Τί εκτιμούν πέντε οικονομολόγοι και αναλυτές για την ελληνική οικονομία το 2017

Η ρευ­στό­τη­τα και η ασά­φεια που προ­κύ­πτουν από το ευ­ρω­παϊ­κό αλλά και γε­νι­κό­τε­ρα από το διε­θνές πε­ρι­βάλ­λον, είναι το πλαί­σιο εντός του οποί­ου θα κι­νη­θεί η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία στη διάρ­κεια του 2017, σύμ­φω­να με τις εκτι­μή­σεις πέντε ση­μα­ντι­κών οι­κο­νο­μο­λό­γων και ανα­λυ­τών, που κα­τα­θέ­τουν τις από­ψεις τους στο ΑΠΕ-ΜΠΕ. Πρό­κει­ται για τους Κώστα Βερ­γό­που­λο, κα­θη­γη­τή οι­κο­νο­μί­ας στο Πα­νε­πι­στή­μιο Paris VIII, Κώστα Μελά, κα­θη­γη­τή οι­κο­νο­μί­ας στο Πά­ντειο Πα­νε­πι­στή­μιο, Σταύ­ρο Το­μπά­ζο, ανα­πλη­ρω­τή κα­θη­γη­τή στο Πα­νε­πι­στή­μιο Κύ­πρου, το δη­μο­σιο­γρά­φο και ανα­λυ­τή Αντώ­νη Πα­πα­γιαν­νί­δη, καθώς και τον Κώστα Κόλ­λια, πρό­ε­δρο του Οι­κο­νο­μι­κού Επι­με­λη­τη­ρί­ου Ελ­λά­δος.

Στις εκτι­μή­σεις τους θε­ω­ρούν ότι η ισχυ­ρή αντι­φα­τι­κό­τη­τα των τά­σε­ων της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας, δεν επι­τρέ­πει μο­νο­με­ρείς προ­σεγ­γί­σεις. Η ρευ­στό­τη­τα του ευ­ρω­παϊ­κού πε­ρι­βάλ­λο­ντος θα οδη­γή­σει στο κλεί­σι­μο της δεύ­τε­ρης αξιο­λό­γη­σης του ελ­λη­νι­κού προ­γράμ­μα­τος, προ­κει­μέ­νου να επι­τρα­πεί στην ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία να αξιο­ποι­ή­σει τα χρη­μα­το­δο­τι­κά ερ­γα­λεία που θα την οδη­γή­σουν στην ανά­καμ­ψη.

Σε κάθε πε­ρί­πτω­ση οι κα­τα­γρα­φό­με­νες εκτι­μή­σεις έχουν δια­φο­ρε­τι­κές αφε­τη­ρί­ες και δια­φο­ρε­τι­κά με­θο­δο­λο­γι­κά ερ­γα­λεία, ωστό­σο κοι­νός τόπος είναι τόσο η αβε­βαιό­τη­τα όσο και η ανυ­παρ­ξία εύ­κο­λων λύ­σε­ων.

ΔΡΑ­ΚΟΙ ΚΑΙ ΔΥ­ΝΑ­ΤΟ­ΤΗ­ΤΕΣ

Του Κ. Μελά

Η κα­τά­στα­ση της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας: Γε­νι­κό πλαί­σιο.

Τε­λι­κά ποια είναι η ση­με­ρι­νή πραγ­μα­τι­κή κα­τά­στα­ση της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας; Βρί­σκε­ται σε κα­τά­στα­ση κα­τάρ­ρευ­σης, όπως υπο­στη­ρί­ζουν τα κόμ­μα­τα της αντι­πο­λί­τευ­σης, ή σε κα­τά­στα­ση ανά­καμ­ψης, όπως υπο­στη­ρί­ζει η κυ­βέρ­νη­ση;

Η απά­ντη­ση που μπο­ρεί να δοθεί από έναν ψύ­χραι­μο πα­ρα­τη­ρη­τή είναι ότι στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα δεν συμ­βαί­νει ούτε το ένα ούτε το άλλο. Οι υπερ­βο­λές που ενυ­πάρ­χουν στην άποψη και των δύο πλευ­ρών είναι εμ­φα­νείς.

Η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία βρί­σκε­ται σε φάση εύ­θραυ­στης στα­θε­ρο­ποί­η­σης ορι­σμέ­νων μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κών με­γε­θών και εμ­φα­νούς απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης ορι­σμέ­νων άλλων. Δε­δο­μέ­νου ότι υπάρ­χει σαφής αλ­λη­λε­ξάρ­τη­ση με­τα­ξύ των μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κών με­γε­θών στο πλαί­σιο της οι­κο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής, μπο­ρού­με να υπο­στη­ρί­ξου­με ότι η επελ­θού­σα στα­θε­ρο­ποί­η­ση των συ­γκε­κρι­μέ­νων μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κών με­γε­θών έχει πραγ­μα­το­ποι­η­θεί εις βάρος της απο­στα­θε­ρο­ποί­η­σης των υπό­λοι­πων με­γε­θών. Αυτή η απλή αλή­θεια φαί­νε­ται να δια­φεύ­γει από την πρό­σφα­τη ανά­λυ­ση του ΔΝΤ, το οποίο ανα­λώ­νε­ται σε ανα­λύ­σεις που επι­χει­ρούν απλά να υπο­στη­ρί­ξουν το εφαρ­μο­ζό­με­νο πρό­γραμ­μά του. Συ­γκε­κρι­μέ­να:

Μετά από έξι χρό­νια προ­γράμ­μα­τος βί­αι­ης δη­μο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής τα δύο ελ­λείμ­μα­τα (δη­μο­σιο­νο­μι­κό και εξω­τε­ρι­κό) που τα­λά­νι­ζαν την ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία έχουν «τι­θα­σευ­τεί». Βε­βαί­ως έχουν τι­θα­σευ­τεί με έναν εντε­λώς λαν­θα­σμέ­νο τρόπο, την τρο­μα­κτι­κή μεί­ω­ση της πα­ρα­γω­γι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας της οι­κο­νο­μί­ας μέσω της απί­στευ­της μεί­ω­σης του ΑΕΠ κατά 27% τα τε­λευ­ταία εννέα έτη και της αύ­ξη­σης της ανερ­γί­ας μέχρι και το 27%.

Δε­χό­με­νοι ότι η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία έχει «τι­θα­σεύ­σει» τα δύο μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κά ελ­λείμ­μα­τα, έστω και με αυτό τον τρόπο, κα­λεί­ται, τώρα, να δια­χει­ρι­στεί τις ανι­σορ­ρο­πί­ες των υπό­λοι­πων βα­σι­κών μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κών με­γε­θών, δη­λα­δή της με­γέ­θυν­σης του ΑΕΠ και της υψη­λό­τα­της ανερ­γί­ας. Η μη αντι­με­τώ­πι­ση των συ­γκε­κρι­μέ­νων προ­βλη­μά­των είναι προ­φα­νές, ότι θα προ­κα­λέ­σει μετά βε­βαιό­τη­τας, χει­ρο­τέ­ρευ­ση και των δύο με­γε­θών που έχουν σή­με­ρα «τι­θα­σευ­τεί». Αλλά εξ ίσου αβέ­βαιο και προ­βλη­μα­τι­κό πα­ρα­μέ­νει το πόσο είναι εύ­κο­λο να επέλ­θει εξι­σορ­ρό­πη­ση των ευ­ρι­σκο­μέ­νων σε ανι­σορ­ρο­πία με­γε­θών με την ταυ­τό­χρο­νη δια­τή­ρη­ση σε ισορ­ρο­πία όσων βρί­σκο­νται σή­με­ρα σε αυτή την κα­τά­στα­ση.

Αυτό θέτει εν αμ­φι­βό­λω ή εν πάση πε­ρι­πτώ­σει προ­κα­λεί ερω­τη­μα­τι­κά για τις μελ­λο­ντι­κές εξε­λί­ξεις των συ­γκε­κρι­μέ­νων μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κών με­γε­θών. Κοι­τά­ζο­ντας προς τα εμπρός, οι προ­ο­πτι­κές ανά­πτυ­ξης πα­ρα­μέ­νουν ασθε­νι­κές και υπό­κει­νται σε υψη­λούς κα­θο­δι­κούς κιν­δύ­νους, ενώ η ανερ­γία ανα­μέ­νε­ται να πα­ρα­μεί­νει σε δι­ψή­φια πο­σο­στά μέχρι τα μέσα του αιώνα.

Υπάρ­χουν συ­γκε­κρι­μέ­να προ­βλή­μα­τα που ενέ­χουν ση­μα­ντι­κούς κιν­δύ­νους για τη μα­κρο­πρό­θε­σμη ανά­πτυ­ξη ακόμη και για τα με­γέ­θη που σή­με­ρα βρί­σκο­νται σε ισορ­ρο­πία:

(i) η δομή των δη­μό­σιων οι­κο­νο­μι­κών είναι του­λά­χι­στον ευά­λω­τη δε­δο­μέ­νου ότι τα έσοδα χρη­μα­το­δο­τού­νται από υψη­λούς φο­ρο­λο­γι­κούς συ­ντε­λε­στές που επι­βάλ­λο­νται σε πε­ριο­ρι­σμέ­νη φο­ρο­λο­γι­κή βάση (η οποία την τε­λευ­ταία πε­ρί­ο­δο μειώ­θη­κε πε­ραι­τέ­ρω), αλλά και οι δα­πά­νες για το συ­ντα­ξιο­δο­τι­κό δεν εδρά­ζο­νται σε δια­χρο­νι­κά στε­ρεή βάση γε­γο­νός που θέτει εν αμ­φι­βό­λω τη δια­χρο­νι­κή δια­τή­ρη­ση της κα­τα­νά­λω­σης των συ­γκε­κρι­μέ­νων στρω­μά­των.

(ii) οι εξα­γω­γές φαί­νε­ται να έχουν φθά­σει στα όριά τους παρά τη συ­γκυ­ρια­κά ισχυ­ρή υπο­στή­ρι­ξη από τις του­ρι­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες λόγω της δυ­σμε­νούς κα­τά­στα­σης που βρί­σκο­νται οι γει­το­νι­κές χώρες. Πι­στο­ποιεί­ται με σα­φή­νεια ότι η Ελ­λά­δα δεν δύ­να­ται να με­τα­τρα­πεί σε τόσο σύ­ντο­μο χρο­νι­κό διά­στη­μα σε εξα­γω­γι­κή χώρα.

Επί­σης υπάρ­χουν επι­πλέ­ον σο­βα­ρές δυ­σκο­λί­ες σε κύ­ριους μη­χα­νι­σμούς απα­ραί­τη­τους για τη με­γε­θυ­ντι­κή δια­δι­κα­σία της οι­κο­νο­μί­ας όπως:

(iii) προ­βλη­μα­τι­κοί ισο­λο­γι­σμοί τρα­πε­ζών και του ιδιω­τι­κού επι­χει­ρη­μα­τι­κού τομέα. Η ανα­διάρ­θρω­ση του τε­λευ­ταί­ου μέσω της δια­χεί­ρι­σης των μη απο­τε­λε­σμα­τι­κών δα­νεί­ων είναι βέ­βαιο ότι βρα­χυ­χρό­νια και με­σο­πρό­θε­σμα θα προ­κα­λέ­σει αρ­νη­τι­κές επι­πτώ­σεις στο ΑΕΠ και στην ανερ­γία. Η θε­τι­κή έκ­βα­ση των μη απο­τε­λε­σμα­τι­κών δα­νεί­ων στον τρα­πε­ζι­κό τομέα απαι­τεί χρόνο και πα­ράλ­λη­λη με­γέ­θυν­ση του ΑΕΠ.

(iv) σχε­τι­κά ου­δέ­τε­ρες προσ­δο­κί­ες για επεν­δύ­σεις κάθε εί­δους λόγω εμ­φα­νούς έλ­λει­ψης πο­λι­τι­κής και κοι­νω­νι­κής στα­θε­ρό­τη­τας, που κυ­ρί­ως προ­έρ­χε­ται από τον άτεγ­κτο τρόπο εφαρ­μο­γής του μνη­μο­νια­κού προ­γράμ­μα­τος (τις συ­νε­χείς και αλ­λε­πάλ­λη­λες αξιο­λο­γή­σεις), των εγ­γε­νών αδυ­να­μιών του ίδιου του προ­γράμ­μα­τος, αλλά και των άκομ­ψων χει­ρι­σμών, σε κρί­σι­μες στιγ­μές, της ση­με­ρι­νής κυ­βέρ­νη­σης που ακο­λου­θεί σε αυτό το ση­μείο το βη­μα­τι­σμό προη­γου­μέ­νων κυ­βερ­νή­σε­ων. Η αλ­λα­γή των προσ­δο­κιών απαι­τεί χρόνο και με­γά­λη προ­σπά­θεια.

(v) ένα δη­μό­σιο χρέος που πα­ρα­μέ­νει μη βιώ­σι­μο και το οποίο λει­τουρ­γεί ανα­σχε­τι­κά στις όποιες επεν­δυ­τι­κές απο­φά­σεις. Δεν προ­βλέ­πε­ται οποια­δή­πο­τε αλ­λα­γή στη ρύθ­μι­ση του χρέ­ους πριν από το 2018 και το θε­τι­κό τέλος του προ­γράμ­μα­τος.

(vi) απου­σία στή­ρι­ξη της ρευ­στό­τη­τας από την ΕΚΤ όταν μη­νιαί­ως αγο­ρά­ζει πε­ρί­που 80 δισ. ευρώ κρα­τι­κά ομό­λο­γα των χωρών της ευ­ρω­ζώ­νης, εκτός της Ελ­λά­δος.

Η κα­τά­στα­ση της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από αβε­βαιό­τη­τα και χρειά­ζε­ται με­γά­λη προ­σπά­θεια, όχι μόνο από την ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση, για να βρει το δρόμο της με­γε­θυ­ντι­κής δια­δι­κα­σί­ας και της εξι­σορ­ρό­πη­σης του συ­νό­λου των μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κών με­γε­θών. Αν οι Ευ­ρω­παί­οι δεν αντι­λη­φθούν ότι η με­γε­θυ­ντι­κή δια­δι­κα­σία δεν μπο­ρεί να προ­έλ­θει μόνο από την πλευ­ρά της προ­σφο­ράς με τον από­λυ­τα αρ­νη­τι­κό τρόπο που αυτή επι­χει­ρεί­ται (δίχως αύ­ξη­ση κατά θε­τι­κό τρόπο της πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τας), οι εξε­λί­ξεις θα είναι πολύ δύ­σκο­λες για την ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία.

Το 2017

Οι προ­βλέ­ψεις, τόσο της κυ­βέρ­νη­σης όσο και των διε­θνών πο­λυ­με­ρών ορ­γα­νι­σμών, έπει­τα από μία σχε­δόν δε­κα­ε­τία με αρ­νη­τι­κούς ρυθ­μούς με­γέ­θυν­σης (με εξαί­ρε­ση το 2014), για το ρυθμό με­γέ­θυν­σης του ΑΕΠ, το 2017, κυ­μαί­νο­νται με­τα­ξύ 2,5% και 3,0%.

Οι προ­βλέ­ψεις αυτές στη­ρί­ζο­νται στη θε­τι­κή με­τα­βο­λή των επι­μέ­ρους μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κών με­γε­θών που προσ­διο­ρί­ζουν τη με­γέ­θυν­ση του συ­νο­λι­κού ΑΕΠ.

Συ­γκε­κρι­μέ­να στη θε­τι­κή με­γέ­θυν­ση:

– Της ιδιω­τι­κής κα­τα­νά­λω­σης κατά 1,8% ένα­ντι μειώ­σε­ως κατά -0,6% το 2016. Η αύ­ξη­ση της ιδιω­τι­κής κα­τα­νά­λω­σης ανα­μέ­νε­ται να προ­έλ­θει κυ­ρί­ως από την πε­ραι­τέ­ρω απο­κλι­μά­κω­ση της ανερ­γί­ας. Από τη μεί­ω­ση των λη­ξι­πρό­θε­σμων υπο­χρε­ώ­σε­ων του Δη­μο­σί­ου προς τους ιδιώ­τες. Ακόμη, ανα­μέ­νε­ται πε­ραι­τέ­ρω διο­χέ­τευ­ση των απο­τα­μιεύ­σε­ων των νοι­κο­κυ­ριών προς την οι­κο­νο­μία προ­κει­μέ­νου να δια­τη­ρή­σουν του­λά­χι­στον το ίδιο επί­πε­δο κα­τα­νά­λω­σης.

– Του ακα­θά­ρι­στου σχη­μα­τι­σμού πα­γί­ου κε­φα­λαί­ου κατά 9,1% ένα­ντι +3,3% το 2016. Πρό­κει­ται για το πλέον αβέ­βαιο μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κό μέ­γε­θος που όμως φαί­νε­ται ότι υπό κα­νο­νι­κές συν­θή­κες, η επί­τευ­ξή του δεν θα είναι δύ­σκο­λη. Σε αυτό συ­νη­γο­ρούν τόσο οι πα­ρα­τη­ρού­με­νες αυ­ξή­σεις στις κα­τα­σκευ­ές όσο και οι ανά­γκες των επι­χει­ρή­σε­ων να αντι­κα­τα­στή­σουν το πα­ρα­γω­γι­κό τους ιστό όσο και τα απο­θέ­μα­τα.

– Των εξα­γω­γών αγα­θών και υπη­ρε­σιών κατά 5,3% ένα­ντι αυ­ξή­σε­ως πε­ρί­που +1,0% το 2016. Είναι η πρό­βλε­ψη αυτή ρε­α­λι­στι­κή; Δύ­σκο­λη η απά­ντη­ση. Διότι οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις πάνω στις οποί­ες εδρά­ζε­ται η πρό­βλε­ψη κι­νού­νται σε πε­ρι­βάλ­λον αβε­βαιό­τη­τας. Ας δούμε συ­γκε­κρι­μέ­να πώς έχουν τα γε­γο­νό­τα που δη­μιουρ­γούν τις αβε­βαιό­τη­τες στο πε­ρι­βάλ­λον εντός του οποί­ου κι­νεί­ται η οι­κο­νο­μία.

Η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση είχε δη­μιουρ­γή­σει ένα συ­γκε­κρι­μέ­νο αφή­γη­μα για τις εξε­λί­ξεις μέχρι το τέλος του Μνη­μο­νί­ου το 2018, μετά την ολο­κλή­ρω­ση της πρώ­της αξιο­λό­γη­σης και ενό­ψει της δεύ­τε­ρης.

Το αφή­γη­μα ήταν απλό και ταυ­τι­ζό­ταν με αυτό που ήταν εν­σω­μα­τω­μέ­νο στο Μνη­μό­νιο. Τε­λειώ­νει η β’ αξιο­λό­γη­ση, αρ­χί­ζει η εφαρ­μο­γή των βρα­χυ­πρό­θε­σμων μέ­τρων για το χρέος, σε μικρό χρο­νι­κό διά­στη­μα η ΕΚΤ εντάσ­σει τη χώρα στην πο­σο­τι­κή χα­λά­ρω­ση, δη­μιουρ­γεί­ται κλίμα εμπι­στο­σύ­νης στις διε­θνείς χρη­μα­το­πι­στω­τι­κές αγο­ρές σε συ­νά­φεια και με την ανα­με­νό­με­νη με­γέ­θυν­ση του ΑΕΠ. Όλα τα πα­ρα­πά­νω ανοί­γουν το δρόμο για δο­κι­μα­στι­κή και καλά προ­ε­τοι­μα­σμέ­νη έξοδο στις διε­θνείς αγο­ρές ομο­λό­γων κάτι που θα δώσει στην ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία τη δυ­να­τό­τη­τα να «βγει» κα­νο­νι­κά στις αγο­ρές για ανα­χρη­μα­το­δό­τη­ση των ανα­γκών της μετά τη λήξη του μνη­μο­νια­κού προ­γράμ­μα­τος.

Το αφή­γη­μα όμως, πολύ ωραίο για να είναι αλη­θι­νό, είχε και «δρά­κους» οι οποί­οι χρειά­ζο­νταν να αντι­με­τω­πι­σθούν.

Ο πρώ­τος «δρά­κος» αφο­ρού­σε την αντι­με­τώ­πι­ση της κοι­νω­νι­κής δυ­σα­ρέ­σκειας που προ­κα­λού­σαν τα μέτρα του μνη­μο­νια­κού προ­γράμ­μα­τος όπως αυτή εκ­φρά­ζο­νταν στις αλ­λε­πάλ­λη­λες δη­μο­σκο­πή­σεις της πε­ριό­δου. Μά­λι­στα η δυ­σα­ρέ­σκεια θα αυ­ξη­θεί με τον ερ­χο­μό του 2017 και την εφαρ­μο­γή των εκτε­λε­στι­κών απο­φά­σε­ων για σειρά από ήδη ψη­φι­σμέ­να μέτρα.

Ο δεύ­τε­ρος «δρά­κος» κρυ­βό­ταν στις απαι­τή­σεις του ΔΝΤ για συ­γκε­κρι­μέ­να ζη­τή­μα­τα, που με­ρι­κά αφο­ρού­σαν εμ­μο­νές ιδε­ο­λο­γι­κού χα­ρα­κτή­ρα (αγορά ερ­γα­σί­ας) και αλλά σε επι­πλέ­ον μέτρα δη­μο­σιο­νο­μι­κού χα­ρα­κτή­ρα που απέρ­ρε­αν στην ουσία επί­σης από ιδε­ο­λο­γι­κή σκο­πιά (τρό­πος λει­τουρ­γί­ας του ασφα­λι­στι­κού συ­στή­μα­τος αλλά και στα­θε­ρά μό­νι­μα δη­μο­σιο­νο­μι­κά μέτρα τα οποία θα εντάσ­σο­νταν σε ένα πλαί­σιο κα­θο­ρι­σμέ­νων κρι­τη­ρί­ων για την άσκη­ση δια­κρι­τής οι­κο­νο­μι­κής πο­λι­τι­κής). Πα­ράλ­λη­λα η συμ­με­το­χή του ΔΝΤ στο πρό­γραμ­μα απο­τε­λού­σε μνη­μο­νια­κό όρο (κύ­ριος υπο­στη­ρι­χτής η Γερ­μα­νία), γε­γο­νός που πε­ρι­πλέ­κει τα πράγ­μα­τα.

Η αμ­φί­πλευ­ρη πίεση δυ­σκό­λευε αφά­ντα­στα την κυ­βέρ­νη­ση στο να ακο­λου­θή­σει το «στρα­τη­γι­κό» αφή­γη­μά της, με απο­τέ­λε­σμα να στρα­φεί στην ανα­ζή­τη­ση «τα­κτι­κών κι­νή­σε­ων» στις οποί­ες είναι συ­νη­θι­σμέ­νη, προ­κει­μέ­νου να απο­συ­μπιέ­σει την κα­τά­στα­ση. Μά­λι­στα οι τα­κτι­κές κι­νή­σεις είναι όλες προ­σα­να­το­λι­σμέ­νες στο εγ­χώ­ριο μέ­τω­πο μιας και στο αντί­στοι­χο εξω­τε­ρι­κό τα πράγ­μα­τα είναι δύ­σκο­λα και επι­φέ­ρουν άμεσα αντι­δρά­σεις που προ­κα­λούν «πόνο».

Πράγ­μα­τι η τα­κτι­κή κί­νη­ση βρέ­θη­κε στο να χο­ρη­γη­θεί το «εφά­παξ» βο­ή­θη­μα στους χα­μη­λο­συ­ντα­ξιού­χους ύψους 617 εκα­τομ­μυ­ρί­ων ευρώ, προ­κει­μέ­νου να αντι­με­τω­πι­σθεί(;) ο πρώ­τος «δρά­κος». Θα δούμε την επί­δρα­ση αυτού του μέ­τρου στις προ­σε­χείς δη­μο­σκο­πή­σεις. Πά­ντως το σί­γου­ρο είναι ότι το βο­ή­θη­μα προς τους συ­ντα­ξιού­χους θα συμ­βά­λει θε­τι­κά στη με­γέ­θυν­ση της οι­κο­νο­μί­ας.

Η κί­νη­ση αυτή προ­κά­λε­σε όμως την αφύ­πνι­ση ενός άλλου «δρά­κου»: του Σόι­μπλε. Δρά­κου της Δύσης, ο οποί­ος σύμ­φω­να με τον Μπόρ­χες είναι κακός και μο­χθη­ρός και από το στόμα του βγαί­νουν πυ­κνές φλό­γες κα­τα­καί­ο­ντας τα πάντα γύρω του.

Μετά την αφύ­πνι­ση του Δρά­κου Σόι­μπλε η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση βρέ­θη­κε αντι­μέ­τω­πη με την πι­θα­νό­τη­τα υπο­νό­μευ­σης του ίδιου του «δικού» της αφη­γή­μα­τος. Άμεση συ­νέ­πεια υπήρ­ξε το πά­γω­μα των μέ­τρων για το βρα­χυ­πρό­θε­σμο χρέος και η έμ­με­ση αλλά σαφής απο­δο­χή της ελ­λη­νι­κής κυ­βέρ­νη­σης (επι­στο­λή Τσα­κα­λώ­του) ότι ενήρ­γη­σε μο­νο­με­ρώς και ότι δεν πρό­κει­ται να το επα­να­λά­βει. Η ήττα σε επί­πε­δο συμ­βο­λι­κό αλλά και δια­πραγ­μα­τευ­τι­κής ισχύ­ος είναι κα­θα­ρή.

Τώρα, φαί­νε­ται ότι η επι­στο­λή Τσα­κα­λώ­του επα­να­δρο­μο­λο­γεί σε προ­σε­χές Eurogroup (μάλ­λον τον Ια­νουά­ριο) τα ήδη απο­φα­σι­σμέ­να μέτρα για το χρέος. Τα οποία, ει­ρή­σθω εν πα­ρό­δω, αφο­ρούν ελά­χι­στα και με προ­ϋ­πο­θέ­σεις τη βελ­τί­ω­ση της ση­με­ρι­νής κα­τά­στα­σης του ελ­λη­νι­κού δη­μο­σί­ου χρέ­ους.

Όμως πα­ρα­μέ­νουν τα προ­βλή­μα­τα που σχε­τί­ζο­νται με τον δεύ­τε­ρο Δράκο, επι­βα­ρυ­μέ­να με όλα όσα έχουν με­σο­λα­βή­σει. Παρά τις δια­φω­νί­ες του Σόι­μπλε με το ΔΝΤ, οι συ­γκε­κρι­μέ­νες απαι­τή­σεις φαί­νε­ται να απο­τε­λούν και επι­διώ­ξεις του Γερ­μα­νού υπουρ­γού Οι­κο­νο­μι­κών.

Αν εξε­λι­χθούν τα γε­γο­νό­τα όπως τα πε­ρι­γρά­ψα­με, έχω την εντύ­πω­ση ότι η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση, θα πρέ­πει να κα­τα­βά­λει και συ­γκε­κρι­μέ­νο τί­μη­μα (υλικό αυτή τη φορά) ανα­φο­ρι­κά με τις απαι­τή­σεις του ΔΝΤ.

Πι­θα­νό­τα­τα, επο­μέ­νως, και με βάση το δια­μορ­φω­θέν κλίμα, αλλά και τη βού­λη­ση του πρω­θυ­πουρ­γού να κλεί­σει η β’ αξιο­λό­γη­ση, η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση πρό­κει­ται να προ­βεί σε πα­ρα­χω­ρή­σεις στις απαι­τή­σεις του δευ­τέ­ρου Δρά­κου – ΔΝΤ. Το μέ­γε­θος των πα­ρα­χω­ρή­σε­ων δεν μπο­ρεί να προ­βλε­φθεί. Πά­ντως υπο­ψιά­ζο­μαι ότι θα είναι με­γα­λύ­τε­ρο από αυτό που σχε­δί­α­ζε η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση πριν προ­βεί στο συ­γκε­κρι­μέ­νο βο­ή­θη­μα προς τους συ­ντα­ξιού­χους.

Συ­νε­πώς η πα­ρα­τη­ρού­με­νη κα­θυ­στέ­ρη­ση προ­κα­λεί αύ­ξη­ση της αβε­βαιό­τη­τας αυ­ξά­νο­ντας την αδυ­να­μία να απο­φαν­θού­με αν είναι επι­τεύ­ξι­μοι οι στό­χοι που έχουν τεθεί για το 2017.

ΧΩΡΙΣ ΟΡΑ­ΤΟ­ΤΗ­ΤΑ

Του Κώστα Βερ­γό­που­λου

Κατά την πρό­σφα­τη επτα­ε­τία, 2010-2016, η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία έχει υπο­στεί και συ­νε­χί­ζει να υφί­στα­ται την πιο βίαιη και άγρια εκ των άνω κα­τα­στο­λή, με συ­νέ­πεια ότι ει­σέρ­χε­ται στο νέο έτος εξου­θε­νω­μέ­νη, χωρίς δίκες της δυ­νά­μεις, αλλά και χωρίς να μπο­ρεί να υπο­λο­γί­ζει σε κά­ποια σο­βα­ρή ώθηση από το εξω­τε­ρι­κό. Στη διάρ­κεια αυτής της 7ετίας, τα ει­σο­δή­μα­τα των ερ­γα­ζο­μέ­νων, μι­σθω­τών και των συ­ντα­ξιού­χων πε­ρι­κό­πη­καν κατά 50%, με άμεση συ­νέ­πεια ότι η εσω­τε­ρι­κή ζή­τη­ση και αγορά συρ­ρι­κνώ­θη­καν και αυτές επί­σης κατά 50%, όπως άλ­λω­στε το ανα­γνω­ρί­ζει πρό­σφα­τη έκ­θε­ση της Ευ­ρω­παϊ­κής Κε­ντρι­κής Τρά­πε­ζας. Σε αυτή την έκ­θε­ση ση­μειώ­νε­ται ότι ου­δέ­πο­τε άλ­λο­τε στην ιστο­ρία σε καιρό ει­ρή­νης πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε τόσο με­γά­λη «ανα­προ­σαρ­μο­γή» προς τα κάτω στο βιο­τι­κό επί­πε­δο μιας χώρας και σε τόσο σύ­ντο­μο χρο­νι­κό διά­στη­μα. Ακόμη και οι πιο «σκλη­ρές» ανα­προ­σαρ­μο­γές βιο­τι­κού επι­πέ­δου σε υπερ­χρε­ω­μέ­νες χώρες στο πα­ρελ­θόν ου­δέ­πο­τε υπε­ρέ­βη­σαν το 7% με 10%. Για την Ελ­λά­δα επι­φυ­λά­χθη­κε η πιο σκλη­ρή και αντι­πα­ρα­γω­γι­κή με­τα­χεί­ρι­ση, σε σχέση με τις άλλες υπερ­χρε­ω­μέ­νες χώρες του ευ­ρω­παϊ­κού Νότου και της πε­ρι­φέ­ρειας, όπως οι Ισπα­νία, Πορ­το­γα­λία, Ιρ­λαν­δία και Κύ­προς.

Το εθνι­κό ει­σό­δη­μα της χώρας κα­τέρ­ρευ­σε κατά 31%, ενώ πα­ράλ­λη­λα κα­τέρ­ρευ­σαν επί­σης οι τρα­πε­ζι­κές πι­στώ­σεις προς την οι­κο­νο­μία και φυ­σι­κά οι νέες επεν­δύ­σεις, με απο­τέ­λε­σμα την εκτί­να­ξη της ανερ­γί­ας στο ύψος του 27% του ενερ­γού πλη­θυ­σμού. Το έργο της απο­δό­μη­σης της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας συ­νε­χί­ζε­ται μέχρι σή­με­ρα και ενώ η ίδια η ση­με­ρι­νή κυ­βέρ­νη­ση το έχει κα­ταγ­γεί­λει ως υφε­σια­κό, ταυ­τό­χρο­να η ίδια δια­βε­βαιώ­νει ότι με την πιστή και υπο­δειγ­μα­τι­κή τή­ρη­σή του η χώρα βγαί­νει στις αγο­ρές και ότι η ανά­καμ­ψη βρί­σκε­ται προ των πυλών. Ενώ στην Ελ­λά­δα οι μι­σθοί και συ­ντά­ξεις συ­νε­χί­ζουν να πε­ρι­κό­πτο­νται, στην Ισπα­νία, η συ­ντη­ρη­τι­κή κυ­βέρ­νη­ση Ραχόι αύ­ξη­σε τον ελά­χι­στο μισθό κατά 8% και τον μέσο μισθό κατά 3%. Στην Πορ­το­γα­λία, οι μι­σθοί αυ­ξή­θη­καν κατά 3,2% και στην Ιρ­λαν­δία κατά 3,9%. Με αυτό τον τρόπο οι άλλες οι­κο­νο­μί­ες ανα­θερ­μαί­νο­νται, ενώ η ελ­λη­νι­κή συ­νε­χί­ζει την πτω­τι­κή πο­ρεία της. Το δη­μό­σιο έλ­λειμ­μα, στην Ελ­λά­δα είναι πλέον -1,8% του ΑΕΠ, ενώ στην Ισπα­νία -3,1%. Εν τού­τοις, η χώρα μας δίδει μάχη για να το πε­ριο­ρί­σει ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρο και να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει πλε­ό­να­σμα, ενώ στην Ισπα­νία ο Ραχόι ανήγ­γει­λε ήδη την από­φα­σή του να το αυ­ξή­σει κατά 1 με 1,5 μο­νά­δα. Πέραν τού­του, η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση έχει δε­σμευ­θεί στην πραγ­μα­το­ποί­η­ση πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος 3,5% του ΑΕΠ. Όμως, ακόμη και αν αυτό πε­ριο­ρι­σθεί σε 2% ή 1,5%, όπως ει­ση­γεί­ται το ΔΝΤ, δεν παύει να είναι πλε­ό­να­σμα, δη­λα­δή πε­ρί­που 4,5 δι­σε­κα­τομ­μύ­ρια που αφαι­ρού­νται κάθε χρόνο από την οι­κο­νο­μία υπέρ των δα­νει­στών, με αυ­το­νό­η­τη συ­νέ­πεια την πε­ραι­τέ­ρω ασφυ­ξία και επι­τά­χυν­ση της ήδη πτω­τι­κής πο­ρεί­ας της. Υπ’ αυτές τις συν­θή­κες, ακόμη κι αν η β’ αξιο­λό­γη­ση απο­βεί θε­τι­κή, ακόμη και αν η χώρα εντα­χθεί στην πο­σο­τι­κή χα­λά­ρω­ση της ΕΚΤ και στη συ­νέ­χεια βγει στις αγο­ρές, τα οφέλη θα είναι στην πράξη πολύ μικρά σε σχέση με την πρω­το­φα­νή αφαί­μα­ξη της τε­λευ­ταί­ας 7ετίας και ανε­παρ­κή για αξιό­λο­γη ανά­καμ­ψη. Είναι πολύ νωρίς να γί­νε­ται λόγος για ανά­καμ­ψη, ενόσω η πτω­τι­κή πο­ρεία συ­νε­χί­ζε­ται. Θα πρέ­πει πρώτα αυτή να στα­μα­τή­σει, να ακο­λου­θή­σει η στα­θε­ρο­ποί­η­ση και μετά η ανά­καμ­ψη. Εάν το 2017 επι­τευ­χθεί ο πρώ­τος από τους τρεις στό­χους, εάν επι­τέ­λους η οι­κο­νο­μία στα­θε­ρο­ποι­η­θεί, αυτό λίγο δεν θα είναι. Για την ανά­καμ­ψη απαι­τού­νται πολύ πε­ρισ­σό­τε­ρες δυ­νά­μεις, που επί του πα­ρό­ντος πα­ρα­μέ­νει άγνω­στο από πού θα μπο­ρού­σαν να προ­έλ­θουν, αφού όλοι οι συ­ντε­λε­στές της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας –ζή­τη­ση, κα­τα­νά­λω­ση, απο­τα­μί­ευ­ση, επεν­δύ­σεις, ει­σο­δή­μα­τα, δη­μό­σιες δα­πά­νες– έχουν ήδη προ πολ­λού αχρη­στευ­θεί. Οπωσ­δή­πο­τε, για την ελ­λη­νι­κή τρα­γω­δία ευ­θύ­νε­ται η αρ­πα­κτι­κό­τη­τα των δα­νει­στών και εταί­ρων, αλλά και όχι λι­γό­τε­ρο η αβελ­τη­ρία των ελ­λη­νι­κών κυ­βερ­νή­σε­ων που δεν μπό­ρε­σαν να ανα­δεί­ξουν ότι η κα­τε­δά­φι­ση της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας δεν ωφε­λεί κα­νέ­ναν, ούτε και τους δα­νει­στές της. Στην Ελ­λά­δα, θύμα της πιο σκλη­ρής δια­χεί­ρι­σης, η επά­νο­δος στην ανά­καμ­ψη προ­ϋ­πο­θέ­τει ανα­πτυ­ξια­κό πρό­γραμ­μα, που επί του πα­ρό­ντος δεν υπάρ­χει, και την έκτα­κτη χρη­μα­το­δό­τη­σή του από ευ­ρω­παϊ­κές και διε­θνείς πηγές, που επί του πα­ρό­ντος πα­ρα­μέ­νουν δυ­σεύ­ρε­τες.

ΠΡΟ­Ο­ΠΤΙ­ΚΕΣ ΤΗΣ ΕΛ­ΛΗ­ΝΙ­ΚΗΣ ΟΙ­ΚΟ­ΝΟ­ΜΙΑΣ

Του Στ. Το­μπά­ζου

Σύμ­φω­να με το επί­ση­μο αφή­γη­μα, ή μάλ­λον σύμ­φω­να με μια δη­μο­σιο­γρα­φι­κή αφή­γη­ση στο εξω­τε­ρι­κό και στην Ελ­λά­δα, ο φαύ­λος κύ­κλος οι­κο­νο­μι­κής ύφε­σης, ανερ­γί­ας, κόκ­κι­νων δα­νεί­ων και δη­μό­σιου χρέ­ους οφεί­λε­ται στις δο­μι­κές αγκυ­λώ­σεις της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας που την κα­θι­στούν μη αντα­γω­νι­στι­κή και την ανι­κα­νό­τη­τα του ελ­λη­νι­κού κρά­τους να εφαρ­μό­σει, γρή­γο­ρα και σωστά, τις «με­ταρ­ρυθ­μί­σεις» που επι­βάλ­λουν τα μνη­μό­νια.

Αν έτσι είχαν τα πράγ­μα­τα, οι «με­ταρ­ρυθ­μί­σεις» θα είχαν έστω κά­ποια θε­τι­κά απο­τε­λέ­σμα­τα. Η αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας θα βελ­τιω­νό­ταν, οι επεν­δύ­σεις πα­γί­ου κε­φα­λαί­ου θα αυ­ξά­νο­νταν, η ανερ­γία θα ακο­λου­θού­σε πτω­τι­κή πο­ρεία και το δη­μό­σιο χρέος θα μειω­νό­ταν.

Τί­πο­τα απ’ όλα αυτά δεν συ­νέ­βη. Η πα­ρα­γω­γι­κό­τη­τα της ερ­γα­σί­ας πα­ρου­σιά­ζει συ­νε­χή μεί­ω­ση από το 2010 με εξαί­ρε­ση το 2013 και 2014 που πα­ρου­σί­α­σε ορια­κή αύ­ξη­ση. Οι επεν­δύ­σεις πα­γί­ου κε­φα­λαί­ου είναι μό­νι­μα αρ­νη­τι­κές από το 2010, δη­λα­δή η φθορά (απα­ξί­ω­ση) πα­γί­ου κε­φα­λαί­ου είναι χρόνο με το χρόνο με­γα­λύ­τε­ρη από τις νέες επεν­δύ­σεις. Το αρ­γούν πα­ρα­γω­γι­κό δυ­να­μι­κό αυ­ξή­θη­κε δρα­μα­τι­κά την πε­ρί­ο­δο 2010-2016. Κα­νέ­νας κα­θο­ρι­στι­κός δεί­κτης που σχε­τί­ζε­ται με την αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τα της οι­κο­νο­μί­ας δεν αντέ­δρα­σε θε­τι­κά στις πο­λι­τι­κές λι­τό­τη­τας που εφαρ­μό­ζο­νται από το 2010.

Στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία βυ­θί­στη­κε στην ύφεση όχι γιατί δεν προ­χώ­ρη­σε αρ­κε­τά στις μνη­μο­νια­κές «με­ταρ­ρυθ­μί­σεις», αλλά αντι­θέ­τως οι μνη­μο­νια­κές «με­ταρ­ρυθ­μί­σεις» που υλο­ποι­ή­θη­καν με πε­ρισ­σό ζήλο, συρ­ρι­κνώ­νο­ντας την ενερ­γό ζή­τη­ση, βύ­θι­σαν την οι­κο­νο­μία σε μια ύφεση χωρίς τέλος εκτι­νάσ­σο­ντας στα ύψη και το δη­μό­σιο χρέος που από κοντά στο 110% το 2008 (πριν από τη στα­τι­στι­κή απάτη του 2009 που το διό­γκω­σε) είναι τώρα κοντά στο 180%.

Η επι­στρο­φή της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας σε θε­τι­κούς ρυθ­μούς ανά­πτυ­ξης, σε ρυθ­μούς που να γεν­νούν ελ­πί­δα για ανα­κα­τά­κτη­ση του χα­μέ­νου ΑΕΠ και του χα­μέ­νου κοι­νω­νι­κού κε­κτη­μέ­νου σχε­τι­κά γρή­γο­ρα, προ­ϋ­πο­θέ­τει ρήξη με τις μνη­μο­νια­κές πο­λι­τι­κές λι­τό­τη­τας. Προ­ϋ­πο­θέ­τει δη­λα­δή μια δρα­στή­ρια και σχε­τι­κά επε­κτα­τι­κή δη­μο­σιο­νο­μι­κή πο­λι­τι­κή.

Κι αυτό γιατί τα φυ­σι­κά αντα­να­κλα­στι­κά της αγο­ράς δεν οδη­γούν σε ανά­πτυ­ξη, αλλά σε διαιώ­νι­ση της ύφε­σης: Από το 2010 η σχέση ΑΕΠ/Πα­γί­ου Κε­φα­λαί­ου πα­ρου­σιά­ζει δρα­μα­τι­κή μεί­ω­ση. Από 0,30 που ήταν πριν από δέκα χρό­νια είναι τώρα, το 2016, 0,23. Αυτό ση­μαί­νει ότι ο κάθε κε­φα­λαιο­κρά­της, προ­κει­μέ­νου να δια­φυ­λά­ξει το πο­σο­στό κέρ­δους της πα­ρα­γω­γι­κής του δρα­στη­ριό­τη­τας απαι­τεί τώρα την ιδιο­ποί­η­ση ενός με­γα­λύ­τε­ρου μέ­ρους του ΑΕΠ. Για να αυ­ξή­σει την κερ­δο­φο­ρία του επι­διώ­κει μεί­ω­ση των μι­σθών. Δε­δο­μέ­νου ότι το πο­σο­στό κέρ­δους αυτή τη στιγ­μή, αν και ανα­κάμ­πτει ελα­φρά από το 2012, βρί­σκε­ται σε πολύ χα­μη­λό­τε­ρα επί­πε­δα συ­γκρι­τι­κά με τη δε­κα­ε­τία του 1990 και του 2000 πριν από την κρίση, δεν δια­φαί­νε­ται καμιά προ­ο­πτι­κή για μεί­ω­ση της πί­ε­σης στο μι­σθο­λο­γι­κό κε­κτη­μέ­νο.

Όσο όμως το πο­σο­στό κέρ­δους ανα­κάμ­πτει εις βάρος του μι­σθού τόσο μειώ­νε­ται η ενερ­γός ζή­τη­ση. Κατ’ αυτόν τον τρόπο οι συν­θή­κες ύφε­σης διαιω­νί­ζο­νται.

Ποιες είναι λοι­πόν οι οι­κο­νο­μι­κές προ­ο­πτι­κές τους 2017; Η απά­ντη­ση είναι απλή: Η ανά­πτυ­ξη θα είναι αντι­στρό­φως ανά­λο­γη του πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος. Όσο πιο με­γά­λο είναι το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα, τόσο πιο μικρή θα είναι ανά­πτυ­ξη. Δε­δο­μέ­νης της άρ­νη­σης των δα­νει­στών να απο­μειώ­σουν δρα­στι­κά το χρέος και της πί­ε­σης του ΔΝΤ για με­γά­λα πρω­το­γε­νή πλε­ο­νά­σμα­τα οι προ­ο­πτι­κές της ελ­λη­νι­κές οι­κο­νο­μί­ας για ανά­καμ­ψη είναι ανύ­παρ­κτες.

Δυ­στυ­χώς δεν υπάρ­χουν εύ­κο­λες λύ­σεις. Οι επεν­δύ­σεις που επαγ­γέλ­λο­νται οι ευαγ­γε­λι­στές των μνη­μο­νί­ων δεν θα έρ­θουν στην Ελ­λά­δα ποτέ. Πιο συ­γκε­κρι­μέ­να: Το ξε­πού­λη­μα του δη­μό­σιου πλού­του στο ξένο κε­φά­λαιο δεν μπο­ρεί να υπο­κα­τα­στή­σει την απο-επέν­δυ­ση πα­γί­ου κε­φα­λαί­ου στις ντό­πιες πα­ρα­γω­γι­κές μο­νά­δες και ως εκ τού­του δεν μπο­ρεί να απο­κα­τα­στή­σει το κοι­νω­νι­κό κε­κτη­μέ­νο που συρ­ρι­κνώ­θη­κε δρα­μα­τι­κά τα τε­λευ­ταία χρό­νια, με­τα­τρέ­πο­ντας την Ελ­λά­δα σε τρι­το­κο­σμι­κή χώρα.

ΟΙ ΓΝΩ­ΣΤΟΙ ΑΓΝΩ­ΣΤΟΙ ΚΑΙ ΟΙ ΑΓΝΩ­ΣΤΟΙ ΑΓΝΩ­ΣΤΟΙ

Του Α. Δ. Πα­πα­γιαν­νί­δη

Στον Ντό­νταλντ Ράμ­σφελντ, ιέ­ρα­κα υπουρ­γό Αμύ­νης πρώτα της κυ­βέρ­νη­σης Φoρντ τη δε­κα­ε­τία του ‘70 και ύστε­ρα της κυ­βέρ­νη­σης Μπους (του υιού) μετά την 11η Σε­πτεμ­βρί­ου/το πλήγ­μα στους δί­δυ­μους Πύρ­γους, με ευ­θύ­νη για τις εκ­στρα­τεί­ες στο Αφ­γα­νι­στάν και στο Ιράκ, και με αρ­κε­τή «συγ­γέ­νεια» προς τη λο­γι­κή της επο­χής Τραμπ, σε αυτόν είναι που οφεί­λου­με τη διά­κρι­ση με­τα­ξύ γνω­στών αγνώ­στων και αγνώ­στων αγνώ­στων (known unknowns και unknown unknowns) στην εξω­τε­ρι­κή πο­λι­τι­κή. Είναι μια διά­κρι­ση δυ­σά­ρε­στα χρή­σι­μη για να δούμε τι βρί­σκε­ται μπρο­στά μας το 2017.

Επει­δή όμως βρι­σκό­μα­στε στο γύ­ρι­σμα του χρό­νου και η πα­ρά­δο­ση το θέλει να υπάρ­χει κάτι από αι­σιο­δο­ξία/κάτι από ευχή, να προ­τά­ξου­με μια συ­γκο­μι­δή θε­τι­κών εν­δεί­ξε­ων – πρό­σφα­των, πλην όμως όχι αλη­θι­νά κα­τα­γραμ­μέ­νων. Λοι­πόν: πριν από λίγες μόνον ημέ­ρες, επί μια ολό­κλη­ρη ημέρα στο Χίλ­τον (που μας έχει μάθει να λει­τουρ­γεί ως φωλιά της τρόι­κας/του κουαρ­τέ­του, των πιέ­σε­ων και των αδιε­ξό­δων) βρέ­θη­καν εκ­πρό­σω­ποι, στο ανώ­τα­το επί­πε­δο, της Ευ­ρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής – η Επί­τρο­πος ανά­πτυ­ξης Κο­ρί­να Κρέ­τσου – και της Ευ­ρω­παϊ­κής Τρά­πε­ζας Επεν­δύ­σε­ων/του Ευ­ρω­παϊ­κού Τα­μεί­ου Επεν­δύ­σε­ων – ο πρό­ε­δρός της Βέρ­νερ Χόγερ – ακόμη και της Ευ­ρω­παϊ­κής Τρά­πε­ζας Ανα­συ­γκρό­τη­σης και Ανά­πτυ­ξης, να κά­νουν τι; Σε σειρά δια­δο­χι­κών πα­ρου­σιά­σε­ων και τε­λε­τών, με πα­ρου­σία σε μιαν αί­θου­σα του Αλέξη Τσί­πρα, στην άλλη του Γιάν­νη Στουρ­νά­ρα, στην πα­ράλ­λη των διοι­κη­τών των συ­στη­μι­κών ελ­λη­νι­κών τρα­πε­ζών, να επι­βε­βαιώ­νουν χρη­μα­το­δο­τι­κές συμ­φω­νί­ες και να κη­ρύτ­τουν ανα­πτυ­ξια­κά ευαγ­γέ­λια. Ιδίως με στό­χευ­ση τη νε­α­νι­κή επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα, τις μι­κρο­με­σαί­ες, συ­νο­λι­κά πά­ντως την απο­κα­τά­στα­ση ρευ­στό­τη­τας που προ­σλαμ­βά­νε­ται ως απα­ραί­τη­τη προ­ϋ­πό­θε­ση για κάθε επα­νεκ­κί­νη­ση της οι­κο­νο­μί­ας.

Δείτε όμως και το άλλο: μι­λού­σα­με και ακού­γα­με για μήνες και μήνες τα περί εξά­ντλη­σης της φο­ρο­δο­τι­κής ικα­νό­τη­τας των Ελ­λή­νων, ή πάλι ανη­συ­χού­σα­με μήπως το 2016 που κλεί­νει βου­λιά­ξει (μετά το τόσο βαρύ 2015) σε ύφεση. Και ει­σπράτ­του­με, με το κλεί­σι­μο της χρο­νιάς υπε­ρα­πό­δο­ση φόρων -μαζί, δε με την υπερ­συ­γκρά­τη­ση δα­πα­νών μη-ανα­με­νό­με­νο πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα- αλλά και ίσια βάρκα/ίσια νερά τους ρυθ­μούς αύ­ξη­σης της οι­κο­νο­μί­ας. Δεν χρειά­ζε­ται να συμ­με­ρί­ζε­ται κα­νείς την άποψη της ση­με­ρι­νής κυ­βέρ­νη­σης για το εφαρ­μο­ζό­με­νο μείγ­μα πο­λι­τι­κής (το οποίο, πά­ντως, οι «εταί­ροι» της Ελ­λά­δας προ­συ­πέ­γρα­ψαν ανε­ξαρ­τή­τως του ότι κάθε τόσο θέ­λουν να απο­στα­σιο­ποιού­νται απ’ αυτό), για να κα­τα­γρά­ψει τι; Ότι η ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία -και κοι­νω­νία, θα προ­σθέ­τα­με- δεί­χνει μιαν με­γά­λη αν­θε­κτι­κό­τη­τα και ελα­στι­κό­τη­τα/resiliency μετά από 3 δια­δο­χι­κά Μνη­μό­νια.

Έχο­ντας έτσι διεκ­πε­ραιώ­σει τη λο­γι­κή της πρω­το­χρο­νιά­τι­κης/γιορ­τι­νής θε­τι­κής προ­σέγ­γι­σης, πάμε τώρα σιγά-σιγά προς τα σύν­νε­φα των και­ρών. Προ­χω­ρού­με, ήδη από τις αρχές της χρο­νιάς, στη φθο­ρο­ποιό δια­δι­κα­σία της δεύ­τε­ρης αξιο­λό­γη­σης του Μνη­μο­νί­ου-3 με τις εμπλο­κές που προ­ξε­νούν οι απαι­τή­σεις ΔΝΤ, οι θέ­σεις Σόι­πλε (και όσων στοι­χί­ζο­νται πίσω του: έχει φαρ­διά σκιά…), η δι­στα­κτι­κό­τη­τα της Επι­τρο­πής. Με τα ίχνη που έχει αφή­σει πίσω της η υπό­θε­ση του επι­δό­μα­τος προς χα­μη­λο­συ­ντα­ξιού­χους – τα γνω­στά. Εδώ είναι που μπαί­νουν στη μέση, πέρα από τα γνω­στά και δε­δο­μέ­να της δια­πραγ­μά­τευ­σης οι «γνω­στοί άγνω­στοι»: τι κλίμα θα επι­κρα­τή­σει τώρα «στην Ευ­ρώ­πη», με την προ­σέγ­γι­ση των εκλο­γών σε Ολ­λαν­δία, Γαλ­λία, τε­λι­κώς Γερ­μα­νία (με πι­θα­νή και Ιτα­λία); Τι θα αλ­λά­ξει (ή δεν θα αλ­λά­ξει) στη στάση του ΔΝΤ, όπου δεν είναι μόνον η λο­γι­κή της διοί­κη­σης Τραμπ που ανα­μέ­νε­ται, αλλά και π.χ. η αλ­λα­γή του εκ­προ­σώ­που των ΗΠΑ στο Τα­μείο (λόγω λή­ξε­ως θη­τεί­ας του τω­ρι­νού); Πόσο το ΔΝΤ και οι «Ευ­ρω­παί­οι ιέ­ρα­κες» θα επι­μεί­νουν σε απαι­τή­σεις -π.χ. στο Ασφα­λι­στι­κό ή τη μεί­ω­ση του αφο­ρο­λό­γη­του- ή σε με­θο­δεύ­σεις, ας πούμε διεκ­δί­κη­ση «προ-νο­μο­θέ­τη­σης» μέ­τρων ακόμη και για μετά το 2018/τη λήξη του Μνη­μο­νί­ου-3, με πρό­σχη­μα το Με­σο­πρό­θε­σμο που εκ­κρε­μεί; Και, ει­λι­κρι­νά, ποια κυ­βέρ­νη­ση -πέραν της ση­με­ρι­νής, δε- θα άντε­χε να νο­μο­θε­τή­σει όσα ακού­γο­νται τον τε­λευ­ταίο καιρό;

Ας πούμε ότι αυτά ή τέ­τοια, είναι μεν άγνω­στοι αλλά προ­βλε­πτοί, «γνω­στοί» άγνω­στοι. Ας θε­ω­ρή­σου­με προς στιγ­μήν ότι εκεί ανή­κουν και άσχη­μες εκ­δο­χές της «κο­λο­κυ­θιάς» που παί­ζο­νται π.χ. με τους στό­χους του δια­βό­η­του πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος, από το ΔΝΤ/τον Σόι­μπλε και τους λοι­πούς: να έχου­με στόχο 3,5% του ΑΕΠ επί 2-3 χρό­νια, ή 2,5% επί μια 5ετία; ή μήπως το πο­λυ­πό­θη­το 2% αλλά σε βάθος 10ετιας; (και… θα είναι κάτι τέ­τοιο νέο Μνη­μό­νιο ή Διευ­θέ­τη­ση/Arrangement;)

Όλα αυτά πλέ­κο­νται με γνω­στά άγνω­στα τις πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις στις χώρες της ΕΕ που ήδη τις ανα­φέ­ρα­με – και με την υπό­θε­ση ότι όλοι θέ­λουν να απο­φευ­χθούν κλο­νι­σμοί/επι­κίν­δυ­νοι κρα­δα­σμοί στο ευ­ρω­παϊ­κό οι­κο­δό­μη­μα. Σωστά; Ναι, αλλά… τι γί­νε­ται αν π.χ. στη γερ­μα­νι­κή πο­λι­τι­κή σκηνή επι­κρα­τή­σει η «άλλη» (=Σόι­μπλε;) άποψη, ότι δη­λα­δή είναι εκλο­γι­κά απο­δο­τι­κό­τε­ρο όχι να απο­σο­βη­θεί μια ελ­λη­νι­κή κρίση, αλλά να αφε­θεί να εκτυ­λι­χθεί; Ή… και να ενι­σχυ­θεί η εκ­δή­λω­ση της με μιαν ακόμη δόση pacta sunt servanda; Εδώ, πια, εί­μα­στε στην πε­ριο­χή του «άγνω­στου» αγνώ­στου! Μά­λι­στα πόσο εκτός συ­ζή­τη­σης είναι μια τέ­τοια εκ­δο­χή να μη θε­ω­ρη­θεί απλώς ευ­και­ρία πει­θάρ­χη­σης τής (πολύ πιο ση­μα­ντι­κής από εμάς) Ιτα­λί­ας, αλλά ξα­να­ξε­κι­νή­μα­τος της Ευ­ρω­ζώ­νης στην έκ­πα­λαι δε­δο­μέ­νη επι­λο­γή Σόι­μπλε για μικρή-συ­νε­κτι­κή Ευ­ρω­ζώ­νη/ζώνη μάρ­κου;

Στα­μα­τού­με εδώ το επι­χεί­ρη­μα. Αν και, άμα ήθελε/τολ­μού­σε κα­νείς να κοι­τά­ξει προς το Προ­σφυ­γι­κό, το Κυ­πρια­κό κ.ο.κ. θα μπο­ρού­σε να βρει πολ­λές πε­ραι­τέ­ρω εφαρ­μο­γές.

Θυ­μί­ζου­με βέ­βαια ότι ο Ράμ­σφελντ (που είχε χα­ρα­κτη­ρι­σθεί, στον καιρό του, «σκο­τει­νός ιπ­πό­της»/dark knight όταν κυ­ριαρ­χού­σε στους σχε­δια­σμούς της Αμε­ρι­κα­νι­κής προ­βο­λής ισχύ­ος) έφυγε άδοξα από το προ­σκή­νιο, αφή­νο­ντας πίσω τα συ­ντρίμ­μια και της εκ­στρα­τεί­ας στο Αφ­γα­νι­στάν και του πο­λέ­μου του Ιράκ. «Σκο­τει­νός ιπ­πό­της» φα­ντά­ζει παρ’ ημίν και ο Βόλφ­γκανγκ Σόι­μπλε, θε­ω­ρού­με­νος κυ­ρί­αρ­χος στο Eurogroup, στην Ευ­ρω­ζώ­νη, τη Γερ­μα­νι­κή Ευ­ρώ­πη. Έτσι όμως που κι­νού­νται τα πράγ­μα­τα…

Κα­τα­κλεί­δα: ψυ­χραι­μία, συ­νει­δη­το­ποί­η­ση των συ­σχε­τι­σμών και αντί­λη­ψη του απρό­βλε­πτου (απρό­βλε­πτου κατά τη συμ­βα­τι­κή ανά­γνω­ση του προ­βλε­πτού…) και σωστή αντί­λη­ψη του χρό­νου (είναι σφάλ­μα να θε­ω­ρεί οποιοσ­δή­πο­τε ότι κυ­ριαρ­χεί επί του χρό­νου!) είναι τα συ­στα­τι­κά ενός έλ­λο­γου 2017.

ΩΡΑ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΑ­ΡΑ­ΓΩ­ΓΙ­ΚΟ ΜΟ­ΝΤΕ­ΛΟ

Του Κ. Β. Κόλ­λια

Το 2017 βρί­σκει την ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία στην πλέον κρί­σι­μη καμπή της.

Η αξιο­λό­γη­ση πα­ρα­μέ­νει ανοι­κτή σε ό,τι αφορά το κλεί­σι­μό της και τη συμ­φω­νία με τους δα­νει­στές για το μείγ­μα των μέ­τρων και πα­ρεμ­βά­σε­ων, που απαι­τού­νται (ή θα απαι­τη­θούν).

Όσο πα­ρα­μέ­νει η συ­γκε­κρι­μέ­νη εκ­κρε­μό­τη­τα τόσο απο­μα­κρύ­νε­ται η χώρα μας από την έντα­ξη στο πρό­γραμ­μα πο­σο­τι­κής χα­λά­ρω­σης της Ευ­ρω­παϊ­κής Κε­ντρι­κής Τρά­πε­ζας ή/και μειώ­νο­νται τα οφέλη από την υπα­γω­γή μας στο συ­γκε­κρι­μέ­νο πρό­γραμ­μα.

Ταυ­τό­χρο­να, η αύ­ξη­ση των έμ­με­σων φόρων και η επι­βο­λή νέων σε μια σειρά από κα­τα­να­λω­τι­κά προ­ϊ­ό­ντα θα οδη­γή­σει σε πε­ραι­τέ­ρω μεί­ω­ση του δια­θέ­σι­μου ει­σο­δή­μα­τος των νοι­κο­κυ­ριών (αφού οι επι­χει­ρή­σεις θα ανα­γκα­στούν να αυ­ξή­σουν τιμές, αδυ­να­τώ­ντας να απορ­ρο­φή­σουν τις φο­ρο­λο­γι­κές επι­βα­ρύν­σεις), δη­λα­δή και σε άλλη συρ­ρί­κνω­ση της κα­τα­νά­λω­σης. Πολύ απλά, θα απο­τε­λέ­σουν ανα­σταλ­τι­κό πα­ρά­γο­ντα στην προ­σπά­θεια της ελ­λη­νι­κής οι­κο­νο­μί­ας για ανά­καμ­ψη και επι­στρο­φή στην ανά­πτυ­ξη.

Το νέο σύ­στη­μα υπο­λο­γι­σμού των ασφα­λι­στι­κών ει­σφο­ρών για τους ελεύ­θε­ρους επαγ­γελ­μα­τί­ες θα φέρει στη ουσία αντί­θε­τα απο­τε­λέ­σμα­τα από τα προσ­δο­κώ­με­να: Αδυ­να­τώ­ντας οι πε­ρισ­σό­τε­ροι να πλη­ρώ­νουν σε φό­ρους και ει­σφο­ρές έως και 7 στα 10 ευρώ που ει­σπράτ­τουν, θα οδη­γη­θούν σε στάση πλη­ρω­μών, διευ­ρύ­νο­ντας τις μαύ­ρες τρύ­πες των κρα­τι­κών τα­μεί­ων.

Αυτό ση­μαί­νει ότι δεν υπάρ­χει διέ­ξο­δος; Ασφα­λώς και όχι. Η πο­ρεία είναι απο­λύ­τως ανα­στρέ­ψι­μη. Με ποιο τρόπο;

Δεν συ­ζη­τά­με για την ανα­κά­λυ­ψη του τρο­χού.

Μι­λά­με για απλές και αυ­το­νό­η­τες πα­ρεμ­βά­σεις, που θα απε­λευ­θε­ρώ­σουν την οι­κο­νο­μία από τα βα­ρί­δια δε­κα­ε­τιών.

Πα­ρεμ­βά­σεις, όπως:

Η μεί­ω­ση των φο­ρο­λο­γι­κών συ­ντε­λε­στών για νοι­κο­κυ­ριά και επι­χει­ρή­σεις, αλλά και σε έμ­με­σους φό­ρους, σε μια σειρά από βα­σι­κά κα­τα­να­λω­τι­κά αγαθά.

Η απλο­ποί­η­ση των δια­δι­κα­σιών αδειο­δό­τη­σης των επι­χει­ρή­σε­ων και των ξένων επεν­δύ­σε­ων.

Η άμεση εφαρ­μο­γή ρύθ­μι­σης των κόκ­κι­νων δα­νεί­ων και των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων ανοιγ­μά­των των τρα­πε­ζών, εξα­σφα­λί­ζο­ντας τη δυ­να­τό­τη­τα στους υφι­στά­με­νους με­τό­χους, εφό­σον το επι­θυ­μούν και έχουν τα απαι­τού­με­να κε­φά­λαια, να επεν­δύ­σουν και να ανα­διαρ­θρώ­σουν την επι­χεί­ρη­σή τους. Στό­χος πρέ­πει να είναι να δοθεί η δυ­να­τό­τη­τα στις βιώ­σι­μες επι­χει­ρή­σεις, που αντι­με­τω­πί­ζουν προ­βλή­μα­τα ρευ­στό­τη­τας, να ρυθ­μί­ζουν τα δά­νειά τους κατά τέ­τοιο τρόπο, ώστε να μην απει­λεί­ται η συ­νέ­χι­ση των δρα­στη­ριο­τή­των τους επ’ ωφε­λεία της δια­τή­ρη­σης των θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας και της ανά­τα­σης του πα­ρα­γω­γι­κού δυ­να­μι­κού της χώρας.

Η άμεση αξιο­ποί­η­ση όλων των χρη­μα­το­δο­τι­κών ερ­γα­λεί­ων που δια­θέ­τει η χώρα. ΕΣΠΑ, ανα­πτυ­ξια­κός νόμος, πα­κέ­το Γιούν­κερ, Ελ­λη­νι­κό Επεν­δυ­τι­κό Τα­μείο (Institute for Growth, IfG), χρη­μα­το­δό­τη­ση μέσω Ευ­ρω­παϊ­κής Τρά­πε­ζας Επεν­δύ­σε­ων, είναι με­ρι­κά από τα ερ­γα­λεία από όπου μπο­ρεί η χώρα να αντλή­σει ρευ­στό­τη­τα και οφεί­λου­με να τα κι­νη­το­ποι­ή­σου­με τά­χι­στα. Να κα­τευ­θύ­νου­με πό­ρους σε το­μείς της οι­κο­νο­μί­ας όπου η χώρα μας έχει συ­γκρι­τι­κό πλε­ο­νέ­κτη­μα και στους οποί­ους θέ­λου­με να επεν­δύ­σου­με.

Τα ερ­γα­λεία αυτά δεν πρέ­πει να αντι­με­τω­πι­στούν ως ευ­και­ρία για αρ­πα­χτή, ούτε οι υφι­στά­με­νοι ή μελ­λο­ντι­κοί επι­χει­ρη­μα­τί­ες να στη­ρι­χθούν απο­κλει­στι­κά σε αυτά για να στή­σουν την εται­ρεία τους και να υλο­ποι­ή­σουν την ιδέα τους.

Τα ερ­γα­λεία αυτά είναι συ­μπλη­ρω­μα­τι­κά και ως τέ­τοια πρέ­πει να ιδω­θούν.

Πολύ απλά, τα ερ­γα­λεία αυτά πρέ­πει να απο­τε­λέ­σουν όχι τη βάση του νέου πα­ρα­γω­γι­κού μο­ντέ­λου, αλλά τα μέσα για να στη­θεί και να λει­τουρ­γή­σει αυτό.

Μόνο έτσι μπο­ρού­με να οδη­γή­σου­με την ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία στην επι­στρο­φή σε ανο­δι­κή πο­ρεία.

Και όλα όσα πε­ρι­γρά­φο­νται σε αυτό το κεί­με­νο δεν είναι πυ­ρη­νι­κή φυ­σι­κή.

Απαι­τούν πο­λι­τι­κή βού­λη­ση.

Και μόνο.

Ημε­ρη­σία