64 χρόνια Δημοτικής Πινακοθήκης Ρόδου: Μια ιστορία οράματος, πολιτισμού και ανθρώπων που πίστεψαν στην Τέχνη

Με έντο­νη συ­γκί­νη­ση, ιστο­ρι­κές ανα­φο­ρές και ου­σια­στι­κό προ­βλη­μα­τι­σμό για το μέλ­λον του πο­λι­τι­σμού στη Ρόδο, πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε το Σάβ­βα­το 16 Μαΐου 2026 η εναρ­κτή­ρια εκ­δή­λω­ση των επε­τεια­κών δρά­σε­ων για τα 64 χρό­νια από την ίδρυ­ση της Δη­μο­τι­κής Πι­να­κο­θή­κης Ρόδου – του ση­με­ρι­νού Μου­σεί­ου Νε­ο­ελ­λη­νι­κής Τέ­χνης Δήμου Ρόδου.

Γρά­φει ο Χρή­στος Μυ­στι­λιά­δης – enlefko

Κε­ντρι­κός ομι­λη­τής της βρα­διάς ήταν ο Δρ. Νίκος Φρό­νας, ο οποί­ος πα­ρου­σί­α­σε με γλα­φυ­ρό­τη­τα, ιστο­ρι­κή τεκ­μη­ρί­ω­ση αλλά και εμ­φα­νή συ­ναι­σθη­μα­τι­κή φόρ­τι­ση, τη δια­δρο­μή της Πι­να­κο­θή­κης από τη γέν­νη­σή της έως σή­με­ρα, φω­τί­ζο­ντας πρό­σω­πα, στιγ­μές και απο­φά­σεις που κα­θό­ρι­σαν την πο­λι­τι­στι­κή ταυ­τό­τη­τα της Ρόδου.

Η αφή­γη­ση ξε­κί­νη­σε από τις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του 1960, όταν – όπως χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά ανέ­φε­ρε – η Ρόδος είχε την τύχη να δια­θέ­τει σε δύο καί­ριες διοι­κη­τι­κές θέ­σεις δύο σπου­δαί­ες προ­σω­πι­κό­τη­τες: τον ορα­μα­τι­στή Δή­μαρ­χο και ιατρό Μι­χα­ήλ Πε­τρί­δη και τον δια­κε­κρι­μέ­νο δια­νο­ού­με­νο και φι­λό­τε­χνο Νο­μάρ­χη Αν­δρέα Ιω­άν­νου.

Ο Αν­δρέ­ας Ιω­άν­νου, βαθύς γνώ­στης της νε­ο­ελ­λη­νι­κής ζω­γρα­φι­κής, διέ­κρι­νε πολύ νωρίς ότι η Ρόδος, με τη μα­κραί­ω­νη ιστο­ρία της, τη μο­να­δι­κή ομορ­φιά και τη διε­θνή ακτι­νο­βο­λία της, μπο­ρού­σε να εξε­λι­χθεί σε ση­μα­ντι­κό πο­λι­τι­στι­κό κέ­ντρο της χώρας. Μόλις οκτώ ημέ­ρες μετά την άφιξή του στο νησί, τον Μάρ­τιο του 1960, μι­λώ­ντας σε εκ­δή­λω­ση της “Ρο­δια­κής Λέ­σχης”, εξέ­φρα­σε δη­μό­σια την ανά­γκη για «ζω­η­ρο­τέ­ρα πνευ­μα­τι­κή κί­νη­ση εις την Ρόδον» και δε­σμεύ­τη­κε να στη­ρί­ξει κάθε προ­σπά­θεια προς αυτή την κα­τεύ­θυν­ση.

Λί­γους μήνες αρ­γό­τε­ρα, τον Αύ­γου­στο του 1960, ο το­πι­κός Τύπος ανα­κοί­νω­νε τη δη­μιουρ­γία ενός ευ­ρύ­τε­ρου Πνευ­μα­τι­κού Κέ­ντρου στη Ρόδο, με πυ­ρή­να την υπό ίδρυ­ση Πι­να­κο­θή­κη. Στις 29 Νο­εμ­βρί­ου της ίδιας χρο­νιάς δη­μο­σιο­ποι­ή­θη­κε ότι στον επάνω όροφο του κτη­ρί­ου της Ιο­νι­κής Τρά­πε­ζας θα στε­γα­ζό­ταν η νέα Δη­μο­τι­κή Πι­να­κο­θή­κη, για την οποία είχαν ήδη αγο­ρα­στεί τα πρώτα ση­μα­ντι­κά έργα.

Ιδιαί­τε­ρη μνεία έγινε από τον ομι­λη­τή Ν. Φρόνα στη συμ­βο­λή του τότε επι­κε­φα­λής της Αρ­χαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σί­ας Γρη­γό­ρη Κων­στα­ντι­νό­που­λου, ο οποί­ος συ­νέ­βα­λε απο­φα­σι­στι­κά στην πα­ρα­χώ­ρη­ση των χώρων που στέ­γα­σαν το νέο πο­λι­τι­στι­κό εγ­χεί­ρη­μα.

Πα­ράλ­λη­λα, ο Αν­δρέ­ας Ιω­άν­νου ξε­κί­νη­σε έναν πραγ­μα­τι­κό αγώνα δρό­μου για τον εμπλου­τι­σμό της συλ­λο­γής. Με συ­νε­χείς επα­φές στην Αθήνα με ζω­γρά­φους, τε­χνο­κρι­τι­κούς, γκα­λε­ρί­στες και χο­ρη­γούς, κα­τά­φε­ρε να εξα­σφα­λί­σει ση­μα­ντι­κά έργα κο­ρυ­φαί­ων Ελ­λή­νων δη­μιουρ­γών του 20ού αιώνα, θέ­το­ντας από νωρίς υψη­λές προ­δια­γρα­φές για τη φυ­σιο­γνω­μία της Πι­να­κο­θή­κης.

Ιδιαί­τε­ρη συ­γκί­νη­ση προ­κά­λε­σε στο κοινό η προ­βο­λή μιας σπά­νιας φω­το­γρα­φί­ας του 1963, έξω από τη ση­με­ρι­νή αί­θου­σα εθι­μο­τυ­πί­ας του Δήμου Ρόδου, με αφορ­μή την απο­νο­μή του χρυ­σού με­ταλ­λί­ου της πόλης στη με­γά­λη ηθο­ποιό Κυ­βέ­λη Αδρια­νού. Δίπλα της δια­κρί­νο­νταν ο Μη­τρο­πο­λί­της Ρόδου Σπυ­ρί­δων, ο Νο­μάρ­χης Αν­δρέ­ας Ιω­άν­νου, ο πρό­ε­δρος του Δη­μο­τι­κού Συμ­βου­λί­ου Αρ­γύ­ρης Θε­ο­χά­ρης, ο γε­νι­κός γραμ­μα­τέ­ας του Δήμου Εμ­μα­νου­ήλ-Λίλος Δη­μη­τρά­κης, καθώς και οι ηθο­ποιοί Ελένη Χαλ­κού­ση και Χρι­στό­φο­ρος Νέζερ.

Όπως απο­κά­λυ­ψε ο Δρ. Φρό­νας, εκεί­νη την ημέρα, αξιο­ποιώ­ντας το κλίμα της επο­χής και την αγάπη της Κυ­βέ­λης για την τέχνη, οι άν­θρω­ποι της Πι­να­κο­θή­κης κα­τά­φε­ραν να εξα­σφα­λί­σουν δωρεά χρη­μα­τι­κού ποσού, με το οποίο αγο­ρά­στη­κε έργο του σπου­δαί­ου ζω­γρά­φου Γε­ωρ­γί­ου Γου­να­ρό­που­λου.

Η επί­ση­μη θε­σμι­κή θε­με­λί­ω­ση ήρθε στις 21 Φε­βρουα­ρί­ου 1962, όταν ο Δή­μαρ­χος Μι­χα­ήλ Πε­τρί­δης ει­ση­γή­θη­κε στο Δη­μο­τι­κό Συμ­βού­λιο τη σύ­στα­ση της Δη­μο­τι­κής Πι­να­κο­θή­κης Ρόδου ως ανε­ξάρ­τη­του δη­μο­τι­κού ορ­γα­νι­σμού.

Το ανε­πί­ση­μο άνοιγ­μα της Πι­να­κο­θή­κης πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­κε τε­λι­κά στις 17 Μαΐου 1964, στον άνω όροφο του πα­λαιού Ιπ­πο­τι­κού Ναυαρ­χεί­ου, πα­ρου­σία των το­πι­κών αρχών και πλή­θους φι­λό­τε­χνων. Ο το­πι­κός Τύπος της επο­χής χα­ρα­κτή­ρι­ζε τότε την Πι­να­κο­θή­κη «μο­να­δι­κή εις την Ελ­λά­δα με έργα του 20ού αιώ­νος», προ­βλέ­πο­ντας ότι θα απο­τε­λού­σε ση­μα­ντι­κό πόλο έλξης για επι­σκέ­πτες και με­λε­τη­τές.

Σή­με­ρα, 64 χρό­νια μετά, η Δη­μο­τι­κή Πι­να­κο­θή­κη Ρόδου συ­γκα­τα­λέ­γε­ται στις πα­λαιό­τε­ρες της χώρας, απο­τε­λώ­ντας την τέ­ταρ­τη σε χρο­νο­λο­γία ίδρυ­σης δη­μο­τι­κή πι­να­κο­θή­κη στην Ελ­λά­δα.

Η πο­ρεία της, ωστό­σο, δεν στα­μά­τη­σε εκεί. Ο Δρ. Φρό­νας ανα­φέρ­θη­κε εκτε­νώς στη με­γά­λη δωρεά της αεί­μνη­στης Πά­ο­λας Νε­στο­ρί­δου, η οποία, με τη στή­ρι­ξη του τότε Δη­μάρ­χου Γιώρ­γου Γιαν­νό­που­λου, πα­ρα­χώ­ρη­σε το τριώ­ρο­φο κτή­ριο του πρώην ξε­νο­δο­χεί­ου Olympic στην πλα­τεία Γα­βρι­ήλ Χα­ρί­του – το ση­με­ρι­νό Νε­στο­ρί­δειο Μέ­λα­θρο.

Κλεί­νο­ντας την ομι­λία του, ο Δρ. Νίκος Φρό­νας έθεσε το κρί­σι­μο ερώ­τη­μα της επό­με­νης ημέ­ρας: ποια μπο­ρεί να είναι η εξέ­λι­ξη του Μου­σεί­ου, ποιες προ­ο­πτι­κές ανοί­γο­νται και πώς η Ρόδος μπο­ρεί να αξιο­ποι­ή­σει ακόμη πε­ρισ­σό­τε­ρο αυτό το σπου­δαίο πο­λι­τι­στι­κό κε­φά­λαιο που κλη­ρο­νό­μη­σε από αν­θρώ­πους με όραμα, επι­μο­νή και βαθιά πίστη στη δύ­να­μη της Τέ­χνης.