Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καπνίσματος: Εκρηκτική αύξηση του ατμίσματος στους εφήβους

Τον κώ­δω­να του κιν­δύ­νου για τη νέα μορφή που λαμ­βά­νει σή­με­ρα η κα­πνι­στι­κή συ­νή­θεια κρού­ουν οι ει­δι­κοί, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι η νι­κο­τί­νη επι­στρέ­φει δυ­να­μι­κά στη ζωή των νέων μέσα από νέα προ­ϊ­ό­ντα.

Όπως το­νί­ζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, η Ζένια Σα­ρι­δά­κη, πα­θο­λό­γος-ογκο­λό­γος και μέλος της Συ­ντο­νι­στι­κής Επι­τρο­πής του Δι­κτύ­ου W4O Hellas, με αφορ­μή την Πα­γκό­σμια Ημέρα κατά του Κα­πνί­σμα­τος (31 Μαΐου) «το κά­πνι­σμα δυ­στυ­χώς δεν ανή­κει στο πα­ρελ­θόν. Με­του­σιώ­νε­ται, με­τα­μορ­φώ­νε­ται και πα­ρα­μέ­νει επι­κίν­δυ­νο όπως πάντα».

«Τα τε­λευ­ταία χρό­νια η κοι­νω­νία έμαθε να ανα­γνω­ρί­ζει τους κιν­δύ­νους του συμ­βα­τι­κού τσι­γά­ρου. Οι επι­πτώ­σεις του κα­πνί­σμα­τος στην υγεία είναι πλέον γνω­στές, τεκ­μη­ριω­μέ­νες και αδιαμ­φι­σβή­τη­τες. Το τσι­γά­ρο έχει συν­δε­θεί με σο­βα­ρά καρ­διαγ­γεια­κά και ανα­πνευ­στι­κά νο­σή­μα­τα, αλλά και με πολ­λούς τύ­πους καρ­κί­νου. Για αυτό και η μεί­ω­ση του κα­πνί­σμα­τος απο­τέ­λε­σε δια­χρο­νι­κά έναν από τους ση­μα­ντι­κό­τε­ρους στό­χους της δη­μό­σιας υγεί­ας.

Σή­με­ρα, όμως, η πρό­κλη­ση γί­νε­ται πιο σύν­θε­τη. Η κα­πνι­στι­κή συ­νή­θεια δεν εμ­φα­νί­ζε­ται πια μόνο με τη μορφή του κλα­σι­κού τσι­γά­ρου. Εμ­φα­νί­ζε­ται μέσα από ηλε­κτρο­νι­κά τσι­γά­ρα, προ­ϊ­ό­ντα ατμί­σμα­τος, θερ­μαι­νό­με­νο καπνό, συ­σκευ­ές νέας γε­νιάς, γεύ­σεις, χρώ­μα­τα και ψη­φια­κή αι­σθη­τι­κή. Η νι­κο­τί­νη επι­στρέ­φει στους νέους με νέο πρό­σω­πο: λι­γό­τε­ρο “κα­πνι­στι­κό”, πε­ρισ­σό­τε­ρο τε­χνο­λο­γι­κό, πιο μο­ντέρ­νο, πιο κοι­νω­νι­κά απο­δε­κτό και, ακρι­βώς γι’ αυτό, πιο ύπου­λο», το­νί­ζει η κ. Σα­ρι­δά­κη.

Προ­σθέ­τει ότι για πολ­λούς εφή­βους, η πρώτη επαφή με τη νι­κο­τί­νη δε γί­νε­ται πλέον μέσα από το συμ­βα­τι­κό τσι­γά­ρο, αλλά μέσα από το άτμι­σμα. Δεν ξε­κι­νά πάντα ως «κά­πνι­σμα». Ξε­κι­νά ως δο­κι­μή, ως πε­ριέρ­γεια, ως ει­κό­να, ως παρέα, ως κάτι που μοιά­ζει ακίν­δυ­νο ή «cool». Πριν ακόμη γίνει συ­νει­δη­τή επι­λο­γή, έχει ήδη κα­νο­νι­κο­ποι­η­θεί.

Το άτμι­σμα αυ­ξά­νε­ται ρα­γδαία στους εφή­βους

Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία του Πα­γκό­σμιου Ορ­γα­νι­σμού Υγεί­ας που αξιο­ποιεί η κα­μπά­νια της W4O Hellas, το άτμι­σμα αυ­ξά­νε­ται ρα­γδαία στους εφή­βους σε Ευ­ρώ­πη και Ελ­λά­δα. Διε­θνώς το 16% των παι­διών μέχρι 13 ετών έχει δο­κι­μά­σει, ενώ σχε­δόν το 80% εκτί­θε­ται συ­στη­μα­τι­κά σε σχε­τι­κή δια­φή­μι­ση. Στην Ελ­λά­δα, πάνω από 1 στους 2 μα­θη­τές δη­λώ­νει ότι έχει δο­κι­μά­σει ηλε­κτρο­νι­κό τσι­γά­ρο, ενώ 1 στους 3 εφή­βους πι­στεύ­ει λαν­θα­σμέ­να ότι είναι λι­γό­τε­ρο βλα­βε­ρό από το συμ­βα­τι­κό τσι­γά­ρο. Πα­ράλ­λη­λα, οι έφη­βοι που ατμί­ζουν έχουν τρι­πλά­σιο κίν­δυ­νο να ξε­κι­νή­σουν και το κά­πνι­σμα.

«Το κρί­σι­μο μή­νυ­μα, λοι­πόν, δεν είναι ότι “το ένα είναι κα­λύ­τε­ρο από το άλλο”. Το κρί­σι­μο μή­νυ­μα είναι ότι κα­νέ­να παιδί και κα­νέ­νας έφη­βος δεν χρειά­ζε­ται να ξε­κι­νή­σει μια σχέση με τη νι­κο­τί­νη. Ούτε σε μορφή τσι­γά­ρου, ούτε σε μορφή vape, ούτε σε μορφή θερ­μαι­νό­με­νου κα­πνού», υπο­γραμ­μί­ζει η κ. Σα­ρι­δά­κη.

Ση­μειώ­νει ότι «η νι­κο­τί­νη είναι εξαι­ρε­τι­κά εθι­στι­κή. Στην εφη­βεία, η έκ­θε­ση σε αυτήν είναι ιδιαί­τε­ρα ανη­συ­χη­τι­κή, καθώς ο εγκέ­φα­λος ακόμη ανα­πτύσ­σε­ται. Μπο­ρεί να επη­ρε­ά­σει τη μνήμη, τη συ­γκέ­ντρω­ση, τη συ­μπε­ρι­φο­ρά και τη λήψη απο­φά­σε­ων, ενώ δη­μιουρ­γεί από νωρίς τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για εξάρ­τη­ση.

Το άτμι­σμα, ακόμη και όταν πα­ρου­σιά­ζε­ται ως «κα­θα­ρό» ή «λι­γό­τε­ρο βλα­βε­ρό», δεν είναι ακίν­δυ­νο. Το αε­ρό­λυ­μα που ει­σπνέ­ε­ται πε­ριέ­χει χη­μι­κές, εν δυ­νά­μει το­ξι­κές, ου­σί­ες (60-70 ταυ­το­ποι­η­μέ­νες και μη – βαρέα μέ­ταλ­λα, αλ­δε­ΰ­δες, πτη­τι­κές ορ­γα­νι­κές ενώ­σεις, νι­τρο­ζα­μί­νες, πο­λυ­κυ­κλι­κούς αρω­μα­τι­κούς υδρο­γο­νάν­θρα­κες), οι οποί­ες έχουν συ­σχε­τι­στεί με φλεγ­μο­νή, ερε­θι­σμό και βλά­βες στο ανα­πνευ­στι­κό σύ­στη­μα και το καρ­διαγ­γεια­κό σύ­στη­μα, ενώ κά­ποιες από αυτές είναι απο­δε­δειγ­μέ­να καρ­κι­νο­γό­νες».

Το πρό­βλη­μα δεν είναι μόνο ια­τρι­κό

Σύμ­φω­να με την κ. Σα­ρι­δά­κη, το πρό­βλη­μα δεν είναι μόνο ια­τρι­κό. Είναι κοι­νω­νι­κό, πο­λι­τι­σμι­κό και ψη­φια­κό. Η βιο­μη­χα­νία και η κουλ­τού­ρα γύρω από τα νέα προ­ϊ­ό­ντα νι­κο­τί­νης αξιο­ποιούν γεύ­σεις, influencers, social media, ελ­κυ­στι­κές συ­σκευα­σί­ες και ει­κό­νες που απευ­θύ­νο­νται άμεσα στους νέους. Η εξάρ­τη­ση δεν πα­ρου­σιά­ζε­ται ως εξάρ­τη­ση. Πα­ρου­σιά­ζε­ται ως στυλ. Ως αξε­σουάρ. Ως «τρό­πος να ανή­κεις». Ως «μέρος της πα­ρέ­ας».

Γιατί η W4O Hellas ασχο­λεί­ται με το κά­πνι­σμα και το άτμι­σμα στους νέους

Απέ­να­ντι σε αυτή τη νέα πραγ­μα­τι­κό­τη­τα, η W4O Hellas απο­φά­σι­σε να πάρει θέση.

Η W4O Hellas είναι ένα πα­νελ­λή­νιο επι­στη­μο­νι­κό δί­κτυο που ιδρύ­θη­κε το 2014 από 5 γυ­ναί­κες πα­θο­λό­γους-ογκο­λό­γους, με στόχο την πρό­λη­ψη, την ενη­μέ­ρω­ση, την εν­δυ­νά­μω­ση, την ορα­τό­τη­τα των γυ­ναι­κών που ασχο­λού­νται με την ογκο­λο­γία από διά­φο­ρα επι­στη­μο­νι­κά πόστα και τη σύν­δε­ση της επι­στή­μης με την κοι­νω­νία.

Στα χρό­νια δρά­σης του, το δί­κτυο έχει ανα­πτύ­ξει ση­μα­ντι­κό κοι­νω­νι­κό και επι­στη­μο­νι­κό απο­τύ­πω­μα, με δρά­σεις πρό­λη­ψης, ενη­μέ­ρω­σης, δω­ρε­άν προ­γράμ­μα­τα γε­νε­τι­κού ελέγ­χου για πε­ρισ­σό­τε­ρες από 700 γυ­ναί­κες ασθε­νείς στην Ελ­λά­δα και πα­ρεμ­βά­σεις σε απο­μα­κρυ­σμέ­νες και ευά­λω­τες κοι­νό­τη­τες.

Η από­φα­ση, όμως, να ασχο­λη­θεί ενερ­γά με το άτμι­σμα και το κά­πνι­σμα στους νέους δεν ήταν απλώς μια ακόμη δράση πρό­λη­ψης. Ήταν μια βαθιά αν­θρώ­πι­νη και επι­στη­μο­νι­κή ανά­γκη.

Τα μέλη της Συ­ντο­νι­στι­κής Επι­τρο­πής της W4O Hellas, η Ελένη Γα­λά­νη, η Έλενα Λι­νάρ­δου, η Ζένια Σα­ρι­δά­κη, η Αθηνά Χρι­στο­πού­λου και η Αμά­ντα Ψυρρή, είναι γυ­ναί­κες πα­θο­λό­γοι-ογκο­λό­γοι που βλέ­πουν κα­θη­με­ρι­νά τις συ­νέ­πειες του κα­πνί­σμα­τος, της εξάρ­τη­σης και της κα­θυ­στε­ρη­μέ­νης πρό­λη­ψης. Γνω­ρί­ζουν, μέσα από την κλι­νι­κή πράξη, τι ση­μαί­νει μια συ­νή­θεια που ξε­κι­νά «αθώα» να με­τα­τρέ­πε­ται με τα χρό­νια σε σο­βα­ρή απει­λή για την υγεία.

«Απέ­να­ντι στην αυ­ξα­νό­με­νη χρήση ηλε­κτρο­νι­κών τσι­γά­ρων από παι­διά και εφή­βους, δεν μπο­ρού­σα­με να μεί­νου­με θε­α­τές.

Γιατί πίσω από κάθε στα­τι­στι­κό στοι­χείο υπάρ­χει ένα παιδί, μια οι­κο­γέ­νεια, ένα μέλ­λον. Και γιατί, ως για­τροί αλλά και ως μη­τέ­ρες και γυ­ναί­κες που υπη­ρε­τού­με την πρό­λη­ψη, δεν θέ­λου­με τα ση­με­ρι­νά παι­διά, αλλά και τα δικά μας παι­διά να γί­νουν οι αυ­ρια­νοί ασθε­νείς μας.

Από αυτή τη σκέψη γεν­νή­θη­κε η ανά­γκη να μι­λή­σου­με ανοι­χτά για το άτμι­σμα και τη νι­κο­τί­νη. Όχι για να φο­βί­σου­με τους νέους, αλλά για να τους προ­στα­τεύ­σου­με. Όχι για να τους κου­νή­σου­με το δά­χτυ­λο, αλλά για να τους δώ­σου­με γνώση, αυ­το­πε­ποί­θη­ση και έναν λόγο να πουν «όχι» πριν η δο­κι­μή γίνει συ­νή­θεια, πριν η συ­νή­θεια γίνει εξάρ­τη­ση και πριν η εξάρ­τη­ση αφή­σει απο­τύ­πω­μα στην υγεία τους.

Για την W4O Hellas, η πρό­λη­ψη δεν είναι μια αφη­ρη­μέ­νη έν­νοια. Είναι ευ­θύ­νη πριν από τη διά­γνω­ση. Είναι πα­ρέμ­βα­ση πριν από τη βλάβη. Είναι η από­φα­ση να στα­θείς δίπλα στη νέα γενιά πριν χρεια­στεί να τη συ­να­ντή­σεις ως ασθε­νή».

Μια κα­μπά­νια που μιλά στη γλώσ­σα των νέων

Η νέα anti-vaping κα­μπά­νια της W4O Hellas δη­μιουρ­γή­θη­κε με στόχο να μι­λή­σει στη γλώσ­σα των νέων. Να απο­δο­μή­σει τη δήθεν «cool» ει­κό­να του ατμί­σμα­τος. Να δεί­ξει ότι η πραγ­μα­τι­κή αυ­το­πε­ποί­θη­ση δε χρειά­ζε­ται νι­κο­τί­νη, ότι η ταυ­τό­τη­τα ενός νέου αν­θρώ­που δεν χτί­ζε­ται μέσα από μια συ­σκευή και ότι η δύ­να­μη βρί­σκε­ται στην ελευ­θε­ρία της επι­λο­γής.

Η κα­μπά­νια βα­σί­στη­κε σε μια απλή αλλά ισχυ­ρή ιδέα: δεν αρκεί να λες το σωστό μή­νυ­μα. Πρέ­πει να το πεις με τρόπο που να ακού­γε­ται.

«Γιατί το ζη­τού­με­νο δεν είναι να φο­βη­θούν τα παι­διά. Είναι να νιώ­σουν αρ­κε­τά δυ­να­τά ώστε να μη χρειά­ζο­νται τη νι­κο­τί­νη για να αι­σθαν­θούν απο­δε­κτά», εξη­γεί η κ. Σα­ρι­δά­κη.

Η W4O Hellas στέλ­νει ένα κα­θα­ρό μή­νυ­μα προς τους νέους, τους γο­νείς, τους εκ­παι­δευ­τι­κούς, την πο­λι­τεία και την κοι­νω­νία:

«Η νι­κο­τί­νη δεν είναι μόδα. Το άτμι­σμα δεν είναι αθώο. Το κά­πνι­σμα δεν είναι πα­ρελ­θόν. Και η νέα γενιά δεν πρέ­πει να γίνει η επό­με­νη γενιά καρ­κι­νο­πα­θών.

Η πρό­λη­ψη σή­με­ρα δεν μπο­ρεί να πε­ρι­μέ­νει. Πρέ­πει να μι­λή­σου­με νωρίς, απλά, έξυ­πνα και αν­θρώ­πι­να. Η πρό­λη­ψη πρέ­πει να μπει στα σχο­λεία, στις οι­κο­γέ­νειες, στις πα­ρέ­ες, στις οθό­νες και στα social media. Πρέ­πει να φτά­σει εκεί όπου ξε­κι­νά η επιρ­ροή, πριν ξε­κι­νή­σει η εξάρ­τη­ση.

Με επι­στη­μο­νι­κή γνώση, εν­συ­ναί­σθη­ση και σύγ­χρο­να ερ­γα­λεία επι­κοι­νω­νί­ας, η W4O Hellas συ­νε­χί­ζει να υπε­ρα­σπί­ζε­ται μια απλή αλλά ου­σια­στι­κή αλή­θεια:

Η πραγ­μα­τι­κή ελευ­θε­ρία δεν είναι να ακο­λου­θείς μια τάση. Είναι να μπο­ρείς να πεις όχι σε κάτι που δε χρειά­ζε­σαι και που μπο­ρεί να σε βλά­ψει».

Πηγή: protothema.gr