Συναγερμός για τις μέλισσες λόγω πυρκαγιών και κλιματικής αλλαγής

Εν μέσω της τε­ρά­στιας οι­κο­λο­γι­κής κα­τα­στρο­φής που προ­κα­λούν οι δα­σι­κές πυρ­κα­γιές πα­γκο­σμί­ως, πολ­λοί με­λισ­σο­κό­μοι αντι­με­τω­πί­ζουν με­γά­λες ή ολο­κλη­ρω­τι­κές εξο­ντώ­σεις των με­λισ­σιών τους, γε­γο­νός που φέρ­νει στο φως την ίδια την πρα­κτι­κή και τη ση­μα­ντι­κή συμ­βο­λή της στο πε­ρι­βάλ­λον.

«Αν κά­πο­τε οι μέ­λισ­σες εκλεί­ψουν, το αν­θρώ­πι­νο είδος δεν θα αρ­γή­σει να τις ακο­λου­θή­σει» είχε πει κά­πο­τε ένας πα­νέ­ξυ­πνος άν­δρας που άκου­γε στο όνομα Άλ­μπερτ Αϊν­στάιν. Η αλή­θεια που κρύ­βει η πρό­τα­σή του πλη­σιά­ζει όλο και πιο απει­λη­τι­κά να γίνει πραγ­μα­τι­κό­τη­τα.

Χι­λιά­δες δα­σι­κές εκτά­σεις κα­τα­στρέ­φο­νται κάθε χρόνο από τις αμέ­τρη­τες πυρ­κα­γιές που προ­έρ­χο­νται από αν­θρώ­πι­νη αμέ­λεια ή σκο­πι­μό­τη­τα, οι επι­πτώ­σεις των οποί­ων είναι ιδιαι­τέ­ρως κα­τα­στρο­φι­κές για τα με­λισ­σο­σμή­νη. Το ίδιο επι­βλα­βείς είναι και οι συ­νέ­πειες της γε­νι­κό­τε­ρης πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής κα­τα­στρο­φής, με τις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές να απο­τε­λούν μόνο ένα μέρος αυτής και τις υψη­λές θερ­μο­κρα­σί­ες και τις χα­μη­λές βρο­χο­πτώ­σεις να εντεί­νουν τον αρ­νη­τι­κό αντί­κτυ­πο στις μέ­λισ­σες και τους με­λισ­σουρ­γούς.

Οι εκρή­ξεις είναι αλυ­σι­δω­τές. Η μεί­ω­ση των αν­θο­φό­ρων δασών οδη­γούν σε μειω­μέ­νους πλη­θυ­σμούς με­λισ­σών, οι οποί­οι με τη σειρά τους οδη­γούν σε μειω­μέ­νη πα­ρα­γω­γή και μα­ζι­κές απο­χω­ρή­σεις από το επάγ­γελ­μα της με­λισ­σο­κο­μί­ας. Για κά­ποιους βέ­βαια το τε­λευ­ταίο δεν απο­τε­λεί τόσο αρ­νη­τι­κό γε­γο­νός.

Συ­γκε­κρι­μέ­να, η έκ­θε­ση State of the World’s Plants and Fungi του Royal Botanic Gardens (RBG) στο Kew ανα­φέ­ρει: «Οι εκ­στρα­τεί­ες που εν­θαρ­ρύ­νουν τους αν­θρώ­πους να σώ­σουν τις μέ­λισ­σες οδή­γη­σαν σε μη βιώ­σι­μη εξά­πλω­ση της αστι­κής με­λισ­σο­κο­μί­ας. Η προ­σέγ­γι­ση αυτή σώζει μόνο ένα είδος μέ­λισ­σας, χωρίς να λαμ­βά­νει υπόψη της τον τρόπο με τον οποίο οι μέ­λισ­σες αλ­λη­λε­πι­δρούν με άλλα, εν­δη­μι­κά είδη. Σε ορι­σμέ­να μέρη, όπως το Λον­δί­νο, τόσοι πολ­λοί άν­θρω­ποι έχουν εγκα­τα­στή­σει αστι­κές κυ­ψέ­λες που οι πλη­θυ­σμοί των με­λισ­σών απει­λούν άλλα είδη με­λισ­σών».

Με αφορ­μή τα πα­ρα­πά­νω, πολ­λοί έχουν αρ­χί­σει να βλέ­πουν την με­λισ­σο­κο­μία ως κάτι όχι απα­ραί­τη­τα βοη­θη­τι­κό και ευ­νοϊ­κό για τους πλη­θυ­σμούς των με­λισ­σών και κυ­ρί­ως των άγριων κο­πα­διών. Αυτές οι ανη­συ­χί­ες που εγεί­ρο­νται μπο­ρεί ωστό­σο, χωρίς την κα­τάλ­λη­λη επε­ξή­γη­ση να προ­κα­λέ­σουν εύ­κο­λα με­γά­λη δυ­σκο­λία στο να αντι­λη­φθού­με τα οφέλη της με­λισ­σο­κο­μί­ας στο πε­ρι­βάλ­λον και στα με­λισ­σο­σμή­νη. Ας αρ­χί­σου­με όμως από τα βα­σι­κά.

Ο τε­ρά­στιος ρόλος ενός μι­κρο­σκο­πι­κού ζώου

Η μέ­λισ­σα είναι μάλ­λον η από­δει­ξη ότι τα πάντα γύρω μας συν­δέ­ο­νται και ότι ακόμα και οι πιο μι­κρο­σκο­πι­κοί ορ­γα­νι­σμοί παί­ζουν βα­σι­κό ρόλο στο οι­κο­σύ­στη­μα που ζούμε.

Αυτό το πλά­σμα θε­ω­ρεί­ται από τους ει­δι­κούς ένα από τα σπου­δαιό­τε­ρα έντο­μα για τον άν­θρω­πο αλλά και για την φύση, με δε­κά­δες φρού­τα και λα­χα­νι­κά να εξαρ­τώ­νται από τις μέ­λισ­σες για την επι­κο­νί­α­σή τους, δη­λα­δή τη γο­νι­μο­ποί­η­ση του άν­θους για να πα­ρα­χθεί ο καρ­πός τους, σύμ­φω­να με την κα. Έλενα Δα­νά­λη, υπεύ­θυ­νη της εκ­στρα­τεί­ας για Βιώ­σι­μη Γε­ωρ­γία, από το μη κερ­δο­σκο­πι­κό ορ­γα­νι­σμό, Greenpeace. «Οι μέ­λισ­σες είναι απα­ραί­τη­τες για την πα­ρα­γω­γή της τρο­φής μας, μαζί με άλλα έντο­μα, όμως οι πλη­θυ­σμοί των με­λισ­σών που πα­ρά­γουν μέλι μειώ­νο­νται με ασυ­νή­θι­στα γρή­γο­ρους ρυθ­μούς. Αν εξα­φα­νι­στούν οι μέ­λισ­σες, πολ­λές και ση­μα­ντι­κές καλ­λιέρ­γειες θα εξα­φα­νι­στούν μαζί τους», μας επι­ση­μαί­νει η ίδια.

Τα στοι­χεία της Grenpeace δεί­χνουν ότι πάνω από το 35% της πα­γκό­σμιας πα­ρα­γω­γής τρο­φής εξαρ­τά­ται από τα έντο­μα-επι­κο­νια­στές. Εάν οι μέ­λισ­σες αφα­νι­στούν, οι 71 από τις 100 πιο ση­μα­ντι­κές φυ­τι­κές καλ­λιέρ­γειες πα­γκο­σμί­ως που επι­κο­νιά­ζο­νται από τις μέ­λισ­σες, θα αρ­χί­σουν να εξα­φα­νί­ζο­νται και αυτές. Για πα­ρά­δειγ­μα, καρ­ποί όπως τα μήλα, οι φρά­ου­λες και τα αμύ­γδα­λα θα εμ­φα­νί­σουν από­το­μη πτώση και χωρίς τις καλ­λιέρ­γειες αυτές, εκα­τομ­μύ­ρια άν­θρω­ποι και ζώα θα υπέ­φε­ραν από στέ­ρη­ση τρο­φής, αφού το 1/3 των καλ­λιερ­γειών βα­σί­ζε­ται στην επι­κο­νί­α­ση. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, στην Ευ­ρώ­πη μόνο, πάνω από 4.000 είδη λα­χα­νι­κών με­γα­λώ­νουν χάρη στην ακού­ρα­στη δου­λειά των με­λισ­σών. «Η μέλ­λι­σα», άλ­λω­στε, «είναι ο ρυθ­μι­στής του πε­ρι­βάλ­λο­ντός μας», ανα­φέ­ρει ο πρό­ε­δρος της Ομο­σπον­δί­ας Με­λισ­σο­κο­μι­κών Συλ­λό­γων Ελ­λά­δος (ΟΜΣΕ), κ. Ανα­στά­σιος Πο­ντί­κης.

Οι προ­στά­τες των με­λισ­σών

Κάπου στο βό­ρειο Ιράκ υπάρ­χει μια ορ­γά­νω­ση που ονο­μά­ζε­ται Zahko Small Villages Project και η οποία επι­τρέ­πει σε εκα­το­ντά­δες άπο­ρες Κούρ­δες να δι­δά­σκο­νται με­λισ­σο­κο­μία και να εξα­σκούν μόνες τους αυτό το επάγ­γελ­μα πα­ρα­γω­γής με­λιού. Το πρό­γραμ­μα στο­χεύ­ει ου­σια­στι­κά στο να βοη­θά­ει τους αν­θρώ­πους να ξα­να­χτί­σουν τη ζωή τους, η οποία έχει δια­λυ­θεί από τον πό­λε­μο και τη βία, δια­χει­ρι­ζό­με­νοι τους φυ­σι­κούς πό­ρους της γης τους με βιώ­σι­μο τρόπο. Η πα­ρα­πά­νω πρω­το­βου­λία, απο­τε­λεί ένα τρα­ντα­χτό πα­ρά­δειγ­μα του πως η φύση μπο­ρεί βοη­θή­σει την ζωή μας και το αντί­θε­το, όταν της φε­ρό­μα­στε με σε­βα­σμό.

Επει­δή αυτό όμως απο­τε­λεί – χι­λιο­με­τρι­κά – ένα μα­κρι­νό πα­ρά­δειγ­μα για εμάς, ήρ­θα­με σε επαφή με τον κ. Θα­νά­ση, με­λισ­σο­κό­μο κοντά στην πε­ριο­χή της Τρί­πο­λης, ο οποί­ος δια­τη­ρεί με­λίσ­σια από το 1990. Ο ίδιος μας εξη­γεί την δυ­σκο­λία του επαγ­γέλ­μα­τός του, πε­ρι­κλεί­ο­ντας ωστό­σο, όλη του την αγάπη για την φύση στη φράση: «Υπάρ­χουν ιδιαί­τε­ρα με­γά­λοι δε­σμοί του αν­θρώ­που με αυτό το τόσο μικρό ζώο».

Ο κ. Θα­νά­σης περ­νού­σε πολ­λές από τις ημέ­ρες του – όταν είχε 300 με­λίσ­σια – δια­νύ­ο­ντας τε­ρά­στιες απο­στά­σεις από την βάση του για να ελέγ­ξει τις μέ­λισ­σές του, να τις φρο­ντί­σει, να τις τα­ΐ­σει και να τους δώσει θε­ρα­πεί­ες σε πι­θα­νές ασθέ­νειες που είχαν. Σή­με­ρα, αν και έχει λι­γό­τε­ρα με­λισ­σο­σμή­νη, ο ίδιος συ­νε­χί­ζει να αγα­πά­ει το ζώο αυτό και να προ­σπα­θεί για το καλό του.

«Ως μι­κροί πα­ρα­γω­γοί ερ­χό­μα­στε αντι­μέ­τω­ποι με πολ­λές δυ­σκο­λί­ες, που όμως προ­σπα­θού­με να κα­τα­πο­λε­μή­σου­με. Άλ­λω­στε εξαρ­τιό­μα­στε και εμείς οι ίδιοι από την μέ­λισ­σα και την μα­κρο­βιό­τη­τά της», συ­μπλη­ρώ­νει ο ίδιος. Μας εξη­γεί ότι πολ­λοί όπως αυτός κα­λού­νται συχνά να κα­τα­πο­λε­μή­σουν ασθέ­νειες των σμη­νών που έρ­χο­νται από το εξω­τε­ρι­κό -μετά από ει­σα­γω­γή με­λισ­σών-, με την πιο γνω­στή να είναι η Βαρόα, ένα εκτο­πα­ρα­σι­τι­κό άκαρι που με­τα­πή­δη­σε από την ασια­τι­κή μέ­λισ­σα στη δυ­τι­κή και εξα­φα­νί­ζει, από το 1980 που έφτα­σε στην Ελ­λά­δα, πολλά άγρια με­λισ­σο­σμή­νη.

«Εάν δεν υπήρ­χαν οι με­λισ­σο­κό­μοι, οι μέ­λισ­σες, αυτά τα ευαί­σθη­τα πλά­σμα­τα, δεν θα μπο­ρού­σαν να επι­βιώ­σουν στις ση­με­ρι­νές εχθρι­κές πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κές συν­θή­κες», εξη­γεί ο πρό­ε­δρος της ΟΜΣΕ, κ. Ανα­στά­σιος Πο­ντί­κης. «Η μέ­λισ­σα ήρθε εδώ πριν από εμάς, δη­μιούρ­γη­σε τις συν­θή­κες για να επι­βιώ­σου­με και αν εκλεί­ψει, δεν θα υπάρ­χουν πια άν­θρω­ποι», συ­νε­χί­ζει. Μας εξη­γεί ότι είναι χρέος τους να δια­σφα­λί­ζουν την επι­βί­ω­ση των με­λισ­σο­σμη­νών, γε­γο­νός που ανά­γει το επάγ­γελ­μά του με­λισ­σο­κό­μου σε λει­τούρ­γη­μα.

Η αλή­θεια είναι ότι η με­λισ­σο­κο­μία είναι μια πρα­κτι­κή αλ­λη­λέν­δε­τη με την φύση και εντο­πί­ζε­ται στην γη και στην Ελ­λά­δα κατ’ επέ­κτα­ση, εδώ και πολ­λούς αιώ­νες. Οι με­λισ­σο­κό­μοι πλέον, πέρα από την συσ­σω­ρευ­μέ­νη εμπει­ρι­κή γνώση που έχουν απο­κτή­σει, δι­δά­σκο­νται συ­νε­χώς νέους χει­ρι­σμούς τους οποί­ους εφαρ­μό­ζουν στο πεδίο, ακο­λου­θούν σε­μι­νά­ρια και επι­στη­μο­νι­κές κα­θο­δη­γή­σεις, όλα με στόχο την εξέ­λι­ξη του λει­τουρ­γή­μα­τός τους. Οι ίδιοι αφιε­ρώ­νουν πολλά χρή­μα­τα και χρόνο σε αυτό, καθώς «η με­λισ­σο­κο­μία είναι αγάπη, είναι μια σχέση ζωής», υπο­στη­ρί­ζει ο κ. Πο­ντί­κης.

Ο χαμός των με­λισ­σών και οι δα­σι­κές πυρ­κα­γιές

Οι πα­ρά­γο­ντες που εμπο­δί­ζουν αυτή την σχέση ζωής, δυ­στυ­χώς γι­γα­ντώ­νο­νται. Η αλ­λα­γή των και­ρι­κών συν­θη­κών και η κλι­μα­τι­κή κρίση κα­τα­στρέ­φουν τις αν­θο­φο­ρί­ες με απο­τέ­λε­σμα τα με­λισ­σο­σμή­νη να αδυ­να­τούν να τρα­φούν και να επι­κο­νιά­σουν. Αντί­στοι­χα οι πολύ ηψη­λές θερ­μο­κρα­σί­ες ανα­γκά­ζουν τα έντο­μα να πα­ρα­μέ­νουν μέσα στις κυ­ψέ­λες τους, μας εξη­γεί ο κ. Θα­νά­σης. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα ο πε­ρα­σμέ­νος Μάιος, που λόγω των πα­ρα­τε­τα­μέ­νων βρο­χο­πτώ­σε­ων ανά­γκα­σε τους με­λισ­σό-συλ­λέ­κτες να μεί­νουν μέσα στις κυ­ψέ­λες, με απο­τέ­λε­σμα να μειω­θεί ση­μα­ντι­κά η συλ­λο­γή με­λιού και να φτά­σου­με σε πρω­το­φα­νή χα­μη­λά πο­σο­στά πα­ρα­γω­γής του προ­ϊ­ό­ντος.

Τα στοι­χεία δεί­χνουν ότι εντεί­νε­ται το φαι­νό­με­νο των απο­χω­ρή­σε­ων πολ­λών με­λισ­σο­κό­μων, οι οποί­οι αντι­με­τω­πί­ζουν την κα­τα­στρο­φή των σμη­νών τους, ένα απα­γο­ρευ­τι­κό κό­στος πα­ρα­γω­γής – με τα κόστη των με­λισ­σο­τρο­φών να εκτο­ξεύ­ο­νται στα ύψη – και τιμές πώ­λη­σης του με­λιού που πολ­λές φορές δεν ξε­περ­νά­νε καν το κό­στος πα­ρα­γω­γής. «Δεν θα επι­βιώ­σου­με έτσι» μας το­νί­ζει ο πρό­ε­δρος, κ. Πο­ντί­κης Ανα­στά­σιος.

Η μέ­λισ­σα που είναι τόσο άρ­ρη­κτα συν­δε­δε­μέ­νη με το πε­ρι­βάλ­λον, κιν­δυ­νεύ­ει όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρο από διά­φο­ρους πα­ρά­γο­ντες που εντεί­νο­νται φυ­σι­κά από τις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές. Τα στοι­χεία της ΟΜΣΕ συ­γκε­κρι­μέ­να, δεί­χνουν ότι κάθε χρόνο – και ει­δι­κά στις πυρ­κα­γιές της Εύ­βοιας – χά­νο­νται τε­ρά­στιες εκτά­σεις με με­λισ­σο­βο­σκές. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα απο­τε­λούν τα πευ­κο­δά­ση, από τα οποία βγαί­νει το μέλι Πεύ­κου, υπεύ­θυ­νο για το 60- 70 τοις εκατό της ετή­σιας πα­ρα­γω­γής με­λιού στην Ελ­λά­δα. Πλέον τα μόνα πευ­κο­δά­ση που έχουν μεί­νει, σύμ­φω­να με την ομο­σπον­δία, είναι βρί­σκο­νται στη Θάσο και την Χαλ­κι­δι­κή.

«Αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε την ανη­συ­χία του κό­σμου για το θέμα της αντι­με­τώ­πι­σης του χει­ρι­σμού των με­λισ­σιών, αλλά πρέ­πει όλοι να ξε­κι­νή­σουν να βλέ­πουν την πρα­κτι­κή μας και το μέ­γε­θος της προ­σφο­ράς μας, με με­γα­λύ­τε­ρη ευαι­σθη­σία» το­νί­ζει ο κ. Πο­ντί­κης.

Κα­τα­λή­γει στο ότι η προ­στα­σία αυτού του τόσο ση­μα­ντι­κού εντό­μου, πρέ­πει να γίνει κα­θή­κον όλων μας, να υπάρ­ξει δια­φο­ρε­τι­κή προ­σέγ­γι­ση και άμεση κρα­τι­κή ενί­σχυ­ση. Ο ίδιος είχε την ευ­και­ρία να μι­λή­σει με την νέα ηγε­σία του υπουρ­γεί­ου Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης και να εκ­φρά­σει σε μια εποι­κο­δο­μη­τι­κή συ­ζή­τη­ση όλους τους προ­βλη­μα­τι­σμούς του. Ωστό­σο, μετά την πυρ­κα­γιά στην Αλε­ξαν­δρού­πο­λη τα πράγ­μα­τα έγι­ναν πρα­κτι­κά χει­ρό­τε­ρα.

Πηγή protothema.gr