Το φάντασμα της ακροδεξιάς απειλεί πάλι όλη την Ευρώπη

Για πολλά χρόνια η Σουηδία ήταν μία από τις χώρες με το πιο γεν­ναιό­δωρο σύστημα παροχής ασύλου, φιλο­ξε­νώ­ντας ανα­λο­γικά σχεδόν διπλά­σιο αριθμό προ­σφύ­γων από ότι οι υπό­λοι­πες ευρω­παϊ­κές χώρες. Όλα συνέ­βαι­ναν ως εάν οι ιδέες και τα ιδανικά της ανε­κτι­κό­τη­τας και της φιλο­ξε­νίας να ήταν βαθειά ριζω­μένα στην σκαν­δι­να­βική κοι­νω­νία. Όταν το ακρο­δε­ξιό κόμμα των Σουηδών Δημο­κρα­τών εισήλθε στο κοι­νο­βού­λιο της χώρας το 2010 με ποσοστό 5.7%, οι περισ­σό­τε­ροι ανα­λυ­τές έκαναν λόγο για ένα περι­θω­ριακό και παρο­δικό φαι­νό­μενο. Έξι χρόνια μετά, οι δημο­σκο­πή­σεις τους δεί­χνουν να «φλερ­τά­ρουν» με το ψυχο­λο­γικό όριο του 20%, λίγο πίσω από το ιστο­ρικό σοσιαλ­δη­μο­κρα­τικό κόμμα της χώρας. Την ίδια στιγμή, οι εικόνες που δόθηκαν στη δημο­σιό­τητα από τα μέσα ενη­μέ­ρω­σης της χώρας το περα­σμένο Σάββατο, με μασκο­φό­ρους άνδρες να κυκλο­φο­ρούν στο μετρό της Στοκ­χόλ­μης απει­λώ­ντας ότι θα «τιμω­ρή­σουν» τα παιδιά των προ­σφύ­γων, δεν αφήνουν πολλά περι­θώ­ρια για παρερ­μη­νείες.

Η Σουηδία ωστόσο δεν απο­τε­λεί εξαι­ρε­τική περί­πτωση. Απει­κο­νί­ζει με τον καλύ­τερο τρόπο το πως «το φάντα­σμα της ακρο­δε­ξιάς» κατά­φερε και πάλι να βρεθεί πάνω από τους ουρα­νούς της Ευρώπης. Τα εντυ­πω­σιακά ποσοστά του Εθνικού Μετώπου και της Μαρίν Λεπέν στις γαλ­λι­κές περι­φε­ρεια­κές εκλογές, η Λίγκα του Βορρά στην Ιταλία, η θεα­μα­τική άνοδος του κόμ­μα­τος των Ελευ­θέ­ρων στην Αυστρία, τα ποσοστά που κατα­γρά­φει το κόμμα «Εναλ­λα­κτική για τη Γερ­μα­νία» (AfD), συν­θέ­τουν -παρά τις επι­μέ­ρους δια­φο­ρές τους- το μωσαϊκό αυτού που ο Economist απο­κά­λεσε με αρκετή δόση ειρω­νείας και με μια σαφώς «αμε­ρι­κα­νική» ματιά… «Οι Τραμπ της Ευρώπης».

Η προ­σφυ­γική κρίση ως «πολι­τικό δώρο»

Η παρου­σία των ακρο­δε­ξιών, ξενο­φο­βι­κών ή υπερ­συ­ντη­ρη­τι­κών κομ­μά­των δεν απο­τε­λεί εντού­τοις νέο φαι­νό­μενο στην Ευρώπη. Όπως σημειώ­νει ο Economist, πολλά από τα ακρο­δε­ξιά κόμματα που εμφα­νί­ζο­νται σήμερα στο προ­σκή­νιο έχουν τις απαρχές τους στη δεκα­ε­τία του 1990, σε μια περίοδο που η γηραιά ήπειρος άρχισε για πρώτη φορά να συζητά δύσκολα ζητή­ματα που αφο­ρού­σαν τις σχέσεις με την Ανατολή και τις αντι­φά­σεις της ευρω­παϊ­κής ενσω­μά­τω­σης, με την πορεία τους να σημειώ­νει ωστόσο σημα­ντική καμπή την επόμενη δεκα­ε­τία. Η οικο­νο­μική κρίση αλλά κυρίως η πρω­το­φα­νής προ­σφυ­γική κρίση έδωσαν μια νέα ώθηση στην υπερ­συ­ντη­ρη­τική ατζέντα αυτών των κομ­μά­των, τα οποία κατά­φε­ραν με στρα­τη­γι­κές κινή­σεις να δια­κρί­νουν και να εκμε­ταλ­λευ­τούν τα κενά και τις αντι­φά­σεις της ευρω­παϊ­κής και της εκά­στοτε εθνικής πολι­τι­κής.

Σύμφωνα με τα στοι­χεία που έδωσε στη δημο­σιό­τητα η Ύπατη Αρμο­στεία του ΟΗΕ στο τέλος της περα­σμέ­νης χρονιάς, του­λά­χι­στον 700.000 πρό­σφυ­γες κατευ­θύν­θη­καν το 2015 προς την Ευρώπη. Και παρά τις περί του αντι­θέ­του «κορώνες», το προ­σφυ­γικό φαί­νε­ται ότι γίνεται αντι­λη­πτό από την ευρω­παϊκή ακρο­δε­ξιά σαν ένα είδος «πολι­τι­κού δώρου». Ενός «δώρου» που θα της επι­τρέ­ψει να κεφα­λαιο­ποι­ή­σει πολι­τικά το φόβο του εκλο­γι­κού σώματος, επι­κα­λού­μενη την απειλή της εθνικής ταυ­τό­τη­τας.

«Το να παίξεις με το αντι-μεταναστευτικό αίσθημα είναι πολύ εύκολο και πολύ ανη­συ­χη­τικό. Παρά το γεγονός ότι αυτά τα κόμματα δεν έχουν την εξουσία, είναι πάρα πολύ απο­τε­λε­σμα­τικά στο να καθο­ρί­ζουν την πολι­τική ατζέντα» ανέφερε ο καθη­γη­τής ευρω­παϊ­κής πολι­τι­κής της Νέας Υόρκης Martin Schain σε αμε­ρι­κα­νικό δίκτυο. Σε μια εξίσου ενδια­φέ­ρουσα ανάλυση στους Νew Υork Τimes, o David Kirkpatrick υπο­γραμ­μί­ζει πως -παρά τις δια­φο­ρές τους- τα περισ­σό­τερα από αυτά τα κόμματα έχτισαν μέχρι πρό­τι­νος την υπο­στή­ριξη τους σε ένα κράμα προ­στα­τευ­τι­σμού και οικο­νο­μι­κού εθνι­κι­σμού, απευ­θυ­νό­μενα στις εργα­τι­κές τάξεις που ένιωθαν ότι τα παρα­δο­σιακά κόμματα τους είχαν ξεχάσει.

Η προ­σφυ­γική κρίση έδωσε ωστόσο μια νέα δυνα­μική στην στρα­τη­γική τους που βασί­ζε­ται στη σύνδεση της οικο­νο­μι­κής ανα­σφά­λειας με την ανάγκη επα­να­φο­ράς μιας ισχυρής εθνικής πολι­τι­κής και την αντι­με­τα­να­στευ­τική ρητο­ρική. Τα παρα­δείγ­ματα περισ­σεύ­ουν. Πριν από μερικές ημέρες η Φραόυκε Πέτρι, επι­κε­φα­λής του γερ­μα­νι­κού AfD, απα­ντώ­ντας στην ερώτηση «πώς θα πρέπει να αντι­δρά­σει ένας αστυ­νο­μι­κός στα σύνορα, όταν οι πρό­σφυ­γες εισέρ­χο­νται παρα­νό­μως στη χώρα;», δήλωσε τα εξής: «Θα πρέπει να απο­τρέ­ψει την παρά­νομη είσοδο στα σύνορα, στην ανάγκη θα πρέπει να κάνει χρήση του όπλου του. Αυτό προ­βλέ­πει ο νόμος. Κανένας αστυ­νο­μι­κός δεν θέλει να πυρο­βο­λή­σει έναν πρό­σφυγα. Αλλά η χρήση όπλου απο­τε­λεί την έσχατη λύση». Μία ημέρα μετά, στα καθ’ημάς, η Χρυσή Αυγή πραγ­μα­το­ποιούσε τη δική της «επί­δειξη» με συγκέ­ντρωση έξω από τα γραφεία της, όπου ο Ν. Μιχα­λο­λιά­κος χαι­ρε­τούσε ναζι­στικά.

Η ακρο­δε­ξιά οργα­νώ­νε­ται και γιορ­τά­ζει το τέλος της Σένγκεν

Την περα­σμένη εβδο­μάδα, αρκετοί ηγέτες της ευρω­παϊ­κής ακρο­δε­ξιάς συνα­ντή­θη­καν στο Μιλάνο της Ιταλίας για να συμ­με­τά­σχουν στο πρώτο συνέ­δριο της νέας πολι­τι­κής ομάδας που συνέ­στη­σαν τον Ιούλιο του 2015 στο ευρω­κοι­νο­βού­λιο ονόματι «Η Ευρώπη των Εθνών και της Ελευ­θε­ρίας». Εκπε­φρα­σμέ­νος στόχος των συμ­με­τε­χό­ντων να «σώσουν την Ευρώπη από τον εαυτό της». Πέραν όμως των μεγα­λό­στο­μων δια­κη­ρύ­ξεων, οι συζη­τή­σεις επι­κε­ντρώ­θη­καν σε ένα εξαι­ρε­τικά ενδια­φέ­ρον αλλά και άκρως επι­κίν­δυνο ζήτημα πολι­τι­κής στρα­τη­γι­κής.

Όπως ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά το Politico, η ακρο­δε­ξιά βλέπει τις συσ­σω­ρευ­μέ­νες κρίσεις που πλήτ­τουν την Ευρω­παϊκή Ένωση -και ειδι­κό­τερα το ενδε­χό­μενο κατάρ­ρευ­σης της ζώνης Σένγκεν και τις συζη­τή­σεις γύρω από το Brexit- ως μιας πρώτης τάξεως ευκαι­ρία όχι πια μόνο για να μετα­το­πί­σει την πολι­τική συζή­τηση σε μια υπερ­συ­ντη­ρη­τική κατεύ­θυνση, αλλά και για να μετα­τρέ­ψει την αυξα­νό­μενη δημο­φι­λία της σε πραγ­μα­τική πολι­τική εξουσία. «Επι­τέ­λους η Σένγκεν είναι νεκρή και η Ευρω­παϊκή Ένωση δια­λύ­ε­ται», δήλωσε χαρα­κτη­ρι­στικά η επι­κε­φα­λής του γαλ­λι­κού Εθνικού Μετώπου κατά τη διάρ­κεια του συνε­δρίου. Οι επι­μέ­ρους συζη­τή­σεις περι­στρά­φη­καν, μεταξύ άλλων, γύρω από τις σεξουα­λι­κές επι­θέ­σεις σε γυναί­κες στην Κολωνία -οι οποίες θεω­ρή­θη­καν ως από­δειξη της απο­τυ­χίας της ευρω­παϊ­κής και ιδίως της γερ­μα­νι­κής πολι­τι­κής στο προσφυγικό- ενώ ιδιαί­τερη αναφορά έγινε και στην Άγκελα Μέρκελ που, όπως υπο­στή­ριξε η Λεπέν, οδηγεί στην «ισλα­μο­ποί­ηση της Ευρώπης».

Η επι­κε­φα­λής του Εθνικού Μετώπου έχασε στις γαλ­λι­κές περι­φε­ρεια­κές εκλογές του περα­σμέ­νου Δεκεμ­βρίου την ευκαι­ρία να ανα­λά­βει για πρώτη φορά μια θέση εξου­σίας. Εάν όμως το «φάντα­σμα της ακρο­δε­ξιάς» και οι αιτίες που το γεννούν δεν αντι­με­τω­πι­στούν με σοβα­ρό­τητα και με μία αίσθηση επεί­γο­ντος από τις ευρω­παϊ­κές ηγεσίες, τότε το εφιαλ­τικό σενάριο στο οποίο ένα από αυτά τα κόμματα μπορεί να κερ­δί­σει την εξουσία για να «σώσει την Ευρώπη από τον εαυτό της» ενδε­χο­μέ­νως να μην είναι μακρινό.

thetoc.gr