Ηλίας Καματερός: ανάπτυξη χωρίς τους νησιώτες δε γίνεται

Θέτο­ντας το ερώτημα «Ανά­πτυξη: πως και για ποιούς» ο Βου­λευ­τής Ηλίας Καμα­τε­ρός μίλησε σήμερα στη Βουλή για την ανα­πτυ­ξιακή πορεία της Δωδε­κα­νή­σου από την περίοδο της τουρ­κο­κρα­τίας έως σήμερα και πως η άνιση κατα­νομή του πλούτου στα νησιά επη­ρε­ά­ζει την κοι­νω­νική ανά­πτυξή τους.

Η ομιλία του αφο­ρούσε στην εκδή­λωση προς τιμή της Δωδε­κα­νή­σου που διορ­γά­νωσε η Επι­τροπή Περι­φε­ρειών της Βουλής με θέμα: «Ενσω­μά­τωση της Δωδε­κα­νή­σου στην Ελλάδα: Ιστο­ρική επι­σκό­πηση. Ανα­πτυ­ξια­κές δυνα­τό­τη­τες και προ­ο­πτι­κές».

Ο Ηλίας Καμα­τε­ρός ξεκι­νώ­ντας την ομιλία του σημεί­ωσε ότι μια τέτοια συνά­ντηση, όπως αυτή στη Βουλή, δε θα μπο­ρούσε να γίνει εύκολα σε ένα από τα Δωδε­κά­νησα εξαι­τίας των προ­βλη­μά­των συγκοι­νω­νίας.

Ανα­φέρ­θηκε μάλιστα στην ιστο­ρική εξέλιξη των νησιών τονί­ζο­ντας ότι ο πλούτος τους δια­νέ­μο­νταν σε όφελος των λίγων ενώ οι πολλοί έκαναν αγώνα επι­βί­ω­σης ή ξενι­τεύ­ο­νταν.

Με συγκι­νη­τι­κές ανα­φο­ρές στην περίοδο του καπνού και της ντο­μα­το­καλ­λιέρ­γειας στην Κω επι­σή­μανε ότι και στην εποχή της του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης, με εξαί­ρεση τη δεκα­ε­τία του ’80 που ενι­σχύ­θη­καν οι μικρο­με­σαίες του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις, παρότι ο πλούτος μεγα­λώ­νει οι κάτοι­κοι δεν ωφε­λού­νται.

Τόνισε μάλιστα ότι η δια­χεί­ριση του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος και τα οφέλη του περνούν στον έλεγχο των tour operators ενώ οι τοπικές κοι­νω­νίες επω­μί­ζο­νται το κόστος των υπο­δο­μών.

«Ανά­πτυξη χωρίς τους νησιώ­τες δε γίνεται» τόνισε χαρα­κτη­ρι­στικά και ανα­φέρ­θηκε στα κύρια προ­βλή­ματα που συνι­στούν την έννοια της νησιω­τι­κό­τη­τας και απαι­τούν λύσεις, όπως είναι η συγκοι­νω­νία, υγεία, παιδεία και διοί­κηση.

Επι­πλέον επι­σή­μανε ότι δεν έχει γίνει κατα­νοητή η έννοια της νησιω­τι­κό­τη­τας τονί­ζο­ντας ότι χρειά­ζε­ται αγώνας για αυτό και κάλεσε όλους να συμ­με­τά­σχουν στην προ­σπά­θεια, διε­ρω­τώ­με­νος «αν δε το κάνουμε εμείς, ποιοι θα το κάνουν»;

ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Πως και για ποιους

Σχεδόν 70 χρόνια από την ενσω­μά­τωση της Δωδε­κα­νή­σου στον εθνικό κορμό.

Μπο­ρούμε και πρέπει να απο­τι­μή­σουμε με ειλι­κρί­νεια το παρελ­θόν.

Αυτή τη μακρά δια­δρομή οικο­νο­μι­κής και κοι­νω­νι­κής ανά­πτυ­ξης των νησιών μας.

Παράλ­ληλα όμως, και αυτό έχει ίσως μεγα­λύ­τερη αξία, να στο­χα­στούμε το μέλλον. Τις δυσκο­λίες προ­σαρ­μο­γής αλλά και τις μεγάλες ευκαι­ρίες.

Στην εποχή του παγκό­σμιου αντα­γω­νι­σμού και των μεγάλων αλλαγών.

Η ανά­πτυξη των Δωδε­κα­νή­σων, ιστο­ρικά, βασί­στηκε στη γεω­γρα­φική θέση τους.

Ανάμεσα σε Ευρώπη, Ασία και Αφρική. Σε ανατολή και δύση.

Στο ανθρώ­πινο δυνα­μικό τους. Στις πλού­σιες πλου­το­πα­ρα­γω­γι­κές πηγές. Στην περι­βαλ­λο­ντική πολυ­μορ­φία των νησιών μας.

Κάθε νησί έχει τη δική του ιστορία ανά­πτυ­ξης.

Η Κως τη γεωργία, η Κάλυ­μνος τη σπογ­γα­λιεία, η Ρόδος μια πιο μεικτή οικο­νο­μία.

Θα ανα­φερ­θούμε στις τελευ­ταίες επτά δεκα­ε­τίες. Από την ενσω­μά­τωση έως σήμερα.

Μια πορεία με σκα­μπα­νε­βά­σματα.

Με πλη­θυ­σμιακή αφαί­μαξη, σχεδόν όλων των νησιών, τις τρείς πρώτες δεκα­ε­τίες.

Γέμισε η Αυστρα­λία, ο Καναδάς και οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες από Δωδε­κα­νή­σιους.

Στα πιο πολλά νησιά, είναι πολύ μεγα­λύ­τε­ροι οι ομο­γε­νεια­κοί πλη­θυ­σμοί από τους κατοί­κους που κατά­φε­ραν να ριζώ­σουν στον τόπο τους.

Η ανά­πτυξη της χώρας μας, μετά το 2ο Παγκό­σμιο Πόλεμο και τον κατα­στρο­φικό εμφύλιο, περιείχε πολλές και μεγάλες ανι­σό­τη­τες.

Ειδικά στα Δωδε­κά­νησα, οι ανι­σό­τη­τες εκφρά­στη­καν σε πολλά επίπεδα.

Γιατί η ανά­πτυξη δεν ήταν ουδέ­τερη. Δεν αφο­ρούσε όλους. Δεν ήταν ίδια για όλους.

Το αθη­νο­κε­ντρικό κράτος, από τη μια, συγκέ­ντρωνε τους πόρους και τις πιο παρα­γω­γι­κές δυνά­μεις της χώρας.

Η περι­φέ­ρεια από την άλλη, ίσως με κάποιες εξαι­ρέ­σεις, αλλά ειδικά οι νησιω­τι­κές περιο­χές έμειναν στο περι­θώ­ριο.

Στο εσω­τε­ρικό της Δωδε­κα­νή­σου ανα­πτύ­χθη­καν επι­πλέον ανι­σό­τη­τες.

Η Ρόδος να συγκε­ντρώ­νει το ενδια­φέ­ρον επεν­δύ­σεων και η πλειο­ψη­φία των άλλων νησιών να μένει στο περι­θώ­ριο.

Έτσι ανα­πτύ­χθηκε και δια­νη­σιω­τικό ρεύμα μετα­νά­στευ­σης, προς τη Ρόδο.

Δεν είναι τυχαίο που στο μεγα­λύ­τερο νησί του νομού μας ανθούν οι κοι­νό­τη­τες των Κώων, των Καλυ­μνίων, Συμια­κών, Νισυ­ρίων και όλων των νησιών.

Ένα τρίτο επίπεδο ενδο­νη­σιω­τι­κής ανι­σό­τη­τας εμφα­νί­στηκε επι­πλέον στα μεγάλα νησιά του Νομού.

Κυρίως στη Ρόδο και δευ­τε­ρευό­ντως στην Κω.

Ανα­πτύ­χθη­καν υπο­δο­μές και υλο­ποι­ή­θη­καν επεν­δύ­σεις κατά κύριο λόγο στην πρω­τεύ­ουσα κάθε νησιού και μετα­γε­νέ­στερα, στα­διακά, στο υπό­λοιπο νησί.

Η σύγ­χρονη οικο­νο­μική ανά­πτυξη της Δωδε­κα­νή­σου ταυ­τί­στηκε με τον του­ρι­σμό.

Στη­ρί­χθηκε στις μεσαίες και μικρές του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις, κυρίως οικο­γε­νεια­κού χαρα­κτήρα.

Επεν­δύ­σεις δισε­κα­τομ­μυ­ρίων υλο­ποι­ή­θη­καν τα τελευ­ταία 40 χρόνια. Έστω σε δια­φο­ρε­τικό ύψος για κάθε νησί.

Από την οικο­νο­μία της επι­βί­ω­σης, του αγρο­τι­κού τομέα, περά­σαμε στην οικο­νο­μία των υπη­ρε­σιών και για μεγάλο διά­στημα στην οικο­νο­μία του πλούτου.

Το ειδικό φορο­λο­γικό καθε­στώς. Οι ανα­πτυ­ξια­κοί νόμοι. Οι επεν­δύ­σεις των μετα­να­στών μας και το ευνοϊκό οικο­νο­μικό περι­βάλ­λον στην Ευρώπη, εκείνης της εποχής, βοή­θη­σαν σε αυτό.

Επι­πλέον δημιουρ­γή­θηκε μια παράλ­ληλη οικο­νο­μία εξω­ξε­νο­δο­χεια­κών επαγ­γελ­μά­των, στην εστίαση, στη δια­σκέ­δαση, στις κάθε είδους υπη­ρε­σίες.

Για πολλά χρόνια δημιουρ­γού­νταν συνεχώς νέες θέσεις εργα­σίας.

Έτσι τα νησιά έγιναν πόλος προ­σέλ­κυ­σης εργα­ζο­μέ­νων από όλη τη χώρα.

Το του­ρι­στικό εισό­δημα δια­χύ­θηκε στο μεγα­λύ­τερο μέρος της κοι­νω­νίας και υπήρξε γενική βελ­τί­ωση του επι­πέ­δου ζωής.

Όλα αυτά μέχρι το πέρασμα στον 21ο αιώνα.

Τότε άρχισαν να αλλά­ζουν τα πράγ­ματα, με τη στα­διακή εξά­πλωση του all inclusive, στα νησιά που ακο­λού­θη­σαν το μοντέλο του μαζικού του­ρι­σμού, σε Ρόδο και Κω.

Αυτό φυσικά είχε επι­πτώ­σεις και στα άλλα νησιά.

Η ταχύ­τατη του­ρι­στική ανά­πτυξη αλλοί­ωσε σε σημα­ντικό βαθμό τις παρα­δο­σια­κές παρα­γω­γι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες.

Επη­ρέ­ασε ανα­πό­φευ­κτα τον παρα­δο­σιακό τρόπο ζωής. Τις αξίες και τη συνοχή των τοπικών κοι­νω­νιών.

Έστω με δια­φο­ρε­τικό τρόπο και σε δια­φο­ρε­τικό μέγεθος από νησί σε νησί.

Σε μεγάλο βαθμό οδήγησε στη μονο­καλ­λιέρ­γεια του του­ρι­σμού.

Συμπί­εσε παρα­δο­σια­κές οικο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες, όπως την κτη­νο­τρο­φία, τη μελισ­σο­κο­μία αλλά και τη γεωργία, αφαι­ρώ­ντας τους ζωτικό χώρο.

Ακόμα και ο δευ­τε­ρο­γε­νής τομέας, της μετα­ποί­η­σης, που ανα­πτύ­χθηκε στις πρώτες δεκα­ε­τίες του του­ρι­σμού, υπο­χώ­ρησε στα­διακά υπό το βάρος του παγκό­σμιου αντα­γω­νι­σμού.

Και το χει­ρό­τερο από όλα; Γίνεται τώρα ότι και στο παρελ­θόν.

Τον πλούτο του τόπου τον ωφε­λού­νται οι λίγοι.

Είτε αφο­ρούσε πριν τα καπνά και τη ντο­μα­το­καλ­λιέρ­γεια, είτε τώρα τον του­ρι­σμό.

Από την εποχή των χον­δρε­μπό­ρων της αγρο­τι­κής παρα­γω­γής περά­σαμε στην εποχή των tour operators.

Είναι κοινώς παρα­δε­κτό ότι η του­ρι­στική ανά­πτυξη της Δωδε­κα­νή­σου βασί­στηκε σε μεγάλο βαθμό στην εύνοια της φύσης και της τύχης.

Οι κοσμο­πο­λί­τες Δωδε­κα­νή­σιοι διείδαν νωρίς τα οφέλη του του­ρι­σμού και επέν­δυ­σαν σε αυτόν. Σε κεφά­λαιο και σε γνώση. Επι­χει­ρη­μα­τίες και εργα­ζό­με­νοι.

Παρόλα αυτά η Πολι­τεία δεν έδωσε την ανα­γκαία προσοχή.

Ο του­ρι­σμός, για πολλά χρόνια, συμπιέ­στηκε, από άποψη ενδια­φέ­ρο­ντος, μεταξύ πρω­το­γε­νούς και δευ­τε­ρο­γε­νούς τομέα.

Η έλλειψη εθνικού σχε­δια­σμού είχε ως απο­τέ­λε­σμα την απουσία κάθε χωρο­τα­ξι­κού σχεδίου.

Δίχως χωρο­τα­ξία δεν υπάρχει τοπικός σχε­δια­σμός. Δεν υπάρ­χουν κανόνες. Υπο­βαθ­μί­ζο­νται οι φυσικοί πόροι και οι παρα­γω­γι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες.

Τελικά υπο­βαθ­μί­ζε­ται το ίδιο το του­ρι­στικό προϊόν.

Είναι τραγικό να βρι­σκό­μα­στε στο 2016 και τα νησιά μας να μην έχουν καν Γενικό Πολε­μικό Σχέδιο, ούτε κτη­μα­το­λό­γιο (πλην Ρόδου, Κω και τμή­μα­τος της Λέρου).

Έτσι όλα γίνο­νται αχταρ­μάς και κανένας δεν ξέρει τι πρέπει να κάνει και που.

Ξενο­δο­χεία, χώροι δια­σκέ­δα­σης, κτη­νο­τρο­φι­κές ζώνες και στα­βλι­κές εγκα­τα­στά­σεις, γεωρ­γική και οικι­στική γη, γίνανε ένα.

Έτσι οδη­γη­θή­καμε στην άναρχη ανά­πτυξη.

Χάθηκε η ισορ­ρο­πία και η μία δρα­στη­ριό­τητα επη­ρε­ά­ζει και σε πολλές περι­πτώ­σεις πλήττει την άλλη.

Τα νησιά μας όμως, όπως και η χώρα μας γενι­κό­τερα, έχουν ανάγκη από όλα για να ζήσουν.

Δίχως πρω­το­γενή τομέα κατα­στρέ­φε­ται η φύση και αλλοιώ­νε­ται ο κοι­νω­νι­κός ιστός.

Δε μπορεί να στη­ρι­χθεί η μετα­ποί­ηση ανα­γκαίων προ­ϊ­ό­ντων που δίνουν όνομα και χαρα­κτήρα στο του­ρι­στικό προϊόν της χώρας.

Χάνεται η ισορ­ρο­πία και πάνω από όλα η δυνα­τό­τητα δια­φο­ρο­ποί­η­σης της οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης.

Οι εξε­λί­ξεις της τελευ­ταίας εικο­σα­ε­τίας στον του­ρι­σμό μετέ­φε­ραν το βάρος από τις μεσαίες και μικρές επι­χει­ρή­σεις στις μεγα­λύ­τε­ρες.

Είναι μια πορεία που δεν αφορά μόνο την Ελλάδα και δεν έχει να κάνει μόνο με τον του­ρι­σμό.

Αποκτά όμως καθο­ρι­στική σημασία κυρίως για τις περιο­χές και τις κοι­νω­νίες που εξαρ­τώ­νται από τον μαζικό του­ρι­σμό.

Στην Ευρώπη η συγκε­ντρο­ποί­ηση των του­ρι­στι­κών γρα­φείων έβγαλε από την αγορά πολλούς tour operators και συγκέ­ντρωσε τον έλεγχο δια­κί­νη­σης του οργα­νω­μέ­νου του­ρι­σμού σε λίγα χέρια.

Η εξάρ­τηση μεγά­λωσε παρότι αυξή­θηκε σημα­ντικά ο αριθμός των του­ρι­στών.

Σε όλο αυτό το διά­στημα το μέσο μέγεθος των ξενο­δο­χεια­κών μονάδων επίσης αυξή­θηκε σημα­ντικά.

Εκεί κατευ­θύν­θηκε και το μεγάλο μέρος των χρη­μα­το­δο­τή­σεων.

Τόσο του δημό­σιου τομέα, μέσω των ανα­πτυ­ξια­κών νόμων, όσο και των τρα­πε­ζών.

Παράλ­ληλα οι δημό­σιες υπο­δο­μές όπου υπήρχαν επι­βα­ρύν­θη­καν και όπου δεν υπήρχαν έπρεπε να δημιουρ­γη­θούν.

Το απο­τύ­πωμα του μαζικού του­ρι­σμού επι­βά­ρυνε το φυσικό περι­βάλ­λον με επι­πτώ­σεις στη γη, στον αέρα και στο νερό.

Ειδικά στα νησιά, που από τη φύση τους είναι περι­βαλ­λο­ντικά ευαί­σθητα, αυτό αποκτά ιδιαί­τερη σημασία.

Ενέρ­γεια, νερό και απορ­ρίμ­ματα απο­κτούν νέα σημασία και απαι­τούν άλλου τύπου δια­χεί­ριση.

Στην ίδια κατά­σταση, οι μικρές και μεσαίες ξενο­δο­χεια­κές επι­χει­ρή­σεις καρ­κι­νο­βα­τούν. Πολλές έχουν κλείσει.

Στην εξω­ξε­νο­δο­χειακή αγορά αντί­στοιχα προ­βλή­ματα.

Παρά την αύξηση του αριθμού των επι­σκε­πτών έχουμε μείωση του εισο­δή­μα­τος που μοι­ρά­ζε­ται στις τοπικές κοι­νω­νίες.

Συρ­ρί­κνωση εισο­δη­μά­των, σε συν­δυα­σμό με την επο­χι­κό­τητα του ελλη­νι­κού του­ρι­σμού, μειώ­νουν δρα­μα­τικά το όφελος για τους κατοί­κους.

Παρόλα αυτά, τα τελευ­ταία χρόνια, παρου­σιά­ζε­ται και αντί­στροφη τάση, πιο αισιό­δοξη.

Αυξά­νο­νται οι επι­σκέ­πτες που οργα­νώ­νουν ατομικά τις δια­κο­πές τους, έξω από το καθιε­ρω­μένο δίκτυο των tour operators.

Τάση που οφεί­λε­ται στην αύξηση χρηστών του δια­δι­κτύου και στην εξά­πλωση των αερο­πο­ρι­κών εται­ρειών χαμηλού κόστους.

Παρ’ όλο που κι εδώ άρχισαν να ανα­πτύσ­σο­νται οι δια­δι­κτυα­κοί πρά­κτο­ρες.

Αυτές οι αλλαγές δημιουρ­γούν ζωτικό χώρο επι­βί­ω­σης και στις μικρό­τε­ρες του­ρι­στι­κές επι­χει­ρή­σεις που δρα­στη­ριο­ποιού­νται έξω από το παρα­δο­σιακό σύστημα δια­κί­νη­σης.

Βεβαίως παρα­μέ­νει αναλ­λοί­ωτο το γεγονός συγκέ­ντρω­σης του παρα­γό­με­νου του­ρι­στι­κού εισο­δή­μα­τος σε λίγα χέρια.

Πρώτα από όλα οφεί­λουμε να δούμε την οικο­νο­μία κάθε νησιού ξεχω­ρι­στά και της Δωδε­κα­νή­σου συνο­λικά.

Στο πλαίσιο της περι­φε­ρεια­κής ανά­πτυ­ξης και της Ευρω­παϊ­κής ολο­κλή­ρω­σης.

Είναι ευθύνη της κυβέρ­νη­σης, της Τοπικής και Περι­φε­ρεια­κής Αυτο­διοί­κη­σης, των ίδιων των κατοί­κων.

Μείζον ζήτημα είναι η γεω­πο­λι­τική θέση της Δωδε­κα­νή­σου.

Είμαστε η πρώτη και τελευ­ταία πόρτα, από και προς την Ευρώπη.

Οι δρόμοι της Ασίας ξεκι­νούν απέ­να­ντί μας.

Η γειτ­νί­αση με την Τουρκία δημιουρ­γεί μεγάλες ευκαι­ρίες. Ανοίγει αγορές.

Αυτές τις δυνα­τό­τη­τες πρέπει να αξιο­ποι­ή­σουμε σε όφελος της χώρας μας αλλά και κάθε νησιού ξεχω­ρι­στά.

Ουσια­στικά μιλάμε για δύο ενό­τη­τες. Βόρεια και Νότια Δωδε­κά­νησα.

Με μητρο­πο­λι­τικά κέντρα ανά­πτυ­ξης, την Κω και τη Ρόδο αντί­στοιχα.

Γύρω από αυτά παρα­τάσ­σο­νται και τα άλλα νησιά.

Εξαρ­τώ­μενα αλλά και το καθένα με τη δική του δυνα­μική αυτό­νο­μης ανά­πτυ­ξης.

Από την Πάτμο με το θρη­σκευ­τικό του­ρι­σμό έως τη Σύμη με το θαλάσ­σιο.

Τα ιδιαί­τερα χαρα­κτη­ρι­στικά και οι άνθρω­ποι κάθε τόπου είναι ο πλούτος του. Αφορούν το φυσικό περι­βάλ­λον, τις παρα­δο­σια­κές οικο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες, την ιστορία και τον πολι­τι­σμό του.

Η προ­στα­σία και ανά­δειξή τους προ­ϋ­πο­θέ­τει σχέδιο.

Ξεκα­θά­ρι­σμα των όρων και των ορίων, για τις επεν­δύ­σεις και τις δημό­σιες υπο­δο­μές.

Οριο­θέ­τηση του μεγέ­θους της οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης.

Πρέπει να δούμε τη φέρουσα ικα­νό­τητα κάθε νησιού.

Για παρά­δειγμα, σε Ρόδο και Κω πρέπει να δοθεί βάρος στην ποιο­τική ανα­βάθ­μισή τους.

Να μη δια­τα­ρα­χθεί η περι­βαλ­λο­ντική ισορ­ρο­πία ή να στα­μα­τή­σει όπου έχει ήδη συμβεί.

Η πολυ­μορ­φία που δίνουν στο Αιγαίο, αλλά και γενι­κό­τερα στη χώρα μας, τα χαρα­κτη­ρι­στικά κάθε νησιού, απο­τε­λεί το μεγάλο μας πλούτο.

Εκεί πρέπει να στο­χεύ­σουμε, στη μονα­δική ταυ­τό­τητα κάθε νησιού.

Και δε βοηθούν σε αυτό γενικές, ορι­ζό­ντιες δια­τά­ξεις για όλα τα νησιά.

Με βάση τα σημε­ρινά δεδο­μένα στον πρω­το­γενή τομέα και στον του­ρι­σμό, στα μεγάλα και στα μικρό­τερα νησιά.

Να δημιουρ­γή­σουμε συνέρ­γειες μεταξύ των παρα­γω­γι­κών κλάδων και μεταξύ των νησιών.

Όπως συνέ­βαινε και στην αρχαιό­τητα. Τότε που η ιστορία κατέ­γραψε την Κω ως παρα­γω­γικό και εξα­γω­γικό νησί γεωρ­γο­κτη­νο­τρο­φι­κών προ­ϊ­ό­ντων.

Τότε που, σύμφωνα με τον Ηρόδοτο,

«Ους η Κως έθρεψε ουδ΄ Αίγυ­πτος δύναται θρέψαι».

Για να το πετύ­χουμε χρειά­ζο­νται συν­δυα­σμέ­νες δράσεις.

Δράσεις που στο­χεύ­ουν στην αειφόρο ανά­πτυξη. Στην αυτο­τρο­φο­δο­τού­μενη ανά­πτυξη.

Δράσεις που στο­χεύ­ουν στην ποιό­τητα προ­ϊ­ό­ντων και υπη­ρε­σιών.

Δράσεις που δημιουρ­γούν επω­νυ­μία.

Πρώτος στόχος η σύνδεση του πρω­το­γενή με τον τρι­το­γενή τομέα.

Για να γίνουν πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κές τέτοιες προ­σπά­θειες πέφτει μεγάλο βάρος στην ανα­διορ­γά­νωση του πρω­το­γενή τομέα. Εκεί υστε­ρούμε.

Ποιο­τικά προ­ϊ­ό­ντα, τυπο­ποί­ηση και πιστο­ποί­ηση απο­τε­λούν προ­ϋ­πό­θεση επι­τυ­χίας.

Για να έχουμε απο­τέ­λε­σμα απαι­τού­νται νέες λογικές.

Η συνερ­γα­σία είναι εκ των ων ουκ άνευ όρος επι­βί­ω­σης.

Δια­φο­ρε­τικά οι μικροί παρα­γω­γοί θα χαθούν στον αντα­γω­νι­σμό της παγκό­σμιας αγοράς.

Τα νησιά μας, η χώρα μας ολό­κληρη, θα χάσουν μεγάλο μέρος των πλε­ο­νε­κτη­μά­των τους.

Εδώ έρχεται να δώσει λύσεις η κοι­νω­νική επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα, στο πλαίσιο της κοι­νω­νι­κής οικο­νο­μίας.

Η κυβέρ­νηση άνοιξε το διάλογο για την κοι­νω­νική οικο­νο­μία και στη­ρί­ζει τέτοιες πρω­το­βου­λίες.

Για να έχει όμως απο­τέ­λε­σμα πρέπει να ενερ­γο­ποι­η­θεί ο ανθρώ­πι­νος παρά­γο­ντας. Πρέπει να το πιστέ­ψουν πρώτοι από όλους αυτοί που τους αφορά άμεσα.

Η συνερ­γα­σία δεν αφορά μόνο τον πρω­το­γενή τομέα αλλά το σύνολο της μικρο­με­σαίας επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας.

Όταν βλέ­πουμε τις μεγάλες επι­χει­ρή­σεις να μεγα­λώ­νουν συνεχώς.

Όταν συγ­χω­νεύ­σεις, εξα­γο­ρές και επε­κτά­σεις δια­μορ­φώ­νουν την αγορά.

Δε μπορεί οι συμπα­τριώ­τες μας μικροί και μεσαίοι επι­χει­ρη­μα­τίες να μείνουν στον αέρα και να χαθούν.

Υπάρ­χουν όλες οι δυνα­τό­τη­τες, να δώσουν τη μάχη της επι­βί­ω­σης αλλά και της ανά­πτυ­ξης.

Δίκτυα επι­χει­ρή­σεων, clusters, αστικοί, προ­μη­θευ­τι­κοί συνε­ται­ρι­σμοί, και διά­φο­ρες άλλες μορφές συνερ­γα­σίας μπορούν να αλλά­ξουν το τοπίο.

Το κοινό όφελος, η συνερ­γα­σία και η αλλη­λεγ­γύη στη­ρί­ζουν την κοι­νω­νική συνοχή.

Επι­χει­ρή­σεις με και­νο­το­μία, σύγ­χρο­νες υπη­ρε­σίες και ποιο­τικά τοπικά προ­ϊ­ό­ντα, μπορούν να επα­να­το­πο­θε­τή­σουν τα νησιά μας στον παγκό­σμιο αντα­γω­νι­σμό, με καλύ­τε­ρους όρους.

Πέρα από αυτά.

Σημα­ντική παρά­με­τρος σε κάθε σχε­δια­σμό είναι ο νέος ρόλος του Κράτους και της Αυτο­διοί­κη­σης, σύμφωνα με τις αρχές της νησιω­τι­κό­τη­τας.

Είναι το ικανό, οικο­νο­μικό και απο­τε­λε­σμα­τικό δίκτυο συγκοι­νω­νιών και μετα­φο­ρών.

Απο­τε­λεί σημα­ντικό ντε­ζα­βα­ντάζ για το κόστος ζωής στα νησιά και την πρό­σβαση των επι­σκε­πτών μας, ειδικά στα μικρά νησιά.

Το μετα­φο­ρικό ισο­δύ­ναμο, δίκτυο ενδο­νη­σιω­τι­κής συγκοι­νω­νίας με συμ­με­τοχή των τοπικών κοι­νω­νιών και ενί­σχυση των αερο­με­τα­φο­ρών απο­τε­λούν τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις επι­τυ­χίας.

Η οικο­νο­μική δε μπορεί να είναι ξέχωρα από την κοι­νω­νική ανά­πτυξη.

Πρέπει να πάνε μαζί και να αλλη­λο­τρο­φο­δο­τού­νται.

Γι αυτό, στο πλαίσιο της νησιω­τι­κό­τη­τας, απαι­τού­νται ειδικά μέτρα για την υγειο­νο­μική και εκπαι­δευ­τική θωρά­κιση των νησιω­τι­κών κοι­νω­νιών.

Όσο υπάρχει έστω κι ένας κάτοι­κος πάνω σε ένα νησί η Πολι­τεία και η οργα­νω­μένη κοι­νω­νία, σε όλες τις μορφές της, έχει ευθύνη απέ­να­ντί του.

Προ­σω­πικά, παρά τις δυσκο­λίες της χώρας μας και το ευρύ­τερο ασταθές περι­βάλ­λον, δηλώνω αισιό­δο­ξος για το μέλλον των νησιών μας και των νησιω­τών συμπα­τριω­τών μου.