Το καλοκαίρι ξεκινά τον Απρίλιο: Η μάχη με τα ακαθάριστα οικόπεδα πριν ανάψει η πρώτη φωτιά

Με περισ­σό­τερα πρό­στιμα, αυστη­ρό­τε­ρες προ­θε­σμίες και ενι­σχυ­μέ­νους ελέγ­χους επι­χει­ρεί να περιο­ρί­σει το πρό­βλημα των ακα­θά­ρι­στων οικο­πέ­δων το υπουρ­γείο Κλι­μα­τι­κής Κρίσης και Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας με το νέο πλαίσιο που ενερ­γο­ποιεί­ται στα­διακά από το 2026.

Η πρόληψη των πυρ­κα­γιών περνά πλέον σε πιο οργα­νω­μένη φάση, με σαφείς υπο­χρε­ώ­σεις για τους ιδιο­κτή­τες οικο­πέ­δων αλλά και μεγα­λύ­τερο επι­χει­ρη­σιακό ρόλο για τους δήμους.

Ακα­θά­ρι­στα οικό­πεδα: Ανάμεσα σε πρό­στιμα, κόστος και ευθύνες – Τι απο­κά­λυ­ψαν οι πολίτες στη δια­βού­λευση

Στο επί­κε­ντρο της νέας στρα­τη­γι­κής βρί­σκε­ται η μείωση της καύ­σι­μης ύλης γύρω από κατοι­κίες και οικι­σμούς πριν από την έναρξη της αντι­πυ­ρι­κής περιό­δου. Η εμπει­ρία των τελευ­ταίων ετών έχει δείξει ότι η ανε­ξέ­λεγ­κτη βλά­στηση σε ιδιω­τικά οικό­πεδα και σε δημο­τι­κές εκτά­σεις μπορεί να λει­τουρ­γή­σει ως κατα­λύ­της για την ταχεία εξά­πλωση μιας φωτιάς, ακόμη και όταν η αρχική εστία είναι μικρή.

Οι πυρ­κα­γιές του 2025 και η πίεση για αυστη­ρό­τερη πρόληψη

Η ανάγκη ενί­σχυ­σης των μέτρων πρό­λη­ψης απο­τυ­πώ­νε­ται και στα στοι­χεία της τελευ­ταίας αντι­πυ­ρι­κής περιό­δου. Το 2025 κατα­γρά­φη­καν περισ­σό­τε­ρες από 5.200 πυρ­κα­γιές σε όλη τη χώρα, με τη μεγάλη πλειο­νό­τητα να αντι­με­τω­πί­ζε­ται στα πρώτα στάδια επέμ­βα­σης.

Παρά την άμεση κινη­το­ποί­ηση των δυνά­μεων πυρό­σβε­σης, η παρου­σία πυκνής και ξηρής βλά­στη­σης γύρω από κατοι­κη­μέ­νες περιο­χές εξα­κο­λου­θεί να θεω­ρεί­ται από τις αρχές ένας από τους βασι­κούς παρά­γο­ντες που μπορούν να επι­τα­χύ­νουν την εξά­πλωση μιας φωτιάς.

Για τον λόγο αυτό, το νέο πλαίσιο δίνει ιδιαί­τερη έμφαση στην προ­λη­πτική απο­μά­κρυνση της καύ­σι­μης ύλης πριν ξεκι­νή­σει η περί­ο­δος υψηλού κιν­δύ­νου.

Πίσω από την υπο­χρέ­ωση καθα­ρι­σμού των οικο­πέ­δων βρί­σκε­ται ένα πολύ πιο σύνθετο πρό­βλημα: η δια­χεί­ριση της καύ­σι­μης ύλης που προ­κύ­πτει από τους καθα­ρι­σμούς.

Τα τελευ­ταία δύο χρόνια έχουν κατα­γρα­φεί επα­νει­λημ­μένα παρά­πονα και καταγ­γε­λίες από κατοί­κους ότι ακόμη και όταν τα οικό­πεδα καθα­ρί­ζο­νται, τα κομμένα χόρτα και τα κλαδιά παρα­μέ­νουν συχνά στο ίδιο σημείο, σχη­μα­τί­ζο­ντας σωρούς εύφλε­κτης βιο­μά­ζας. Σε αρκετές περι­πτώ­σεις οι κάτοι­κοι ανα­φέ­ρουν ότι η βλά­στηση κόβεται αλλά παρα­μέ­νει στοι­βαγ­μένη μέσα στο οικό­πεδο, γεγονός που μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο πυρ­κα­γιάς αντί να τον μειώσει.

Το πρό­βλημα συν­δέ­ε­ται σε μεγάλο βαθμό με τη δυνα­τό­τητα των δήμων να δια­χει­ρι­στούν τον τερά­στιο όγκο φυτικής βιο­μά­ζας που παρά­γε­ται κάθε άνοιξη από τους καθα­ρι­σμούς. Εκπρό­σω­ποι της αυτο­διοί­κη­σης έχουν επι­ση­μά­νει ότι πολλοί δήμοι δεν δια­θέ­τουν επαρκή μηχα­νή­ματα, προ­σω­πικό ή οικο­νο­μι­κούς πόρους για την απο­κο­μιδή και δια­χεί­ριση αυτών των υπο­λειμ­μά­των.

Έτσι, σε αρκετές περιο­χές δημιουρ­γεί­ται μια ιδιό­τυπη «γκρίζα ζώνη»: οι πολίτες κόβουν τη βλά­στηση για να συμ­μορ­φω­θούν με την υπο­χρέ­ωση καθα­ρι­σμού, αλλά η απο­μά­κρυνση της καύ­σι­μης ύλης, δηλαδή των χόρτων, των φύλλων και των κλαδιών – δεν γίνεται πάντα οργα­νω­μένα.

Αυτό το ζήτημα επι­χει­ρεί να αντι­με­τω­πί­σει η νέα στρα­τη­γική πρό­λη­ψης, η οποία δίνει μεγα­λύ­τερη έμφαση όχι μόνο στον καθα­ρι­σμό αλλά και στη δια­χεί­ριση της βιο­μά­ζας που προ­κύ­πτει από αυτόν.

Παράλ­ληλα εξε­τά­ζο­νται και συμπλη­ρω­μα­τικά εργα­λεία πρό­λη­ψης, όπως η ελεγ­χό­μενη καύση βλά­στη­σης σε συγκε­κρι­μέ­νες περιο­χές, η χρήση του «αντιπύρ» σε επι­χει­ρη­σιακό επίπεδο καθώς και η αξιο­ποί­ηση της ελεγ­χό­με­νης βόσκη­σης για τη μείωση της βλά­στη­σης. Η βασική ιδέα είναι ότι η πρόληψη των πυρ­κα­γιών δεν περιο­ρί­ζε­ται πλέον στον απλό καθα­ρι­σμό ενός οικο­πέ­δου, αλλά απαιτεί μια πιο ολο­κλη­ρω­μένη δια­χεί­ριση της φυτικής ύλης πριν ξεκι­νή­σει η αντι­πυ­ρική περί­ο­δος.

Οι δήμοι στην πρώτη γραμμή της πρό­λη­ψης και το δύσκολο έργο της εφαρ­μο­γής

Παρά την αυστη­ρο­ποί­ηση του πλαι­σίου, το βασικό ερώτημα παρα­μέ­νει που παρα­μέ­νει είναι εάν οι δήμοι έχουν τη δυνα­τό­τητα να εφαρ­μό­σουν απο­τε­λε­σμα­τικά τις νέες υπο­χρε­ώ­σεις. Οι τοπικές αρχές ανα­λαμ­βά­νουν πλέον σημα­ντι­κό­τερο ρόλο στην εφαρ­μογή του μέτρου. Θα έχουν την ευθύνη για την ενη­μέ­ρωση των ιδιο­κτη­τών, τον έλεγχο των δηλώ­σεων καθα­ρι­σμού και τη διε­νέρ­γεια επι­τό­πιων ελέγχων. Παράλ­ληλα θα μπορούν να προ­χω­ρούν σε αυτε­πάγ­γελ­τους καθα­ρι­σμούς όταν δια­πι­στώ­νε­ται παρά­βαση.

Για την ενί­σχυση των δημο­τι­κών υπη­ρε­σιών πολι­τι­κής προ­στα­σίας προ­βλέ­πε­ται η πρό­σληψη περίπου 350 στε­λε­χών, ώστε κάθε δήμος να δια­θέ­τει προ­σω­πικό αρμόδιο για τον συντο­νι­σμό των δράσεων πρό­λη­ψης. Παράλ­ληλα έχει αυξηθεί η κρατική χρη­μα­το­δό­τηση για δράσεις πολι­τι­κής προ­στα­σίας στους δήμους, η οποία τα τελευ­ταία χρόνια έχει υπερ­δι­πλα­σια­στεί.

Με βάση τα τελευ­ταία δια­θέ­σιμα στοι­χεία, στην πλατ­φόρμα δηλώ­σεων καθα­ρι­σμού το 2025, υπο­βλή­θη­καν περίπου 700.000 δηλώ­σεις, ενώ οι εκτι­μή­σεις ανε­βά­ζουν τον συνο­λικό αριθμό των οικο­πέ­δων που θα έπρεπε να δηλω­θούν κοντά στα 1,3 εκα­τομ­μύ­ρια.

Το κενό αυτό δείχνει ότι μεγάλο μέρος των ιδιο­κτη­τών είτε δεν προ­χώ­ρησε σε δήλωση είτε δεν ολο­κλή­ρωσε εγκαί­ρως τον καθα­ρι­σμό. Η επόμενη αντι­πυ­ρική περί­ο­δος θα απο­τε­λέ­σει έτσι το πρώτο πραγ­μα­τικό τεστ για το αν το νέο σύστημα ελέγχων, προ­στί­μων και δημο­τι­κής παρέμ­βα­σης μπορεί να μειώσει αυτό το χάσμα συμ­μόρ­φω­σης και να μετα­τρέ­ψει τον καθα­ρι­σμό των οικο­πέ­δων από τυπική υπο­χρέ­ωση σε ουσια­στικό εργα­λείο πρό­λη­ψης.

Από το 2026 το πλαίσιο γίνεται πιο αυστηρό ως προς τις προ­θε­σμίες και τις κυρώ­σεις

Οι ιδιο­κτή­τες οικο­πέ­δων θα πρέπει να ολο­κλη­ρώ­νουν τον καθα­ρι­σμό των εκτά­σεών τους από την 1η Απρι­λίου έως το τέλος Μαΐου, ενώ η δήλωση καθα­ρι­σμού θα πρέπει να υπο­βάλ­λε­ται μέσα από την ψηφιακή πλατ­φόρμα έως τα μέσα Ιουνίου.

Παράλ­ληλα αυστη­ρο­ποιού­νται τα πρό­στιμα για παρα­βά­σεις. Το πρό­στιμο για μη καθα­ρι­σμό οικο­πέ­δου αυξά­νε­ται στο 1 ευρώ ανά τετρα­γω­νικό μέτρο, με ελά­χι­στο ποσό τα 200 ευρώ. Η μη υποβολή δήλωσης θα τιμω­ρεί­ται με πρό­στιμο 500 ευρώ όταν το οικό­πεδο δεν έχει καθα­ρι­στεί, ενώ όταν το οικό­πεδο έχει καθα­ρι­στεί αλλά δεν έχει δηλωθεί το πρό­στιμο μειώ­νε­ται στα 100 ευρώ.

Ιδιαί­τερα αυστηρή παρα­μέ­νει και η αντι­με­τώ­πιση των ψευδών δηλώ­σεων. Σε περί­πτωση που κάποιος δηλώσει ψευδώς ότι έχει καθα­ρί­σει το οικό­πεδό του, προ­βλέ­πε­ται πρό­στιμο 5.000 ευρώ, ενώ προ­βλέ­πο­νται και ποι­νι­κές κυρώ­σεις. Σε περί­πτωση που ο ιδιο­κτή­της δεν προ­χω­ρή­σει στον καθα­ρι­σμό, οι δήμοι θα μπορούν να παρέμ­βουν αυτε­πάγ­γελτα, να πραγ­μα­το­ποι­ή­σουν τον καθα­ρι­σμό και να κατα­λο­γί­σουν το κόστος στον ιδιο­κτήτη, πέρα από το διοι­κη­τικό πρό­στιμο.

Πηγή: insider.gr