Lockdown: Οι πληγές σε παιδιά και εφήβους

«Ζούμε ξανά και ξανά την ίδια ημέρα. Η κα­θη­με­ρι­νό­τη­τά μας είναι “θολή”, πότε θα τε­λειώ­σει αυτό;» (Ελ­πί­δα, 17 ετών). «Πο­νούν τα μάτια μου, το κε­φά­λι μου, και έχω ξε­χά­σει πώς ήταν με τους φί­λους μου… Μου λεί­πουν πολύ, φο­βά­μαι όμως να τους ξα­να­δώ από κοντά. Μπορώ να τους ξα­να­κερ­δί­σω;» (Δή­μη­τρα, 15 ετών). «Τε­λι­κά, προ­τι­μώ να μη γυ­ρί­σω φέτος στο σχο­λείο. Βα­ριέ­μαι λίγο, φο­βά­μαι και τα δια­γω­νί­σμα­τα. Του χρό­νου ίσως. Βλέ­που­με…» (Παύ­λος, 16 ετών). Πρό­κει­ται για μαρ­τυ­ρί­ες που πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται σε ποιο­τι­κή έρευ­να, η οποία διε­νερ­γεί­ται στο πλαί­σιο του προ­γράμ­μα­τος «Παι­διά και έφη­βοι στις ημέ­ρες COVID-19» του υπουρ­γεί­ου Υγεί­ας (Διεύ­θυν­ση Ψυ­χι­κής Υγεί­ας).

«H εκ­δή­λω­ση της παν­δη­μί­ας “πά­γω­σε” την αν­θρώ­πι­νη ιστο­ρία και οδή­γη­σε σε μια πρω­τό­γνω­ρη νέα πραγ­μα­τι­κό­τη­τα. H ει­σβο­λή υπήρ­ξε βίαιη και αιφ­νί­δια, προ­κα­λώ­ντας συ­ναι­σθή­μα­τα ανα­σφά­λειας, αί­σθη­μα απώ­λειας και κα­θη­με­ρι­νό άγχος που εξά­ντλη­σε στα­δια­κά παι­διά, εφή­βους και τους ση­μα­ντι­κούς ενη­λί­κους του πε­ρι­βάλ­λο­ντός τους. Η κό­πω­ση αυτή, ιδιαί­τε­ρα κατά τη δεύ­τε­ρη κα­ρα­ντί­να, εκ­φρά­ζε­ται με έλ­λειμ­μα προ­ο­πτι­κής και αι­σιο­δο­ξί­ας – μια πρω­τό­γνω­ρη πα­ραί­τη­ση που συ­νυ­πάρ­χει με έντο­νο θυμό και ρη­το­ρι­κή του μί­σους», λέει στην «Κ» η Αρ­τε­μις Κ. Τσί­τσι­κα, αναπλ. κα­θη­γή­τρια Παι­δια­τρι­κής – Εφη­βι­κής Ια­τρι­κής του ΕΚΠΑ και επι­στη­μο­νι­κή υπεύ­θυ­νη της Μο­νά­δας Εφη­βι­κής Υγεί­ας (ΜΕΥ) στο Νο­σο­κο­μείο Παί­δων «Π. και Α. Κυ­ρια­κού». Οπως ανα­δει­κνύ­ε­ται ανά­γλυ­φα από τα ση­μά­δια του εγκλει­σμού στους εφή­βους, το μα­κρό­συρ­το lockdown δεν ήταν κα­θό­λου ανώ­δυ­νο, απε­να­ντί­ας προ­κά­λε­σε πολ­λα­πλές πλη­γές.

Σύμ­φω­να με την κ. Τσί­τσι­κα, «οι επι­πτώ­σεις στα παι­διά και στους εφή­βους είναι ση­μα­ντι­κές και με­τρή­σι­μες και θα μας απα­σχο­λούν για αρ­κε­τό χρόνο ακόμη, δε­δο­μέ­νου ότι απο­τε­λούν ευά­λω­τη ομάδα υπό ανά­πτυ­ξη και οι με­τα­βο­λές του άμε­σου πε­ρι­βάλ­λο­ντός τους επι­δρούν στη δια­μόρ­φω­ση της προ­σω­πι­κό­τη­τάς τους». Τα συ­μπε­ρά­σμα­τα από τις με­λέ­τες της ομά­δας έρευ­νας για την COVID-19 του προ­γράμ­μα­τος με­τα­πτυ­χια­κών σπου­δών της Ια­τρι­κής Σχο­λής του ΕΚΠΑ «Στρα­τη­γι­κές Ανα­πτυ­ξια­κής και Εφη­βι­κής Υγεί­ας» είναι πολύ ανη­συ­χη­τι­κά. Προ­έρ­χο­νται από μετα-ανα­σκο­πή­σεις πλή­θους ερευ­νών και δη­μο­σιεύ­σε­ων σε διε­θνές επί­πε­δο, σε συν­δυα­σμό με τα ευ­ρή­μα­τα ποιο­τι­κής με­λέ­της που πραγ­μα­το­ποιεί η Μο­νά­δα Εφη­βι­κής Υγεί­ας. Οι ερευ­νη­τές ση­μειώ­νουν πως η απο­μά­κρυν­ση των παι­διών από τη σχο­λι­κή κοι­νό­τη­τα στον φυ­σι­κό χώρο όχι μόνο δυ­σκό­λε­ψε ση­μα­ντι­κά τη μα­θη­σια­κή δια­δι­κα­σία, αλλά και εκτό­ξευ­σε τα πο­σο­στά δια­δι­κτυα­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών υψη­λού κιν­δύ­νου, που ήδη ήταν υψηλά στην προ κο­ρω­νοϊ­ού εποχή. «Οι συ­μπε­ρι­φο­ρές δια­δι­κτυα­κής εξάρ­τη­σης φτά­νουν το 62,7% στον εφη­βι­κό πλη­θυ­σμό, ένα­ντι 40% προ κα­ρα­ντί­νας, με πε­ρί­που 20% να εκ­δη­λώ­νουν σο­βα­ρή πα­ραί­τη­ση από κα­θη­με­ρι­νές υπο­χρε­ώ­σεις και δρα­στη­ριό­τη­τες. Στα παι­διά αυτά πα­ρα­τη­ρή­θη­κε ση­μα­ντι­κή συ­σχέ­τι­ση με δια­τρο­φι­κές πα­ρε­κτρο­πές, υπερ­βα­ρό­τη­τα, έλ­λειμ­μα φυ­σι­κής άσκη­σης και επι­βά­ρυν­ση της σω­μα­τι­κής τους υγεί­ας, καθώς και με ανα­στρο­φή του ωρα­ρί­ου του ύπνου, άγχος, κα­τα­θλι­πτι­κό συ­ναί­σθη­μα και από­συρ­ση. Τα αγό­ρια ασχο­λού­νται κυ­ρί­ως με ηλε­κτρο­νι­κά παι­χνί­δια και εκ­δη­λώ­νουν θυμό, βί­αιες συ­μπε­ρι­φο­ρές και επι­θε­τι­κό­τη­τα, ενώ τα κο­ρί­τσια επι­δί­δο­νται σε υπερ­βο­λι­κή χρήση των κοι­νω­νι­κών δι­κτύ­ων με εκ­φρά­σεις εσω­τε­ρί­κευ­σης και από­συρ­σης, χα­μη­λής αυ­το­ε­κτί­μη­σης και κα­τα­θλι­πτι­κού συ­ναι­σθή­μα­τος, που μπο­ρεί να φτά­σει και το 40% ένα­ντι 20% προ COVID-19. O αυ­το­τραυ­μα­τι­σμός (cutting) πα­ρου­σιά­ζει επί­σης αυ­ξη­τι­κή τάση στα κο­ρί­τσια και φτά­νει το 10% ένα­ντι 3%-5% πριν», ανα­φέ­ρει η κ. Τσί­τσι­κα.

Ιδιαί­τε­ρα ανη­συ­χη­τι­κή είναι η άνο­δος της συ­χνό­τη­τας του δια­δι­κτυα­κού εκ­φο­βι­σμού και της ρη­το­ρι­κής του μί­σους, που εμ­φα­νί­ζε­ται να αντι­με­τω­πί­ζει κατά την πε­ρι­ή­γη­σή του στο Ιντερ­νετ το 50% των εφή­βων, ένα­ντι του ήδη πολύ υψη­λού 30% προ παν­δη­μί­ας. Πε­ρί­που ένας στους δύο εφή­βους, δη­λα­δή, φαί­νε­ται να δέ­χθη­κε ή να έστει­λε απει­λη­τι­κά, προ­σβλη­τι­κά μη­νύ­μα­τα. Κα­τα­γρά­φο­νται ακόμα «απο­κλει­σμός από ομά­δες, αυ­θαί­ρε­τη χρήση προ­σω­πι­κών δε­δο­μέ­νων και φω­το­γρα­φιών, καθώς και ακραί­ες επι­θέ­σεις βίας ή στιγ­μα­τι­σμός ομά­δων, όπως επαγ­γέλ­μα­τα που σχε­τί­ζο­νται με την COVID λοί­μω­ξη, ασθε­νείς ή οι­κο­γέ­νειες με ασθε­νή COVID, ηλι­κια­κές ομά­δες με ευα­λω­τό­τη­τα, άτομα με ανα­πη­ρία, δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τα κ.λπ.)», κα­τα­γρά­φουν οι ερευ­νη­τές. «Υπήρ­ξε μια όξυν­ση των επι­θε­τι­κών συ­μπε­ρι­φο­ρών αυτή την πε­ρί­ο­δο, μια τάση ενο­χο­ποί­η­σης του άλλου», ση­μειώ­νει η κ. Τσί­τσι­κα.

Ενα ακόμα σο­βα­ρό πρό­βλη­μα που κα­τα­γρά­φη­κε είναι η τάση αύ­ξη­σης της σχο­λι­κής διαρ­ρο­ής. «Στα παι­διά που είχαν ήδη κά­ποια σχο­λι­κή άρ­νη­ση φαί­νε­ται να πα­γιώ­νε­ται η τάση εγκα­τά­λει­ψης του σχο­λεί­ου, με κίν­δυ­νο η σχο­λι­κή διαρ­ροή να σκαρ­φα­λώ­σει ξανά πάνω από το 10% πα­νελ­λα­δι­κά για τις υπο­χρε­ω­τι­κές βαθ­μί­δες εκ­παί­δευ­σης», το­νί­ζει με ανη­συ­χία η κ. Τσί­τσι­κα, που είναι και πρό­ε­δρος της Ελ­λη­νι­κής Εται­ρεί­ας Εφη­βι­κής Ια­τρι­κής (ΕΕΕΙ). «Λόγω της μα­κρό­χρο­νης απο­χής από το σχο­λείο, ακόμα και παι­διά που δεν είχαν τά­σεις άρ­νη­σης εμ­φα­νί­ζουν τώρα δυ­σκο­λί­ες επι­στρο­φής. Δεν έχει να κάνει μόνο με τα μα­θή­μα­τα, αλλά με το πώς θα τους ξα­να­δούν οι συμ­μα­θη­τές τους, πώς θα “μι­λή­σουν” τη γλώσ­σα του σώ­μα­τος, που είναι πολύ ση­μα­ντι­κή για τους εφή­βους», λέει. Επί­σης, παι­διά με προ­ϋ­πάρ­χου­σες δυ­σκο­λί­ες πα­λιν­δρό­μη­σαν και χρειά­στη­καν ει­δι­κή πα­ρέμ­βα­ση και με­τα­βο­λή της θε­ρα­πευ­τι­κής τους προ­σέγ­γι­σης.

Τα παι­διά πρό­σφυ­γες και τα παι­διά οι­κο­γε­νειών με ασθε­νέ­στε­ρο βιο­τι­κό/οι­κο­νο­μι­κό επί­πε­δο και εκ­παί­δευ­ση των γο­νιών είχαν ση­μα­ντι­κά δυ­σμε­νέ­στε­ρες επι­πτώ­σεις στη σω­μα­τι­κή και ψυ­χο­κοι­νω­νι­κή υγεία τους και βιώ­νουν χρό­νιο και απει­λη­τι­κό στρες.

Συ­νο­λι­κά, οι συν­θή­κες του εγκλει­σμού έθε­σαν σε δο­κι­μα­σία τις ισορ­ρο­πί­ες όλης της οι­κο­γέ­νειας και των ση­μα­ντι­κών ενη­λί­κων της ζωής των παι­διών (γο­νείς, κη­δε­μό­νες). «Οι­κο­νο­μι­κές προ­κλή­σεις, απώ­λεια της βο­ή­θειας των παπ­πού­δων/για­γιά­δων ή και οι­κια­κών βοη­θών, ανά­γκη τη­λερ­γα­σί­ας με τις ανά­λο­γες συ­νέ­πειες. Ολα μοιά­ζουν να ισορ­ρο­πούν σε μια τε­ντω­μέ­νη κλω­στή που για κάθε οι­κο­γε­νεια­κό υπο­σύ­νο­λο έχει μο­να­δι­κό μείγ­μα και αντο­χές που συχνά στε­ρεύ­ουν και τα πράγ­μα­τα εκτρο­χιά­ζο­νται», ση­μειώ­νει η κ. Τσί­τσι­κα, κάτι που εκ­φρά­στη­κε και στον τε­τρα­πλα­σια­σμό, την πε­ρί­ο­δο της παν­δη­μί­ας, των τη­λε­φω­νι­κών κλή­σε­ων για βο­ή­θεια στη γραμ­μή «ΜΕΥ­πο­στη­ρί­ζω 80011 80015» της Μο­νά­δας Εφη­βι­κής Υγεί­ας.

Οι σχέ­σεις και η σε­ξουα­λι­κό­τη­τα

«Ηθελα να τον βλέπω, όμως “αραιώ­σα­με”. Ανα­ρω­τιέ­μαι μήπως φταίω εγώ σε κάτι. Εί­μα­στε μάλ­λον θύ­μα­τα του κο­ρω­νοϊ­ού. Ηταν η πρώτη μου σχέση, τα είχα δώσει όλα. Μου στοί­χι­σε πολύ» (Με­λί­να, 16 ετών). «Σε μια ηλι­κία που η εξε­ρεύ­νη­ση και ο πει­ρα­μα­τι­σμός έχουν θε­με­λιώ­δη ση­μα­σία για τη μελ­λο­ντι­κή σε­ξουα­λι­κή λει­τουρ­γι­κό­τη­τα και τη δη­μιουρ­γία της προ­σω­πι­κής ταυ­τό­τη­τας/αυ­το­ε­κτί­μη­σης, οι πε­ρί­ο­δοι της κα­ρα­ντί­νας με­τέ­βα­λαν τις συν­θή­κες πλαι­σί­ω­σης του εφη­βι­κού ρο­μα­ντι­σμού. Πολ­λοί έφη­βοι απο­μα­κρύν­θη­καν και βί­ω­σαν απώ­λεια με τη βίαιη δια­κο­πή της σχέ­σης τους, απο­γο­ή­τευ­ση, δυ­σκο­λία στη δια­χεί­ρι­ση και επι­πτώ­σεις στη σχο­λι­κή τους επί­δο­ση. Φυ­σι­κά δυ­σκο­λεύ­ο­νται να φλερ­τά­ρουν, να εκ­φρα­στούν και για άλλη μια φορά βρί­σκουν διέ­ξο­δο στο Δια­δί­κτυο», λέει στην «Κ» η κ. Τσί­τσι­κα. Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία της ΜΕΥ, ενι­σχύ­θη­καν τα δια­δι­κτυα­κά ρα­ντε­βού, το sexting (ψη­φια­κή ανταλ­λα­γή υλι­κού σε­ξουα­λι­κού πε­ριε­χο­μέ­νου) και το δια­δι­κτυα­κό σεξ. Ει­δι­κό­τε­ρα στα αγό­ρια πα­ρα­τη­ρεί­ται συ­μπε­ρι­φο­ρά εξάρ­τη­σης από πορ­νο­γρα­φι­κό υλικό και χρήση του για αυ­τοϊ­κα­νο­ποί­η­ση (έως 20%).

Πηγή: kathimerini.gr

Γιάν­νης Ελα­φρός