδιαί­τε­ρα καλή χρο­νιά για τον κόσμο, την Ευ­ρώ­πη και την πε­ριο­χή μας. Το 2020 θα είναι εν πολ­λοίς μια συ­νέ­χεια της προη­γού­με­νης χρο­νιάς: δια­χεί­ρι­ση του Brexit και των άλλων ευ­ρω­παϊ­κών κρί­σε­ων, δια­τλα­ντι­κές σχέ­σεις και σχέ­σεις της Δύσης με τη Ρωσία και την Κίνα, οι­κο­νο­μι­κοί αντα­γω­νι­σμοί και απει­λή εμπο­ρι­κών «πο­λέ­μων», με­τα­να­στευ­τι­κές ροές, πε­ρι­φε­ρεια­κές συ­γκρού­σεις, αρ­κε­τές από αυτές στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή μας, κλι­μα­τι­κή αλ­λα­γή. Ο κα­τά­λο­γος των προ­κλή­σε­ων ασφα­λεί­ας θα πα­ρα­μεί­νει δυ­στυ­χώς μα­κρύς.