Έρευνα: 4 στους 10 στην Ελλάδα πιστεύουν στα μάγια και στο «μάτι»

Χτύ­πη­μα ξύλου για καλό και για κακό, απο­φυ­γή μαύ­ρης γάτας και ξε­μά­τια­σμα ως για­τρι­κό για τον πο­νο­κέ­φα­λο. Αν και οι πε­ρισ­σό­τε­ροι ενή­λι­κοι στις σύγ­χρο­νες κοι­νω­νί­ες θα απα­ντού­σαν άμεσα ότι δεν πι­στεύ­ουν στη μα­γεία, τα στοι­χεία δεί­χνουν ακρι­βώς το αντί­θε­το. Οπως ανα­δει­κνύ­ει επι­στη­μο­νι­κή έρευ­να, πάνω από το 40% των αν­θρώ­πων, του­λά­χι­στον 4 στους 10, πι­στεύ­ει ότι ορι­σμέ­νοι άν­θρω­ποι μπο­ρούν να κά­νουν μα­γι­κά ή να κα­τα­ρα­στούν κά­ποιον και να του προ­κα­λέ­σουν κακό.

Το πα­ρά­λο­γο, οι υπο­χθό­νιες δυ­νά­μεις που μπο­ρούν να φέ­ρουν το κακό και οι κα­τά­ρες που οδη­γούν σε δυ­στυ­χία επι­βιώ­νουν ακόμα, ταυ­τό­χρο­να με τους θριάμ­βους που ση­μειώ­νει η επι­στή­μη. Στην έρευ­να που δη­μο­σιεύ­θη­κε στην επι­στη­μο­νι­κή επι­θε­ώ­ρη­ση «PLoS One» και έγινε από το τμήμα οι­κο­νο­μι­κών του αμε­ρι­κα­νι­κού Πα­νε­πι­στη­μί­ου της Ουά­σιγ­κτον συμ­με­τεί­χαν μέσω συ­νε­ντεύ­ξε­ων πε­ρισ­σό­τε­ροι από 140.000 άν­θρω­ποι από 95 χώρες. Μά­λι­στα, στην Ελ­λά­δα αυτό το πο­σο­στό φαί­νε­ται ελα­φρώς πιο αυ­ξη­μέ­νο, αντί­στοι­χο σχε­δόν με αυτό της Τουρ­κί­ας. Τα πο­σο­στά είναι χα­μη­λό­τε­ρα σε όλες τις υπό­λοι­πες χώρες της Ευ­ρώ­πης και ει­δι­κά της Κε­ντρι­κής και της Βό­ρειας. Για πα­ρά­δειγ­μα, μόνο το 9% των Σου­η­δών πι­στεύ­ει στη μα­γεία. Εκτο­ξεύ­ο­νται, όμως, σε κά­ποιες χώρες της Αφρι­κής, με το 90% των κα­τοί­κων της Τυ­νη­σί­ας να δη­λώ­νει ότι πι­στεύ­ει στη μα­γεία.

Πε­ρισ­σό­τε­ρο επιρ­ρε­πείς στη δύ­να­μη της μα­γεί­ας είναι σαφώς οι άν­θρω­ποι που έχουν χα­μη­λό­τε­ρο μορ­φω­τι­κό και οι­κο­νο­μι­κό επί­πε­δο, αλλά και εκεί­νοι που είναι πε­ρισ­σό­τε­ρο θρη­σκευό­με­νοι και ανή­κουν σε πο­λυ­πλη­θείς οι­κο­γέ­νειες. Αξί­ζει να ση­μειω­θεί ότι οι ερευ­νη­τές δεν πήραν δείγ­μα­τα συ­νε­ντεύ­ξε­ων από την Κίνα ή την Ινδία, οπότε η πλειο­νό­τη­τα των ερω­τη­θέ­ντων είναι κυ­ρί­ως μου­σουλ­μά­νοι και χρι­στια­νοί.

Πά­ντως οι δια­φο­ρές με­τα­ξύ των δια­φό­ρων κοι­νω­νι­κών ομά­δων δεν είναι με­γά­λες. Αν­θρω­ποι που έχουν πολύ καλή οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση έχουν μόνο 7% μι­κρό­τε­ρη πι­θα­νό­τη­τα να πι­στεύ­ουν στη μα­γεία σε σχέση με τους αν­θρώ­πους που είναι πολύ φτω­χοί και θα ήταν ανα­με­νό­με­νο να ανα­θε­μα­τί­ζουν την κακή τύχη τους.

Αί­σθη­μα ασφά­λειας

Σύμ­φω­να με τους ερευ­νη­τές, οι δια­φο­ρές από χώρα σε χώρα που κα­τα­γρά­φο­νται, και είναι με­γά­λες, έχουν σχέση με την εμπι­στο­σύ­νη των πο­λι­τών στο πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα, τους θε­σμούς και τη δυ­να­τό­τη­τα της πο­λι­τεί­ας να τους προ­σφέ­ρει στή­ρι­ξη. Με λίγα λόγια σχε­τί­ζο­νται με το αί­σθη­μα ασφά­λειας των πο­λι­τών. «Οσο πιο αδύ­να­μοι είναι οι σύγ­χρο­νοι θε­σμοί σε μια χώρα, όσο πιο χα­μη­λά τα επί­πε­δα κοι­νω­νι­κής εμπι­στο­σύ­νης με­τα­ξύ των πο­λι­τών, όσο πιο χα­μη­λό το επί­πε­δο και­νο­το­μί­ας και όσο πιο κομ­φορ­μι­στι­κή είναι μια κουλ­τού­ρα, τόσο αυ­ξά­νε­ται η τάση για πίστη στη μα­γεία».

Την ίδια στιγ­μή που ένα τη­λε­σκό­πιο φω­το­γρα­φί­ζει την αρχή του σύ­μπα­ντος, ένας κατά τα άλλα λο­γι­κός ενή­λι­κος βγά­ζει το παιδί του βόλτα φο­ρώ­ντας του χά­ντρα για το κακό μάτι και μια γυ­ναί­κα φτύ­νει τον κόρφο της για να σπρώ­ξει την κακή μοίρα μα­κριά από τη δική της ζωή. Τι είναι αυτό που οδη­γεί τους αν­θρώ­πους, ακόμα και σή­με­ρα που ζούμε τον θρί­αμ­βο της επι­στή­μης και της τε­χνο­λο­γί­ας, να πι­στεύ­ουν ότι η ζωή τους επη­ρε­ά­ζε­ται από χθό­νιες δυ­νά­μεις, κα­τά­ρες εχθρών και κακή ενέρ­γεια;

Μοι­ρο­λα­τρία

Η απά­ντη­ση ίσως βρί­σκε­ται ακρι­βώς στα ίδια τα συ­μπε­ρά­σμα­τα που προ­κύ­πτουν από την επε­ξερ­γα­σία των δε­δο­μέ­νων από τους ερευ­νη­τές. «Στις χώρες όπου εντο­πί­ζε­ται με­γα­λύ­τε­ρη πίστη στη μα­γεία πα­ρα­τη­ρεί­ται ότι υπάρ­χει χα­μη­λό­τε­ρο επί­πε­δο ικα­νο­ποί­η­σης από τη ζωή και μειω­μέ­νη αί­σθη­ση ελέγ­χου του μέλ­λο­ντος, πα­ράλ­λη­λα με υψη­λό­τε­ρο βαθμό μοι­ρο­λα­τρί­ας», ση­μειώ­νε­ται. Η αβε­βαιό­τη­τα, ο διαρ­κής φόβος, η ανα­σφά­λεια οδη­γούν μα­θη­μα­τι­κά στην ανα­ζή­τη­ση μιας δύ­να­μης που θα λει­τουρ­γή­σει ως εχθρός, είτε ως απο­κού­μπι. Οσο πα­ρά­λο­γη κι αν είναι μια τέ­τοια πε­ποί­θη­ση, είναι του­λά­χι­στον πα­ρη­γο­ρη­τι­κή.

«Σε πε­ριό­δους κρί­σης χρεια­ζό­μα­στε βε­βαιό­τη­τες. Ο ορθός λόγος δεν μπο­ρεί να δώσει ακλό­νη­τες απα­ντή­σεις και έτσι ανα­δύ­ε­ται ο ανορ­θο­λο­γι­σμός αλλά και ο φα­να­τι­σμός», λέει ο κ. Στέ­φα­νος Τρα­χα­νάς, δι­δά­κτωρ Κβα­ντι­κής Φυ­σι­κής και Δια­φο­ρι­κών Εξι­σώ­σε­ων στο τμήμα Φυ­σι­κής του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Κρή­της και ιδρυ­τής του Mathesis – ενός αυ­τό­νο­μου και αυ­το­χρη­μα­το­δο­τού­με­νου τμή­μα­τος των Πα­νε­πι­στη­μια­κών Εκ­δό­σε­ων Κρή­της.

Η ανορ­θο­λο­γι­κή σκέψη οδη­γεί σε μαν­τζού­νια

«Υπάρ­χει ένα τμήμα στην αν­θρώ­πι­νη συ­νεί­δη­ση που συν­δέ­ε­ται με την άγρια σκέψη και όχι τον ορ­θο­λο­γι­σμό», ση­μειώ­νει ο Νίκος Κα­ρα­πι­δά­κης ιστο­ρι­κός (ει­δί­κευ­ση Ιστο­ρία της Με­σαιω­νι­κής Δύσης). Είναι αυτό το «τμήμα που χρη­σι­μο­ποιούν πολ­λές φορές οι άν­θρω­ποι ακόμη και σή­με­ρα για να κα­τα­φέ­ρουν να τα βγά­λουν πέρα με τα στοι­χεία της φύσης ή τις ασθέ­νειες, πολ­λές φορές μά­λι­στα με απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα, καθώς συν­δυά­ζουν γνώ­σεις απο­κτη­μέ­νες με την εμπει­ρία», το­νί­ζει ο κα­θη­γη­τής. «Η χρι­στια­νι­κή θρη­σκεία ήταν αυτή που πο­λέ­μη­σε τις δει­σι­δαι­μο­νί­ες και τη μα­γεία», υπο­γραμ­μί­ζει, «αλλά μετά αγκά­λια­σε το “θαύμα”».

Η αν­θρώ­πι­νη πλευ­ρά της «άγριας σκέ­ψης, όπου το συ­ναί­σθη­μα είναι κυ­ρί­αρ­χο, αγα­πά­ει τις μά­γισ­σες, τη μα­γεία και αντι­τί­θε­ται σε ό,τι ορ­θο­λο­γι­κό, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της επι­στή­μης». Πα­ρά­δειγ­μα πρό­σφα­το και κραυ­γα­λέο η κα­χυ­πο­ψία απέ­να­ντι στα εμ­βό­λια του κο­ρω­νοϊ­ού. Η μετά τον κο­ρω­νο­ϊό εποχή έφερε με­γά­λη έκρη­ξη ανορ­θο­λο­γι­σμού, το­νί­ζει ο κ. Κα­ρα­πι­δά­κης. Για πρώτη φορά έπει­τα από πολύ καιρό οι άν­θρω­ποι βρέ­θη­καν αντι­μέ­τω­ποι με έναν άγνω­στο και πι­θα­νό­τα­τα θα­νά­σι­μο κίν­δυ­νο. Ο ιστο­ρι­κός δεν πα­ρα­βλέ­πει και το γε­γο­νός ότι και η ίδια η επι­στή­μη χει­ρα­γω­γεί­ται και αυτό δη­μιουρ­γεί κα­χυ­πο­ψία ακόμη και σε αν­θρώ­πους που έχουν γνώ­σεις.

Ο Στέ­φα­νος Τρα­χα­νάς από την πλευ­ρά του πι­στεύ­ει ότι μέρος της ευ­θύ­νης φέ­ρουν και οι ίδιοι οι επι­στή­μο­νες. «Οι άν­θρω­ποι έχουν συ­νη­θί­σει να ταυ­τί­ζουν την επι­στη­μο­νι­κή γνώση με την πα­ρα­γω­γή κα­τα­να­λω­τι­κών αγα­θών για να ικα­νο­ποι­η­θεί το πλέον άπλη­στο είδος στον πλα­νή­τη. Ομως, το πνεύ­μα της επι­στή­μης είναι η ανα­ζή­τη­ση, η αμ­φι­βο­λία. Δεν υπάρ­χουν ιερές αλή­θειες και βε­βαιό­τη­τες, η επι­στή­μη φέρ­νει ανα­τρο­πές, επα­να­στά­σεις».

Ο μέσος άν­θρω­πος δεν μπο­ρεί εύ­κο­λα να τα βγά­λει πέρα με την αβε­βαιό­τη­τα και έτσι κα­τα­φεύ­γει στη μα­γεία και τη βε­βαιό­τη­τα του άσπρου – μαύ­ρου, όσο ανορ­θο­λο­γι­κή και να είναι αυτή η αντι­με­τώ­πι­ση. Τι μπο­ρού­με να κά­νου­με; «Να μην κου­νά­με το δά­χτυ­λο», λέει ο κ. Τρα­χα­νάς. «Να μην τους κα­τη­γο­ρού­με, αλλά να τους κα­λού­με να φέ­ρουν απο­δεί­ξεις για όσα λένε. Να εν­σπεί­ρου­με την αμ­φι­βο­λία σε όσους έχουν πα­γι­δευ­τεί σε ένα πε­ρι­βάλ­λον που εκ­πέ­μπει μο­νο­σή­μα­ντα μη­νύ­μα­τα».

Πηγή kathimerini.gr