Το σχέδιο για φθηνότερο καλάθι: Πώς θα λειτουργήσει η συμφωνία κυβέρνησης και αγοράς

Η συμ­φω­νία με­τα­ξύ κυ­βέρ­νη­σης, βιο­μη­χα­νί­ας τρο­φί­μων και αλυ­σί­δων σού­περ μάρ­κετ ολο­κλη­ρώ­θη­κε. Το δύ­σκο­λο κομ­μά­τι, όμως, αρ­χί­ζει τώρα. Μέσα στις επό­με­νες δέκα έως δε­κα­πέ­ντε ημέ­ρες, το γε­νι­κό πλαί­σιο που συμ­φω­νή­θη­κε στη χθε­σι­νή σύ­σκε­ψη υπό τον υπουρ­γό Ανά­πτυ­ξης Τάκη Θε­ο­δω­ρι­κά­κο θα πρέ­πει να με­τα­τρα­πεί σε ένα συ­γκε­κρι­μέ­νο σχέ­διο εφαρ­μο­γής: να επι­λε­γούν τα προ­ϊ­ό­ντα που θα συμ­με­τά­σχουν, να κα­θο­ρι­στούν τα πο­σο­στά των μειώ­σε­ων, να ορ­γα­νω­θεί η ει­δι­κή σή­μαν­ση στα ράφια και να ολο­κλη­ρω­θούν οι συμ­φω­νί­ες με τις επι­χει­ρή­σεις, ώστε από την 31η Αυ­γού­στου οι κα­τα­να­λω­τές να αρ­χί­σουν να βλέ­πουν τις πρώ­τες μειώ­σεις.

Η συ­γκυ­ρία μόνο τυ­χαία δεν είναι. Η ακρί­βεια βρί­σκε­ται ξανά στο επί­κε­ντρο της πο­λι­τι­κής αντι­πα­ρά­θε­σης, την ώρα που η κυ­βέρ­νη­ση επι­χει­ρεί να πε­ρά­σει από τη συ­ζή­τη­ση για τις τιμές στην εφαρ­μο­γή μιας εθε­λο­ντι­κής συμ­φω­νί­ας με την αγορά. Παρά την απο­κλι­μά­κω­ση του γε­νι­κού πλη­θω­ρι­σμού στο 2,8% τον Ιού­νιο, οι τιμές των τρο­φί­μων εξα­κο­λου­θούν να αυ­ξά­νο­νται με ρυθμό 2,7%, ενώ σε βα­σι­κές κα­τη­γο­ρί­ες, όπως το μο­σχά­ρι (+15,6%) και το αρνί (+16,2%), οι ανα­τι­μή­σεις πα­ρα­μέ­νουν ισχυ­ρές. Μέσα σε αυτό το πε­ρι­βάλ­λον επι­χει­ρεί να λει­τουρ­γή­σει η νέα εθε­λο­ντι­κή συμ­φω­νία.

Η πρω­το­βου­λία αφορά βα­σι­κές κα­τη­γο­ρί­ες προ­ϊ­ό­ντων που συμ­με­τέ­χουν σχε­δόν κα­θη­με­ρι­νά στο κα­λά­θι του νοι­κο­κυ­ριού. Στη λίστα πε­ρι­λαμ­βά­νο­νται το νωπό κρέας (μο­σχά­ρι, χοι­ρι­νό και που­λε­ρι­κά), το γάλα, το για­ούρ­τι, τα τυριά και τα αυγά, το ψωμί και το αλεύ­ρι, τα ζυ­μα­ρι­κά, το ρύζι και τα όσπρια, το ελαιό­λα­δο, τα σπο­ρέ­λαια, το βού­τυ­ρο και οι μαρ­γα­ρί­νες, το βρε­φι­κό γάλα, οι παι­δι­κές τρο­φές και οι πάνες, ο καφές και τα δη­μη­τρια­κά, η σο­κο­λά­τα, τα μπι­σκό­τα και τα σο­κο­λα­τοει­δή, τα ανα­ψυ­κτι­κά, τα απορ­ρυ­πα­ντι­κά και κα­θα­ρι­στι­κά γε­νι­κής χρή­σης, τα προ­ϊ­ό­ντα προ­σω­πι­κής υγιει­νής, καθώς και τα σχο­λι­κά είδη. Αντί­θε­τα, τα νωπά φρού­τα και λα­χα­νι­κά έμει­ναν εκτός, καθώς οι έντο­νες δια­κυ­μάν­σεις των τιμών τους δεν επι­τρέ­πουν την έντα­ξή τους σε ένα τέ­τοιο πλαί­σιο.

 Στιγ­μιό­τυ­πο από τη χθε­σι­νή ευ­ρεία σύ­σκε­ψη στο υπουρ­γείο Ανά­πτυ­ξης

Μια εθε­λο­ντι­κή συμ­φω­νία

Σε αντί­θε­ση με άλλα μέτρα που εφαρ­μό­στη­καν τα προη­γού­με­να χρό­νια, η νέα πρω­το­βου­λία δεν προ­βλέ­πει υπο­χρε­ω­τι­κές μειώ­σεις τιμών ούτε στη­ρί­ζε­ται σε κά­ποια υπουρ­γι­κή από­φα­ση που θα επι­βάλ­λει συ­γκε­κρι­μέ­νους όρους στις επι­χει­ρή­σεις. Αντί­θε­τα, πρό­κει­ται για μια εθε­λο­ντι­κή συμ­φω­νία με­τα­ξύ κυ­βέρ­νη­σης, βιο­μη­χα­νί­ας τρο­φί­μων και ορ­γα­νω­μέ­νου λια­νε­μπο­ρί­ου, στην οποία κάθε εται­ρεία θα απο­φα­σί­σει εάν θα συμ­με­τά­σχει, ποια προ­ϊ­ό­ντα θα εντά­ξει και σε ποιο πο­σο­στό θα μειώ­σει τις τιμές τους.

«Δεν είναι “απο­φα­σί­ζω και δια­τάσ­σω”», ανέ­φε­ρε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ο υπουρ­γός Ανά­πτυ­ξης στο άτυπο briefing που ακο­λού­θη­σε τη σύ­σκε­ψη, πε­ρι­γρά­φο­ντας τη φι­λο­σο­φία της πρω­το­βου­λί­ας. Όπως εξή­γη­σε, το ζη­τού­με­νο είναι να υπάρ­ξει μια κοινή προ­σπά­θεια όλων των κρί­κων της αγο­ράς, με τη συμ­με­το­χή τόσο των προ­μη­θευ­τών όσο και των αλυ­σί­δων σού­περ μάρ­κετ, ώστε το τε­λι­κό όφε­λος να φτά­σει στον κα­τα­να­λω­τή.

Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η κυ­βέρ­νη­ση δεν επι­χεί­ρη­σε να κα­θο­ρί­σει ούτε τον αριθ­μό των προ­ϊ­ό­ντων που θα συμ­με­τά­σχουν ούτε το ακρι­βές πο­σο­στό της μεί­ω­σης για κάθε κω­δι­κό. Το μο­να­δι­κό κοινό ση­μείο εκ­κί­νη­σης που συμ­φω­νή­θη­κε είναι ότι οι μειώ­σεις θα ξε­κι­νούν από το 5%, αφή­νο­ντας στις ίδιες τις επι­χει­ρή­σεις την ευ­χέ­ρεια να προ­χω­ρή­σουν σε με­γα­λύ­τε­ρες μειώ­σεις, ανά­λο­γα με τις δυ­να­τό­τη­τές τους.

Μά­λι­στα το πραγ­μα­τι­κό κρι­τή­ριο επι­τυ­χί­ας, σύμ­φω­να με τον υπουρ­γό, δεν θα είναι ο αριθ­μός των κω­δι­κών αλλά η μεί­ω­ση της συ­νο­λι­κής μη­νιαί­ας δα­πά­νης ενός νοι­κο­κυ­ριού για τις αγο­ρές του στο σού­περ μάρ­κετ.

 Οι επό­με­νες δέκα ημέ­ρες θα κρί­νουν πολλά

Η πραγ­μα­τι­κή δια­πραγ­μά­τευ­ση αρ­χί­ζει τώρα. Μέσα στις επό­με­νες δέκα έως δε­κα­πέ­ντε ημέ­ρες οι επι­χει­ρή­σεις θα πρέ­πει να απο­φα­σί­σουν ποια προ­ϊ­ό­ντα θα εντα­χθούν στην πρω­το­βου­λία, ποιο θα είναι το πο­σο­στό της μεί­ω­σης για κάθε κω­δι­κό, πόσο θα διαρ­κέ­σει η συμ­με­το­χή κάθε προ­ϊ­ό­ντος και πώς θα ορ­γα­νω­θεί η εφαρ­μο­γή στα ράφια.

Κε­ντρι­κό ρόλο στην επό­με­νη φάση θα έχει η διοι­κή­τρια της Ανε­ξάρ­τη­της Αρχής Ελέγ­χου της Αγο­ράς και Προ­στα­σί­ας του Κα­τα­να­λω­τή, Δέ­σποι­να Τσαγ­γά­ρη, η οποία ανα­λαμ­βά­νει ου­σια­στι­κά τον συ­ντο­νι­σμό της εφαρ­μο­γής. Μέσα στις επό­με­νες δέκα έως δε­κα­πέ­ντε ημέ­ρες θα πρέ­πει, σε συ­νερ­γα­σία με τις επι­χει­ρή­σεις, να ορι­στι­κο­ποι­η­θούν οι κω­δι­κοί, τα πο­σο­στά των μειώ­σε­ων και οι τε­χνι­κές λε­πτο­μέ­ρειες της πρω­το­βου­λί­ας, ώστε να γίνει η πρώτη αξιο­λό­γη­ση της προ­ό­δου πριν από την έναρ­ξη εφαρ­μο­γής της.

Γιατί επε­λέ­γη­σαν αυτές οι κα­τη­γο­ρί­ες

Η επι­λο­γή των προ­ϊ­ό­ντων δεν έγινε τυ­χαία. Σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες, το υπουρ­γείο και η Ανε­ξάρ­τη­τη Αρχή Ελέγ­χου της Αγο­ράς αξιο­ποί­η­σαν τα δε­δο­μέ­να που συ­γκε­ντρώ­νει η πλατ­φόρ­μα PosoKanei, η οποία απο­τυ­πώ­νει πλέον με με­γά­λη ακρί­βεια ποιες κα­τη­γο­ρί­ες και ποιοι κω­δι­κοί συ­γκε­ντρώ­νουν το με­γα­λύ­τε­ρο μέρος των αγο­ρών των κα­τα­να­λω­τών.

Τα στοι­χεία αυτά δεί­χνουν ότι πε­ρί­που το 10%-15% των κω­δι­κών ενός με­γά­λου σού­περ μάρ­κετ πραγ­μα­το­ποιεί σχε­δόν το 70%-80% του συ­νο­λι­κού τζί­ρου. Αυτή ακρι­βώς είναι και η λο­γι­κή της πρω­το­βου­λί­ας: να μην επι­διω­χθούν ορι­ζό­ντιες μειώ­σεις σε χι­λιά­δες προ­ϊ­ό­ντα, αλλά να δοθεί έμ­φα­ση σε προ­ϊ­ό­ντα που αγο­ρά­ζει στα­θε­ρά η με­γά­λη πλειο­νό­τη­τα των νοι­κο­κυ­ριών, ώστε το απο­τέ­λε­σμα να είναι ου­σια­στι­κό για το συ­νο­λι­κό κό­στος του κα­λα­θιού.

Σύμ­φω­να με τον Τάκη Θε­ο­δω­ρι­κά­κο, αυτός θα είναι και ο πραγ­μα­τι­κός δεί­κτης επι­τυ­χί­ας της πρω­το­βου­λί­ας. «Δεν με εν­δια­φέ­ρει ο αριθ­μός των κω­δι­κών. Με εν­δια­φέ­ρει να μπορώ να πω στο τέλος ότι μειώ­θη­κε το κό­στος του κα­λα­θιού του νοι­κο­κυ­ριού», ανέ­φε­ρε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

 Από το 5% έως και το 20%

Το 5% απο­τε­λεί το κοινό ση­μείο εκ­κί­νη­σης της συμ­φω­νί­ας, όχι όμως και το ανώ­τα­το όριο των μειώ­σε­ων. Όπως εξή­γη­σε ο υπουρ­γός Ανά­πτυ­ξης στο άτυπο briefing μετά τη σύ­σκε­ψη, στό­χος είναι κάθε επι­χεί­ρη­ση να κι­νη­θεί όσο πιο ψηλά μπο­ρεί, ανά­λο­γα με τις δυ­να­τό­τη­τές της και την εμπο­ρι­κή της πο­λι­τι­κή.

«Το επι­θυ­μη­τό είναι το μέ­γι­στο δυ­να­τό πο­σο­στό», ανέ­φε­ρε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, εκτι­μώ­ντας ότι σε ορι­σμέ­νους κω­δι­κούς οι μειώ­σεις θα μπο­ρού­σαν να φθά­σουν ακόμη και το 20%.

Στό­χος, σύμ­φω­να με τον υπουρ­γό, είναι να συμ­βά­λουν όλοι οι κρί­κοι της αλυ­σί­δας, τόσο οι προ­μη­θευ­τές όσο και τα σού­περ μάρ­κετ. «Όλοι θα συμ­με­τέ­χουν. Όλοι θα συμ­βά­λουν», ανέ­φε­ρε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

Η κυ­βέρ­νη­ση απο­φεύ­γει, πά­ντως, να θέσει έναν ενιαίο στόχο για όλες τις επι­χει­ρή­σεις, καθώς το πε­ρι­θώ­ριο κι­νή­σε­ων δια­φέ­ρει ση­μα­ντι­κά από κα­τη­γο­ρία σε κα­τη­γο­ρία και από εται­ρεία σε εται­ρεία. Γι’ αυτό και το μο­να­δι­κό κοινό ση­μείο ανα­φο­ράς που συμ­φω­νή­θη­κε είναι το ελά­χι­στο πο­σο­στό μεί­ω­σης 5%, αφή­νο­ντας την αγορά να κα­θο­ρί­σει τις με­γα­λύ­τε­ρες μειώ­σεις όπου αυτό είναι εφι­κτό. Η φι­λο­σο­φία, όπως προ­κύ­πτει από τις συ­ζη­τή­σεις, είναι κάθε κρί­κος της αλυ­σί­δας – από τη βιο­μη­χα­νία μέχρι το ορ­γα­νω­μέ­νο λια­νε­μπό­ριο – να συμ­βά­λει ανά­λο­γα με τις δυ­να­τό­τη­τές του, ώστε το τε­λι­κό όφε­λος να φτά­σει στον κα­τα­να­λω­τή.

Γιατί επε­λέ­γη η διάρ­κεια των 2 έως 4 μηνών

Ένα από τα βα­σι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά της πρω­το­βου­λί­ας είναι ότι δεν θα βα­σι­στεί σε μια στα­θε­ρή λίστα προ­ϊ­ό­ντων μέχρι το τέλος του έτους. Αντί­θε­τα, οι επι­χει­ρή­σεις θα μπο­ρούν να συμ­με­τέ­χουν στο πρό­γραμ­μα για διά­στη­μα από δύο έως τέσ­σε­ρις μήνες, έχο­ντας τη δυ­να­τό­τη­τα να αντι­κα­θι­στούν τους κω­δι­κούς που συμ­με­τέ­χουν κατά τη διάρ­κειά του.

Όπως εξή­γη­σε ο υπουρ­γός Ανά­πτυ­ξης, μια εται­ρεία μπο­ρεί να επι­λέ­ξει ένα σύ­νο­λο προ­ϊ­ό­ντων για τον Σε­πτέμ­βριο και τον Οκτώ­βριο και στη συ­νέ­χεια να τα αντι­κα­τα­στή­σει με δια­φο­ρε­τι­κούς κω­δι­κούς για το δί­μη­νο Νο­εμ­βρί­ου – Δε­κεμ­βρί­ου. «Το ξα­να­λέω. Ευ­ε­λι­ξία. Δύο έως τέσ­σε­ρις μήνες. Γιατί θέ­λου­με το μέ­γι­στο απο­τέ­λε­σμα», ανέ­φε­ρε χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά.

Η επι­λο­γή αυτή εξυ­πη­ρε­τεί πε­ρισ­σό­τε­ρους από έναν στό­χους. Από τη μία, επι­τρέ­πει σε πε­ρισ­σό­τε­ρες επι­χει­ρή­σεις να συμ­με­τά­σχουν, χωρίς να δε­σμεύ­ο­νται ότι θα δια­τη­ρή­σουν τις ίδιες μειώ­σεις για ολό­κλη­ρο το τε­τρά­μη­νο. Από την άλλη, τους δίνει τη δυ­να­τό­τη­τα να ανα­νε­ώ­νουν τα προ­ϊ­ό­ντα που εντάσ­σο­νται στην πρω­το­βου­λία, χωρίς να δε­σμεύ­ο­νται από μια στα­θε­ρή λίστα σε όλη τη διάρ­κειά της.

Σύμ­φω­να με τον Τάκη Θε­ο­δω­ρι­κά­κο, η πρό­βλε­ψη αυτή απα­ντά και σε προ­βλη­μα­τι­σμούς που δια­τύ­πω­σαν οι ίδιες οι επι­χει­ρή­σεις για ζη­τή­μα­τα αντα­γω­νι­σμού και εμπο­ρι­κού απορ­ρή­του. Όπως ανέ­φε­ρε, η αγορά δεν επι­θυ­μεί να δη­μο­σιο­ποιού­νται ανα­λυ­τι­κά οι εμπο­ρι­κές κι­νή­σεις κάθε εται­ρεί­ας, γε­γο­νός που οδή­γη­σε στην επι­λο­γή ενός πιο ευ­έ­λι­κτου μο­ντέ­λου συμ­με­το­χής, με δυ­να­τό­τη­τα ανα­νέ­ω­σης των προ­ϊ­ό­ντων κατά τη διάρ­κεια της πρω­το­βου­λί­ας.

Η σή­μαν­ση που θα ξε­χω­ρί­ζει τις μειώ­σεις

Από τις 31 Αυ­γού­στου οι κα­τα­να­λω­τές δεν θα χρειά­ζε­ται να ανα­ζη­τούν μόνοι τους ποια προ­ϊ­ό­ντα συμ­με­τέ­χουν στην πρω­το­βου­λία.

Στα ράφια των σού­περ μάρ­κετ θα το­πο­θε­τη­θεί ει­δι­κή σή­μαν­ση, η οποία – σύμ­φω­να με πλη­ρο­φο­ρί­ες του newmoney – δεν θα ανα­φέ­ρει απλώς ότι ένα προ­ϊ­όν συμ­με­τέ­χει στην εθνι­κή πρω­το­βου­λία, αλλά θα εμ­φα­νί­ζει και το πο­σο­στό της μεί­ω­σης.

Έτσι, ο κα­τα­να­λω­τής θα μπο­ρεί να γνω­ρί­ζει άμεσα εάν ένα προ­ϊ­όν έχει μειω­θεί κατά 5%, 8%, 10% ή ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρο, χωρίς να χρειά­ζε­ται να συ­γκρί­νει πα­λαιές και νέες τιμές. Στό­χος είναι τα προ­ϊ­ό­ντα που συμ­με­τέ­χουν στη συμ­φω­νία να είναι άμεσα ανα­γνω­ρί­σι­μα, ώστε η πρω­το­βου­λία να απο­κτή­σει και ορα­τό­τη­τα μέσα στα κα­τα­στή­μα­τα.

Το πραγ­μα­τι­κό στοί­χη­μα

Η συμ­φω­νία που επι­τεύ­χθη­κε απο­τε­λεί μόνο το πρώτο βήμα. Το αν θα εξε­λι­χθεί σε μια ου­σια­στι­κή πα­ρέμ­βα­ση για τα νοι­κο­κυ­ριά θα εξαρ­τη­θεί από το εύρος της συμ­με­το­χής των επι­χει­ρή­σε­ων, τις τε­λι­κές μειώ­σεις που θα συμ­φω­νη­θούν και, κυ­ρί­ως, από το αν αυτές θα αφο­ρούν προ­ϊ­ό­ντα που βρί­σκο­νται πραγ­μα­τι­κά στο κα­θη­με­ρι­νό κα­λά­θι των κα­τα­να­λω­τών.

Τις επό­με­νες εβδο­μά­δες θα φανεί πόσες επι­χει­ρή­σεις θα αντα­πο­κρι­θούν, πόσοι κω­δι­κοί θα εντα­χθούν τε­λι­κά στην πρω­το­βου­λία και ποιο θα είναι το πραγ­μα­τι­κό ύψος των μειώ­σε­ων που θα πε­ρά­σουν στα ράφια. Εκεί θα κρι­θεί αν η πρώτη με­γά­λη εθε­λο­ντι­κή συμ­φω­νία κυ­βέρ­νη­σης και αγο­ράς μπο­ρεί να αφή­σει με­τρή­σι­μο απο­τύ­πω­μα στο κό­στος των κα­θη­με­ρι­νών αγο­ρών.

Πηγή: newmoney.gr