Μαρία Κλαδάκη: Η Ρόδος χρειάζεται ένα κοινό όραμα, όχι μόνο διαχείριση

Ποιες είναι οι πρώτες εμπει­ρίες στην «Ανοιχτή Ατζέντα» κα Κλαδάκη; Γιατί μιλάμε για ένα εγχεί­ρημα που πρώτη φορά κατα­γρά­φε­ται στην περιοχή μας. Δηλαδή ένα think tank ανθρώ­πων που επι­θυ­μεί να συμ­βά­λει με προ­τά­σεις στην λει­τουρ­γία του τόπου. Πώς θα μπο­ρού­σατε να περι­γρά­ψετε το κίνητρο αλλά και την συμ­με­τοχή;

Η επι­στη­μο­νική μου πορεία κα Παμπρή, ήταν πάντοτε συν­δε­δε­μένη με την εκπαί­δευση, την έρευνα και τη συνερ­γα­σία. Ωστόσο, αυτή η πορεία με δίδαξε κάτι πολύ ουσια­στικό, ότι η γνώση έχει πραγ­μα­τική αξία μόνο όταν επι­στρέ­φει στην κοι­νω­νία. Όταν δηλαδή δεν μένει μέσα σε ένα αμφι­θέ­α­τρο ή σε ένα επι­στη­μο­νικό άρθρο, αλλά γίνεται εργα­λείο που βελ­τιώ­νει την καθη­με­ρι­νό­τητα των ανθρώ­πων.

Αυτός είναι και ο λόγος που συμ­με­τέχω στην Ανοιχτή Ατζέντα. Γιατί είναι ένας χώρος όπου άνθρω­ποι από δια­φο­ρε­τι­κούς επαγ­γελ­μα­τι­κούς και επι­στη­μο­νι­κούς χώρους συζη­τούν, συν­θέ­τουν ιδέες και ανα­ζη­τούν λύσεις.

Η Ρόδος δια­θέ­τει ανθρώ­πους με γνώση, εμπει­ρία και διάθεση να προ­σφέ­ρουν. Αν η Ανοιχτή Ατζέντα μπο­ρέ­σει να συμ­βά­λει προς αυτή την κατεύ­θυνση, τότε θα έχει ήδη πετύχει έναν πολύ σημα­ντικό στόχο.

Στην Ανοιχτή Ατζέντα ανα­λά­βατε ρόλο συντο­νι­στή στον Τομέα Πολι­τι­σμού & Ταυ­τό­τη­τας Πόλης. Αντι­λαμ­βά­νο­μαι ότι οι προ­τε­ραιό­τη­τες υπερ­βαί­νουν την απλή δια­χεί­ριση της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς;

Ο πολι­τι­σμός δεν είναι μόνο αυτό που κλη­ρο­νο­μή­σαμε. Είναι, κυρίως, αυτό που επι­λέ­γουμε να κρα­τή­σουμε ζωντανό και να παρα­δώ­σουμε στις επό­με­νες γενιές. Γι’ αυτό χρειά­ζε­ται να τον προ­σεγ­γί­σουμε δια­φο­ρε­τικά. Όχι μόνο ως τη δια­χεί­ριση των μνη­μείων μας ή τη διορ­γά­νωση εκδη­λώ­σεων, αλλά ως τρόπος με τον οποίο μια κοι­νω­νία γνω­ρί­ζει τον εαυτό της, αφη­γεί­ται την ιστορία της και δια­μορ­φώ­νει το μέλλον της

Η σχέση αυτή αρχίζει να χτί­ζε­ται από πολύ νωρίς. Όταν ένα παιδί ακούει τις ιστο­ρίες των μεγα­λύ­τε­ρων, όταν συμ­με­τέ­χει σε μια θεα­τρική παρά­σταση, όταν επι­σκέ­πτε­ται ένα μουσείο, όταν ζει τη χαρά ενός τοπικού πανη­γυ­ριού ή γνω­ρί­ζει έναν τεχνίτη του τόπου του. Μέσα από αυτές τις εμπει­ρίες δεν αποκτά μόνο γνώσεις· δια­μορ­φώ­νει την ταυ­τό­τητά του και την αίσθηση ότι ανήκει σε μια κοι­νό­τητα με παρελ­θόν, παρόν και μέλλον.

Η Ρόδος δια­θέ­τει ένα μονα­δικό κεφά­λαιο. Η Μεσαιω­νική Πόλη, οι παρα­δό­σεις, η γαστρο­νο­μία, το φυσικό τοπίο, οι ντόπιοι δημιουρ­γοί και οι πολι­τι­στι­κοί σύλ­λο­γοι δεν είναι ξεχω­ρι­στές ψηφίδες. Συν­θέ­τουν μια ενιαία αφήγηση που αξίζει να οργα­νω­θεί και να ανα­δει­χθεί.

Αυτό προ­ϋ­πο­θέ­τει μια δια­φο­ρε­τική προ­σέγ­γιση. Να δια­χει­ρι­στούμε την πολι­τι­στική δημιουρ­γία όχι ως έναν απο­μο­νω­μένο τομέα, αλλά ως δύναμη που δια­περνά την εκπαί­δευση, ενι­σχύει την κοι­νω­νική συνοχή και καλ­λιερ­γεί τη δημιουρ­γι­κό­τητα. Παράλ­ληλα στη­ρί­ζει την τοπική παρα­γωγή, εμπλου­τί­ζει την εμπει­ρία του επι­σκέ­πτη και συμ­βάλ­λει στη βιώσιμη ανά­πτυξη του νησιού.

Σε αυτά τα πλαίσια, θα ήθελα να δω τη Ρόδο να αποκτά μια ολο­κλη­ρω­μένη στρα­τη­γική που θα συνδέει τη Μεσαιω­νική Πόλη με τα χωριά, την ιστορία με τη σύγ­χρονη δημιουρ­γία. Να δημιουρ­γεί γέφυρες ανάμεσα στο Πανε­πι­στή­μιο και την τοπική κοι­νω­νία, τους καλ­λι­τέ­χνες με τα σχολεία, τους κατοί­κους με τους επι­σκέ­πτες. Όχι ως απο­σπα­σμα­τι­κές πρω­το­βου­λίες, αλλά ως μέρη ενός κοινού σχεδίου που θα ανα­δει­κνύει τη μονα­δική ταυ­τό­τητα του νησιού. Γιατί, τελικά, το σημα­ντι­κό­τερο δεν είναι μόνο η εικόνα που προ­βάλ­λουμε. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ζούμε καθη­με­ρινά στον τόπο μας. Στόχος θα πρέπει να είναι να κάνουμε τη Ρόδο πιο δημιουρ­γική, πιο συμ­με­το­χική και πιο ανθρώ­πινη για τους ίδιους τους κατοί­κους.

Ως ανα­πλη­ρώ­τρια καθη­γή­τρια στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου εκτιμώ ότι και η εκπαί­δευση σε σχέση και με τους νέους ανθρώ­πους είναι ένα στοι­χείο που θα υπάρχει στις προ­σεγ­γί­σεις σας;

Κα Παμπρή συχνά λέμε ότι οι νέοι είναι το μέλλον. Είναι μια φράση σωστή, αλλά και κάπως άδικη. Οι νέοι δεν είναι μόνο το μέλλον· είναι και το παρόν ενός τόπου. Και ο τρόπος με τον οποίο τους αντι­με­τω­πί­ζουμε σήμερα καθο­ρί­ζει το μέλλον που θα έχουμε αύριο. Οι νέοι άνθρω­ποι έχουν ιδέες, διάθεση και ευαι­σθη­σία. Εκείνο που συχνά τους λείπει είναι οι ευκαι­ρίες να συμ­με­τά­σχουν ουσια­στικά. Γι’ αυτό θεωρώ ότι η σχέση της εκπαί­δευ­σης με την τοπική κοι­νω­νία πρέπει να γίνει πολύ πιο ζωντανή.

Ένα πανε­πι­στή­μιο δεν είναι μόνο ένας χώρος παρα­γω­γής γνώσης. Μπορεί να είναι ένας στα­θε­ρός συνο­μι­λη­τής της πόλης, των σχο­λείων, των πολι­τι­στι­κών φορέων και της αυτο­διοί­κη­σης.

Αντί­στοιχα, η πόλη μπορεί να γίνει ένα ανοιχτό εργα­στή­ριο μάθησης. Η εκπαί­δευση, άλλωστε, δεν περιο­ρί­ζε­ται στη σχολική αίθουσα. Κάθε πόλη εκπαι­δεύει τους ανθρώ­πους της, ακόμη και όταν δεν το αντι­λαμ­βά­νε­ται.

Τους εκπαι­δεύει μέσα από τους δημό­σιους χώρους της, μέσα από τις πολι­τι­στι­κές της επι­λο­γές, μέσα από τον τρόπο που φρο­ντί­ζει τη μνήμη της και από τις ευκαι­ρίες που δίνει στους νέους να δημιουρ­γή­σουν.

Ωστόσο, εκείνο που θα πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας είναι ότι κανένα παιδί δεν αγαπά τον τόπο του επειδή του το ζητή­σαμε. Τον αγαπά όταν τον βιώσει. Εκεί γεν­νιέ­ται η σχέση με τον πολι­τι­σμό. Γι’ αυτό πιστεύω ότι η μεγα­λύ­τερη πολι­τι­στική επέν­δυση δεν είναι μόνο τα μνημεία. Είναι η νέα γενιά. Αν θέλουμε σε είκοσι χρόνια η Ρόδος να παρα­μέ­νει ένας τόπος με ισχυρή ταυ­τό­τητα, πρέπει σήμερα να δώσουμε στα παιδιά και στους νέους την ευκαι­ρία να αισθαν­θούν ότι αυτή η ταυ­τό­τητα τους ανήκει. Το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου μπορεί να δια­δρα­μα­τί­σει σημα­ντικό ρόλο σε αυτή την προ­σπά­θεια. Όχι ως ένας θεσμός που λει­τουρ­γεί παράλ­ληλα με την κοι­νω­νία, αλλά ως ένας ενεργός συνο­μι­λη­τής της.

Μαζί με τα σχολεία, τους πολι­τι­στι­κούς φορείς, τους συλ­λό­γους, τους καλ­λι­τέ­χνες και την τοπική αυτο­διοί­κηση μπο­ρούμε να δημιουρ­γή­σουμε ευκαι­ρίες συμ­με­το­χής, δημιουρ­γίας και μάθησης που θα συν­δέ­ουν τη γνώση με την πραγ­μα­τική ζωή. Γιατί, τελικά, η παιδεία δεν είναι μόνο η μετά­δοση γνώσεων. Είναι η καλ­λιέρ­γεια ανθρώ­πων που αισθά­νο­νται υπεύ­θυ­νοι για τον τόπο τους. Και αυτό, πιστεύω, είναι το πιο αισιό­δοξο στοί­χημα για τη Ρόδο του αύριο.

Η Μεσαιω­νική Πόλη που απο­τε­λεί Μνημείο Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, αλλά και τα χωριά είναι κεφά­λαιο που θα μελε­τή­σετε στην Ανοιχτή Ατζέντα;

Η Ρόδος δια­θέ­τει ένα προ­νό­μιο που ελά­χι­στοι τόποι έχουν. Μπορεί κανείς να δια­βά­σει την ιστορία της περ­πα­τώ­ντας. Από την αρχαιό­τητα έως τη Μεσαιω­νική Πόλη, από την ιταλική αρχι­τε­κτο­νική μέχρι τα χωριά και τις ζωντα­νές παρα­δό­σεις τους, το νησί είναι ένα ανοιχτό βιβλίο ιστο­ρίας και πολι­τι­σμού.

Ωστόσο πόσα παιδιά του νησιού έχουν περ­πα­τή­σει στη Μεσαιω­νική Πόλη όχι ως επι­σκέ­πτες μιας σχο­λι­κής εκδρο­μής, αλλά με την αίσθηση ότι αυτός ο χώρος απο­τε­λεί κομμάτι της δικής τους ιστο­ρίας; Πόσα γνω­ρί­ζουν τις αφη­γή­σεις των χωριών τους, τις τοπικές παρα­δό­σεις, τα τρα­γού­δια και τις τέχνες; Εκεί βρί­σκε­ται, κατά τη γνώμη μου, η ουσία της πολι­τι­στι­κής πολι­τι­κής. Δεν αρκεί μόνο να προ­στα­τεύ­ουμε τα μνημεία. Χρειά­ζε­ται να καλ­λιερ­γούμε τη σχέση των ανθρώ­πων με αυτά. Με άλλα λόγια αξία έχει όταν μια οικο­γέ­νεια επι­σκέ­πτε­ται ένα μουσείο όχι επειδή «πρέπει», αλλά επειδή αισθά­νε­ται ότι εκεί βρί­σκε­ται ένα κομμάτι της ιστο­ρίας της. Αυτό είναι πολι­τι­σμός.

Το ίδιο ισχύει και για τα χωριά μας. Κάθε χωριό της Ρόδου είναι ένας ζωντα­νός φορέας πολι­τι­σμού και μια μικρή κιβωτός μνήμης. Αυτή η άυλη πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά είναι εξίσου σημα­ντική με τα μνημεία μας. Και ίσως σήμερα να είναι ακόμη πιο ευάλωτη. Γιατί είναι ένα κομμάτι της συλ­λο­γι­κής μας ταυ­τό­τη­τας που αν χαθεί δεν μπορεί να ανα­πλη­ρω­θεί. Άρα δεν κιν­δυ­νεύ­ουν μόνο τα κτήρια ή τα μνημεία. Κιν­δυ­νεύ­ουν να χαθούν οι ιστο­ρίες, οι μνήμες, τα τρα­γού­δια, οι τοπικές διά­λε­κτοι, οι παρα­δο­σια­κές τέχνες και οι γνώσεις που μετα­φέ­ρο­νται από γενιά σε γενιά. Για το λόγο αυτό θα πρέπει να στο­χεύ­σουμε σε μια νέα πολι­τι­στική φιλο­σο­φία.

Ποια είναι η άποψη σας για την εικόνα της Ρόδου, δεν είναι καθόλου λίγοι αυτοί που πιστεύ­ουν ότι τα τελευ­ταία χρόνια γίνεται απλά μια δια­χεί­ριση, χωρίς να δια­μορ­φώ­νουμε μακρο­πρό­θε­σμη στρα­τη­γική;

Κάθε περί­ο­δος μπορεί να μας φέρνει αντι­μέ­τω­πους με δύσκο­λες και σύν­θε­τες προ­κλή­σεις και, φυσικά, η σωστή δια­χεί­ρισή είναι απα­ραί­τητη. Ωστόσο, εκείνο που θεωρώ ότι χρεια­ζό­μα­στε σήμερα είναι μια κοινή αφήγηση για το μέλλον του τόπου και μια στό­χευση για το πού θέλουμε να βρί­σκε­ται το νησί μας σε δέκα ή είκοσι χρόνια.

Η Ρόδος είναι ένα νησί με τερά­στιες δυνα­τό­τη­τες. Δια­θέ­τει ιστορία, πολι­τι­σμό, φυσικό πλούτο, ένα ισχυρό όνομα στον παγκό­σμιο του­ρι­σμό και ανθρώ­πους δημιουρ­γι­κούς και δρα­στή­ριους. Το ζητού­μενο είναι πώς θα συν­δέ­σουμε τις δυνα­τό­τη­τες και τα πλε­ο­νε­κτή­ματα σε ένα κοινό σχέδιο με διάρ­κεια.

Αυτό σημαί­νει να δούμε τη σχέση του του­ρι­σμού με την εκπαί­δευση, του πολι­τι­σμού με την και­νο­το­μία, της τοπικής παρα­γω­γής με την εξω­στρέ­φεια, της προ­στα­σίας του περι­βάλ­λο­ντος με την ανά­πτυξη. Να μην τα αντι­με­τω­πί­ζουμε απο­σπα­σμα­τικά, αλλά να αρχί­σουμε να τα βλέ­πουμε ως ένα ενιαίο οικο­σύ­στημα, όπου όλα αλλη­λο­ε­πι­δρούν. Αυτή η κουλ­τούρα μακρο­πρό­θε­σμου σχε­δια­σμού είναι, κατά τη γνώμη μου, το μεγάλο ζητού­μενο. Γιατί το πραγ­μα­τικό ερώτημα δεν είναι μόνο πώς θα δια­χει­ρι­στούμε τη Ρόδο του σήμερα. Το ερώτημα είναι ποια Ρόδο θέλουμε να παρα­δώ­σουμε στα παιδιά που θα ζήσουν εδώ αύριο. Και αυτή είναι μια συζή­τηση που αφορά όλους μας.

Τι έχουμε ως «όπλο» στο νησί μας και τι θεω­ρείτε ότι λείπει από τον τόπο;

Η Ρόδος έχει ιστορία, πολι­τι­σμό, φυσική ομορφιά και διεθνή ανα­γνώ­ριση. Έχει όμως και κάτι ακόμη πιο πολύ­τιμο. Τους ανθρώ­πους της.

Οι ντόπιοι, είναι άνθρω­ποι που δημιουρ­γούν, που επι­χει­ρούν, που προ­σφέ­ρουν εθε­λο­ντικά, που κρατούν ζωντα­νές τις παρα­δό­σεις, που παρά­γουν γνώση, που διδά­σκουν, που καλ­λιερ­γούν τη γη, που επι­μέ­νουν να ονει­ρεύ­ο­νται και να επεν­δύ­ουν στον τόπο τους. Αυτή είναι η πραγ­μα­τική δύναμη της Ρόδου. Και εδώ πιστεύω ότι βρί­σκε­ται η μεγα­λύ­τερη πρό­κληση. Όχι στην έλλειψη δυνα­το­τή­των, αλλά στην ανάγκη να συν­δε­θούν οι δυνά­μεις που ήδη υπάρ­χουν.

Ο στόχος μας είναι να δημιουρ­γή­σουμε γέφυρες ανάμεσα στην εκπαί­δευση και την κοι­νω­νία, ανάμεσα στον πολι­τι­σμό και την επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα, ανάμεσα στους νέους ανθρώ­πους και την εμπει­ρία των προη­γού­με­νων γενεών. Να μάθουμε να συνερ­γα­ζό­μα­στε περισ­σό­τερο και να σχε­διά­ζουμε με ορί­ζο­ντα που ξεπερνά το σήμερα.

Εκείνο που θα πρέπει να επι­διώ­ξουμε είναι να γίνει η Ρόδος το παρά­δειγμα ενός νησιού που δεν αρκεί­ται στη δια­χεί­ριση της επι­τυ­χίας του, αλλά επεν­δύει συστη­μα­τικά στη γνώση, στη δημιουρ­γι­κό­τητα, στην ποιό­τητα της καθη­με­ρι­νής ζωής και στη συμ­με­τοχή των πολιτών. Ενός τόπου που δεν είναι γνωστός μόνο για όσα προ­σφέ­ρει στους επι­σκέ­πτες του, αλλά και για τις ευκαι­ρίες που δημιουρ­γεί για τους ανθρώ­πους που ζουν εδώ. Στο τέλος της ημέρας, αυτό είναι ίσως το πιο ουσια­στικό κρι­τή­ριο για κάθε κοι­νω­νία: όχι μόνο τι κλη­ρο­νό­μησε, αλλά τι θα επι­λέ­ξει να αφήσει πίσω της.