Με τις πρώτες βροχές πλημμυρίζουν τα σοκάκια στη Μεσαιωνική Πόλη

Με τις πρώτες στα­γό­νες της βροχής, τα σοκάκια της Μεσαιω­νι­κής Πόλης της Ρόδου μετα­τρέ­πο­νται σε λίμνες, προ­κα­λώ­ντας ζημιές σε κατοι­κίες και επι­χει­ρή­σεις, ανα­δει­κνύ­ο­ντας με τον πιο χαρα­κτη­ρι­στικό τρόπο τις χρόνιες ελλεί­ψεις στις βασικές υπο­δο­μές του ιστο­ρι­κού οικι­σμού.

Σε περιό­δους έντονων βρο­χο­πτώ­σεων, ολό­κληρα τμήματα της Παλιάς Πόλης, στα οποία δεν ολο­κλη­ρώ­θη­καν ποτέ τα υπόγεια δίκτυα, μετα­τρέ­πο­νται σε ορμη­τι­κούς χει­μάρ­ρους. Τα νερά κατε­βαί­νουν από την οδό Σωκρά­τους και κατα­λή­γουν στη Θαλασ­σινή Πύλη, δημιουρ­γώ­ντας μια μικρή λίμνη στην κεντρική είσοδο του μνη­μείου. Την ίδια ώρα, οι κάτοι­κοι, στην πλειο­νό­τητά τους ηλι­κιω­μέ­νοι, εξα­κο­λου­θούν να βρί­σκο­νται αντι­μέ­τω­ποι με το ίδιο πρό­βλημα κάθε φορά που εκδη­λώ­νο­νται έντονα καιρικά φαι­νό­μενα. Το νερό εισβάλ­λει στα σπίτια τους, ενώ η στα­διακή μετα­τροπή σημα­ντι­κού αριθμού κατοι­κιών σε κατα­λύ­ματα βρα­χυ­χρό­νιας μίσθω­σης έχει αλλάξει σημα­ντικά τη φυσιο­γνω­μία του οικι­σμού, χωρίς ωστόσο να έχουν αντι­με­τω­πι­στεί οι βασικές ανάγκες όσων εξα­κο­λου­θούν να ζουν εκεί.

Δου­λειές του «ποδα­ριού»

Η εικόνα επι­βα­ρύ­νε­ται ακόμη περισ­σό­τερο από απο­σπα­σμα­τι­κές παρεμ­βά­σεις, όπως το δίκτυο ΑμεΑ στην οδό Ιππο­δά­μου, που κατα­σκευά­στηκε χωρίς να προη­γη­θεί η ολο­κλή­ρωση των απα­ραί­τη­των υπό­γειων δικτύων, (μπλό­καρε εδώ και τέσσερα χρόνια το έργο) με απο­τέ­λε­σμα να δημιουρ­γού­νται πρό­σθετα προ­βλή­ματα στις οδούς Ομήρου και Αγίου Φανου­ρίου. Ενδει­κτική της κατά­στα­σης είναι ακόμη και η εικόνα δεκάδων γατών που ανα­ζη­τούν την «Κιβωτό» σε του­ρι­στικό κατά­στημα, προ­σπα­θώ­ντας να προ­στα­τευ­θούν από τους μεγά­λους όγκους νερού. Κι ενώ η καθη­με­ρι­νό­τητα των κατοί­κων δοκι­μά­ζε­ται σε κάθε δυνατή βρο­χό­πτωση, η ολο­κλή­ρωση των υπό­γειων δικτύων εξα­κο­λου­θεί να παρα­μέ­νει ένα από τα μεγα­λύ­τερα ανοιχτά ζητή­ματα για τη Μεσαιω­νική Πόλη. Ένα έργο που ξεκί­νησε πριν από τρεις δεκα­ε­τίες, παρα­μέ­νει ημι­τε­λές, με τις δια­δο­χι­κές αλλαγές σχε­δια­σμού, τις διοι­κη­τι­κές εμπλο­κές και τις καθυ­στε­ρή­σεις να μετα­θέ­τουν διαρκώς την υλο­ποί­ησή του.

Ένα έργο 32 ετών με μόλις το 58% ολο­κλη­ρω­μένο

Η αρχική Προ­γραμ­μα­τική Σύμβαση για τα υπόγεια δίκτυα της Μεσαιω­νι­κής Πόλης υπο­γρά­φηκε τον Ιούνιο του 1994, μεταξύ του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού, του Υπουρ­γείου Αιγαίου, του Δήμου Ρόδου, της ΔΕΥΑΡ και της ΔΕΠΟΣ Α.Ε., με στόχο την ολο­κλη­ρω­μένη αντι­με­τώ­πιση των υπο­δο­μών του ιστο­ρι­κού οικι­σμού. Το αντι­κεί­μενο ήταν εξαρχής ιδιαί­τερα εκτε­τα­μένο, καθώς περιε­λάμ­βανε την κατα­σκευή δικτύων απο­χέ­τευ­σης ακα­θάρ­των και ομβρίων, την αντι­κα­τά­σταση του παλαιού δικτύου ύδρευ­σης, τη δημιουρ­γία δικτύου πυρό­σβε­σης, την υπο­γεί­ωση των δικτύων ηλε­κτρι­σμού και τηλε­πι­κοι­νω­νιών, την εγκα­τά­σταση δημο­τι­κού φωτι­σμού, αλλά και την απο­κα­τά­σταση των δρόμων με τα παρα­δο­σιακά υλικά, πλάκες και βότσαλα. Προ­βλέ­πο­νταν, μάλιστα, και οι συν­δέ­σεις κάθε κτηρίου ξεχω­ρι­στά με τα κεντρικά δίκτυα.

Το συνο­λικό αντι­κεί­μενο αφο­ρούσε δρόμους και πλα­τείες επι­φά­νειας 76.262 τετρα­γω­νι­κών μέτρων, με αρχικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 10,27 εκατ. ευρώ σε τιμές 1994, ο οποίος, μετά τις τρο­πο­ποι­ή­σεις που ακο­λού­θη­σαν, έφθασε συνο­λικά τα 20,5 εκατ. ευρώ. Η πρώτη φάση ολο­κλη­ρώ­θηκε το 2001 και κάλυψε 33.750 τετρα­γω­νικά μέτρα δρόμων και πλα­τειών, περίπου το 44% του συνο­λι­κού έργου. Η δεύτερη φάση ξεκί­νησε το 2003, ωστόσο προ­χώ­ρησε με μεγάλες δια­κο­πές εξαι­τίας διοι­κη­τι­κών προ­βλη­μά­των και τελικά δεν ολο­κλη­ρώ­θηκε. Μέχρι σήμερα έχουν κατα­σκευα­στεί υπο­δο­μές σε 43.971 τετρα­γω­νικά μέτρα, δηλαδή περίπου το 58% του συνο­λι­κού έργου. Στο πλαίσιο αυτό έχουν δημιουρ­γη­θεί 5,5 χιλιό­με­τρα δικτύου ακα­θάρ­των, 2,8 χιλιό­με­τρα δικτύου ομβρίων, 5,6 χιλιό­με­τρα νέου δικτύου ύδρευ­σης, 37 πυρο­σβε­στικά σημεία και περισ­σό­τε­ρες από 1.300 ιδιω­τι­κές συν­δέ­σεις ακι­νή­των. Το τμήμα που εξα­κο­λου­θεί να εκκρε­μεί αφορά περίπου 32.000 τετρα­γω­νικά μέτρα δρόμων και πλα­τειών. Πρό­κει­ται για το υπό­λοιπο της δεύ­τε­ρης φάσης, η ολο­κλή­ρωση της οποίας είναι καθο­ρι­στική όχι μόνο για την αντι­με­τώ­πιση των πλημ­μυ­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων, αλλά και για κάθε μελ­λο­ντική παρέμ­βαση ανα­βάθ­μι­σης της Μεσαιω­νι­κής Πόλης.

Από την προ­με­λέτη του 2018 στις νέες καθυ­στε­ρή­σεις

Από το 2018, επί δημο­τι­κής αρχής Φ. Χατζη­διά­κου, είχε προ­χω­ρή­σει η εκπό­νηση προ­με­λέ­της, αξιο­ποιώ­ντας την εμπει­ρία και τις γνώσεις του συντα­ξιού­χου μηχα­νι­κού της ΔΕΥΑΡ Μιχάλη Δρόσου, ο οποίος είχε την ευθύνη από την πρώτη φάση υλο­ποί­η­σης του έργου, μέσω της προ­γραμ­μα­τι­κής σύμ­βα­σης με τη ΔΕΠΟΣ Α.Ε. Ωστόσο, η πορεία προς την ολο­κλή­ρωση των υπο­δο­μών δεν υπήρξε ανάλογη των αναγκών. Η επα­να­δια­πραγ­μά­τευση της (ήδη υπο­γε­γραμ­μέ­νης από Φ.Χατζη­διάκο) Προ­γραμ­μα­τι­κής Σύμ­βα­σης επί δημο­τι­κής αρχής Καμπου­ράκη και η προ­σθήκη ουσια­στικά του ίδιου έργου, κατα­κερ­μα­τι­σμέ­νου σε επι­μέ­ρους παρεμ­βά­σεις, με στόχο να απο­κτή­σει μεγα­λύ­τερο όγκο η σύμβαση, δεν απέ­δω­σαν τα ανα­με­νό­μενα. Αντί να προ­ω­θη­θεί ένα ενιαίο έργο, δύο βασικές παρεμ­βά­σεις διαι­ρέ­θη­καν σε μικρό­τερα τμήματα, με απο­τέ­λε­σμα η επα­νυ­πο­γραφή της σύμ­βα­σης, έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια, να μην οδη­γή­σει στην επι­τά­χυνση της υλο­ποί­η­σης. Στο μεταξύ, η πρόταση της σημε­ρι­νής δημο­τι­κής αρχής Κολιάδη να προ­χω­ρή­σει το έργο των υπό­γειων δικτύων ως ενιαίο αντι­κεί­μενο, με τη μέθοδο «μελέτη – κατα­σκευή», κινεί­ται προς την κατεύ­θυνση της απο­φυ­γής νέων καθυ­στε­ρή­σεων. Πρό­κει­ται για μια επιλογή που συν­δέ­ε­ται με την ανάγκη να μην επα­να­λη­φθούν οι εμπλο­κές του παρελ­θό­ντος, καθώς οι εκκρε­μό­τη­τες στα υπόγεια δίκτυα χρο­νο­λο­γού­νται ήδη από την εποχή της δημο­τι­κής αρχής Γιαν­νό­που­λου. Άλλωστε, η προ­ο­πτική υλο­ποί­η­σης του έργου ως ενιαίας παρέμ­βα­σης είχε τεθεί και από τον αεί­μνη­στο Νεκτά­ριο Σαντο­ρι­νιό, ο οποίος (συμ­με­τείχε το Υπουρ­γείο Ναυ­τι­λίας & Νησιω­τι­κής Πολι­τι­κής ως συμ­βαλ­λό­μενο στην Π.Σ. του 2019) είχε δεσμευ­θεί για την ένταξή του σε ειδική -a la carte- πρό­σκληση ύψους 10 εκατ. ευρώ που επρό­κειτο να προ­κη­ρύ­ξει το Υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών.

Νέες καθυ­στε­ρή­σεις λόγω της «σύγκρου­σης» με το υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού

Την ίδια στιγμή, η «σύγκρουση» της Δημο­τι­κής Αρχής Αλ. Κολιάδη με την υπουργό Πολι­τι­σμού Λ. Μενδώνη για την Προ­γραμ­μα­τική Σύμβαση Πολι­τι­σμι­κής Ανά­πτυ­ξης της Μεσαιω­νι­κής Πόλης και όσα κατα­γρά­φη­καν στην Επι­τροπή Παρα­κο­λού­θη­σης δημιουρ­γούν πρό­σθετα ερω­τή­ματα για την πορεία και τον χρόνο υλο­ποί­η­σης των παρεμ­βά­σεων. Σήμερα, η ευθύνη προ­ώ­θη­σης του έργου βρί­σκε­ται ουσια­στικά στη ΔΕΥΑΡ, καθώς η ολο­κλή­ρωση των υπό­γειων δικτύων δεν είναι απλώς μία ακόμη τεχνική εκκρε­μό­τητα. Είναι βασική προ­ϋ­πό­θεση για την προ­στα­σία των κατοι­κιών και των επι­χει­ρή­σεων, την ασφά­λεια των κατοί­κων, την ανα­βάθ­μιση της καθη­με­ρι­νό­τη­τας και τη δια­τή­ρηση της λει­τουρ­γι­κό­τη­τας ενός ιστο­ρι­κού οικι­σμού παγκό­σμιας πολι­τι­στι­κής αξίας. Μετά από περισ­σό­τε­ρες από τρεις δεκα­ε­τίες σχε­δια­σμών, παρεμ­βά­σεων και καθυ­στε­ρή­σεων, η Μεσαιω­νική Πόλη εξα­κο­λου­θεί να πλη­ρώ­νει το τίμημα των ανο­λο­κλή­ρω­των υπο­δο­μών της. Και κάθε φορά που βρέχει, το πρό­βλημα επα­νέρ­χε­ται με τον πιο ορατό και οδυνηρό τρόπο, υπεν­θυ­μί­ζο­ντας ότι η προ­στα­σία ενός μνη­μείου παγκό­σμιας κλη­ρο­νο­μιάς ξεκινά πρω­τί­στως από τις υπο­δο­μές που οφεί­λουν να το στη­ρί­ζουν.