Η Τουρκία «πνίγει» το Καστελόριζο με θαλάσσιο πάρκο που το αποκόπτει από τη Ρόδο

-Η Άγκυρα «βαφτίζει» θαλάσσια πάρκα τις διεκδικήσεις της Γαλάζιας Πατρίδας και η Αθήνα απαντά ότι οι μονομερείς ενέργειες δεν δημιουργούν τετελεσμένα

-Με 2 προεδρικά διατάγματα που φέρουν την υπογραφή του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η Τουρκία θεσπίζει θαλάσσιες προστατευόμενες ζώνες που αποκόπτουν το Καστελόριζο από τη Ρόδο και εισχωρούν μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης, ενώ το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτηρίζει παράνομη την ενέργεια και ξεκαθαρίζει ότι δεν παράγει κανένα έννομο αποτέλεσμα.

Σε μια κίνηση με σαφή γεωπολιτική στόχευση, η οποία ντύνεται με τον μανδύα της προστασίας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας, προχώρησε η Τουρκία, ανακηρύσσοντας 2 «εθνικά θαλάσσια πάρκα» σε περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου που επικαλύπτουν ζώνες ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και τμήματα της μη οριοθετημένης ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Τα σχετικά προεδρικά διατάγματα, με ημερομηνία 15 Αυγούστου 2026 και την υπογραφή του Τούρκου προέδρου, δημοσιεύθηκαν στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως και αφορούν ζώνες που εκτείνονται και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων. Η απάντηση της Αθήνας υπήρξε άμεση και κατηγορηματική, με το Υπουργείο Εξωτερικών να τονίζει ότι η μονομερής αυτή ενέργεια είναι παράνομη και δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα ούτε στο Αιγαίο ούτε στην Ανατολική Μεσόγειο.

Δύο πάρκα με αιχμή τις τουρκικές διεκδικήσεις

Το πρώτο από τα 2 πάρκα χωροθετείται στην Ανατολική Μεσόγειο και καταλαμβάνει μια ιδιαίτερα εκτεταμένη θαλάσσια περιοχή, η οποία απλώνεται από τα ανατολικά της Ρόδου μέχρι και το Καστελόριζο. Στην πράξη, η ζώνη αυτή αποκόπτει πλήρως το Καστελόριζο από τη Ρόδο και το απομονώνει, περιορίζοντάς το στα υφιστάμενα χωρικά ύδατα των 6 ναυτικών μιλίων. Η περιοχή που μετατρέπεται σε τουρκικό θαλάσσιο πάρκο αποτελεί, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, τμήμα της μη οριοθετημένης ελληνικής υφαλοκρηπίδας και η κίνηση της Άγκυρας εκτιμάται ότι συνιστά μία ακόμη προσπάθεια επιβολής τετελεσμένων μέσω μιας διαδικασίας άσχετης με τα ζητήματα οριοθέτησης, όπως είναι η περιβαλλοντική προστασία.

Το δεύτερο πάρκο θεσπίζεται στο Βόρειο Αιγαίο και εισχωρεί ως σφήνα στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Λήμνου και Σαμοθράκης. Πρόκειται για ζώνη διεθνών υδάτων που ανήκει στη μη οριοθετημένη ελληνική υφαλοκρηπίδα και εισέρχεται εντός του δυνητικού ορίου των χωρικών υδάτων των 12 ναυτικών μιλίων των ελληνικών νησιών. Με τη χάραξη αυτή, η Τουρκία ακολουθεί την πάγια θέση της περί μέσης γραμμής μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών των δύο χωρών, αγνοώντας πλήρως την ύπαρξη και την επήρεια των ελληνικών νησιών. Η συγκεκριμένη διεκδίκηση επί της ελληνικής υφαλοκρηπίδας δεν είναι νέα, καθώς είχε διατυπωθεί ήδη από τη δεκαετία του ’70 με τη χορήγηση αδειών ερευνών στην τουρκική κρατική εταιρεία πετρελαίων ΤΡΑΟ.

Χαρακτηριστικό στοιχείο των χαρτών που συνοδεύουν τα 2 προεδρικά διατάγματα είναι ότι η τουρκική πλευρά εμφανίζει το Καστελόριζο και τα υπόλοιπα νησιά χωρίς καμία συνοριακή γραμμή, ούτε καν αυτή των 6 ναυτικών μιλίων. Η αποτύπωση αυτή εντάσσεται προφανώς στην αντίληψη της Άγκυρας ότι δεν υφίστανται θαλάσσια σύνορα στο Αιγαίο μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, ενώ και οι δύο χάρτες αποτυπώνουν αυθαίρετα τις διεκδικήσεις της λεγόμενης Γαλάζιας Πατρίδας.

Η αιχμηρή απάντηση του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών

Η αντίδραση της ελληνικής διπλωματίας ήρθε λίγες ώρες μετά τη δημοσίευση των διαταγμάτων, με ανακοίνωση που δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών. Όπως επισημαίνει το Υπουργείο Εξωτερικών, με τις Προεδρικές Αποφάσεις της 15ης Αυγούστου 2026 η Τουρκία ανακήρυξε 2 «εθνικά θαλάσσια πάρκα» στο βορειοανατολικό Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εκτείνονται και πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων.

Το ΥΠΕΞ υπογραμμίζει ότι στο μέτρο που τα εν λόγω πάρκα καταλαμβάνουν διεθνή ύδατα, η εγκαθίδρυσή τους είναι παράνομη, καθώς κανένα κράτος δεν έχει δικαίωμα, σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, να προβαίνει μονομερώς στην εγκαθίδρυση θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών σε περιοχές εκτός εθνικής δικαιοδοσίας. Επιπλέον, όπως τονίζεται, τα πάρκα αυτά είναι παράνομα και στον βαθμό που εκτείνονται εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Πρόκειται, συνεπώς, κατά την Αθήνα, για ενέργεια που δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα, τόσο ως προς τα διεθνή ύδατα όσο και ως προς τα ελληνικά δικαιώματα στην υφαλοκρηπίδα.

Η ανακοίνωση ξεκαθαρίζει ότι η μονομερής θέσπιση από την Τουρκία «εθνικών» θαλάσσιων πάρκων και σε περιοχές εκτός της δικαιοδοσίας της δεν μπορεί να δημιουργήσει τετελεσμένα ούτε να επηρεάσει καθ’ οιονδήποτε τρόπο δικαιώματα που απορρέουν από το Διεθνές Δίκαιο. Παράλληλα, το Υπουργείο Εξωτερικών αντιπαραβάλλει την τουρκική κίνηση με την ελληνική πρωτοβουλία, υπενθυμίζοντας ότι η Ελλάδα θέσπισε Εθνικά Θαλάσσια Πάρκα στο Ιόνιο και στο Αιγαίο Πέλαγος σε πλήρη συμμόρφωση με το Δίκαιο της Θάλασσας και αποκλειστικά εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων.

Η Αθήνα προειδοποιεί, ακόμη, ότι ενέργειες που επιχειρούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα ή να επηρεάσουν μονομερώς το καθεστώς των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο παραβιάζουν το Διεθνές Δίκαιο, δεν συμβάλλουν στην εμπέδωση κλίματος καλής γειτονίας και υπονομεύουν σοβαρά τις προσπάθειες διατήρησης σχέσεων αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ των δύο χωρών. Η ανακοίνωση καταλήγει με τη διαβεβαίωση ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να ενεργεί με συνέπεια και αποφασιστικότητα για την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων της, τη διαφύλαξη των ελευθεριών της ανοικτής θάλασσας, όπως αυτές προβλέπονται στο Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς και για την προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο.

Απάντηση στον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό

Σύμφωνα με τουρκικά μέσα ενημέρωσης, η κίνηση της Άγκυρας αποφασίστηκε ως απάντηση στις πρωτοβουλίες της Ελλάδας, η οποία έχει καταθέσει από το 2025 τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό της. Ο ελληνικός σχεδιασμός περιλαμβάνει και τη μη οριοθετημένη Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, με εξωτερικά όρια, εκεί όπου δεν υπάρχει συμφωνία οριοθέτησης, εκείνα που θέτει ο νόμος 4001/2011. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η θεσμοθέτηση των 2 ελληνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και στις Νότιες Κυκλάδες, τα οποία, σε αντίθεση με τα τουρκικά, εκτείνονται αποκλειστικά εντός των χωρικών υδάτων των νησιών και νησίδων που καλύπτουν.

Τα τουρκικά πάρκα επικαλύπτουν πλήρως τον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό, όπως αυτός είχε παρουσιαστεί το 2025, και μάλιστα σε μια συγκυρία κατά την οποία επίκειται η επίσημη κατάθεσή του στην αρμόδια διεύθυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Με την κίνησή της αυτή, η Άγκυρα υιοθετεί εκ νέου τη θέση ότι τα νησιά δεν διαθέτουν άλλα δικαιώματα πέραν των χωρικών υδάτων των 6 ναυτικών μιλίων και εμμένει στη χάραξη μέσης γραμμής μεταξύ των ηπειρωτικών ακτών των δύο χωρών.

Το παρασκήνιο και τα επόμενα βήματα

Η τουρκική αντίδραση στις ελληνικές πρωτοβουλίες δεν είναι καινούργια. Η Άγκυρα είχε ήδη αντιδράσει τόσο με ανακοινώσεις του Υπουργείου Εξωτερικών της όσο και με επιστολή προς τον ΟΗΕ για τον ελληνικό Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό. Ανάλογες ενστάσεις είχε εκφράσει και για την οριοθέτηση των ερευνητικών οικοπέδων νοτίως της Κρήτης που παραχωρήθηκαν στην αμερικανική Chevron, τα εξωτερικά όρια των οποίων στηρίζονται και εκείνα στον νόμο 4001/2011.

Η θέσπιση των τουρκικών θαλάσσιων πάρκων αποκτά πρόσθετη βαρύτητα καθώς έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία αναμένεται το φθινόπωρο η υιοθέτηση από την τουρκική πλευρά του νόμου για τη «Γαλάζια Πατρίδα». Πρόκειται για εξέλιξη που εκτιμάται ότι θα προκαλέσει νέο κύκλο έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, σε μια συγκυρία όπου οι δύο χώρες επιχειρούσαν το προηγούμενο διάστημα να διατηρήσουν ανοιχτούς τους διαύλους επικοινωνίας. Η μεθόδευση της Άγκυρας να προωθεί τις διεκδικήσεις της μέσω εργαλείων περιβαλλοντικού χαρακτήρα καταδεικνύει, όπως προκύπτει από το σύνολο των στοιχείων, μια συστηματική προσπάθεια εμπέδωσης επί του πεδίου των θέσεών της, με την Αθήνα να δηλώνει αποφασισμένη να μην επιτρέψει τη δημιουργία οποιουδήποτε τετελεσμένου.