Μιχαηλίδου: «Κορυφαία κοινωνική πρόκληση το στεγαστικό πρόβλημα»

Η στε­γα­στι­κή κρίση, η κα­τά­στα­ση όπου βρι­σκό­μα­στε σή­με­ρα, οι πο­λι­τι­κές, οι προ­ο­πτι­κές, τα βρα­χυ­πρό­θε­σμα αλλά και τα μα­κρο­πρό­θε­σμα μέτρα ήταν το αντι­κεί­με­νο της συ­ζή­τη­σης που εξε­λί­χθη­κε σή­με­ρα στο Star Forum στη Λαμία που είχε ως θέμα «Βα­θαί­νει η στε­γα­στι­κή κρίση στην Ελ­λά­δα: Πραγ­μα­τι­κές αι­τί­ες και πρα­κτι­κές λύ­σεις».

Η συ­ζή­τη­ση ανέ­δει­ξε τόσο τα κοινά ση­μεία όσο και τις δια­φο­ρε­τι­κές προ­σεγ­γί­σεις γύρω από ένα από τα πιο πιε­στι­κά κοι­νω­νι­κά ζη­τή­μα­τα της επο­χής. Στο πάνελ συμ­με­τεί­χαν η υπουρ­γός Κοι­νω­νι­κής Συ­νο­χής και Οι­κο­γέ­νειας Δόμνα Μι­χαη­λί­δου, ο βου­λευ­τής Επι­κρα­τεί­ας και κοι­νο­βου­λευ­τι­κός εκ­πρό­σω­πος του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ Δη­μή­τρης Μάν­τζος, ο πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Στε­ρε­άς Ελ­λά­δας και γε­νι­κός γραμ­μα­τέ­ας της ΕΝΠΕ Φάνης Σπα­νός, καθώς και ο γε­νι­κός διευ­θυ­ντής του ΙΟΒΕ και κα­θη­γη­τής του Οι­κο­νο­μι­κού Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών Νίκος Βέτ­τας.

Η κ. Μι­χαη­λί­δου πε­ριέ­γρα­ψε μια κρίση που συν­δέ­ε­ται με την «ασυμ­με­τρία προ­σφο­ράς και ζή­τη­σης», πα­ρου­σιά­ζο­ντας τη δέσμη των 43 μέ­τρων ύψους 7 δισ. ευρώ, με αιχ­μές τις επι­δο­τή­σεις ενοι­κί­ου, την κοι­νω­νι­κή αντι­πα­ρο­χή, την αξιο­ποί­η­ση ανε­νερ­γών στρα­το­πέ­δων και το «Ανα­και­νί­ζω – Νοι­κιά­ζω».

Από την πλευ­ρά του, ο κ. Μάν­τζος έδωσε έμ­φα­ση στην ενί­σχυ­ση της προ­σφο­ράς μέσω κοι­νω­νι­κής κα­τοι­κί­ας, αξιο­ποί­η­σης δη­μό­σιων και ιδιω­τι­κών κλει­στών ακι­νή­των, πε­ριο­ρι­σμού της Golden Visa και αυ­στη­ρό­τε­ρης ρύθ­μι­σης των βρα­χυ­χρό­νιων μι­σθώ­σε­ων.

Ο κ. Σπα­νός με­τέ­φε­ρε τη συ­ζή­τη­ση στην πε­ρι­φε­ρεια­κή διά­στα­ση, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι η απά­ντη­ση δεν μπο­ρεί να εξα­ντλεί­ται στην Αθήνα, αλλά πρέ­πει να συν­δε­θεί με δου­λειές, υπο­δο­μές, τη­λερ­γα­σία και κί­νη­τρα για επι­στρο­φή στην επαρ­χία.

Ο κ. Βέτ­τας, τέλος, έδωσε τη με­γά­λη οι­κο­νο­μι­κή ει­κό­να, εξη­γώ­ντας ότι το πρό­βλη­μα είναι απο­τέ­λε­σμα δε­κα­ε­τιών, συν­δέ­ε­ται με τη με­τα­βο­λή της κοι­νω­νι­κής δομής και απαι­τεί ανα­βάθ­μι­ση του υπάρ­χο­ντος απο­θέ­μα­τος, θε­σμι­κές τομές και πο­λι­τι­κή συ­ναί­νε­ση.

Κοι­νός τόπος όλων ήταν ότι η στε­γα­στι­κή κρίση δεν λύ­νε­ται με μία μόνο πα­ρέμ­βα­ση, αλλά απαι­τεί σχέ­διο, διάρ­κεια και συν­δυα­σμό πο­λι­τι­κών.

Ει­δι­κό­τε­ρα η κ. Μι­χαη­λί­δου υπο­γράμ­μι­σε πως το στε­γα­στι­κό πρό­βλη­μα ανα­δει­κνύ­ε­ται σε κο­ρυ­φαία κοι­νω­νι­κή πρό­κλη­ση. Πα­ρου­σί­α­σε στο STAR FORUM στη Λαμία ένα πο­λυ­ε­πί­πε­δο σχέ­διο κυ­βερ­νη­τι­κών πα­ρεμ­βά­σε­ων, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας εξαρ­χής τη σο­βα­ρό­τη­τα της κα­τά­στα­σης. Όπως τό­νι­σε, «η στε­γα­στι­κή κρίση είναι ένα πολύ με­γά­λο ζή­τη­μα», το οποίο δεν αφορά μόνο την Ελ­λά­δα αλλά «εντάσ­σε­ται και μέσα στο διε­θνές και ευ­ρω­παϊ­κό αντί­στοι­χο πρό­βλη­μα», συν­δέ­ο­ντας μά­λι­στα το ζή­τη­μα άμεσα με το δη­μο­γρα­φι­κό.

Η υπουρ­γός πε­ριέ­γρα­ψε ένα πλαί­σιο όπου η κρίση απορ­ρέ­ει από μια «με­γά­λη δυ­να­μι­κή ασυμ­με­τρία προ­σφο­ράς και ζή­τη­σης» και συ­μπλή­ρω­σε πως η ζή­τη­ση κα­τοι­κί­ας έχει αυ­ξη­θεί ση­μα­ντι­κά. «Η ζή­τη­ση έχει αυ­ξη­θεί εν­δο­γε­νώς και ακόμα πε­ρισ­σό­τε­ρο εξω­γε­νώς», ση­μεί­ω­σε, απο­δί­δο­ντας την άνοδο τόσο σε κοι­νω­νι­κές με­τα­βο­λές, όπως η αύ­ξη­ση των μο­νο­πρό­σω­πων νοι­κο­κυ­ριών, όσο και στην ενί­σχυ­ση της ελ­κυ­στι­κό­τη­τας της χώρας για ξέ­νους επεν­δυ­τές, ψη­φια­κούς νο­μά­δες και του­ρί­στες. Πα­ρά­γο­ντες όπως η Golden Visa και η βρα­χυ­χρό­νια μί­σθω­ση «άν­θη­σαν», ενι­σχύ­ο­ντας πε­ραι­τέ­ρω τη ζή­τη­ση.

Όπως είπε η κ. Μι­χαη­λί­δου, το κρί­σι­μο πρό­βλη­μα εντο­πί­ζε­ται στην προ­σφο­ρά. «Υπάρ­χει μια πάρα πολύ με­γά­λη δυ­σκο­λία αύ­ξη­σης προ­σφο­ράς», υπο­γράμ­μι­σε, απο­δί­δο­ντας την υστέ­ρη­ση αυτή τόσο στην κα­τάρ­ρευ­ση της οι­κο­δο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας κατά τη διάρ­κεια των μνη­μο­νί­ων όσο και σε δο­μι­κές ιδιαι­τε­ρό­τη­τες της ελ­λη­νι­κής αγο­ράς, όπως ο κα­τα­κερ­μα­τι­σμός της γης και οι πο­λε­ο­δο­μι­κοί πε­ριο­ρι­σμοί. «Ο μισός πλη­θυ­σμός θέλει να μένει στην Ατ­τι­κή», ανέ­φε­ρε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, επι­ση­μαί­νο­ντας την ανι­σο­κα­τα­νο­μή της ζή­τη­σης.

Απέ­να­ντι σε αυτή τη σύν­θε­τη ει­κό­να, η κυ­βέρ­νη­ση προ­τάσ­σει ένα ευρύ πλέγ­μα πα­ρεμ­βά­σε­ων. «Έχου­με απα­ντή­σει με μία δέσμη 43 δια­φο­ρε­τι­κών μέ­τρων, 7 δι­σε­κα­τομ­μυ­ρί­ων ευρώ», δή­λω­σε η υπουρ­γός, διευ­κρι­νί­ζο­ντας ότι δεν υπάρ­χει «ένα και με­γά­λο» μέτρο που μπο­ρεί να λύσει το πρό­βλη­μα. Αντί­θε­τα, απαι­τού­νται «πολ­λές στα­δια­κές πα­ρεμ­βά­σεις» που θα αγ­γί­ζουν τόσο τη ζή­τη­ση όσο και την προ­σφο­ρά.

Στο επί­πε­δο της άμε­σης ανα­κού­φι­σης, η κυ­βέρ­νη­ση δίνει έμ­φα­ση στις επι­δο­τή­σεις. Η «επι­στρο­φή του ενός στα δώ­δε­κα ενοί­κια» αφορά, σύμ­φω­να με την υπουρ­γό, «εννιά στους δέκα Έλ­λη­νες που νοι­κιά­ζουν», ενώ το επί­δο­μα στέ­γα­σης κα­λύ­πτει ήδη 280.000 πο­λί­τες. Ιδιαί­τε­ρη στό­χευ­ση υπάρ­χει για δη­μό­σιους λει­τουρ­γούς που ερ­γά­ζο­νται μα­κριά από τον τόπο κα­τοι­κί­ας τους, με ενι­σχυ­μέ­νες επι­δο­τή­σεις.

Πα­ράλ­λη­λα υπο­γράμ­μι­σε με έμ­φα­ση πως προ­ω­θού­νται πο­λι­τι­κές πε­ρι­φε­ρεια­κής απο­κέ­ντρω­σης, όπως το πρό­γραμ­μα με­τε­γκα­τά­στα­σης με ενί­σχυ­ση 10.000 ευρώ, σε συν­δυα­σμό με προ­γράμ­μα­τα απα­σχό­λη­σης της ΔΥΠΑ. Στό­χος είναι η απο­συμ­φό­ρη­ση των αστι­κών κέ­ντρων και η ενί­σχυ­ση της ζωής στην πε­ρι­φέ­ρεια.

Στον πυ­ρή­να της στρα­τη­γι­κής, ωστό­σο, βρί­σκο­νται τα μέτρα αύ­ξη­σης της προ­σφο­ράς κα­τοι­κιών. Η υπουρ­γός ξε­χώ­ρι­σε τρεις βα­σι­κές πα­ρεμ­βά­σεις. Πρώ­τον, την «κοι­νω­νι­κή αντι­πα­ρο­χή», δη­λα­δή την αξιο­ποί­η­ση δη­μό­σιας ακί­νη­της πε­ριου­σί­ας για την κα­τα­σκευή νέων κα­τοι­κιών, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων κοι­νω­νι­κών κα­τοι­κιών με προ­σι­τό ενοί­κιο. Δεύ­τε­ρον, την αξιο­ποί­η­ση ανε­νερ­γών στρα­το­πέ­δων, με στόχο τη δη­μιουρ­γία «1.800 κα­τοι­κιών» σε με­γά­λες πό­λεις. «Τέ­τοια έντα­ση στε­γα­στι­κού απο­θέ­μα­τος έχει να δει η Ελ­λά­δα πάρα πολ­λές δε­κα­ε­τί­ες», υπο­γράμ­μι­σε. Τρί­τον, το πρό­γραμ­μα «Ανα­και­νί­ζω – Νοι­κιά­ζω», ύψους 500 εκατ. ευρώ, για την επα­να­φο­ρά κλει­στών δια­με­ρι­σμά­των στην αγορά. Η ίδια ανα­γνώ­ρι­σε πως, παρά τις πα­ρεμ­βά­σεις, τα απο­τε­λέ­σμα­τα δεν θα είναι άμεσα. «Χρειά­ζε­ται κα­τα­νό­η­ση των χρο­νι­κών ορι­ζό­ντων», ση­μεί­ω­σε, εξη­γώ­ντας ότι τα με­γά­λα έργα απαι­τούν χρό­νια για να απο­δώ­σουν. Το στοί­χη­μα, επο­μέ­νως, είναι διττό: αφε­νός η άμεση ανα­κού­φι­ση των νοι­κο­κυ­ριών και αφε­τέ­ρου η στα­δια­κή απο­κα­τά­στα­ση της ισορ­ρο­πί­ας στην αγορά.

Κλεί­νο­ντας ση­μεί­ω­σε ότι το στε­γα­στι­κό δεν έχει εύ­κο­λες λύ­σεις, αλλά απαι­τεί συ­ντο­νι­σμέ­νη δράση. «Χρειά­ζε­ται να εί­μα­στε όλοι μαζί», τό­νι­σε η υπουρ­γός, κα­λώ­ντας σε ευ­ρύ­τε­ρη πο­λι­τι­κή και κοι­νω­νι­κή συ­ναί­νε­ση. Σε ένα πρό­βλη­μα που «είναι βαθύ κυ­ρί­ως στους τρεις στους δέκα Έλ­λη­νες νε­α­ρό­τε­ρης ηλι­κί­ας», η επι­τυ­χία των μέ­τρων θα κρι­θεί από το κατά πόσο μπο­ρούν να με­τα­τρέ­ψουν τη στα­δια­κή πα­ρέμ­βα­ση σε ου­σια­στι­κή ανα­κού­φι­ση.

Στο ίδιο πάνελ του STAR FORUM ο Δη­μή­τρης Μάν­τζος, κοι­νο­βου­λευ­τι­κός εκ­πρό­σω­πος του ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝΑΛ, επι­χεί­ρη­σε να δια­φο­ρο­ποι­ή­σει σαφώς τη στρα­τη­γι­κή της αντι­πο­λί­τευ­σης από την κυ­βερ­νη­τι­κή προ­σέγ­γι­ση, δί­νο­ντας έμ­φα­ση στην ενί­σχυ­ση της προ­σφο­ράς και στη ρύθ­μι­ση της αγο­ράς με όρους κοι­νω­νι­κής δι­καιο­σύ­νης.

Από την αρχή της το­πο­θέ­τη­σής του, ξε­κα­θά­ρι­σε ότι «το ΠΑΣΟΚ δεν κάνει ποτέ μόνο κρι­τι­κή», υπο­γραμ­μί­ζο­ντας πως έχει ήδη κα­τα­θέ­σει «ένα ολο­κλη­ρω­μέ­νο πλαί­σιο στή­ρι­ξης» από το 2024. Πε­ρι­γρά­φο­ντας την κοι­νω­νι­κή διά­στα­ση του προ­βλή­μα­τος, ση­μεί­ω­σε ότι «πάρα πολ­λοί συ­μπο­λί­τες μας φτά­νουν σε πολύ με­γά­λη ηλι­κία για να εγκα­τα­λεί­ψουν το παι­δι­κό τους δω­μά­τιο», ενώ άλλοι επι­βα­ρύ­νο­νται «δυ­σα­νά­λο­γα πε­ρισ­σό­τε­ρο από τον ευ­ρω­παϊ­κό μέσο όρο» με το κό­στος στέ­γα­σης.

Στο πεδίο της ανά­λυ­σης, ο ίδιος εντό­πι­σε την αιτία της κρί­σης κυ­ρί­ως στην πλευ­ρά της προ­σφο­ράς. «Υπάρ­χει ζή­τη­μα προ­σφο­ράς», τό­νι­σε, απορ­ρί­πτο­ντας την ιδέα ότι πρό­κει­ται για ει­σα­γό­με­νο φαι­νό­με­νο. «Ει­σα­γό­με­νη στε­γα­στι­κή κρίση δεν μπο­ρού­με να έχου­με», ανέ­φε­ρε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, προ­σθέ­το­ντας ότι το πρό­βλη­μα σχε­τί­ζε­ται με δο­μι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της ελ­λη­νι­κής αγο­ράς.

Ιδιαί­τε­ρη κρι­τι­κή άσκη­σε σε πο­λι­τι­κές που, όπως είπε, επι­βά­ρυ­ναν την κα­τά­στα­ση. Για τη βρα­χυ­χρό­νια μί­σθω­ση υπο­γράμ­μι­σε ότι «πρέ­πει να ρυθ­μί­ζε­ται ει­δι­κά σε ζώνες πί­ε­σης», ενώ για το πρό­γραμ­μα της Golden Visa ση­μεί­ω­σε ότι «υπήρ­ξε φάρ­μα­κο» σε δύ­σκο­λες επο­χές, «έχει εξε­λι­χθεί όμως σε δη­λη­τή­ριο». Κατά την εκτί­μη­σή του, οι κυ­βερ­νη­τι­κές πα­ρεμ­βά­σεις, όπως τα προ­γράμ­μα­τα «Σπίτι μου», «επι­δό­τη­σαν τη ζή­τη­ση» χωρίς να ενι­σχύ­σουν επαρ­κώς την προ­σφο­ρά.

Απέ­να­ντι σε αυτό, ο κ. Μάν­τζος πα­ρου­σί­α­σε ένα δια­φο­ρε­τι­κό μο­ντέ­λο πο­λι­τι­κής, με επί­κε­ντρο τη δη­μιουρ­γία νέου στε­γα­στι­κού απο­θέ­μα­τος. «Για μας το ζή­τη­μα είναι να μπο­ρέ­σου­με να στη­ρί­ξου­με την προ­σφο­ρά», είπε, προ­τεί­νο­ντας την αξιο­ποί­η­ση ανεκ­με­τάλ­λευ­των ακι­νή­των που ανή­κουν στο Δη­μό­σιο, στους δή­μους και στις πε­ρι­φέ­ρειες. Όπως υπο­γράμ­μι­σε, πρό­κει­ται για «κε­φα­λαια­κό από­θε­μα» που πα­ρα­μέ­νει ανε­νερ­γό και θα μπο­ρού­σε να συμ­βά­λει άμεσα στην απο­κλι­μά­κω­ση των τιμών.

Σύμ­φω­να μe τον κ. Μάν­τζο, κε­ντρι­κό στοι­χείο της πρό­τα­σης απο­τε­λεί η ανά­πτυ­ξη ενός συ­στή­μα­τος κοι­νω­νι­κής κα­τοι­κί­ας, όπου η Ελ­λά­δα πα­ρου­σιά­ζει ση­μα­ντι­κή υστέ­ρη­ση. «Η χώρα μας έχει 0% κοι­νω­νι­κή κα­τοι­κία», ανέ­φε­ρε, συ­γκρί­νο­ντας την κα­τά­στα­ση με άλλες ευ­ρω­παϊ­κές χώρες. Στο πλαί­σιο αυτό, το ΠΑΣΟΚ προ­τεί­νει ένα πρό­γραμ­μα ανα­και­νί­σε­ων με φο­ρο­λο­γι­κά κί­νη­τρα, ώστε ιδιώ­τες ιδιο­κτή­τες να εντάσ­σουν τα ακί­νη­τά τους σε μια «δε­ξα­με­νή κοι­νω­νι­κής κα­τοι­κί­ας». Στό­χος είναι η προ­σθή­κη «40.000 κα­τοι­κιών» στην αγορά.

Η πρό­τα­ση συ­νο­δεύ­ε­ται από συ­γκε­κρι­μέ­να μέτρα ρύθ­μι­σης. Με­τα­ξύ αυτών, η «κα­τάρ­γη­ση της Golden Visa στα αστι­κά κέ­ντρα και στα νησιά» με έντο­νη στε­γα­στι­κή πίεση, καθώς και ο πε­ριο­ρι­σμός των βρα­χυ­χρό­νιων μι­σθώ­σε­ων. «Ισιώ­νου­με την τιμή του ενοι­κί­ου», ανέ­φε­ρε, πε­ρι­γρά­φο­ντας μια πο­λι­τι­κή που στο­χεύ­ει στη συ­γκρά­τη­ση των μι­σθω­μά­των αντί της ενί­σχυ­σης της αγο­ρα­στι­κής δύ­να­μης.

Ο κ. Μάν­τζος έδωσε ιδιαί­τε­ρη έμ­φα­ση και στις κοι­νω­νι­κές ομά­δες που πλήτ­το­νται πε­ρισ­σό­τε­ρο. Οι πο­λι­τι­κές αυτές, όπως είπε, απευ­θύ­νο­νται «στους ερ­γα­ζό­με­νους, στα νέα ζευ­γά­ρια», αλλά και σε δη­μό­σιους λει­τουρ­γούς που αδυ­να­τούν να βρουν στέγη, ιδιαί­τε­ρα σε νη­σιω­τι­κές πε­ριο­χές.

Πα­ράλ­λη­λα, ανα­φέρ­θη­κε και στον ρόλο των τρα­πε­ζών, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι δια­θέ­τουν με­γά­λο αριθ­μό ακι­νή­των που «πρέ­πει να δο­θούν στην αγορά ξανά», αντί να πα­ρα­μέ­νουν ανε­νερ­γά. Αντί­στοι­χα, ζή­τη­σε την πλήρη κα­τα­γρα­φή και αξιο­ποί­η­ση των κλει­στών ακι­νή­των της αυ­το­διοί­κη­σης.

Κλεί­νο­ντας, συ­νέ­δε­σε το στε­γα­στι­κό με το ευ­ρύ­τε­ρο ανα­πτυ­ξια­κό μο­ντέ­λο της χώρας. «Η στέ­γα­ση πρέ­πει να είναι δι­καί­ω­μα για όλους και όχι ακρι­βό προ­νό­μιο για λί­γους», τό­νι­σε, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι το ζή­τη­μα δεν είναι μόνο οι­κο­νο­μι­κό αλλά βαθιά πο­λι­τι­κό. Η αντι­με­τώ­πι­ση της κρί­σης, κατά τον ίδιο, περνά μέσα από δη­μό­σιες πο­λι­τι­κές που ενι­σχύ­ουν την πε­ρι­φε­ρεια­κή ανά­πτυ­ξη και μειώ­νουν τις κοι­νω­νι­κές ανι­σό­τη­τες.

Όπως υπο­γράμ­μι­σε ο κ. Μάν­τζος, η πρό­τα­ση του ΠΑΣΟΚ επι­χει­ρεί να με­τα­το­πί­σει τη συ­ζή­τη­ση από την ενί­σχυ­ση της ζή­τη­σης σε μια πιο δο­μι­κή πα­ρέμ­βα­ση στην αγορά, θέ­το­ντας στο επί­κε­ντρο την προ­σφο­ρά και τη ρύθ­μι­ση.

Ο Φάνης Σπα­νός, πε­ρι­φε­ρειάρ­χης Στε­ρε­άς Ελ­λά­δας και γε­νι­κός γραμ­μα­τέ­ας της ΕΝΠΕ, έβαλε στο πάνελ μια κα­θα­ρά πε­ρι­φε­ρεια­κή διά­στα­ση στο στε­γα­στι­κό, συν­δέ­ο­ντάς το ευ­θέ­ως με το δη­μο­γρα­φι­κό και με το μο­ντέ­λο ανά­πτυ­ξης της χώρας. Ξε­κί­νη­σε συμ­φω­νώ­ντας με την ανά­λυ­ση που προη­γή­θη­κε, αλλά έδωσε μια πιο απλή, σχε­δόν ει­κο­νι­κή πε­ρι­γρα­φή του προ­βλή­μα­τος λέ­γο­ντας πως «μια Αθήνα που γε­μί­ζει με έναν θη­ριώ­δη τρόπο και μια επαρ­χία που αδειά­ζει με επί­σης έναν θη­ριώ­δη τρόπο». Για τον κ. Σπανό, εκεί βρί­σκε­ται η καρ­διά της κρί­σης.

Ο κ. Σπα­νός ανα­γνώ­ρι­σε ότι τα άμεσα μέτρα για τη στή­ρι­ξη της στέ­γα­σης στην Αθήνα είναι ανα­γκαία, όμως προει­δο­ποί­η­σε ότι σε βάθος χρό­νου δεν αρ­κούν. «Όσο επι­δο­τείς ενοί­κια, τόσο απλά θα ανε­βαί­νουν τα ενοί­κια», ανέ­φε­ρε, πε­ρι­γρά­φο­ντας έναν μη­χα­νι­σμό που, όπως εκτι­μά, δεν λύνει το πρό­βλη­μα αλλά το ανα­κυ­κλώ­νει. Κατά την προ­σέγ­γι­σή του, η ου­σια­στι­κή απά­ντη­ση πρέ­πει να είναι στρα­τη­γι­κή και να στο­χεύ­ει στη με­τα­κί­νη­ση πλη­θυ­σμού και δρα­στη­ριο­τή­των προς την πε­ρι­φέ­ρεια.

Στην το­πο­θέ­τη­σή του, το στε­γα­στι­κό δεν εμ­φα­νί­ζε­ται μόνο ως κρίση κό­στους, αλλά και ως κρίση υπο­δο­μών. Μια υπερ­συ­γκε­ντρω­μέ­νη πρω­τεύ­ου­σα, είπε, δεν πιέ­ζε­ται μόνο από τα πα­νά­κρι­βα ενοί­κια, αλλά και από την αδυ­να­μία των βα­σι­κών δι­κτύ­ων να εξυ­πη­ρε­τή­σουν ολο­έ­να με­γα­λύ­τε­ρους πλη­θυ­σμούς. Δρό­μοι, ύδρευ­ση, απο­χέ­τευ­ση, φω­τι­σμός, σχο­λεία: όλα μπαί­νουν στην ίδια εξί­σω­ση.

Η βα­σι­κή του πρό­τα­ση είναι ότι η πο­λι­τεία οφεί­λει να κα­τευ­θύ­νει ένα «γεν­ναίο κλά­σμα» των στε­γα­στι­κών πόρων στην ελ­λη­νι­κή πε­ρι­φέ­ρεια. Όχι μόνο με επι­δο­τή­σεις ενοι­κί­ου, αλλά με μια συ­νο­λι­κή δέσμη κι­νή­τρων: ανά­πτυ­ξη σι­δη­ρο­δρο­μι­κών και άλλων δι­κτύ­ων, θε­σμι­κή και τε­χνο­λο­γι­κή διευ­κό­λυν­ση της τη­λερ­γα­σί­ας, αλλά και «ισχυ­ρά επεν­δυ­τι­κά κί­νη­τρα για δη­μιουρ­γία θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας στην επαρ­χία». Η λο­γι­κή που κα­τέ­θε­σε είναι σαφής. Για να μεί­νουν ή να επι­στρέ­ψουν οι νέοι στον τόπο τους, «θα πρέ­πει να θέ­λουν και να μπο­ρούν». Το «θέ­λουν» συν­δέ­ε­ται με την ποιό­τη­τα ζωής, το «μπο­ρούν» με τις δου­λειές.

Ο κ. Σπα­νός μί­λη­σε για την ανά­γκη να ανα­δει­χθούν «50 πό­λεις» ως νέοι πόλοι οι­κι­στι­κής και ανα­πτυ­ξια­κής ισορ­ρο­πί­ας, αντί να συ­νε­χι­στεί η ασφυ­κτι­κή συ­γκέ­ντρω­ση στην Αθήνα. Επι­κα­λέ­στη­κε μά­λι­στα το ευ­ρω­παϊ­κό σύν­θη­μα «The right to stay», επι­μέ­νο­ντας ότι «το να μεί­νεις στον τόπο σου δεν είναι μια άσκη­ση απλά, είναι ένα δι­καί­ω­μα».

Ο κ. Σπα­νός με την πα­ρέμ­βα­σή του ανέ­δει­ξε μια δια­φο­ρε­τι­κή ανά­γνω­ση του στε­γα­στι­κού. Όχι μόνο ως αγορά κα­τοι­κί­ας, αλλά ως πεδίο εθνι­κής χω­ρο­τα­ξι­κής και κοι­νω­νι­κής πο­λι­τι­κής. Για τον Φάνη Σπανό, η λύση δεν θα έρθει μόνο με πε­ρισ­σό­τε­ρα σπί­τια, αλλά με μια νέα ισορ­ρο­πία ανά­με­σα στην πρω­τεύ­ου­σα και την πε­ρι­φέ­ρεια, με στόχο κα­λύ­τε­ρη ποιό­τη­τα ζωής και λι­γό­τε­ρες ανι­σό­τη­τες.

Ο Νίκος Βέτ­τας, συν­δυά­ζο­ντας την ιδιό­τη­τά του ως επι­κε­φα­λής του ΙΟΒΕ και ως ακα­δη­μαϊ­κού στο Οι­κο­νο­μι­κό Πα­νε­πι­στή­μιο Αθη­νών, προ­σέγ­γι­σε το στε­γα­στι­κό ζή­τη­μα με όρους μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κής ανά­λυ­σης και ιστο­ρι­κής συ­νέ­χειας, επι­χει­ρώ­ντας να εξη­γή­σει γιατί η κρίση δεν μπο­ρεί να λυθεί άμεσα.

Όπως επι­σή­μα­νε, η ση­με­ρι­νή ει­κό­να δεν είναι συ­γκυ­ρια­κή αλλά απο­τέ­λε­σμα δε­κα­ε­τιών. «Από το 1950 και μετά […] οι Έλ­λη­νες στο σπίτι βά­ζα­νε τα λεφτά τους», ανέ­φε­ρε, πε­ρι­γρά­φο­ντας μια οι­κο­νο­μία όπου η κα­τοι­κία απο­τε­λού­σε βα­σι­κό επεν­δυ­τι­κό πυ­λώ­να. Το 2007, στην κο­ρύ­φω­ση της ανά­πτυ­ξης, «τα δύο τρίτα των επεν­δύ­σε­ων ήταν σε σπί­τια και κα­τα­σκευ­ές». Ωστό­σο, η δε­κα­ε­τία της κρί­σης ανέ­τρε­ψε πλή­ρως αυτή την ισορ­ρο­πία. «Για πε­ρί­που 10 χρό­νια η χώρα πά­γω­σε», ση­μεί­ω­σε, εξη­γώ­ντας ότι πά­γω­σαν τόσο τα ει­σο­δή­μα­τα όσο και η οι­κο­δο­μι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα.

Αυτό το «πά­γω­μα», σύμ­φω­να με τον ίδιο, εξα­κο­λου­θεί να επη­ρε­ά­ζει την αγορά και «θα επη­ρε­ά­ζει του­λά­χι­στον για τα επό­με­να 5-10 χρό­νια». Γι’ αυτό και, όπως τό­νι­σε, «προ­βλή­μα­τα που έρ­χο­νται από δε­κα­ε­τί­ες δεν λύ­νο­νται». Η ανά­καμ­ψη της οι­κο­νο­μί­ας τα τε­λευ­ταία χρό­νια δεν αρκεί για να κα­λύ­ψει το χα­μέ­νο έδα­φος, ιδιαί­τε­ρα όταν η ζή­τη­ση συ­νε­χί­ζει να με­τα­βάλ­λε­ται.

Κε­ντρι­κό στοι­χείο της ανά­λυ­σής του είναι η αλ­λα­γή της κοι­νω­νι­κής δομής. «Έχει μειω­θεί η ιδιο­κα­τοί­κη­ση», όχι επει­δή που­λή­θη­καν μα­ζι­κά κα­τοι­κί­ες, αλλά επει­δή «εκεί όπου μέ­να­με τέσ­σε­ρις-τέσ­σε­ρις, τώρα μέ­νουν πε­ρισ­σό­τε­ροι άν­θρω­ποι μόνοι τους». Η αύ­ξη­ση των μο­νο­πρό­σω­πων νοι­κο­κυ­ριών και η γή­ραν­ση του πλη­θυ­σμού δη­μιουρ­γούν νέες πιέ­σεις στη ζή­τη­ση, που θα εντα­θούν τις επό­με­νες δε­κα­ε­τί­ες.

Απέ­να­ντι σε αυτή την πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, ο κ. Βέτ­τας εμ­φα­νί­ζε­ται επι­φυ­λα­κτι­κός απέ­να­ντι σε εύ­κο­λες λύ­σεις. «Δεν είμαι καν σί­γου­ρος ότι χρειά­ζε­ται… να χτί­σου­με και­νού­ρια σπί­τια», είπε, δί­νο­ντας έμ­φα­ση στην ανά­γκη ανα­βάθ­μι­σης του υπάρ­χο­ντος απο­θέ­μα­τος. Η ενερ­γεια­κή ανα­καί­νι­ση, η κα­λύ­τε­ρη γε­ω­γρα­φι­κή κα­τα­νο­μή και η αξιο­ποί­η­ση υφι­στά­με­νων κα­τοι­κιών απο­τε­λούν, κατά την άποψή του, πιο ρε­α­λι­στι­κές κα­τευ­θύν­σεις.

Πα­ράλ­λη­λα, υπο­γράμ­μι­σε ότι το στε­γα­στι­κό συν­δέ­ε­ται άμεσα με την οι­κο­νο­μι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα. «Εκεί όπου υπάρ­χει με­τα­ποι­η­τι­κή βιο­μη­χα­νία… εκεί θα υπάρ­χουν δου­λειές», ση­μεί­ω­σε, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τον ρόλο των επεν­δύ­σε­ων στην πε­ρι­φέ­ρεια. Ωστό­σο, προει­δο­ποί­η­σε ότι η τάση συ­γκέ­ντρω­σης στα με­γά­λα αστι­κά κέ­ντρα δύ­σκο­λα ανα­στρέ­φε­ται: «Κο­λυ­μπάς κό­ντρα στο κύμα», είπε.

Στο πεδίο των πο­λι­τι­κών, ανα­γνώ­ρι­σε ότι τα υφι­στά­με­να μέτρα «αμ­βλύ­νουν το πρό­βλη­μα», αλλά δεν το λύ­νουν. Επι­σή­μα­νε υστε­ρή­σεις, όπως στις φοι­τη­τι­κές εστί­ες και στην κοι­νω­νι­κή κα­τοι­κία, αλλά και διαρ­θρω­τι­κά εμπό­δια, όπως η γρα­φειο­κρα­τία στις με­τα­βι­βά­σεις και η έλ­λει­ψη δια­φά­νειας στα ενοί­κια. «Ακόμη και τώρα… μπο­ρεί να σου πάρει ενά­μι­ση χρόνο να που­λή­σεις ένα σπίτι», ανέ­φε­ρε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

Ιδιαί­τε­ρο βάρος έδωσε στην ανά­γκη «δύ­σκο­λων απο­φά­σε­ων». Από την πι­θα­νή ανα­διά­τα­ξη οι­κι­στι­κών πε­ριο­χών μέχρι πα­ρεμ­βά­σεις με­γά­λης κλί­μα­κας στα αστι­κά κέ­ντρα, υπο­στή­ρι­ξε ότι «όσο πιο πολύ τολ­μή­σεις, τόσο πιο γρή­γο­ρα μπο­ρείς να τρέ­ξεις». Ωστό­σο, τό­νι­σε ότι τέ­τοιες επι­λο­γές ξε­περ­νούν τον ορί­ζο­ντα μιας κυ­βέρ­νη­σης και απαι­τούν ευ­ρύ­τε­ρη συ­ναί­νε­ση.

Κα­τα­λη­κτι­κά, ο Νίκος Βέτ­τας ανέ­δει­ξε τη με­γά­λη ει­κό­να: το στε­γα­στι­κό δεν είναι απλώς ένα πρό­βλη­μα αγο­ράς, αλλά μια σύν­θε­τη πρό­κλη­ση που συν­δέ­ε­ται με το δη­μο­γρα­φι­κό, την ανά­πτυ­ξη και τον μα­κρο­πρό­θε­σμο σχε­δια­σμό της χώρας. «Αυτά είναι ζη­τή­μα­τα που θέ­λουν συ­ναί­νε­ση», υπο­γράμ­μι­σε, θέ­το­ντας το πλαί­σιο για μια συ­ζή­τη­ση που υπερ­βαί­νει τον εκλο­γι­κό κύκλο και απαι­τεί στρα­τη­γι­κή βά­θους.

Πηγή: insider.gr