ΤΟΠΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ

Ακρίβεια, φόροι και ερημωμένα χωριά στη Ρόδο του 1850!

Μαίρη Φώτη 5 λεπτά ανάγνωση
2
✦ Σύνοψη ⌄
  • Η Ρόδος είχε περίπου 30.000 κατοί­κους, με Τούρ­κους και Εβραί­ους να ζουν κυρίως μέσα στα τείχη, Ευρω­παί­ους στο Νιοχώρι και Έλληνες κυρίως στα χωριά.
  • Από το 1848 έως το 1858 οι τιμές βασικών τρο­φί­μων τετρα­πλα­σιά­στη­καν, ενώ η άνοδος των μερο­κά­μα­των δεν αντι­στάθ­μισε την απώλεια αγο­ρα­στι­κής δύναμης· ο δανει­σμός έφτανε συχνά σε τοκο­γλυ­φικό επι­τό­κιο 24%.
  • Η έλλειψη εργα­σίας και οι οικο­νο­μι­κές πιέσεις οδή­γη­σαν εργάτες και χτίστες στη μετα­νά­στευση προς την Ελλάδα και τα μικρα­σια­τικά παράλια, αφή­νο­ντας πολλά σπίτια στα χωριά άδεια.
  • Η μελέτη συνδέει τις οικο­νο­μι­κές αλλαγές με το άνοιγμα της οθω­μα­νι­κής αγοράς στο βρε­τα­νικό εμπόριο το 1838. Η Σμύρνη λει­τουρ­γούσε ως βασικός σταθμός για τη μετα­φορά ροδί­τι­κων προ­ϊ­ό­ντων στην Ευρώπη και ευρω­παϊ­κών βιο­μη­χα­νι­κών ειδών στη Ρόδο.

• Το νησί είχε περίπου 30.000 κατοί­κους, μέσα στα τείχη ζούσαν περίπου 6.000 Τούρκοι και 2.000 Εβραίοι • Τετρα­πλα­σια­σμός στις τιμές βασικών αγαθών, τοκο­γλυ­φία στο 24%, μαζική φυγή εργατών στα μικρα­σια­τικά παράλια και οι φονικές κατα­στρο­φές του 1856 συν­θέ­τουν το τοπίο της εποχής • Η Σμύρνη ήταν ο βασικός σταθμός στη δια­δρομή των ροδί­τι­κων προ­ϊ­ό­ντων προς την Ευρώπη και των ευρω­παϊ­κών βιο­μη­χα­νι­κών ειδών προς τη Ρόδο

Νέα ιστο­ρική μελέτη για τη Ρόδο κατα­γρά­φει ότι από το 1848 έως το 1858 οι τιμές του γάλα­κτος, του πρό­βειου κρέατος και του φρέσκου ψαριού τετρα­πλα­σιά­στη­καν. Την ίδια εποχή, εργάτες και χτίστες έφευγαν για την Ελλάδα και τα μικρα­σια­τικά παράλια ανα­ζη­τώ­ντας δουλειά. Το 1859 ο Βρε­τα­νός πρό­ξε­νος Ρόμπερτ Κάμπελ ανέφερε ότι, ύστερα από τρεις δεκα­ε­τίες μετα­νά­στευ­σης, στα περισ­σό­τερα χωριά του νησιού πάνω από τα μισά σπίτια έμεναν άδεια.

Η έκθεσή του είναι μία από τις πηγές που αξιο­ποιεί ο ιστο­ρι­κός Χαλίμ Κιλίτς στη μελέτη του για το εμπόριο και την κοι­νω­νία της Ρόδου, η οποία δημο­σιεύ­θηκε στο επι­στη­μο­νικό περιο­δικό Karadeniz Araştırmaları. Ο Κιλίτς συνδέει τις αλλαγές στην οικο­νο­μία του νησιού με το άνοιγμα της οθω­μα­νι­κής αγοράς στο βρε­τα­νικό εμπόριο το 1838. Η Σμύρνη ήταν ο βασικός σταθμός στη δια­δρομή των ροδί­τι­κων προ­ϊ­ό­ντων προς την Ευρώπη και των ευρω­παϊ­κών βιο­μη­χα­νι­κών ειδών προς τη Ρόδο.

Στην κατα­γραφή του Κάμπελ, το νησί είχε περίπου 30.000 κατοί­κους. Μέσα στα τείχη ζούσαν περίπου 6.000 Τούρκοι και 2.000 Εβραίοι. Οι Ευρω­παίοι έμεναν στο Νιοχώρι και οι Έλληνες κυρίως στα χωριά. Με τη δύση του ήλιου έκλει­ναν οι πύλες. Μετά το κλεί­σιμο, σύμφωνα με τον πρόξενο, απα­γο­ρευό­ταν η είσοδος στους Ευρω­παί­ους. Με τον όρο «Ευρω­παίοι» ο Κάμπελ εννοεί μια κοι­νό­τητα περίπου 400 κατοί­κων, την οποία κατα­γρά­φει χωριστά από τους Ρωμιούς της Ρόδου. Η μελέτη τούς απο­κα­λεί και «Φρά­γκους», όρος της εποχής για τους Δυτι­κο­ευ­ρω­παί­ους, και τοπο­θε­τεί την κοι­νό­τητά τους στο Νιοχώρι, έξω από τα τείχη.

Το 1848 μια οκά γάλα κόστιζε μία πένα. Δέκα χρόνια αργό­τερα κόστιζε τέσ­σε­ρις. Στο ίδιο διά­στημα, το πρόβειο κρέας ανέβηκε από τρεις σε δώδεκα πένες την οκά και το φρέσκο ψάρι από τέσ­σε­ρις σε δεκαέξι. Στο καθη­με­ρινό τραπέζι μιας αγρο­τι­κής οικο­γέ­νειας, ο Κάμπελ κατέ­γραφε κυρίως ψωμί, τυρί, παστό ψάρι, λαχα­νικά και φρούτα.

Οι κατα­γρα­φές για τις αμοιβές καλύ­πτουν την περίοδο από το 1838 έως το 1854. Το μερο­κά­ματο του εργάτη ανέβηκε από τέσσερα σε οκτώ γρόσια και του μαρα­γκού από εννέα σε δεκα­πέ­ντε. Ο Κάμπελ απέδιδε την αύξηση στην έλλειψη εργα­τι­κών χεριών. Ο Κιλίτς εκτιμά ότι η άνοδος των τιμών περιό­ρισε την αγο­ρα­στική δύναμη των εργατών. Για τους καλ­λιερ­γη­τές που νοί­κια­ζαν τη γη τους, ακριβός ήταν και ο δανει­σμός. Ο νόμιμος τόκος ήταν 12% και στην πράξη, σύμφωνα με τον πρόξενο, έφτανε συχνά το 24%.

Στα χωριά του νησιού ζούσαν συνο­λικά 15.600 άνθρω­ποι. Η Λίνδος και ο Αρχάγ­γε­λος είχαν περίπου 1.000 κατοί­κους το καθένα, ενώ η Πυλώνα και η Κάλαθος γύρω στους 75. Για πολλούς χτίστες και εργάτες, η δουλειά στα μικρα­σια­τικά παράλια ήταν αρχικά εποχική. Περ­νού­σαν απέ­να­ντι την άνοιξη και το καλο­καίρι. Αρκετοί εγκα­τα­στά­θη­καν τελικά εκεί, με τις γυναί­κες και τα παιδιά τους να μένουν στη Ρόδο.

Από τα πορ­το­κά­λια

στο μετα­ξουρ­γείο

Από τις ίδιες ακτές όπου έβρι­σκαν δουλειά οι Ροδίτες εργάτες ερχόταν και το σιτάρι που χρεια­ζό­ταν το νησί, καθώς η τοπική παρα­γωγή δεν επαρ­κούσε. Στις εξα­γω­γές κυριαρ­χού­σαν τα εσπε­ρι­δοειδή. Ο Κάμπελ υπο­λό­γιζε ότι από τα δύο εκα­τομ­μύ­ρια πορ­το­κά­λια που παρήγε η Ρόδος σε έναν χρόνο εξά­γο­νταν περίπου ενάμισι εκα­τομ­μύ­ριο. Οι χει­με­ρι­νές καται­γί­δες του 1857 μείωσαν τη συγκο­μιδή κατά ένα τρίτο.

Στη Σύμη, στην Κάλυμνο και στα γύρω νησιά, σημα­ντική πηγή εισο­δή­μα­τος ήταν το σφουγ­γάρι. Το 1858 οι πωλή­σεις έφτασαν τις 90.000 λίρες, από 54.000 τέσσερα χρόνια νωρί­τερα. Ευρω­παίοι έμποροι πήγαι­ναν πλέον στα ίδια τα νησιά για να αγο­ρά­σουν την παρα­γωγή. Τα λεπτό­τερα σφουγ­γά­ρια κατέ­λη­γαν κυρίως στο Λονδίνο, ενώ τα χοντρά στην Τερ­γέ­στη.

Το 1858 ο Γάλλος επι­χει­ρη­μα­τίας Κοβά άνοιξε μετα­ξουρ­γείο κοντά στο κάστρο της Ρόδου. Πρό­σφερε πέντε γρόσια την ημέρα στους ενή­λι­κες και δύο στα παιδιά κάτω των δώδεκα ετών. Σύμφωνα με τον Κάμπελ, βρήκε το πολύ δέκα εργάτες και έφερε εκατό Μαρω­νί­τες από τη Συρία. Στο τέλος έστειλε εκεί και τα κου­κού­λια για να γίνουν νήμα. Τα είδη πρώτης ανάγκης στη Ρόδο, όπως ανέφερε ο πρό­ξε­νος, ήταν ακριβά και δυσεύ­ρετα.

Οι φόροι και οι

κατα­στρο­φές του 1856

Η Ρόδος ήταν έδρα της οθω­μα­νι­κής διοί­κη­σης των νησιών. Από το 1850 έως το 1858 τα φορο­λο­γικά έσοδα σχεδόν διπλα­σιά­στη­καν, από 739.000 σε 1.450.000 γρόσια. Τα έσοδα από τη δεκάτη, τον φόρο στην αγρο­τική παρα­γωγή, αυξή­θη­καν από 245.000 σε 555.000 γρόσια. Στην ίδια οκτα­ε­τία, οι δαπάνες για τον στρατό και το πυρο­βο­λικό αυξή­θη­καν από 90.000 σε 720.000 γρόσια. Οι συνο­λι­κές δαπάνες της διοί­κη­σης ξεπερ­νού­σαν τα 2,2 εκα­τομ­μύ­ρια γρόσια και ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός παρέ­μενε ελλειμ­μα­τι­κός.

Μέσα σε αυτή την περίοδο, το 1856, η Ρόδος αντι­με­τώ­πισε δια­δο­χι­κές κατα­στρο­φές. Από τον Απρίλιο έως τον Αύγου­στο πέθαναν από ευλογιά 206 άνθρω­ποι, κυρίως παιδιά, σύμφωνα με τον Κάμπελ. Τα οθω­μα­νικά αρχεία κατα­γρά­φουν την απο­στολή γιατρού και εμβο­λίων από την Κων­στα­ντι­νού­πολη.

Στις 13 Οκτω­βρίου ο σεισμός άφησε 31 νεκρούς στα χωριά της Ρόδου, σύμφωνα με τις οθω­μα­νι­κές κατα­με­τρή­σεις. Κατέρ­ρευ­σαν 691 σπίτια, από τα οποία τα 160 στον Αρχάγ­γελο. Άλλα 1.157 υπέ­στη­σαν ζημιές. Λίγες εβδο­μά­δες αργό­τερα, τον Νοέμ­βριο, η έκρηξη της πυρι­τι­δα­πο­θή­κης κατέ­στρεψε σπίτια μέσα στην πόλη. Τα οθω­μα­νικά έγγραφα κατα­γρά­φουν 116 νεκρούς. Ο Κάμπελ υπο­λό­γισε περίπου 800 και ανέφερε ότι ο διοι­κη­τής διέταξε να κλεί­σουν οι πύλες με τη δύση του ήλιου, ενώ άνθρω­ποι παρέ­με­ναν εγκλω­βι­σμέ­νοι στα ερείπια.

Τον Αύγου­στο του 1857, ύστερα από αυτο­ψίες στα χωριά, η διοί­κηση απο­τί­μησε τις ζημιές του σεισμού στις κατοι­κίες σε 189.639 γρόσια. Στην πόλη, οι ζημιές κατα­γρά­φο­νταν ακόμη έξι χρόνια μετά τον σεισμό. Σε οθω­μα­νικό κατά­στιχο του Νοεμ­βρίου του 1862, ανάμεσα στους γκρε­μι­σμέ­νους μινα­ρέ­δες και τις κατε­στραμ­μέ­νες κρήνες, ανα­φέ­ρο­νται ακόμη πεσμέ­νες καμάρες στο υδρα­γω­γείο που έφερνε νερό μέσα στα τείχη.

Για χρόνια μετά το 1856, το νερό που έφτανε με δυσκο­λία μέσα από τις σπα­σμέ­νες καμάρες του υδρα­γω­γείου και οι κλει­στές πόρτες στα μισο­ά­δεια χωριά θύμιζαν το πέρασμα εκείνης της δύσκο­λης δεκα­ε­τίας. Μιας εποχής που, ενάμιση αιώνα αργό­τερα, ξανα­βρί­σκει τη φωνή της μέσα από τα ξεχα­σμένα αρχεία της Ιστο­ρίας.

Φωτο­γρα­φίες: ΡΟΔΟΣ 1850 – 1950 Εκατό Χρόνια Φωτο­γρα­φία, Συμεών Μ. Δοντάς

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.