Ερευνα: 1,5 δισ. ευρώ το «κρυφό χρέος» της κλιματικής αλλαγής για την Ελλάδα

Πάνω από 1,5 δισ. ευρώ ήταν το οι­κο­νο­μι­κό κό­στος των πυρ­κα­γιών στην Ελ­λά­δα το 2023, ένα ποσό που αντι­στοι­χεί πε­ρί­που στο 40% του κό­στους για όλες τις χώρες της Ε.Ε. συ­νο­λι­κά. Πρό­κει­ται για ένα ση­μα­ντι­κό «κρυφό χρέος» της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής και, σύμ­φω­να με έρευ­να που εκ­πό­νη­σε το Κέ­ντρο Φι­λε­λεύ­θε­ρων Με­λε­τών, για ακόμα ένα στοι­χείο που δεί­χνει ότι η Ελ­λά­δα δα­πα­νά ση­μα­ντι­κούς πό­ρους για τη δα­σο­πυ­ρό­σβε­ση χωρίς τα ανά­λο­γα απο­τε­λέ­σμα­τα.

Ta στοι­χεία του Ευ­ρω­παϊ­κού Ορ­γα­νι­σμού Πε­ρι­βάλ­λο­ντος δεί­χνουν ότι το 2023 οι πυρ­κα­γιές κό­στι­σαν στην Ελ­λά­δα 1,58 δισ. ευρώ, ενώ συ­νο­λι­κά στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ένωση κό­στι­σαν 3,81 δισ. ευρώ. Στο κό­στος υπο­λο­γί­ζο­νται οι ζη­μιές σε κτί­ρια, δη­μό­σιες υπο­δο­μές και καλ­λιέρ­γειες, το κό­στος πυ­ρό­σβε­σης, το κό­στος απο­κα­τά­στα­σης των ζη­μιών, οι απο­ζη­μιώ­σεις στους πλη­γέ­ντες αλλά και οι απώ­λειες του φυ­σι­κού πλού­του.

«Εχου­με τε­ρά­στιο στόλο πυ­ρό­σβε­σης, αλλά και τον δι­πλά­σιο να εί­χα­με πάλι τα απο­τε­λέ­σμα­τα δεν θα ήταν ικα­νο­ποι­η­τι­κά γιατί οι πε­ρισ­σό­τε­ρες δυ­νά­μεις της Πυ­ρο­σβε­στι­κής που επι­χει­ρούν στο έδα­φος έχουν με­γα­λύ­τε­ρη εξει­δί­κευ­ση στις αστι­κές πυρ­κα­γιές και δεν είναι δα­σο­πυ­ρο­σβέ­στες», λέει στην «Κ» ο εμπει­ρο­γνώ­μο­νας δη­μό­σιας διοί­κη­σης και σύμ­βου­λος του ΑΣΕΠ Πα­να­γιώ­της Καρ­κα­τσού­λης ο οποί­ος εκ­πό­νη­σε την έρευ­να.

Σύμ­φω­να με την έρευ­να του ΚΕΦΙΜ, η Ελ­λά­δα δια­θέ­τει ση­μα­ντι­κούς αν­θρώ­πι­νους και υλι­κούς πό­ρους, έχει με­γά­λο αριθ­μό πυ­ρο­σβε­στών και δα­πα­νά πολλά χρή­μα­τα αλλά ταυ­τό­χρο­να έχει μια από τις χει­ρό­τε­ρες επι­δό­σεις στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ενωση στις κα­μέ­νες δα­σι­κές εκτά­σεις.

Τα στοι­χεία δεί­χνουν ξε­κά­θα­ρα αυτήν την αντί­φα­ση. Το 2025 κάηκε το 0,35% της συ­νο­λι­κής έκτα­σης της Ελ­λά­δας, ένα πο­σο­στό που την έφερε στην πέμ­πτη χει­ρό­τε­ρη θέση στην Ευ­ρω­παϊ­κή Ενωση.

Οι 10 χώρες με τα πε­ρισ­σό­τε­ρα κα­μέ­να εδάφη ως πο­σο­στό της συ­νο­λι­κής έκτα­σης(2025)

Αν συ­νυ­πο­λο­γι­στεί το 0,38% της έκτα­σης που και­γό­ταν κατά μέσο όρο κάθε χρόνο την πε­ρί­ο­δο 2006-2024, τότε η Ελ­λά­δα κα­τα­τάσ­σε­ται στη δεύ­τε­ρη χει­ρό­τε­ρη θέση στην Ε.Ε. Οι κα­μέ­νες εκτά­σεις είναι –ανα­λο­γι­κά με την έκτα­ση– πε­ρισ­σό­τε­ρες μόνο στην Πορ­το­γα­λία.

Οι 10 χώρες με το υψη­λό­τε­ρο μέσο ετή­σιο πο­σο­στό κα­μέ­νης έκτα­σης ως % της συ­νο­λι­κής έκτα­σης για την πε­ρί­ο­δο 2006-2024

Πηγή: EFFIS Estimates for European Union

Η Ελ­λά­δα είναι δεύ­τε­ρη σε πο­σο­στό κα­μέ­νων εκτά­σε­ων, αλλά είναι δεύ­τε­ρη και στο πο­σο­στό δα­πα­νών για πυ­ρο­προ­στα­σία στην Ε.Ε. Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία της έκ­θε­σης, το 0,7% των συ­νο­λι­κών δα­πα­νών της χώρας μας κα­τευ­θύ­νε­ται στην πυ­ρο­προ­στα­σία. Πρό­κει­ται για ένα πο­σο­στό που είναι χα­μη­λό­τε­ρο μόνο από αυτό της Ρου­μα­νί­ας (0,9%) και πολύ υψη­λό­τε­ρο από τον μέσο όρο των χωρών της Ε.Ε. που είναι 0,5%.

Η «ακτι­νο­γρα­φία» των κα­μέ­νων: 468.000 στρέμ­μα­τα γης στις φλό­γες το 2025

Δα­πά­νες πυ­ρο­προ­στα­σί­ας, ως % των συ­νο­λι­κών δα­πα­νών, 2023

Πηγή: General government expenditure by function (COFOG [gov_10a_exp__custom_17752627, Eurostat.

Ο αριθ­μός των πυ­ρο­σβε­στών ανά 1.000 κα­τοί­κους στην Ελ­λά­δα (17,4) είναι ο όγδο­ος με­γα­λύ­τε­ρος στην Ε.Ε. και το πο­σο­στό τους στο σύ­νο­λο του ερ­γα­τι­κού δυ­να­μι­κού της χώρας έφτα­σε το 0,41% το 2024. Είναι ένα πο­σο­στό που φέρ­νει την Ελ­λά­δα δεύ­τε­ρη στην Ε.Ε. πίσω από την Κρο­α­τία.

Οι 10 χώρες με τους πε­ρισ­σό­τε­ρους πυ­ρο­σβέ­στες ανά 1.000 κα­τοί­κους, 2024

Πηγή: Firefighting in the EU, Eurostat

Οι χώρες με το υψη­λό­τε­ρο πο­σο­στό απα­σχό­λη­σης πυ­ρο­σβε­στών στο σύ­νο­λο του ερ­γα­τι­κού δυ­να­μι­κού, 2024

Το πα­ρά­δο­ξο, σύμ­φω­να με την έρευ­να, στην πε­ρί­πτω­ση της Ελ­λά­δας είναι ότι, παρά τους ση­μα­ντι­κούς πό­ρους που δια­θέ­τει για την αντι­με­τώ­πι­ση των πυρ­κα­γιών –πολ­λα­πλά­σιους σε σχέση με χώρες με­γα­λύ­τε­ρες σε έκτα­ση όπως η Ισπα­νία–, τα απο­τε­λέ­σμα­τα πα­ρα­μέ­νουν αρ­νη­τι­κά. Η κα­τά­στα­ση δεν έχει βελ­τιω­θεί ούτε με την αξιο­ποί­η­ση των πρό­σθε­των δια­θέ­σι­μων κον­δυ­λί­ων του Τα­μεί­ου Ανά­καμ­ψης και Αν­θε­κτι­κό­τη­τας. Είναι χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό, επι­ση­μαί­νε­ται, ότι η Ελ­λά­δα έχει λάβει 837 εκατ. ευρώ για μέτρα που σχε­τί­ζο­νται με τις πυρ­κα­γιές, ενώ η Πορ­το­γα­λία έχει λάβει 615 εκατ. ευρώ και η Ισπα­νία 221 εκατ. ευρώ.

Κα­τα­νο­μή πόρων από το Τα­μείο Ανά­καμ­ψης και Αν­θε­κτι­κό­τη­τας για μέτρα σχε­τι­κά με τις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές

Πηγή: European Court of Auditors. (2025, June 11). Special report 16/2025: EU funding to tackle forest fires – More preventive measures, but insufficient evidence of results and their long-term sustainability. Publications Office of the European Union.

Στην έρευ­να κα­τα­γρά­φο­νται τρεις βα­σι­κές αι­τί­ες για τα απο­γοη­τευ­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα.

Η πρώτη είναι το ασα­φές θε­σμι­κό πλαί­σιο, το οποίο είναι ταυ­τό­χρο­να δύ­σκο­λο στην εφαρ­μο­γή του. Επι­πλέ­ον, κρί­σι­μες προ­βλέ­ψεις όπως τα Πε­ρι­φε­ρεια­κά Κέ­ντρα Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας πα­ρα­μέ­νουν ανε­νερ­γές.

Η δεύ­τε­ρη αιτία είναι η υπο­στε­λέ­χω­ση των δομών πο­λι­τι­κής προ­στα­σί­ας, οι οποί­ες επι­πλέ­ον στε­λε­χώ­νο­νται από γη­ρα­σμέ­νο προ­σω­πι­κό και χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται από πε­ριο­ρι­σμέ­νη αξιο­ποί­η­ση της τε­χνο­λο­γί­ας.

Τέλος, στην έρευ­να επι­ση­μαί­νε­ται ότι η το­πι­κή αυ­το­διοί­κη­ση και τα δί­κτυα εθε­λο­ντών δεν δια­θέ­τουν την απα­ραί­τη­τη απο­κέ­ντρω­ση, στή­ρι­ξη και έντα­ξη στον επι­χει­ρη­σια­κό μη­χα­νι­σμό.

Αν δεν λυθεί το ζή­τη­μα της πρό­λη­ψης δεν θα λυ­θούν και τα υπό­λοι­πα προ­βλή­μα­τα

Ο κ. Καρ­κα­τσού­λης εξη­γεί στην «Κ» ότι η νο­μο­θε­σία είναι πλέον επαρ­κής αλλά ει­δι­κά στο στά­διο της πρό­λη­ψης των φυ­σι­κών κα­τα­στρο­φών, στις οποί­ες πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται οι πυρ­κα­γιές, υπάρ­χει επι­κά­λυ­ψη αρ­μο­διο­τή­των, αδρα­νο­ποί­η­ση φο­ρέ­ων, έλ­λειμ­μα στρα­τη­γι­κής και διά­φο­ρες αγκυ­λώ­σεις, οι οποί­ες, όπως λέει, οφεί­λο­νται στη συ­ντή­ρη­ση πα­λιών πε­λα­τεια­κών συ­στη­μά­των. «Είναι ένα σύ­στη­μα που δεν αξί­ζει τα χρή­μα­τα που δα­πα­νώ­νται γι’ αυτό», ση­μειώ­νει και προ­σθέ­τει ότι «αν δεν λυθεί το ζή­τη­μα της πρό­λη­ψης δεν θα λυ­θούν και τα υπό­λοι­πα προ­βλή­μα­τα».

«Απε­ντά­χθη­καν από το Τα­μείο Ανά­καμ­ψης»

Οπως επι­ση­μαί­νει, οι πε­ρι­φέ­ρειες και οι δήμοι θα έπρε­πε να έχουν πε­ρισ­σό­τε­ρες αρ­μο­διό­τη­τες, αλλά τα βή­μα­τα που έχουν γίνει προς αυτή την κα­τεύ­θυν­ση, όπως η θε­σμο­θέ­τη­ση των Πε­ρι­φε­ρεια­κών Κέ­ντρων Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας, δεν ολο­κλη­ρώ­θη­καν παρά το γε­γο­νός ότι η Ελ­λά­δα πήρε κον­δύ­λια από το Τα­μείο Ανά­καμ­ψης. «Οπως απο­κα­λύ­φθη­κε, δεν είχαν βρε­θεί οι χώροι που θα ήταν εντά­ξει ιδιο­κτη­σια­κά και πο­λε­ο­δο­μι­κά για την κα­τα­σκευή τους. Τε­λι­κά, απε­ντά­χθη­καν από το Τα­μείο Ανά­καμ­ψης και στη συ­νέ­χεια μά­θα­με ότι θα δη­μιουρ­γη­θούν με κον­δύ­λια από το Πρό­γραμ­μα Δη­μο­σί­ων Επεν­δύ­σε­ων», λέει ο κ. Καρ­κα­τσού­λης.

Τι πρέ­πει να κάνει η Αθήνα για να βγει από την κόκ­κι­νη λίστα του Copernicus

«Επει­δή δεν τα πάμε καλά στην πρό­λη­ψη έχου­με ρίξει το βάρος στην κα­τα­στο­λή των πυρ­κα­γιών», το­νί­ζει ο κ. Καρ­κα­τσού­λης και προ­σθέ­τει ότι και το στά­διο της απο­κα­τά­στα­σης των κα­τα­στρο­φών είναι μια πολύ χρο­νο­βό­ρα δια­δι­κα­σία, με την εξαί­ρε­ση της πρώ­της αρω­γής.

«Η Ελ­λά­δα υστε­ρεί στον στρα­τη­γι­κό σχε­δια­σμό»

«Η θω­ρά­κι­ση από φυ­σι­κές κα­τα­στρο­φές και η απο­τε­λε­σμα­τι­κή τους αντι­με­τώ­πι­ση όταν αυτές ξε­σπούν είναι θε­με­λιώ­δης υπο­χρέ­ω­ση της πο­λι­τεί­ας. Στην κα­τεύ­θυν­ση αυτή, η Ελ­λά­δα δια­θέ­τει αν­θρώ­πι­νο δυ­να­μι­κό και πό­ρους, υστε­ρεί όμως σε ό,τι αφορά τον στρα­τη­γι­κό σχε­δια­σμό, ιδίως σε ό,τι αφορά τη δια­χεί­ρι­ση των δασών και την πρό­λη­ψη. Το κό­στος των πυρ­κα­γιών, όπως και να το με­τρή­σει κα­νείς, είναι δυ­σβά­στα­χτο. Μια γεν­ναία θε­σμι­κή με­ταρ­ρύθ­μι­ση που θα εν­σω­μα­τώ­νει τις απο­δε­δειγ­μέ­να βέλ­τι­στες διε­θνείς πρα­κτι­κές και θα επι­τρέ­πει τον απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τε­ρο συ­ντο­νι­σμό και τη συ­νερ­γα­σία με­τα­ξύ όλων των επι­πέ­δων των εμπλε­κό­με­νων φο­ρέ­ων, είναι απο­λύ­τως ανα­γκαία», λέει στην «Κ» ο γε­νι­κός διευ­θυ­ντής του ΚΕΦΙΜ Νίκος Ρώ­μπα­πας.

Πηγή: kathimerini.gr