Συσσώρευση παραμόρφωσης στο ενεργό ρήγμα ανατολικά της Ρόδου

• Νέα επιστημονική μελέτη του 2026 καταγράφει πλήρη «σύζευξη» στο Rhodes Basin Fault και έλλειμμα ολίσθησης 15,5 χιλιοστά τον χρόνο • Τι σημαίνουν τα ευρήματα για τη σεισμικότητα του νησιού και πού βρίσκεται ο κεντρικός αντισεισμικός σχεδιασμός

Νέα στοιχεία για τη σεισμικότητα της Ρόδου και για ένα σημαντικό ενεργό ρήγμα στον θαλάσσιο χώρο ανατολικά του νησιού φέρνει επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του 2026 στο Journal of Geophysical Research: Solid Earth.
Η έρευνα αφορά το Rhodes Basin Fault, το ρήγμα της λεκάνης της Ρόδου. Το βασικό της εύρημα είναι ότι οι δύο πλευρές του ρήγματος δεν μετακινούνται ελεύθερα μεταξύ τους. Ένα μέρος της τεκτονικής κίνησης που εξελίσσεται στην περιοχή δεν εκτονώνεται σταδιακά, αλλά συσσωρεύεται στα πετρώματα με τη μορφή παραμόρφωσης.
Οι επιστήμονες υπολογίζουν ότι περίπου 15,5 χιλιοστά τον χρόνο από τη σχετική κίνηση των δύο πλευρών του ρήγματος δεν εκτονώνονται με ολίσθηση. Στην επιστημονική ορολογία αυτό περιγράφεται ως «έλλειμμα ολίσθησης» και αποτελεί ένα από τα στοιχεία που χρησιμοποιούνται για να εκτιμηθεί η συμπεριφορά ενός ενεργού ρήγματος.
Με απλά λόγια, η περιοχή εξακολουθεί να κινείται τεκτονικά, όμως το συγκεκριμένο ρήγμα συγκρατεί μέρος αυτής της κίνησης. Το εύρημα δείχνει ότι στο ρήγμα συσσωρεύεται παραμόρφωση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μπορεί να προβλεφθεί πότε θα γίνει ένας ισχυρός σεισμός.
Η μελέτη έχει τίτλο «Block Kinematics, Interseismic Coupling and Fault Slip Rates in the Aegean Region From GPS and Earthquake Slip Vector Data: 1. Upper Plate Structures» και δημοσιεύθηκε στις 3 Ιουλίου 2026 στο Journal of Geophysical Research: Solid Earth, επιστημονικό περιοδικό της American Geophysical Union.
Την εργασία υπογράφουν οι Κωνσταντίνος Χουσιανίτης και Σωτήρης Σμπόρας από το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, ο Volkan Özbey από το Istanbul Technical University, ο Robert McCaffrey από το Portland State University και ο Semih Ergintav από το Kandilli Observatory and Earthquake Research Institute.
Η έρευνα βασίστηκε σε εκτεταμένα δεδομένα από ολόκληρο το Αιγαίο. Οι επιστήμονες αξιοποίησαν 832 γεωδαιτικές μετρήσεις GPS και στοιχεία από 146 σεισμικά γεγονότα, ώστε να υπολογίσουν πώς κινούνται μεγάλα τμήματα του φλοιού και ποια ρήγματα συγκρατούν μέρος αυτής της κίνησης.
Η συγκεκριμένη εργασία αποτελεί το πρώτο μέρος μιας ευρύτερης μελέτης για την τεκτονική συμπεριφορά του Αιγαίου. Το δεύτερο μέρος εξετάζει ειδικά το σύστημα υποβύθισης του Ελληνικού Τόξου και δημοσιεύθηκε επίσης το 2026 στο ίδιο επιστημονικό περιοδικό.

Πού βρίσκεται το ρήγμα
Το Rhodes Basin Fault βρίσκεται στον θαλάσσιο χώρο ανατολικά και νοτιοανατολικά της Ρόδου, προς τη βαθιά λεκάνη της Ρόδου και τις μικρασιατικές ακτές.
Πρόκειται για ενεργό ρήγμα που αποτελεί μέρος του σύνθετου συστήματος ρηγμάτων του νοτιοανατολικού Αιγαίου. Η περιοχή παρουσιάζει έντονη τεκτονική δραστηριότητα, καθώς εκεί συναντώνται διαφορετικές κινήσεις του φλοιού που συνδέονται με το Ελληνικό Τόξο, την Ανατολία και την αφρικανική πλάκα.
Σε δεύτερη εργασία της ίδιας επιστημονικής ομάδας, η συνολική σχετική κίνηση κατά μήκος του συγκεκριμένου ρήγματος υπολογίζεται περίπου στα 18,6 χιλιοστά τον χρόνο.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της κίνησης γίνεται οριζόντια, ενώ ένα μικρότερο μέρος σχετίζεται με συμπίεση του φλοιού. Η θέση του ρήγματος έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Ρόδο, καθώς βρίσκεται στον θαλάσσιο χώρο δίπλα στο νησί και σε μία από τις πιο σύνθετες τεκτονικά περιοχές του νοτιοανατολικού Αιγαίου.

Τι σημαίνουν τα 15,5 χιλιοστά τον χρόνο
Ο αριθμός των 15,5 χιλιοστών είναι ένα από τα βασικά στοιχεία της μελέτης.
Στην πράξη σημαίνει ότι κάθε χρόνο ένα μέρος της σχετικής κίνησης στην περιοχή δεν εκτονώνεται με σταδιακή μετατόπιση πάνω στο ρήγμα. Η κίνηση αυτή συσσωρεύεται ως παραμόρφωση στα πετρώματα.
Για τους σεισμολόγους, τέτοιες μετρήσεις είναι σημαντικές επειδή βοηθούν στην εκτίμηση της μακροχρόνιας συμπεριφοράς ενός ρήγματος και του σεισμικού δυναμικού μιας περιοχής.
Η μελέτη εξετάζει επίσης ένα τμήμα του ίδιου ρήγματος που έχει συνδεθεί σε παλαιότερες επιστημονικές εργασίες με μεγάλη ανύψωση της Ρόδου κατά τις τελευταίες χιλιάδες χρόνια.
Με βάση τον ρυθμό με τον οποίο εκτιμάται ότι συσσωρεύεται παραμόρφωση σε αυτό το τμήμα, οι ερευνητές υπολογίζουν ότι σεισμοί μεγέθους περίπου 7,8 έως 7,9 αντιστοιχούν σε θεωρητικά διαστήματα επανάληψης της τάξης των 2.000 έως 2.800 ετών.
Οι συγκεκριμένοι αριθμοί δεν αποτελούν πρόβλεψη για τον επόμενο σεισμό. Πρόκειται για υπολογισμούς μεγάλης χρονικής κλίμακας, που χρησιμοποιούνται για να κατανοηθεί η συμπεριφορά ενός ρήγματος σε βάθος αιώνων και χιλιετιών.
Η σύνδεση με τη σεισμική ιστορία της Ρόδου
Η Ρόδος έχει μακρά ιστορία ισχυρών σεισμών και η ίδια η μορφολογία του νησιού διατηρεί ίχνη παλαιότερων τεκτονικών κινήσεων.
Προηγούμενες επιστημονικές έρευνες έχουν μελετήσει παλιές ακτογραμμές στην ανατολική και νοτιοανατολική πλευρά του νησιού, οι οποίες σήμερα βρίσκονται ψηλότερα από τη στάθμη της θάλασσας.
Οι ερευνητές έχουν συνδέσει τα ίχνη αυτής της ανύψωσης με πολύ ισχυρό σεισμικό γεγονός στο παρελθόν.
Μελέτη του 2015 είχε εκτιμήσει ότι η μεγάλη ανύψωση της ανατολικής Ρόδου θα μπορούσε να σχετίζεται με σεισμό μεγέθους τουλάχιστον 7,7.
Η νέα έρευνα του 2026 εξετάζει εκ νέου αυτή την εικόνα χρησιμοποιώντας σύγχρονες μετρήσεις GPS και επιχειρεί να υπολογίσει πόσο γρήγορα εξελίσσεται σήμερα η τεκτονική κίνηση στην περιοχή.
Η σεισμική δραστηριότητα του 2026
Η ευρύτερη περιοχή των Δωδεκανήσων συνέχισε και μέσα στο 2026 να παρουσιάζει σεισμική δραστηριότητα.

Το σημαντικότερο πρόσφατο γεγονός σημειώθηκε στις 2 Ιουλίου 2026, όταν σεισμός μεγέθους 5,2 καταγράφηκε νότια νοτιοανατολικά της Καρπάθου. Η δόνηση έγινε αισθητή και στη Ρόδο.
Τις επόμενες ημέρες ακολούθησαν μικρότερες δονήσεις στην περιοχή της Καρπάθου, οι οποίες εντάχθηκαν στη μετασεισμική ακολουθία.
Παράλληλα, μέσα στο 2026 έχουν καταγραφεί και μικρότεροι σεισμοί στον θαλάσσιο χώρο γύρω από τη Ρόδο. Μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει επιστημονική ανακοίνωση που να συνδέει τη φετινή δραστηριότητα με το Rhodes Basin Fault.
Η παρουσία σεισμών σε μια περιοχή με έντονη τεκτονική δραστηριότητα δεν σημαίνει από μόνη της ότι έχει ενεργοποιηθεί συγκεκριμένο ρήγμα. Για να γίνει μια τέτοια σύνδεση, οι επιστήμονες εξετάζουν ξεχωριστά τη θέση, το βάθος και τον μηχανισμό κάθε σεισμού.
Η σημασία της νέας έρευνας βρίσκεται κυρίως στο γεγονός ότι δίνει πιο συγκεκριμένη εικόνα για τη σημερινή συμπεριφορά ενός ενεργού ρήγματος που βρίσκεται δίπλα στη Ρόδο.
Οι μετρήσεις δείχνουν ότι ένα σημαντικό μέρος της τεκτονικής κίνησης στην περιοχή συσσωρεύεται και δεν εκτονώνεται σταδιακά. Παράλληλα, οι σύγχρονες μετρήσεις GPS επιτρέπουν πλέον στους επιστήμονες να παρακολουθούν με μεγαλύτερη ακρίβεια πώς κινείται ο φλοιός και πώς συμπεριφέρονται τα μεγάλα ενεργά ρήγματα του νοτιοανατολικού Αιγαίου.

Τα στοιχεία αυτά δεν δίνουν απάντηση στο πότε θα συμβεί ένας μεγάλος σεισμός. Προσθέτουν όμως κρίσιμες πληροφορίες στην κατανόηση της σεισμικότητας της περιοχής και στη μακροχρόνια εκτίμηση του σεισμικού κινδύνου για τη Ρόδο.