Θαλάσσια πάρκα: Το σχέδιο της Ελλάδας, οι αντιδράσεις της Τουρκίας, τα επόμενα βήματα

Γιατί αντιδρά η Αγκυρα στα θαλάσ­σια πάρκα – Ως το τέλος του 2024 οι μελέτες, λέει η κυβέρ­νηση, ακο­λου­θεί η χωρο­θέ­τηση – Το μπέρ­δεμα με τους χάρτες που δημο­σιεύ­τη­καν και τα επόμενα βήματα της Αθήνας

Παρότι η Ελλάδα και η Τουρκία επι­διώ­κουν ήρεμα νερά στις μεταξύ τους σχέσεις, το ανε­μο­λό­γιο στο Αιγαίο κατα­γρά­φει έξαφνα μποφόρ, τα οποία από τις αρχές Απρι­λίου φυσάνε πάνω από τα θαλάσ­σια πάρκα. Ακόμα οι μελέτες βρί­σκο­νται σε προ­κα­ταρ­κτικό στάδιο, αλλά η εξαγ­γε­λία για τη δημιουρ­γία των θαλάσ­σιων πάρκων προ­κα­λεί μια διαρκή τριβή με την τουρ­κική πλευρά, που αντέ­δρασε από την πρώτη στιγμή με απειλές και προει­δο­ποι­ή­σεις.

Ο Κυριά­κος Μητσο­τά­κης δήλωσε ότι η Ελλάδα δεν θα ρωτήσει την Τουρκία τι θα κάνει στον χώρο κυριαρ­χίας της και, σύμφωνα με κυβερ­νη­τι­κές πηγές, ο σχε­δια­σμός είναι να ολο­κλη­ρω­θούν οι τεχνι­κές μελέτες μέχρι το τέλος του 2024 και εν συνε­χεία να προ­χω­ρή­σει η χωρο­θέ­τηση των θαλάσ­σιων πάρκων.

Οι χάρτες που δημο­σιεύ­τη­καν στα ελλη­νικά μέσα ενη­μέ­ρω­σης για το θαλάσ­σιο πάρκο στο Αιγαίο δεν ήταν ακρι­βείς

Ο αρχικός χάρτης που κατάρ­τισε ο Οργα­νι­σμός Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος και Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ) και παρου­σιά­στηκε στην παγκό­σμια διά­σκεψη για τους ωκε­α­νούς (9ο Our Ocean Conference), που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στην Αθήνα τον Απρίλιο

Η οδηγία της ΕΕ

Ειδικοί επι­στή­μο­νες εκτι­μούν ότι ο στόχος αυτός είναι πολύ φιλό­δο­ξος και ότι ίσως χρεια­στεί περισ­σό­τε­ρος χρόνος γιατί οι μελέτες αυτές δεν είναι απλές. Ο θαλάσ­σιος χωρο­τα­ξι­κός σχε­δια­σμός απο­τε­λεί το κατ’ εξοχήν εργα­λείο αει­φο­ρίας των θαλάσ­σιων πόρων – η Ελλάδα έχει δύο θαλάσ­σια πάρκα στις Βόρειες Σπο­ρά­δες και στη Ζάκυνθο από τη δεκα­ε­τία του ’90. Στο πλαίσιο αυτό η ΕΕ εξέδωσε σχετική Οδηγία (2014/89/ΕΕ) από την οποία απορ­ρέει σειρά υπο­χρε­ώ­σεων, μια από τις οποίες ήταν η θέσπιση θαλάσ­σιου χωρο­τα­ξι­κού σχε­δια­σμού μέχρι το 2021.

Η χώρα μας ωστόσο δεν έχει συμ­μορ­φω­θεί στην Οδηγία της ΕΕ για τον θαλάσ­σιο χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό. Αυτό θα την κάλυπτε περισ­σό­τερο έναντι της τουρ­κι­κής αντί­δρα­σης, η οποία αρχικά εκδη­λώ­θηκε με ανα­κοί­νωση του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών και έπειτα με δημο­σί­ευμα στη φιλο­κυ­βερ­νη­τική «Σαμπάχ» για την πρόθεσή της να σχε­διά­σει δικά της πάρκα. Αλλες διαρ­ροές τοπο­θε­τού­σαν την περιοχή ενδια­φέ­ρο­ντός της βόρεια της Κρήτης.

Πώς ξεκί­νησε το ζήτημα

Το χρονικό της υπό­θε­σης εξηγεί εν μέρει την αιφ­νί­δια ένταση. Τον Απρίλιο πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στην Αθήνα το 9ο Our Ocean Conference, μια παγκό­σμια διά­σκεψη για τους ωκε­α­νούς, στην οποία συμ­με­τεί­χαν 120 εκπρό­σω­ποι κρατών και σημα­ντι­κών διεθνών οργα­νι­σμών. Στο πλαίσιο της διά­σκε­ψης, η κυβέρ­νηση ανα­κοί­νωσε την άμεση θεσμο­θέ­τηση δύο μεγάλων εθνικών θαλάσ­σιων πάρκων, των μεγα­λύ­τε­ρων στη Μεσό­γειο, στο Ιόνιο και στο Αιγαίο, τα οποία θα επι­τη­ρού­νται μέσω ενός υπερ­σύγ­χρο­νου συστή­μα­τος παρα­κο­λού­θη­σης.

Το παρα­πάνω σχέδιο περιέ­γρα­ψαν οι υπουρ­γοί Εξω­τε­ρι­κών Γιώργος Γερα­πε­τρί­της, Περι­βάλ­λο­ντος Θεό­δω­ρος Σκυ­λα­κά­κης και Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης Λευ­τέ­ρης Αυγε­νά­κης. Στη συνέ­χεια το ανα­κοί­νωσε ο πρω­θυ­πουρ­γός Κυριά­κος Μητσο­τά­κης κατά την έναρξη της διά­σκε­ψης επι­ση­μαί­νο­ντας ότι με τα δύο πάρκα θα αυξη­θούν οι θαλάσ­σιες προ­στα­τευό­με­νες περιο­χές κατά 80%.

Η τουρ­κική αντί­δραση

Η τουρ­κική πλευρά αιφ­νι­διά­στηκε και εξορ­γί­στηκε από τις ανα­κοι­νώ­σεις της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης, επειδή στο πλαίσιο της Δια­κή­ρυ­ξης των Αθηνών και στο κλίμα προ­σέγ­γι­σης που δια­μορ­φώ­θηκε θεώρησε ότι θα έπρεπε να απο­φευ­χθεί η εξαγ­γε­λία ως μονο­με­ρής ενέρ­γεια. Αμέσως, σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες, ενερ­γο­ποι­ή­θη­καν τα κανάλια επι­κοι­νω­νίας των δύο πλευρών, έγιναν οι απα­ραί­τη­τες συνεν­νο­ή­σεις και η αντί­δραση περιο­ρί­στηκε σε μια μετα­με­σο­νύ­κτια ανα­κοί­νωση του τουρ­κι­κού υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, από την οποία ωστόσο δεν έλειπαν οι αιχμές και οι προει­δο­ποι­ή­σεις.

Το τουρ­κικό ΥΠΕΞ συνι­στούσε στην Ελλάδα «να μη χρη­σι­μο­ποιεί τα προ­βλή­ματα του Αιγαίου καθώς και τα ζητή­ματα που αφορούν το καθε­στώς ορι­σμέ­νων νησιών, βρα­χο­νη­σί­δων και βράχων των οποίων η κυριαρ­χία δεν έχει παρα­χω­ρη­θεί στην Ελλάδα από τις διε­θνείς συμ­φω­νίες στο πλαίσιο της δικής της ατζέ­ντας». Επίσης, προει­δο­ποιούσε την ΕΕ «να μην κατα­στεί εργα­λείο στις πολι­τι­κές κινή­σεις της Ελλάδας σχετικά με τα περι­βαλ­λο­ντικά προ­γράμ­ματα». Το ελλη­νικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών απά­ντησε αμέσως ότι η ελλη­νική κυβέρ­νηση «θα συνε­χί­σει να υπο­στη­ρί­ζει απα­ρέ­γκλιτα την κυριαρ­χία και τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της χώρας» και κατη­γό­ρησε την Τουρκία ότι πολι­τι­κο­ποιεί ένα αμιγώς περι­βαλ­λο­ντικό ζήτημα.

Πάνω σε αυτόν τον καμβά εξε­λίσ­σο­νται τα επόμενα επει­σό­δια. Οι χάρτες που δημο­σιεύ­τη­καν στα ελλη­νικά μέσα ενη­μέ­ρω­σης για το θαλάσ­σιο πάρκο στο Αιγαίο δεν ήταν ακρι­βείς, καθώς αυτό δεν θα εκτεί­νε­ται προς τις Κυκλά­δες αλλά προς τα Δωδε­κά­νησα και θα περι­λαμ­βά­νει ακα­τοί­κη­τες νησίδες και βρα­χο­νη­σί­δες πολύ κοντά στην Τουρκία, αλλά εντός των 6 ναυ­τι­κών μιλίων, δηλαδή εντός των ελλη­νι­κών χωρικών υδάτων.

Οι χάρτες σε αυτή τη φάση είναι ενδει­κτι­κοί και σε καμία περί­πτωση δεν απο­τυ­πώ­νουν το ορι­στικό σχέδιο. Ωστόσο, υπάρ­χουν προ­κα­ταρ­κτι­κές μελέτες τις οποίες έχει εκπο­νή­σει ο Οργα­νι­σμός Φυσικού Περι­βάλ­λο­ντος και Κλι­μα­τι­κής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), ο οποίος επο­πτεύ­ε­ται από το υπουρ­γείο Περι­βάλ­λο­ντος και Ενέρ­γειας.

Ο ΟΦΥΠΕΚΑ ανα­μέ­νε­ται να εκπο­νή­σει και τις τελικές μελέτες, οι οποίες όμως θεω­ρεί­ται σχεδόν αδύ­να­τον να ξεκι­νή­σουν από μηδε­νική βάση. Αν πρό­κει­ται να γίνει κάποια αλλαγή, πιθανόν να μετα­κι­νη­θούν τα όρια των θαλάσ­σιων πάρκων κατά μερικές μοίρες. Στις 13 Μαΐου ο Κ. Μητσο­τά­κης επι­σκέ­φθηκε την Αγκυρα και συνα­ντή­θηκε με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν.

Οπως απο­κά­λυψε αργό­τερα ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Χακάν Φιντάν, «εκφρά­σαμε τις επι­φυ­λά­ξεις και τις σκέψεις μας σχετικά με τα θαλάσ­σια πάρκα». Η Τουρκία δηλώνει ότι δεν πρό­κει­ται για ένα αθώο περι­βαλ­λο­ντικό σχέδιο και ότι αν προ­χω­ρή­σει θα αγγίξει θέματα υφα­λο­κρη­πί­δας που απο­τε­λούν κόκκινη γραμμή για εκείνη, αν τα πάρκα αφορούν μόνο την ΑΟΖ.

Ο Φιντάν είπε ακόμα ότι οι δύο πλευρές συμ­φώ­νη­σαν ότι δεν πρέπει να γίνο­νται μονο­μερή βήματα στα εκκρεμή ζητή­ματα. Από την πλευρά του ο Γιώργος Γερα­πε­τρί­της υπο­γράμ­μισε ότι η Ελλάδα ασκεί πλήρως τα κυριαρ­χικά της δικαιώ­ματα και ότι τα θαλάσ­σια πάρκα θα προ­χω­ρή­σουν όταν ολο­κλη­ρω­θεί η μελέτη για τον καθο­ρι­σμό των τεχνι­κών περι­βαλ­λο­ντι­κών κρι­τη­ρίων. Εν τέλει, όμως, η απόφαση δεν είναι τεχνική αλλά πολι­τική.

Η εμπλοκή

Πριν από λίγες ημέρες ο υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών επα­νέ­λαβε ότι η ελλη­νική στρα­τη­γική που αφορά την προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος θα συνε­χι­στεί απρό­σκο­πτα με βάση τον σχε­δια­σμό της κυβέρ­νη­σης. Επι­πλέον, ο Κ. Μητσο­τά­κης κατη­γο­ρη­μα­τικά δια­βε­βαί­ωσε ότι τα θαλάσ­σια πάρκα στο Αιγαίο «προ­φα­νώς θα γίνουν» και πρό­σθεσε ότι οι ενέρ­γειες της Ελλάδας εντός του χώρου κυριαρ­χίας της δεν αφορούν την Τουρκία. «Αν θέλει να κάνει η Τουρκία θαλάσ­σια πάρκα εντός των δικών της χωρικών υδάτων, μου πέφτει εμένα λόγος; Δεν υπάρ­χουν για την Ελλάδα γκρίζες ζώνες στο Αιγαίο και όπως είπα στον Ερντο­γάν, τα ζητή­ματα κυριαρ­χίας έχουν λυθεί και δεν θα επα­νέλ­θουμε σε αυτή τη συζή­τηση» πρό­σθεσε.

Το θέμα δεν είναι τόσο καθαρό, διότι η Τουρκία μέσω της θεωρίας των γκρίζων ζωνών αμφι­σβη­τεί την κυριαρ­χία νησιών και βράχων που δεν κατο­νο­μά­ζο­νται σε διε­θνείς συν­θή­κες και το δικαί­ωμα των νησιών σε θαλάσ­σιες ζώνες όπως η υφα­λο­κρη­πίδα και η ΑΟΖ. Προ­φα­νώς παρα­βιά­ζει το Διεθνές Δίκαιο, αλλά το κάνει. Προς το παρόν δεν είναι σαφές αν η Τουρκία αμφι­σβη­τεί τη δυνα­τό­τητα της Ελλάδας να δημιουρ­γή­σει θαλάσ­σια πάρκα εντός των 6 ναυ­τι­κών μιλίων ή αν επι­διώ­κει να εγείρει θέμα συνερ­γα­σίας σε αυτά.

Διεθνώς προ­βάλ­λε­ται ως επι­τυ­χη­μένο πρότυπο η συνερ­γα­σία Μαλαι­σίας και Φιλιπ­πι­νών στην Turtle Island Heritage Protected Area στη θάλασσα Σούλου. Αυτό το ενδε­χό­μενο μοιάζει πολύ μακρινό σε αυτή τη φάση των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων, που, παρά την ύφεση και τους ανοι­χτούς διαύ­λους επι­κοι­νω­νίας, η εμπι­στο­σύνη δεν έχει απο­κα­τα­στα­θεί πλήρως. Πρό­σφατα, ο Κ. Μητσο­τά­κης δήλωσε ότι η Τουρκία δεν έχει αλλάξει τον πυρήνα του ανα­θε­ω­ρη­τι­σμού της, αν και δεν τον εκδη­λώ­νει με τόση ένταση.

Από τις δηλώ­σεις είναι φανερό ότι η τουρ­κική πλευρά φοβάται ότι η Ελλάδα μέσω των θαλάσ­σιων πάρκων, τα οποία μπορούν να χωρο­θε­τη­θούν και σε διεθνή ύδατα, θα επι­χει­ρή­σει να κατο­χυ­ρώ­σει δικαιώ­ματα στην ΑΟΖ. Ο Ερντο­γάν είναι δέσμιος και του εσω­τε­ρι­κού συσχε­τι­σμού δυνά­μεων, έχοντας χάσει στις δημο­τι­κές εκλογές περί το 7% προς το εθνι­κι­στικό κόμμα του υιού Ερμπα­κάν, δυσκο­λεύ­ε­ται να κάνει υπο­χω­ρή­σεις που θα του στοι­χί­σουν πολι­τικά. Κάτι ανάλογο συμ­βαί­νει και στην ελλη­νική πλευρά. Η εθνι­κι­στική Δεξιά εμπο­δί­ζει κάθε βήμα προόδου στα ελλη­νο­τουρ­κικά και ούτως ή άλλως η προ­ε­κλο­γική περί­ο­δος των ευρω­ε­κλο­γών δεν ευνοεί ήπιες προ­σεγ­γί­σεις.

Η εκτί­μηση που υπάρχει είναι ότι αν η Ελλάδα προ­χω­ρή­σει, η Τουρκία θα αντι­δρά­σει, ίσως όχι με δημιουρ­γία δικών της πάρκων ή με χωρο­θέ­τηση πάρκου πάνω από την Κρήτη, που θεω­ρη­τικά μπορεί να φτια­χτεί μόνο πάνω στο παρά­νομο τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο, άρα θα προ­στε­θεί μια παρα­νο­μία πάνω σε μια προ­ϋ­πάρ­χουσα παρα­νο­μία, αλλά με την απο­στολή πολε­μι­κού πλοίου που θα παρε­νο­χλεί και θα εμπο­δί­ζει την οριο­θέ­τηση των θαλάσ­σιων πάρκων. Ισως, όμως, οι δίαυλοι επι­κοι­νω­νίας να φανούν απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ροι μετά τις ευρω­ε­κλο­γές.

Διπλω­μα­τικό προη­γού­μενο

Το παρά­δειγμα Μαλαι­σίας – Φιλιπ­πι­νών

Στις 31 Μαΐου 1996 οι κυβερ­νή­σεις της Μαλαι­σίας και των Φιλιπ­πι­νών υπέ­γρα­ψαν την ιστο­ρική συμ­φω­νία για την από κοινού προ­στα­σία του υδα­τι­κού συστή­μα­τος της Θάλασ­σας Σουλού, η οποία βρέχει τις δύο χώρες. Πρό­κει­ται για την πρώτη στο είδος της συμ­φω­νία δυο χωρών με σκοπό την από κοινού δια­χεί­ριση ενός αρχι­πε­λά­γους έκτασης 260.000 τετρα­γω­νι­κών χιλιο­μέ­τρων.

Το αρχι­πέ­λα­γος Σουλού, όπου υπάρ­χουν πολλά νησιά, μεταξύ των οποίων και τα νησιά Χελώνα, απο­τε­λεί το φυσικό περι­βάλ­λον των σπάνιων πρά­σι­νων θαλάσ­σιων χελωνών. Η συμ­φω­νία μεταξύ Μαλαι­σίας και Φιλιπ­πι­νών ανα­γνω­ρί­ζει ότι δεν είναι εφικτή η προ­στα­σία του αρχι­πε­λά­γους από μία μόνο χώρα. Γι’ αυτό και περι­λαμ­βά­νει τη σύσταση επι­τρο­πής για την από κοινού δια­χεί­ρισή του, κοινά προ­γράμ­ματα εκπαί­δευ­σης καθώς και κοινά προ­γράμ­ματα χρη­μα­το­δό­τη­σης.

Πηγή tovima.gr