Μεταναστευτικό: Νέα ΚΥΑ στα σκαριά, με συμβολικό χαρακτήρα – Οταν η Τουρκία ήταν ασφαλής χώρα στα χαρτιά, όχι στην πράξη

Μέσα στην εβδο­μάδα ανα­μέ­νε­ται να απο­στα­λεί από το υπουρ­γείο Μετα­νά­στευ­σης και Ασύλου στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών η νέα απόφαση χαρα­κτη­ρι­σμού της Τουρ­κίας ως «ασφα­λούς τρίτης χώρας» εφόσον η προη­γού­μενη ακυ­ρώ­θηκε από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι η ολο­μέ­λεια του ΣτΕ ακύρωσε την Κοινή Υπουρ­γική Απόφαση κατά το σκέλος που χαρα­κτή­ριζε «ασφαλή τρίτη χώρα» την Τουρκία για τους αιτού­ντες διεθνή προ­στα­σία, με κατα­γωγή από Συρία, Αφγα­νι­στάν, Πακι­στάν, Μπαν­γκλα­ντές και Σομαλία.

Ωστόσο, η νέα απόφαση –υπό την πρου­πο­θεση ότι δεν θα κατα­πέ­σει εκ νέου στο ΣτΕ– έχει κυρίως συμ­βο­λικό και όχι ουσια­στικό, του­λά­χι­στον προς το παρόν, χαρα­κτήρα, εφόσον η Τουρκία δεν έχει δεχθεί επι­στρο­φές αιτού­ντων άσυλο εδώ και μία πεντα­ε­τία από τις αρχές της παν­δη­μίας του κορω­νοϊού. Η αρχική δικαιο­λο­γία μη τήρησης αυτής της πλευράς της Κοινής Δήλωσης Ε.Ε. – Τουρ­κίας (η οποία υπε­γράφη το 2016) ήταν αρχικά η παν­δη­μία και η απα­γό­ρευση των μετα­κι­νή­σεων για υγειο­νο­μι­κούς λόγους, αλλά στη συνέ­χεια φάνηκε ότι η Τουρκία δεν έχει καμία πρόθεση να δεχθεί την επι­στροφή όσων περνούν στην Ελλάδα.

Το προ­σχέ­διο

Πηγές του υπουρ­γείου Μετα­νά­στευ­σης ανέ­φε­ραν στην «Κ» ότι μια εν ισχύι απόφαση η οποία χαρα­κτη­ρί­ζει την Τουρκία «ασφαλή τρίτη χώρα» έχει και μια άλλη, πολύ σημα­ντική πλευρά: δίνει τη δυνα­τό­τητα να εφαρ­μο­στεί αυτό που ο νέος υπουρ­γός Μετα­νά­στευ­σης και Ασύλου Μάκης Βορίδης ονόμασε σε πρό­σφατη συνέ­ντευξή του «ενερ­γη­τική απο­τροπή», για την οποία μάλιστα δεν είναι υπεύ­θυνο το υπουρ­γείο Μετα­νά­στευ­σης. «Η εφαρ­μογή μιας αυστη­ρής πολι­τι­κής στη φύλαξη των συνόρων προς την πλευρά της Τουρ­κίας, ώστε να εμπο­δί­ζο­νται οι μετα­να­στευ­τι­κές διε­λεύ­σεις, μπορεί να βασι­στεί στο γεγονός ότι η χώρα προ­έ­λευ­σης –Τουρκία– θεω­ρεί­ται ασφαλής τρίτη χώρα», ανέφερε χαρα­κτη­ρι­στικά στέ­λε­χος του υπουρ­γείου.

Πιο αυστηρό πλαίσιο για παρά­νο­μους μετα­νά­στες: Εγκλει­σμοί και ενερ­γη­τική απο­τροπή

Το προ­σχέ­διο της νέας υπουρ­γι­κής από­φα­σης βρί­σκε­ται «σχεδόν έτοιμο» στο γραφείο του υπουρ­γού Μάκη Βορίδη. Ωστόσο, τις τελευ­ταίες ημέρες επι­κρα­τεί προ­βλη­μα­τι­σμός, ο οποίος έχει σχέση με την αιτιο­λό­γηση που θα πρέπει να περιέ­χε­ται στην απόφαση ώστε να μην ακυ­ρω­θεί και πάλι από το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας. Τυπικά οι κανο­νι­στι­κές πράξεις όπως είναι η συγκε­κρι­μένη δεν απαι­τούν αιτιο­λό­γηση, όμως το νομικό πλαίσιο που έχει η χώρα μας θέτει συγκε­κρι­μένα κρι­τή­ρια για τον χαρα­κτη­ρι­σμό μιας χώρας εκτός Ευρω­παϊ­κής Ενωσης ως «ασφα­λούς τρίτης χώρας».

Η Τουρκία έχει ενσω­μα­τώ­σει διεθνή νομικά κείμενα όσον αφορά στην προ­στα­σία των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των και την προ­στα­σία του ασύλου, τα οποία δημιουρ­γούν ένα νομικό περι­βάλ­λον ασφα­λούς χώρας. Ο τρόπος όμως με τον οποίο θα δια­τυ­πω­θεί η νέα απόφαση χρειά­ζε­ται προσοχή ώστε να μην υπάρ­χουν νομικά κενά, σημειώ­νουν πηγές του υπουρ­γείου.

Κύρια πρό­κληση

Αυτή την εποχή η κύρια πρό­κληση που αντι­με­τω­πί­ζει το υπουρ­γείο Μετα­νά­στευ­σης και Ασύλου δεν είναι τόσο οι μετα­να­στευ­τι­κές ροές από την Τουρκία, οι οποίες εμφα­νί­ζο­νται μειω­μέ­νες κατά 36% το πρώτο δίμηνο (Ιανουά­ριος – Φεβρουά­ριος) του 2025 σε σχέση το αντί­στοιχο της προη­γού­με­νης χρονιάς. Το μεγα­λύ­τερο ζήτημα που έχει προ­κύ­ψει τον τελευ­ταίο χρόνο είναι ο νέος μετα­να­στευ­τι­κός δρόμος που έχει ανοίξει από το Τομπρούκ της Λιβύης με εκα­το­ντά­δες Αιγυ­πτί­ους να έχουν φτάσει στη Γαύδο και στην Κρήτη. Πρό­κει­ται κατά κύριο λόγο για νεαρούς άνδρες, συχνά μάλιστα και κάτω των 18 ετών, οι οποίοι μετα­φέ­ρο­νται σε κέντρα στην ενδο­χώρα εφόσον στην Κρήτη δεν υπάρχει θεσμο­θε­τη­μένο κέντρο φιλο­ξε­νίας.

Οταν η Τουρκία ήταν ασφαλής χώρα στα χαρτιά, όχι στην πράξη – Απο­φά­σεις προ της κρίσης του ΣτΕ

Του Γιάννη Παπα­δό­που­λου

Ο άνδρας από το Αφγα­νι­στάν μετρούσε ήδη δύο απορ­ρι­πτι­κές απο­φά­σεις στο αίτημα χορή­γη­σης διε­θνούς προ­στα­σίας στην Ελλάδα όταν συνε­λή­φθη τον Ιούνιο του 2024 και κρα­τή­θηκε στο προ­α­να­χω­ρη­σιακό κέντρο της Κορίν­θου. Εκεί υπέβαλε νέο αίτημα, το οποίο απορ­ρί­φθηκε εκ νέου. Υπο­στή­ριζε ότι στην πατρίδα του ήταν στρα­τιώ­της, αλλά το απει­λη­τικό γράμμα των Ταλι­μπάν που είχε προ­σκο­μί­σει δεν θεω­ρή­θηκε επαρκής λόγος για να του δοθεί άσυλο. Η Τουρκία, σύμφωνα με τους χει­ρι­στές της υπό­θε­σής του, ήταν «ασφαλής τρίτη χώρα» και θα έπρεπε να επι­στρα­φεί εκεί. Τον Νοέμ­βριο του 2024, όμως, η Αρχή Προ­σφυ­γών ανέ­τρεψε τις προη­γού­με­νες απο­φά­σεις και του ανα­γνώ­ρισε προ­σφυ­γικό καθε­στώς.

Eurostat: Οι αιτή­σεις ασύλου στην Ε.Ε. μειώ­θη­καν 13% το 2024

Κρίθηκε ότι η επα­νεισ­δοχή του από την Τουρκία δεν ήταν εφικτή στην πράξη, εξαι­τίας της άρνησης της γει­το­νι­κής χώρας ήδη από τον Μάρτιο του 2020 να δεχθεί παρά­τυ­πους μετα­νά­στες από την Ελλάδα. «Η δια­πι­στω­θείσα αντι­κει­με­νική αδυ­να­μία εκτέ­λε­σης της επα­νεισ­δο­χής του αιτού­ντος διεθνή προ­στα­σία στην Τουρκία, λόγω της άρνησης της τελευ­ταίας να τον δεχθεί στο έδαφός της, συνιστά εν προ­κει­μένω νέο ουσιώ­δες στοι­χείο, εφόσον απο­κλείει την εφαρ­μογή της έννοιας της ασφα­λούς τρίτης χώρας», ανα­φέ­ρει η σχετική απόφαση της Αρχής Προ­σφυ­γών.

Η προ­σφυγή

Στην παρα­πάνω καθώς και σε άλλες παρό­μοιες απο­φά­σεις που έχει μελε­τή­σει η «Κ», είτε από την Αρχή Προ­σφυ­γών είτε από το Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο, φαί­νε­ται ότι στην πράξη σε αρκετές περι­πτώ­σεις δεν γινόταν δεκτή η έννοια της «ασφα­λούς τρίτης χώρας» για την Τουρκία κατά την εξέταση αιτη­μά­των ασύλου.

Αυτές οι απο­φά­σεις προη­γή­θη­καν εκείνης του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας, το οποίο πρό­σφατα ακύρωσε λόγω μη επαρ­κούς τεκ­μη­ρί­ω­σης την κοινή υπουρ­γική απόφαση βάσει της οποίας η Τουρκία χαρα­κτη­ρι­ζό­ταν «ασφαλής τρίτη χώρα» για αιτού­ντες άσυλο από Συρία, Αφγα­νι­στάν, Πακι­στάν, Μπαν­γκλα­ντές και Σομαλία. Κατά της κοινής υπουρ­γι­κής από­φα­σης είχαν προ­σφύ­γει το Ελλη­νικό Συμ­βού­λιο για τους Πρό­σφυ­γες και η οργά­νωση «Υπο­στή­ριξη προ­σφύ­γων στο Αιγαίο» (RSA). Μεταξύ άλλων, στο υπό­μνημα που είχαν κατα­θέ­σει υπο­στή­ρι­ζαν ότι από το 2022 και έπειτα έχει κατα­στεί σχεδόν αδύνατη η πρό­σβαση στη δια­δι­κα­σία διε­θνούς προ­στα­σίας και προ­σω­ρι­νού καθε­στώ­τος στην Τουρκία λόγω κλει­σί­μα­τος κέντρων κατα­γρα­φής και νεό­τε­ρων πολι­τι­κών περιο­ρι­σμού των αιτη­μά­των ασύλου.

Το απει­λη­τικό γράμμα των Ταλι­μπάν που δεν θεω­ρή­θηκε λόγος για άσυλο, η ιστορία της εγκύου που δεν ερω­τή­θηκε γιατί εγκα­τέ­λειψε τη Συρία και οι ισχυ­ρι­σμοί για δολο­φο­νίες Κούρδων που δεν εξε­τά­στη­καν.

Τα στοι­χεία

Τον Φεβρουά­ριο του 2025 ο τότε υπουρ­γός Μετα­νά­στευ­σης και Ασύλου, επι­χει­ρώ­ντας να αντι­κρού­σει τους ισχυ­ρι­σμούς των προ­σφευ­γό­ντων στο Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας, υπο­στή­ριξε ότι η «ασφαλής τρίτη χώρα» είναι γενικός χαρα­κτη­ρι­σμός και ότι κάθε περί­πτωση κρί­νε­ται εξα­το­μι­κευ­μένα. Προ­σκό­μισε σχετικά στοι­χεία, σύμφωνα με τα οποία το ποσοστό των αιτή­σεων που κρί­νο­νται ως απα­ρά­δε­κτες βάσει αυτού του χαρα­κτη­ρι­σμού για την Τουρκία κυμαί­νε­ται κάτω από 50% για τα έτη 2022-2024. Σύμφωνα με τους προ­σφεύ­γο­ντες, αυτά ακριβώς τα στοι­χεία δεί­χνουν πόσο ανε­παρ­κής ήταν η προ­σβαλ­λό­μενη υπουρ­γική απόφαση, καθώς στην πλειο­νό­τητα των απο­φά­σεων η διοί­κηση δεν εφαρ­μό­ζει τον χαρα­κτη­ρι­σμό της ασφα­λούς τρίτης χώρας.

Μητσο­τά­κης: «Στόχος ο περιο­ρι­σμός της παρά­νο­μης μετα­νά­στευ­σης και η οργά­νωση της νόμιμης»

Μια άλλη περί­πτωση που κρίθηκε πριν από την απόφαση του Συμ­βου­λίου της Επι­κρα­τείας αφορά μια γυναίκα από το Χαλέπι της Συρίας, έγκυο στον όγδοο μήνα, η οποία αιτή­θηκε άσυλο μαζί με την ανήλικη κόρη της. Είχε φθάσει στην Ελλάδα το 2022, έπειτα από οκτώ ανε­πι­τυ­χείς προ­σπά­θειες. Προη­γου­μέ­νως διέμενε στην Τουρκία για χρόνια, όπου υπο­στή­ριξε ότι εργα­ζό­ταν ως μοδί­στρα υπό συν­θή­κες εκμε­τάλ­λευ­σης, επί 11 ώρες καθη­με­ρινά, για αμοιβή 10 ευρώ εβδο­μα­διαίως. Στην Τουρκία δεν είχε υπο­βά­λει αίτημα ασύλου ελλεί­ψει εγγρά­φων. Εφυγε για την Ελλάδα γιατί οι συγ­γε­νείς της, οι οποίοι επίσης ζούσαν στην Τουρκία, δεν ενέ­κρι­ναν τον γάμο της. Ανέφερε ότι την απει­λού­σαν, την εντό­πι­ζαν όταν άλλαζε σπίτια, ενώ οι τουρ­κι­κές Αρχές φέρεται να αδια­φό­ρη­σαν για την υπόθεσή της επειδή δεν είχε χαρτιά νόμιμης δια­μο­νής στη χώρα.

Το αρχικό αίτημά της για χορή­γηση ασύλου στην Ελλάδα απορ­ρί­φθηκε, καθώς κρίθηκε ότι η Τουρκία απο­τε­λεί ασφαλή τρίτη χώρα και ότι δεν θα κιν­δύ­νευε με σοβαρή δίωξη ή βλάβη σε περί­πτωση επι­στρο­φής. Ωσπου τον Φεβρουά­ριο του 2024 η Αρχή Προ­σφυ­γών απο­φά­σισε δια­φο­ρε­τικά. Θεώρησε ότι ο όποιος σύν­δε­σμός της με την Τουρκία είχε διαρ­ρα­γεί αφού είχε περάσει πολλούς μήνες στην Ελλάδα και ότι η γει­το­νική χώρα δεν δύναται να θεω­ρη­θεί ασφαλής για την ίδια. Εκρινε ακόμη ότι η γυναίκα πρέπει να κληθεί σε συμπλη­ρω­μα­τική συνέ­ντευξη γιατί ποτέ δεν ερω­τή­θηκε για τους λόγους απο­χώ­ρη­σής της από τη Συρία.

Από το Αφρίν

Μία ακόμη υπόθεση η οποία είναι σε γνώση της «Κ» κρίθηκε τον Απρίλιο του 2024 από το Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο Αθηνών. Αφο­ρούσε έναν Σύρο κουρ­δι­κής κατα­γω­γής από το Αφρίν, ο οποίος είχε φθάσει στην Ελλάδα το 2019. Υπο­στή­ριξε ότι ενώ υπη­ρε­τούσε στον στρατό έπεσε σε ενέδρα της τρο­μο­κρα­τι­κής οργά­νω­σης Al Nusra, πυρο­βο­λή­θηκε στο πόδι και τραυ­μα­τί­στηκε από θραύ­σματα δύο χει­ρο­βομ­βί­δων στο γόνατο και στο χέρι και πλέον αντι­με­τω­πί­ζει πολ­λα­πλές ψυχια­τρι­κές δια­τα­ρα­χές. Ισχυ­ρί­στηκε ότι έφυγε από το Αφρίν λόγω «απειλών, απα­γω­γών και δολο­φο­νιών κατά Κούρδων», καθώς και γιατί είχε συλ­λη­φθεί και φυλα­κι­στεί ο αδελφός του.

Το αίτημά του απορ­ρί­φθηκε σε πρώτο και σε δεύτερο βαθμό, καθώς κρίθηκε ότι είχε δεσμό με την Τουρκία, γιατί πριν από τη διαφυγή του είχε δια­μεί­νει εκεί για δύο εβδο­μά­δες και ένα μήνα. Ωστόσο, το Διοι­κη­τικό Πρω­το­δι­κείο ακύρωσε τη συγκε­κρι­μένη απόφαση και ανέ­πεμψε την υπόθεση σε νέα κρίση. Θεώρησε ότι δεν είχε εξε­τα­στεί η ουσία των ισχυ­ρι­σμών του Σύρου, ούτε εάν για τη δική του περί­πτωση πλη­ρού­νται τα κρι­τή­ρια για τον χαρα­κτη­ρι­σμό της Τουρ­κίας ως ασφα­λούς τρίτης χώρας.

Πηγή: kathimerini.gr