Οι ποινικές ευθύνες περιφερειαρχών – αντιπεριφερειαρχών μετά από φυσικές καταστροφές στην συνεδρίαση της ΕΝΠΕ

Μετά την απόφαση που είχε λάβει τον Σεπτέμ­βριο του 2018 το Διοι­κη­τικό Συμ­βού­λιο της Ένωσης Περι­φε­ρειών Ελλάδας σε συνε­δρί­ασή του, μετά από εισή­γηση του Α’ αντι­προ­έ­δρου, Γιάννη Σγουρού, να προ­σφύ­γει στην εισαγ­γε­λέα του Αρείου Πάγου, για τη μετα­βί­βαση της αρμο­διό­τη­τας των ρεμάτων από το κράτος δίχως την ταυ­τό­χρονη απόδοση των απα­ραί­τη­των πόρων, τον απαι­τού­μενο αριθμό εργα­ζο­μέ­νων, τα μέσα αλλά και εκείνα τα θεσμικά εργα­λεία για να μπορεί να την ασκήσει κατά τον πλέον απο­τε­λε­σμα­τικό τρόπο, μια νέα εισή­γηση με παρεμ­φε­ρές και ενδια­φέ­ρον περιε­χό­μενο θα απα­σχο­λή­σει την προσεχή Πέμπτη νέα του συνε­δρί­αση.

Πιο συγκε­κρι­μένα το Διοι­κη­τικό Συμ­βού­λιο της ΕΝΠΕ, που θα συνε­δριά­σει την 4η Ιουλίου 2019 και ώρα 12.00 στην Αθήνα, καλεί­ται να εγκρί­νει την παρα­λαβή και πληρωμή επι­στη­μο­νι­κής μελέτης – γνω­μο­δό­τη­σης του καθη­γητή συνταγ­μα­τι­κού δικαίου του πανε­πι­στη­μίου Αθηνών κ. Γ. Σωτη­ρέλη, με τίτλο: «Πώς οριο­θε­τού­νται οι ποι­νι­κές ευθύνες των Περι­φε­ρειαρ­χών και Αντι­πε­ρι­φε­ρειαρ­χών με βάση το ισχύον καθε­στώς πολι­τι­κής προ­στα­σίας και δια­χεί­ρι­σης φυσικών κατα­στρο­φών».

Το συγκε­κρι­μένο ζήτημα καθί­στα­ται επί­καιρο ειδι­κό­τερα, σε συνέ­χεια προη­γού­με­νης πρω­το­βου­λίας της ΕΝΠΕ, όχι μόνο για την κατα­στροφή στο Μάτι αλλά και για την εξέλιξη που είχε ανάλογη κατα­στροφή περιου­σιών αλλά και η απώλεια ζωών από την πλημ­μύρα στον Κρε­μα­στενό ποταμό με υπό­λο­γους σε δίκη που θα προσ­διο­ρι­στεί ενώπιον Μικτού Ορκωτού Δικα­στη­ρίου τον τότε περι­φε­ρειάρχη κ. Γιάννη Μαχαι­ρίδη και τον τότε αντι­πε­ρι­φε­ρειάρχη κ. Φώτη Χατζη­διάκο.

Πιο συγκε­κρι­μένα στην συνε­δρί­αση του Σεπτεμ­βρίου του 2018 ο πρό­ε­δρος της ΕΝΠΕ και περι­φε­ρειάρ­χης Θεσ­σα­λίας, Κώστας Αγο­ρα­στός, ανα­φε­ρό­με­νος στην αρμο­διό­τητα για τον καθα­ρι­σμό των ρεμάτων στις Περι­φέ­ρειες επε­σή­μανε ότι δεν μετα­βι­βά­στη­καν σ΄αυτές ταυ­τό­χρονα οι αντί­στοι­χοι ανθρώ­πι­νοι και χρη­μα­τι­κοί πόροι παρά τη ρητή συνταγ­μα­τική πρό­βλεψη.

Επίσης δεν προ­βλέ­πε­ται χρη­μα­το­δό­τηση από το Πρό­γραμμα Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων, ενώ παράλ­ληλα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο οι Περι­φέ­ρειες δεν μπορούν να προ­χω­ρή­σουν σε λήψη μέτρων για έκνομες δρα­στη­ριό­τη­τες (κατα­πα­τή­σεις) στα ρέματα.

Στην ίδια συνε­δρί­αση απο­φα­σί­στηκε, παράλ­ληλα, η ΕΝΠΕ να εκπο­νή­σει συγκε­κρι­μένη πρόταση για την ανα­μόρ­φωση του θεσμι­κού πλαι­σίου που διέπει την πολι­τική προ­στα­σία ώστε «να στα­μα­τή­σει το φαι­νό­μενο να μην γνω­ρί­ζει κανείς ποιος έχει ευθύνη και σε ποιο τομέα», όπως είχε τονίσει και ο πρώην περι­φε­ρειάρ­χης Δωδε­κα­νή­σου Γιάννης Μαχαι­ρί­δης.

Στην επι­στη­μο­νική μελέτη που εκπο­νή­θηκε ανα­φέ­ρο­νται συμπε­ρα­σμα­τικά τα εξής:

«Εν όψει όλων των ανωτέρω, όταν ο Περι­φε­ρειάρ­χης ή, σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις, ο Αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χης παρα­λεί­πουν να εφαρ­μό­σουν εγκε­κρι­μένο σχέδιο πολι­τι­κής προ­στα­σίας ή παρα­λεί­πουν να συμ­μορ­φώ­νο­νται με συγκε­κρι­μέ­νες εντολές και οδηγίες, με άλλα λόγια παρα­λεί­πουν να ασκή­σουν αρμο­διό­τητα εφαρ­μο­γής πρω­ταρ­χικά στις φάσεις της συνή­θους και της αυξη­μέ­νης ετοι­μό­τη­τας, η εξέλιξη απειλής προ­ερ­χό­με­νης από φυσικό φαι­νό­μενο, όπως είναι λ.χ. η πυρ­κα­γιά ή η πλημ­μύρα, πιθα­νο­λο­γεί­ται, βασίμως, ότι μπορεί να επι­φέ­ρει δυσμε­νείς συνέ­πειες. Αυτές έχουν, συνήθως, την μορφή της σωμα­τι­κής κάκωσης ή της σωμα­τι­κής βλάβης (άρθρο 314 παρ. 1 εδ. α΄ ΠΚ), ενδε­χο­μέ­νως δε και της ανθρω­πο­κτο­νίας (άρθρο 302 παρ. 1 ΠΚ) και του εμπρη­σμού (άρθρο 266 παρ. 1 ΠΚ). Τα εν λόγω εγκλή­ματα τελού­νται από αμέλεια και η μη απο­τροπή τους τιμω­ρεί­ται όπως και η πρό­κλησή τους με ενέρ­γεια, αφού τα μονο­πρό­σωπα όργανα των Οργα­νι­σμών Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης είχαν ιδιαί­τερη νομική υπο­χρέ­ωση να τα παρε­μπο­δί­σουν, πλην όμως το αμέ­λη­σαν, μην επι­δει­κνύ­ο­ντας την επι­βαλ­λό­μενη προσοχή –όπως κάθε μετρίως συνετός και ευσυ­νεί­δη­τος άνθρω­πος οφείλει υπό τις ίδιες περι­στά­σεις να πράττει, βάσει των νομικών κανόνων, των συνη­θειών που επι­κρα­τούν στις συναλ­λα­γές και της κοινής πείρας και λογικής και με βάση την συνη­θι­σμένη πορεία των πραγ­μά­των– και η κατά­ληξη τελεί σε αιτιώδη συνά­φεια με την παρά­λειψη (βλ. τις προ­α­να­φερ­θεί­σες απο­φά­σεις του Αρείου Πάγου).

Συνεπώς, ο Περι­φε­ρειάρ­χης και ο Αντι­πε­ρι­φε­ρειάρ­χης, παρα­λεί­πο­ντας να ασκή­σουν αρμο­διό­τητα εφαρ­μο­γής, ανε­ξαρ­τή­τως της νομικής φύσης της πράξης ανά­θε­σής της, υπέχουν ποινική ευθύνη.

Μαζί τους ευθύ­νο­νται, πάντως, αυτο­τε­λώς και ανε­ξαρ­τή­τως, και όσοι άλλοι –και τέτοιοι είναι προ­φα­νώς και οι εκπρό­σω­ποι των εμπλε­κο­μέ­νων στην συγκε­κρι­μένη φάση της πολι­τι­κής προ­στα­σίας δημό­σιων φορέων ή υπη­ρε­σιών– επέ­δει­ξαν αμέλεια, που οδήγησε στο αξιό­ποινο απο­τέ­λε­σμα. Η εμπλοκή των τελευ­ταίων –και μάλιστα, συνήθως, με απο­φα­σι­στικό ρόλο– φαί­νε­ται να απο­μειώ­νει σημα­ντικά την ποινική ευθύνη των μονο­πρό­σω­πων οργάνων του δεύ­τε­ρου βαθμού της Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης.

Πράγ­ματι, η άσκηση των αρμο­διο­τή­των εφαρ­μο­γής απαιτεί πιστώ­σεις και μάλιστα σε σημα­ντικό ύψος, προ­ερ­χό­με­νες, προ­νο­μιακά, από τον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό. Αυτές όμως ανέ­κα­θεν, και πολύ εντο­νό­τερα τα τελευ­ταία χρόνια, είτε δεν υπάρ­χουν είτε, συνη­θέ­στερα, δεν δια­τί­θε­νται εγκαί­ρως, αλλά με μεγάλη καθυ­στέ­ρηση και, κατά κανόνα, ανε­πί­καιρα.

Εξάλλου, η εδαφική δια­μόρ­φωση ορι­σμέ­νων ηπει­ρω­τι­κών και ιδίως των νησιω­τι­κών Περι­φε­ρειών δεν επι­τρέ­πει, συχνά και λόγω των απο­στά­σεων, την άμεση λήψη των επι­βαλ­λό­με­νων μέτρων απο­τρο­πής, καθώς η έδρα του επι­κε­φα­λής τους βρί­σκε­ται μακριά από το κέντρο του φαι­νο­μέ­νου ή, αντί­στοιχα, σε άλλο νησί. Παρα­τη­ρού­νται, επίσης, επι­κα­λύ­ψεις αρμο­διο­τή­των μεταξύ κρα­τι­κών και αυτο­διοι­κη­τι­κών οργάνων με την περί­πτωση της δασο­προ­στα­σίας να είναι η πλέον απο­κα­λυ­πτική (βλ. παρα­πάνω υπό ΙΙΙ, 4).

Τέλος, οι υπη­ρε­σίες πολι­τι­κής προ­στα­σίας των Οργα­νι­σμών Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης του δεύ­τε­ρου βαθμού παρα­μέ­νουν, με ευθύνη της Πολι­τείας, υπο­στε­λε­χω­μέ­νες, σε αντί­θεση με εκείνες του πρώτου βαθμού, οι οποίες θα μπο­ρού­σαν να συμ­βά­λουν απο­φα­σι­στικά και ποι­κι­λο­τρό­πως στην, κατά τόπον, απο­τε­λε­σμα­τική εκπλή­ρωση των σκοπών της πολι­τι­κής προ­στα­σίας».