ΑΠΟΨΕΙΣ

Δικαίωμα παραμονής στα νησιά: Μεγάλη υπόσχεση, ελάχιστες δεσμεύσεις

Δημήτρης Κανδηλάπτης
7 λεπτά ανάγνωση

Δικαί­ωμα παρα­μο­νής στα νησιά: μεγάλη υπό­σχεση, ελά­χι­στες δεσμεύσειςΣτο τέλος Ιουνίου ολο­κλη­ρώ­θηκε η Κυπριακή Προ­ε­δρία του Συμ­βου­λίου της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Η Κύπρος κατά­φερε να σημειώ­σει πρόοδο σε αρκετά σημα­ντικά ζητή­ματα, όπως οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις σχετικά με το επόμενο Πολυ­ε­τές Δημο­σιο­νο­μικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) και η παρου­σί­αση ενός ανα­θε­ω­ρη­μέ­νου Δια­πραγ­μα­τευ­τι­κού Πλαι­σίου (Negotiating Box) (Council of the European Union, 2026). Η σειρά των εκδη­λώ­σεων της Κυπρια­κής Προ­ε­δρίας ολο­κλη­ρώ­θηκε στις 26 Ιουνίου με μια διά­σκεψη υψηλού επι­πέ­δου στην Πάφο, κατά την οποία η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή παρου­σί­ασε τις νέες στρα­τη­γι­κές της για τα νησιά και τις παρά­κτιες κοι­νό­τη­τες, οι οποίες είχαν υιο­θε­τη­θεί στις 10 Ιουνίου (European Commission, 2026a· Cyprus Mail, 2026). Η συγκε­κρι­μένη πρω­το­βου­λία, η οποία ανα­μέ­νε­ται να ανα­πτυ­χθεί περισ­σό­τερο τους ερχό­με­νους μήνες, αφορά άμεσα και την Ελλάδα, λόγω του νησιω­τι­κού της χαρα­κτήρα.

Στρα­τη­γι­κές της ΕΕ για τα νησιά και τις παρά­κτιες κοι­νό­τη­τες

Οι στρα­τη­γι­κές αυτές επι­χει­ρούν να καλύ­ψουν ένα ευρύ φάσμα πολι­τι­κών σε τομείς όπως η οικο­νο­μική αντα­γω­νι­στι­κό­τητα, η μετα­φο­ρική και ψηφιακή συν­δε­σι­μό­τητα, η ενερ­γειακή μετά­βαση, η κλι­μα­τική ανθε­κτι­κό­τητα, τα δημο­γρα­φικά προ­βλή­ματα και η ασφά­λεια. Τρεις μήνες πριν από την επίσημη υιο­θέ­τηση των στρα­τη­γι­κών, η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή έδωσε τη δυνα­τό­τητα σε δημό­σιους φορείς και οργα­νι­σμούς από τις άμεσα ενδια­φε­ρό­με­νες περιο­χές να κατα­θέ­σουν τις απόψεις τους μέσω δημό­σιας πρό­σκλη­σης υπο­βο­λής στοι­χείων (Call for Evidence). Η δια­δι­κα­σία ξεκί­νησε τον Μάρτιο και συγκέ­ντρωσε 358 συνει­σφο­ρές στην περί­πτωση της στρα­τη­γι­κής για τα νησιά (European Commission, 2026b). Οι συνει­σφο­ρές αυτές μπορούν να απο­δει­χθούν ιδιαί­τερα χρή­σι­μες, καθώς προ­έρ­χο­νται από φορείς που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στις συγκε­κρι­μέ­νες περιο­χές και έχουν άμεση γνώση των αναγκών και των προ­κλή­σεών τους.

Σχετικά με τη χρη­μα­το­δό­τηση των στρα­τη­γι­κών αυτών, η Επι­τροπή στο­χεύει στην αξιο­ποί­ηση, μέσω καλύ­τε­ρου συντο­νι­σμού, των υφι­στά­με­νων χρη­μα­το­δο­τι­κών εργα­λείων, όπως η Πολι­τική Συνοχής, το InvestEU, το Connecting Europe Facility, το Horizon Europe, καθώς και στη χρη­μα­το­δό­τηση από την Ευρω­παϊκή Τράπεζα Επεν­δύ­σεων (ΕΤΕπ). Η προ­σέγ­γιση αυτή στη­ρί­ζε­ται κυρίως στην καλύ­τερη χρήση των δια­θέ­σι­μων μηχα­νι­σμών, χωρίς να προ­βλέ­πει ένα νέο, αυτο­τε­λές χρη­μα­το­δο­τικό πλαίσιο για τα νησιά.

Χρειά­ζε­ται, επο­μέ­νως, να δια­κρι­θούν οι δράσεις που ανα­λαμ­βά­νει η ίδια η Επι­τροπή από εκείνες που καλεί τα κράτη-μέλη να υλο­ποι­ή­σουν. Οι δικές της δεσμεύ­σεις επι­κε­ντρώ­νο­νται κυρίως στην αξιο­λό­γηση, την εξέταση πιθανών παρεμ­βά­σεων, την προ­ώ­θηση συνερ­γα­σιών και την παροχή τεχνι­κής υπο­στή­ρι­ξης. Οι παρεμ­βά­σεις που απαι­τούν συγκε­κρι­μένη κατα­νομή πόρων παρα­πέ­μπο­νται σε μεγάλο βαθμό στα κράτη-μέλη, τα οποία καλού­νται να εντά­ξουν στο­χευ­μένα μέτρα στα Εθνικά και Περι­φε­ρειακά Σχέδια Εται­ρι­κής Σχέσης του επό­με­νου ΠΔΠ.

Παρά το γεγονός ότι η υιο­θέ­τηση των δύο αυτών στρα­τη­γι­κών απο­τε­λεί ένα πολύ σημα­ντικό επί­τευγμα, εγείρει ζητή­ματα σχετικά με το εάν οι παρα­πάνω πόροι θα αξιο­ποι­η­θούν σωστά, καθώς σημα­ντικά ποσά έχουν ήδη δια­τε­θεί σε αυτές τις περιο­χές, ενώ τα διαρ­θρω­τικά τους προ­βλή­ματα παρα­μέ­νουν. Πιο συγκε­κρι­μένα, κατά τη δημο­σιο­νο­μική περίοδο 2021-2027, τα κράτη-μέλη προ­γραμ­μά­τι­σαν του­λά­χι­στον 12,5 δισ. ευρώ για επεν­δύ­σεις στο­χευ­μέ­νες στα νησιά της ΕΕ, ενώ 1,6 δισ. ευρώ ανα­κα­τευ­θύν­θη­καν, εντός των ίδιων προ­γραμ­μά­των, κατά τη διάρ­κεια της ενδιά­με­σης επα­νε­ξέ­τα­σης (mid-term review) της Πολι­τι­κής Συνοχής (European Commission, 2026b). Παρ’ όλα αυτά, στην ίδια τη στρα­τη­γική, που αξιο­ποιεί στοι­χεία του ΟΟΣΑ, σημειώ­νε­ται ότι το κόστος της νησιω­τι­κό­τη­τας παρα­μέ­νει υψηλό: οι δαπάνες της τοπικής αυτο­διοί­κη­σης ανά κάτοικο μπορεί να είναι περίπου 30%-50% υψη­λό­τε­ρες από ό,τι στην ηπει­ρω­τική χώρα, ενώ σε ορι­σμέ­νους νησιω­τι­κούς δήμους οι τιμές κατοι­κίας είναι 75%-130% υψη­λό­τε­ρες (OECD, 2026, όπως παρα­τί­θε­ται στο European Commission, 2026b).

Η έννοια του «Δικαιώ­μα­τος Παρα­μο­νής» (Right to Stay)

Η στρα­τη­γική για τα νησιά εμπε­ριέ­χει και αναφορά στην επερ­χό­μενη στρα­τη­γική για το «right to stay», η οποία συν­δέ­ε­ται σε μεγάλο βαθμό με τις προ­κλή­σεις που αντι­με­τω­πί­ζουν οι νησιω­τι­κές περιο­χές. Σύμφωνα με το κείμενο της Επι­τρο­πής, η στρα­τη­γική αυτή θα αφορά όλες τις απο­μα­κρυ­σμέ­νες περιο­χές, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των νησιών, ώστε οι κάτοι­κοί τους να έχουν πραγ­μα­τική επιλογή να παρα­μεί­νουν στον τόπο τους αντί να ανα­γκά­ζο­νται να τον εγκα­τα­λεί­ψουν, είτε για άλλη περιοχή της χώρας τους είτε για άλλο κράτος-μέλος (European Commission, 2026b). Αυτό το δικαί­ωμα ονο­μά­στηκε αρχικά «freedom to stay» και έγινε ευρέως γνωστό μέσα από την έκθεση του Enrico Letta, «Much More Than a Market» (Letta, 2024). Στη συνέ­χεια, η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή υιο­θέ­τησε τον όρο «right to stay».

Το «right to stay» θα πρέπει να απο­τε­λέ­σει μία από τις κατευ­θυ­ντή­ριες αρχές της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, καθώς τα τελευ­ταία χρόνια οι μετα­κι­νή­σεις πλη­θυ­σμού στο εσω­τε­ρικό της ΕΕ έχουν ακο­λου­θή­σει άνισες τάσεις: πολίτες εγκα­τα­λεί­πουν συγκε­κρι­μέ­νες χώρες για άλλα κράτη-μέλη, αλλά και τις απο­μα­κρυ­σμέ­νες περιο­χές για τα μεγάλα αστικά κέντρα της ίδιας τους της χώρας. Η κινη­τι­κό­τητα αυτή θεω­ρεί­ται συνήθως ένδειξη της καλής λει­τουρ­γίας της Ενιαίας Αγοράς, όμως μπορεί παράλ­ληλα να δημιουρ­γή­σει προ­κλή­σεις για τις χώρες και τις περιο­χές προ­έ­λευ­σης, όπως η απώλεια ανθρώ­πι­νου κεφα­λαίου και οι δημο­γρα­φι­κές πιέσεις. Η ίδια η στρα­τη­γική για τα νησιά ανα­γνω­ρί­ζει ότι πολλά νησιά αντι­με­τω­πί­ζουν πλη­θυ­σμιακή μείωση, γήρανση και διαρροή εγκε­φά­λων (European Commission, 2026b).

Για να απο­τε­λεί όμως η παρα­μονή πραγ­μα­τική επιλογή, οι πολι­τι­κές χρειά­ζε­ται να δημιουρ­γούν στον ίδιο τον τόπο τις ανα­γκαίες προ­ϋ­πο­θέ­σεις: προσιτή στέγη, πρό­σβαση στην υγεία και την παιδεία, συγκοι­νω­νία όλο τον χρόνο και εργασία πέρα από την του­ρι­στική περίοδο. Στα του­ρι­στικά νησιά, η πίεση που ασκούν οι βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις και οι δεύ­τε­ρες κατοι­κίες καθιστά τη στε­γα­στική πολι­τική ιδιαί­τερα κρίσιμη. Ωστόσο, η γλώσσα του δικαιώ­μα­τος δεν συνο­δεύ­ε­ται από αντί­στοι­χες εγγυ­ή­σεις χρη­μα­το­δό­τη­σης και εφαρ­μο­γής από την Επι­τροπή, ενώ η περαι­τέρω εξει­δί­κευσή του παρα­πέ­μπε­ται σε επόμενη στρα­τη­γική. Αν όμως το δικαί­ωμα παρα­μο­νής ληφθεί στα σοβαρά, οι δημό­σιες πολι­τι­κές δεν μπορούν να περιο­ρί­ζο­νται στο να διευ­κο­λύ­νουν τη μετα­κί­νηση των ανθρώ­πων εκεί όπου η αγορά δημιουρ­γεί θέσεις εργα­σίας. Οφεί­λουν να δημιουρ­γούν οι ίδιες τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για να μείνει κανείς στον τόπο του.

Το παρά­δειγμα της ηλε­κτρι­κής δια­σύν­δε­σης Κρήτης – Κύπρου

Η ηλε­κτρική δια­σύν­δεση Κρήτης – Κύπρου (Great Sea Interconnector, GSI) δείχνει στην πράξη τις ευκαι­ρίες αλλά και τα όρια της ευρω­παϊ­κής στή­ρι­ξης προς τα νησιά. Το έργο στο­χεύει να συν­δέ­σει την Κύπρο με το ευρω­παϊκό ηλε­κτρικό δίκτυο, μέσω της δια­σύν­δε­σής της με την Κρήτη με ένα υπο­βρύ­χιο ηλε­κτρικό καλώδιο μήκους περίπου 898 χιλιο­μέ­τρων, ώστε η χώρα να πάψει να είναι το μονα­δικό κράτος-μέλος της ΕΕ χωρίς ηλε­κτρική δια­σύν­δεση. Η ΕΕ έχει υπο­στη­ρί­ξει το έργο μέσω του χαρα­κτη­ρι­σμού του ως Έργου Κοινού Ενδια­φέ­ρο­ντος (Project of Common Interest), καθώς και με την παροχή 657 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ από τον μηχα­νι­σμό Connecting Europe Facility (European Commission, 2022). Παρά την ευρω­παϊκή στήριξη, η υλο­ποί­ηση του έργου έχει αντι­με­τω­πί­σει καθυ­στε­ρή­σεις, σημα­ντική αύξηση του κόστους, αβε­βαιό­τητα ως προς τη χρη­μα­το­δό­τηση και γεω­πο­λι­τικά εμπόδια. Τον Αύγου­στο του 2026 η γαλλική Meridiam εισήλθε ως πλειο­ψη­φι­κός μέτοχος, ενώ η Κυπριακή Δημο­κρα­τία ανα­μέ­νει την αξιο­λό­γηση της ΕΤΕπ πριν απο­φα­σί­σει τη συμ­με­τοχή της, με τον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό να ανέρ­χε­ται πλέον σε περίπου 1,9 δισ. ευρώ (Balkan Green Energy News, 2026· Enerdata, 2026). Η περί­πτωση του GSI δείχνει, επο­μέ­νως, ότι ακόμη και ένα έργο με ευρω­παϊκό χαρα­κτη­ρι­σμό και σημα­ντική ευρω­παϊκή χρη­μα­το­δό­τηση μπορεί να αντι­με­τω­πί­σει σημα­ντικά εμπόδια στην υλο­ποί­ησή του, καθώς οι γενικές στρα­τη­γι­κές κατευ­θύν­σεις και η διάθεση πόρων δεν αρκούν χωρίς απο­τε­λε­σμα­τι­κούς μηχα­νι­σμούς εφαρ­μο­γής και συντο­νι­σμού.

Η περί­πτωση του GSI ανα­δει­κνύει ένα ευρύ­τερο ζήτημα σχετικά με την εφαρ­μογή της στρα­τη­γι­κής για τα νησιά. Η ανα­γνώ­ριση των ιδιαί­τε­ρων προ­βλη­μά­των των νησιών δεν αρκεί αν δεν συνο­δεύ­ε­ται, πέρα από τους απα­ραί­τη­τους πόρους, από συγκε­κρι­μέ­νες προ­βλέ­ψεις για την υλο­ποί­ηση των σχε­τι­κών μέτρων. Για την Ελλάδα το ζήτημα αυτό είναι ιδιαί­τερα σημα­ντικό. Το GSI ξεκινά από την Κρήτη, ενώ η ίδια η στρα­τη­γική προ­βάλ­λει δύο ελλη­νι­κές πολι­τι­κές, το μετα­φο­ρικό ισο­δύ­ναμο και την πρω­το­βου­λία GR-eco Islands ως παρα­δείγ­ματα αντι­με­τώ­πι­σης των ιδιαί­τε­ρων αναγκών των νησιών (European Commission, 2026b). Αυτό σημαί­νει ότι η επι­τυ­χία της στρα­τη­γι­κής θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από τις εθνικές επι­λο­γές. Το κρίσιμο πεδίο είναι πλέον η δια­πραγ­μά­τευση του ΠΔΠ 2028-2034 και το περιε­χό­μενο του ελλη­νι­κού Εθνικού και Περι­φε­ρεια­κού Σχεδίου Εται­ρι­κής Σχέσης. Εκεί, η χώρα χρειά­ζε­ται να διεκ­δι­κή­σει συγκε­κρι­μέ­νους πόρους για το πρό­σθετο κόστος της νησιω­τι­κό­τη­τας, μετρή­σι­μους στόχους για προσιτή στέγη και πρό­σβαση σε υπη­ρε­σίες και συγκοι­νω­νίες όλο τον χρόνο, καθώς και δημόσιο έλεγχο της εφαρ­μο­γής με συμ­με­τοχή των νησιω­τι­κών δήμων και των κατοί­κων. Μόνο έτσι το δικαί­ωμα παρα­μο­νής μπορεί να μετα­τρα­πεί από πολι­τική υπό­σχεση σε πραγ­μα­τική δυνα­τό­τητα επι­λο­γής.

Δημή­τρης Καν­δη­λά­πτης, Πολι­τι­κός επι­στή­μο­νας, MSc Ευρω­παϊκή Δια­κυ­βέρ­νηση, Πανε­πι­στή­μιο της Ουτρέ­χτης, MA Πολι­τική & Δημόσια Διοί­κηση, Πανε­πι­στή­μιο της Κων­στα­ντίας – Άρθρο στο Ινστι­τούτο ΕΝΑ

Πηγές:

Balkan Green Energy News. (2026, August 6). French Meridiam becomes majority shareholder in Great Sea Interconnector. https://balkangreenenergynews.com/french-meridiam-becomes-majority-shareholder-in-great-sea-interconnector/

Cyprus Mail. (2026, June 26). Cyprus presidency leaves ‘concrete results’ for Europe’s islands and coasts. https://cyprus-mail.com/2026/06/26/cyprus-presidency-leaves-concrete-results-for-europes-islands-and-coasts

Council of the European Union. (2026, June 11). Multiannual Financial Framework (MFF) 2028-2034 – Negotiating Box. https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10058-2026-INIT/en/pdf

Enerdata. (2026, August). Meridiam buys majority stake in Greece-Cyprus power interconnection project. https://www.enerdata.net/publications/daily-energy-news/meridiam-buys-majority-stake-greece-cyprus-power-interconnection-project.html

European Commission. (2022, October 14). Commission participates in launch of EuroAsia Electricity Interconnector. https://commission.europa.eu/news/commission-participates-launch-euroasia-electricity-interconnector-2022-10-14_en

European Commission. (2026a, June 10). EU strategy on resilient, prosperous and liveable coastal communities (COM(2026) 530 final). EUR-Lex. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:52026DC0530

European Commission. (2026b, June 10). EU strategy for islands (COM(2026) 520 final). EUR-Lex. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:52026DC0520

Letta, E. (2024). Much more than a market: Speed, security, solidarity – Empowering the single market to deliver a sustainable future and prosperity for all EU citizens. https://www.consilium.europa.eu/media/ny3j24sm/much-more-than-a-market-report-by-enrico-letta.pdf

OECD. (2026). Policy Pathways Beyond the Shoreline: Enhancing Resilience and Innovation in Island Economies, OECD Rural Studies, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/1aedeacb-en.

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.