Συσσώρευση παραμόρφωσης στο ενεργό ρήγμα ανατολικά της Ρόδου

• Νέα επι­στη­μο­νι­κή με­λέ­τη του 2026 κα­τα­γρά­φει πλήρη «σύ­ζευ­ξη» στο Rhodes Basin Fault και έλ­λειμ­μα ολί­σθη­σης 15,5 χι­λιο­στά τον χρόνο • Τι ση­μαί­νουν τα ευ­ρή­μα­τα για τη σει­σμι­κό­τη­τα του νη­σιού και πού βρί­σκε­ται ο κε­ντρι­κός αντι­σει­σμι­κός σχε­δια­σμός

Νέα στοι­χεία για τη σει­σμι­κό­τη­τα της Ρόδου και για ένα ση­μα­ντι­κό ενερ­γό ρήγμα στον θα­λάσ­σιο χώρο ανα­το­λι­κά του νη­σιού φέρ­νει επι­στη­μο­νι­κή με­λέ­τη που δη­μο­σιεύ­θη­κε τον Ιού­λιο του 2026 στο Journal of Geophysical Research: Solid Earth.

Η έρευ­να αφορά το Rhodes Basin Fault, το ρήγμα της λε­κά­νης της Ρόδου. Το βα­σι­κό της εύ­ρη­μα είναι ότι οι δύο πλευ­ρές του ρήγ­μα­τος δεν με­τα­κι­νού­νται ελεύ­θε­ρα με­τα­ξύ τους. Ένα μέρος της τε­κτο­νι­κής κί­νη­σης που εξε­λίσ­σε­ται στην πε­ριο­χή δεν εκτο­νώ­νε­ται στα­δια­κά, αλλά συσ­σω­ρεύ­ε­ται στα πε­τρώ­μα­τα με τη μορφή πα­ρα­μόρ­φω­σης.

Οι επι­στή­μο­νες υπο­λο­γί­ζουν ότι πε­ρί­που 15,5 χι­λιο­στά τον χρόνο από τη σχε­τι­κή κί­νη­ση των δύο πλευ­ρών του ρήγ­μα­τος δεν εκτο­νώ­νο­νται με ολί­σθη­ση. Στην επι­στη­μο­νι­κή ορο­λο­γία αυτό πε­ρι­γρά­φε­ται ως «έλ­λειμ­μα ολί­σθη­σης» και απο­τε­λεί ένα από τα στοι­χεία που χρη­σι­μο­ποιού­νται για να εκτι­μη­θεί η συ­μπε­ρι­φο­ρά ενός ενερ­γού ρήγ­μα­τος.

Με απλά λόγια, η πε­ριο­χή εξα­κο­λου­θεί να κι­νεί­ται τε­κτο­νι­κά, όμως το συ­γκε­κρι­μέ­νο ρήγμα συ­γκρα­τεί μέρος αυτής της κί­νη­σης. Το εύ­ρη­μα δεί­χνει ότι στο ρήγμα συσ­σω­ρεύ­ε­ται πα­ρα­μόρ­φω­ση, χωρίς αυτό να ση­μαί­νει ότι μπο­ρεί να προ­βλε­φθεί πότε θα γίνει ένας ισχυ­ρός σει­σμός.

Η με­λέ­τη έχει τίτλο «Block Kinematics, Interseismic Coupling and Fault Slip Rates in the Aegean Region From GPS and Earthquake Slip Vector Data: 1. Upper Plate Structures» και δη­μο­σιεύ­θη­κε στις 3 Ιου­λί­ου 2026 στο Journal of Geophysical Research: Solid Earth, επι­στη­μο­νι­κό πε­ριο­δι­κό της American Geophysical Union.

Την ερ­γα­σία υπο­γρά­φουν οι Κων­στα­ντί­νος Χου­σια­νί­της και Σω­τή­ρης Σμπό­ρας από το Γε­ω­δυ­να­μι­κό Ιν­στι­τού­το του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών, ο Volkan Özbey από το Istanbul Technical University, ο Robert McCaffrey από το Portland State University και ο Semih Ergintav από το Kandilli Observatory and Earthquake Research Institute.

Η έρευ­να βα­σί­στη­κε σε εκτε­τα­μέ­να δε­δο­μέ­να από ολό­κλη­ρο το Αι­γαίο. Οι επι­στή­μο­νες αξιο­ποί­η­σαν 832 γε­ω­δαι­τι­κές με­τρή­σεις GPS και στοι­χεία από 146 σει­σμι­κά γε­γο­νό­τα, ώστε να υπο­λο­γί­σουν πώς κι­νού­νται με­γά­λα τμή­μα­τα του φλοιού και ποια ρήγ­μα­τα συ­γκρα­τούν μέρος αυτής της κί­νη­σης.

Η συ­γκε­κρι­μέ­νη ερ­γα­σία απο­τε­λεί το πρώτο μέρος μιας ευ­ρύ­τε­ρης με­λέ­της για την τε­κτο­νι­κή συ­μπε­ρι­φο­ρά του Αι­γαί­ου. Το δεύ­τε­ρο μέρος εξε­τά­ζει ει­δι­κά το σύ­στη­μα υπο­βύ­θι­σης του Ελ­λη­νι­κού Τόξου και δη­μο­σιεύ­θη­κε επί­σης το 2026 στο ίδιο επι­στη­μο­νι­κό πε­ριο­δι­κό.

Πού βρί­σκε­ται το ρήγμα

Το Rhodes Basin Fault βρί­σκε­ται στον θα­λάσ­σιο χώρο ανα­το­λι­κά και νο­τιο­α­να­το­λι­κά της Ρόδου, προς τη βαθιά λε­κά­νη της Ρόδου και τις μι­κρα­σια­τι­κές ακτές.

Πρό­κει­ται για ενερ­γό ρήγμα που απο­τε­λεί μέρος του σύν­θε­του συ­στή­μα­τος ρηγ­μά­των του νο­τιο­α­να­το­λι­κού Αι­γαί­ου. Η πε­ριο­χή πα­ρου­σιά­ζει έντο­νη τε­κτο­νι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα, καθώς εκεί συ­να­ντώ­νται δια­φο­ρε­τι­κές κι­νή­σεις του φλοιού που συν­δέ­ο­νται με το Ελ­λη­νι­κό Τόξο, την Ανα­το­λία και την αφρι­κα­νι­κή πλάκα.

Σε δεύ­τε­ρη ερ­γα­σία της ίδιας επι­στη­μο­νι­κής ομά­δας, η συ­νο­λι­κή σχε­τι­κή κί­νη­ση κατά μήκος του συ­γκε­κρι­μέ­νου ρήγ­μα­τος υπο­λο­γί­ζε­ται πε­ρί­που στα 18,6 χι­λιο­στά τον χρόνο.

Το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος αυτής της κί­νη­σης γί­νε­ται ορι­ζό­ντια, ενώ ένα μι­κρό­τε­ρο μέρος σχε­τί­ζε­ται με συ­μπί­ε­ση του φλοιού. Η θέση του ρήγ­μα­τος έχει ιδιαί­τε­ρη ση­μα­σία για τη Ρόδο, καθώς βρί­σκε­ται στον θα­λάσ­σιο χώρο δίπλα στο νησί και σε μία από τις πιο σύν­θε­τες τε­κτο­νι­κά πε­ριο­χές του νο­τιο­α­να­το­λι­κού Αι­γαί­ου.

Τι ση­μαί­νουν τα 15,5 χι­λιο­στά τον χρόνο

Ο αριθ­μός των 15,5 χι­λιο­στών είναι ένα από τα βα­σι­κά στοι­χεία της με­λέ­της.

Στην πράξη ση­μαί­νει ότι κάθε χρόνο ένα μέρος της σχε­τι­κής κί­νη­σης στην πε­ριο­χή δεν εκτο­νώ­νε­ται με στα­δια­κή με­τα­τό­πι­ση πάνω στο ρήγμα. Η κί­νη­ση αυτή συσ­σω­ρεύ­ε­ται ως πα­ρα­μόρ­φω­ση στα πε­τρώ­μα­τα.

Για τους σει­σμο­λό­γους, τέ­τοιες με­τρή­σεις είναι ση­μα­ντι­κές επει­δή βοη­θούν στην εκτί­μη­ση της μα­κρο­χρό­νιας συ­μπε­ρι­φο­ράς ενός ρήγ­μα­τος και του σει­σμι­κού δυ­να­μι­κού μιας πε­ριο­χής.

Η με­λέ­τη εξε­τά­ζει επί­σης ένα τμήμα του ίδιου ρήγ­μα­τος που έχει συν­δε­θεί σε πα­λαιό­τε­ρες επι­στη­μο­νι­κές ερ­γα­σί­ες με με­γά­λη ανύ­ψω­ση της Ρόδου κατά τις τε­λευ­ταί­ες χι­λιά­δες χρό­νια.

Με βάση τον ρυθμό με τον οποίο εκτι­μά­ται ότι συσ­σω­ρεύ­ε­ται πα­ρα­μόρ­φω­ση σε αυτό το τμήμα, οι ερευ­νη­τές υπο­λο­γί­ζουν ότι σει­σμοί με­γέ­θους πε­ρί­που 7,8 έως 7,9 αντι­στοι­χούν σε θε­ω­ρη­τι­κά δια­στή­μα­τα επα­νά­λη­ψης της τάξης των 2.000 έως 2.800 ετών.

Οι συ­γκε­κρι­μέ­νοι αριθ­μοί δεν απο­τε­λούν πρό­βλε­ψη για τον επό­με­νο σει­σμό. Πρό­κει­ται για υπο­λο­γι­σμούς με­γά­λης χρο­νι­κής κλί­μα­κας, που χρη­σι­μο­ποιού­νται για να κα­τα­νοη­θεί η συ­μπε­ρι­φο­ρά ενός ρήγ­μα­τος σε βάθος αιώ­νων και χι­λιε­τιών.

Η σύν­δε­ση με τη σει­σμι­κή ιστο­ρία της Ρόδου

Η Ρόδος έχει μακρά ιστο­ρία ισχυ­ρών σει­σμών και η ίδια η μορ­φο­λο­γία του νη­σιού δια­τη­ρεί ίχνη πα­λαιό­τε­ρων τε­κτο­νι­κών κι­νή­σε­ων.

Προη­γού­με­νες επι­στη­μο­νι­κές έρευ­νες έχουν με­λε­τή­σει πα­λιές ακτο­γραμ­μές στην ανα­το­λι­κή και νο­τιο­α­να­το­λι­κή πλευ­ρά του νη­σιού, οι οποί­ες σή­με­ρα βρί­σκο­νται ψη­λό­τε­ρα από τη στάθ­μη της θά­λασ­σας.

Οι ερευ­νη­τές έχουν συν­δέ­σει τα ίχνη αυτής της ανύ­ψω­σης με πολύ ισχυ­ρό σει­σμι­κό γε­γο­νός στο πα­ρελ­θόν.

Με­λέ­τη του 2015 είχε εκτι­μή­σει ότι η με­γά­λη ανύ­ψω­ση της ανα­το­λι­κής Ρόδου θα μπο­ρού­σε να σχε­τί­ζε­ται με σει­σμό με­γέ­θους του­λά­χι­στον 7,7.

Η νέα έρευ­να του 2026 εξε­τά­ζει εκ νέου αυτή την ει­κό­να χρη­σι­μο­ποιώ­ντας σύγ­χρο­νες με­τρή­σεις GPS και επι­χει­ρεί να υπο­λο­γί­σει πόσο γρή­γο­ρα εξε­λίσ­σε­ται σή­με­ρα η τε­κτο­νι­κή κί­νη­ση στην πε­ριο­χή.

Η σει­σμι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα του 2026

Η ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή των Δω­δε­κα­νή­σων συ­νέ­χι­σε και μέσα στο 2026 να πα­ρου­σιά­ζει σει­σμι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα.

Το ση­μα­ντι­κό­τε­ρο πρό­σφα­το γε­γο­νός ση­μειώ­θη­κε στις 2 Ιου­λί­ου 2026, όταν σει­σμός με­γέ­θους 5,2 κα­τα­γρά­φη­κε νότια νο­τιο­α­να­το­λι­κά της Καρ­πά­θου. Η δό­νη­ση έγινε αι­σθη­τή και στη Ρόδο.

Τις επό­με­νες ημέ­ρες ακο­λού­θη­σαν μι­κρό­τε­ρες δο­νή­σεις στην πε­ριο­χή της Καρ­πά­θου, οι οποί­ες εντά­χθη­καν στη με­τα­σει­σμι­κή ακο­λου­θία.

Πα­ράλ­λη­λα, μέσα στο 2026 έχουν κα­τα­γρα­φεί και μι­κρό­τε­ροι σει­σμοί στον θα­λάσ­σιο χώρο γύρω από τη Ρόδο. Μέχρι σή­με­ρα δεν έχει υπάρ­ξει επι­στη­μο­νι­κή ανα­κοί­νω­ση που να συν­δέ­ει τη φε­τι­νή δρα­στη­ριό­τη­τα με το Rhodes Basin Fault.

Η πα­ρου­σία σει­σμών σε μια πε­ριο­χή με έντο­νη τε­κτο­νι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα δεν ση­μαί­νει από μόνη της ότι έχει ενερ­γο­ποι­η­θεί συ­γκε­κρι­μέ­νο ρήγμα. Για να γίνει μια τέ­τοια σύν­δε­ση, οι επι­στή­μο­νες εξε­τά­ζουν ξε­χω­ρι­στά τη θέση, το βάθος και τον μη­χα­νι­σμό κάθε σει­σμού.

Η ση­μα­σία της νέας έρευ­νας βρί­σκε­ται κυ­ρί­ως στο γε­γο­νός ότι δίνει πιο συ­γκε­κρι­μέ­νη ει­κό­να για τη ση­με­ρι­νή συ­μπε­ρι­φο­ρά ενός ενερ­γού ρήγ­μα­τος που βρί­σκε­ται δίπλα στη Ρόδο.

Οι με­τρή­σεις δεί­χνουν ότι ένα ση­μα­ντι­κό μέρος της τε­κτο­νι­κής κί­νη­σης στην πε­ριο­χή συσ­σω­ρεύ­ε­ται και δεν εκτο­νώ­νε­ται στα­δια­κά. Πα­ράλ­λη­λα, οι σύγ­χρο­νες με­τρή­σεις GPS επι­τρέ­πουν πλέον στους επι­στή­μο­νες να πα­ρα­κο­λου­θούν με με­γα­λύ­τε­ρη ακρί­βεια πώς κι­νεί­ται ο φλοιός και πώς συ­μπε­ρι­φέ­ρο­νται τα με­γά­λα ενερ­γά ρήγ­μα­τα του νο­τιο­α­να­το­λι­κού Αι­γαί­ου.

Τα στοι­χεία αυτά δεν δί­νουν απά­ντη­ση στο πότε θα συμ­βεί ένας με­γά­λος σει­σμός. Προ­σθέ­τουν όμως κρί­σι­μες πλη­ρο­φο­ρί­ες στην κα­τα­νό­η­ση της σει­σμι­κό­τη­τας της πε­ριο­χής και στη μα­κρο­χρό­νια εκτί­μη­ση του σει­σμι­κού κιν­δύ­νου για τη Ρόδο.